దుకనిక్ఖేపం
హేతుగోచ్ఛకం
౧౦౫౯. కతమే ధమ్మా హేతూ? తయో కుసలహేతూ, తయో అకుసలహేతూ, తయో అబ్యాకతహేతూ, నవ కామావచరహేతూ ఛ రూపావచరహేతూ, ఛ అరూపావచరహేతూ, ఛ అపరియాపన్నహేతూ.
౧౦౬౦. తత్థ కతమే తయో కుసలహేతూ? అలోభో, అదోసో, అమోహో.
౧౦౬౧. తత్థ కతమో అలోభో? యో అలోభో అలుబ్భనా అలుబ్భితత్తం అసారాగో అసారజ్జనా అసారజ్జితత్తం అనభిజ్ఝా అలోభో కుసలమూలం – అయం వుచ్చతి అలోభో.
౧౦౬౨. తత్థ కతమో అదోసో? యో అదోసో అదుస్సనా అదుస్సితత్తం మేత్తి మేత్తాయనా మేత్తాయితత్తం అనుద్దా అనుద్దాయనా అనుదాయితత్తం హితేసితా అనుకమ్పా అబ్యాపాదో అబ్యాపజ్జో అదోసో కుసలమూలం – అయం వుచ్చతి అదోసో.
౧౦౬౩. తత్థ కతమో అమోహో? దుక్ఖే ఞాణం, దుక్ఖసముదయే ఞాణం, దుక్ఖనిరోధే ఞాణం, దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ ఞాణం, పుబ్బన్తే ఞాణం, అపరన్తే ఞాణం, పుబ్బన్తాపరన్తే ఞాణం, ఇదప్పచ్చయతా పటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు ఞాణం, యా ఏవరూపా పఞ్ఞా పజాననా విచయో పవిచయో ధమ్మవిచయో సల్లక్ఖణా ఉపలక్ఖణా పచ్చుపలక్ఖణా పణ్డిచ్చం కోసల్లం నేపుఞ్ఞం వేభబ్యా చిన్తా ఉపపరిక్ఖా భూరీ మేధా పరిణాయికా విపస్సనా సమ్పజఞ్ఞం పతోదో పఞ్ఞా పఞ్ఞిన్ద్రియం పఞ్ఞాబలం పఞ్ఞాసత్థం పఞ్ఞాపాసాదో పఞ్ఞాఆలోకో పఞ్ఞాఓభాసో పఞ్ఞాపజ్జోతో పఞ్ఞారతనం అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – అయం వుచ్చతి అమోహో.
ఇమే తయో కుసలహేతూ.
౧౦౬౪. తత్థ కతమే తయో అకుసలహేతూ? లోభో, దోసో, మోహో.
౧౦౬౫. తత్థ కతమో లోభో? యో రాగో సారాగో అనునయో అనురోధో నన్దీ నన్దీరాగో [నన్దిరాగో (సీ.)] చిత్తస్స సారాగో ఇచ్ఛా ముచ్ఛా అజ్ఝోసానం గేధో పలిగేధో సఙ్గో పఙ్కో ఏజా మాయా జనికా సఞ్జననీ సిబ్బినీ [సిబ్బనీ (సీ.)] జాలినీ సరితా విసత్తికా సుత్తం విసటా ఆయూహినీ [ఆయూహనీ (సీ. స్యా.)] దుతియా పణిధి భవనేత్తి వనం వనథో సన్థవో సినేహో అపేక్ఖా పటిబన్ధు ఆసా ఆసిసనా ఆసిసితత్తం [ఆసింసనా ఆసింసితత్తం (సీ. స్యా.)] రూపాసా సద్దాసా గన్ధాసా రసాసా ఫోట్ఠబ్బాసా లాభాసా ధనాసా పుత్తాసా జీవితాసా జప్పా పజప్పా అభిజప్పా జప్పా జప్పనా జప్పితత్తం లోలుప్పం లోలుప్పాయనా లోలుప్పాయితత్తం పుచ్ఛఞ్జికతా [పుఞ్చికతా (స్యా.) పుచ్ఛికతా (సీ.)] సాధుకమ్యతా అధమ్మరాగో విసమలోభో నికన్తి నికామనా పత్థనా పిహనా సమ్పత్థనా కామతణ్హా భవతణ్హా విభవతణ్హా రూపతణ్హా అరూపతణ్హా నిరోధతణ్హా రూపతణ్హా సద్దతణ్హా గన్ధతణ్హా రసతణ్హా ఫోట్ఠబ్బతణ్హా ధమ్మతణ్హా ఓఘో యోగో గన్థో ఉపాదానం ఆవరణం నీవరణం ఛాదనం బన్ధనం ఉపక్కిలేసో అనుసయో పరియుట్ఠానం లతా వేవిచ్ఛం దుక్ఖమూలం దుక్ఖనిదానం దుక్ఖప్పభవో మారపాసో మారబళిసం మారవిసయో తణ్హానదీ తణ్హాజాలం తణ్హాగద్దులం తణ్హాసముద్దో అభిజ్ఝా లోభో అకుసలమూలం – అయం వుచ్చతి లోభో.
౧౦౬౬. తత్థ కతమో దోసో? అనత్థం మే అచరీతి ఆఘాతో జాయతి, అనత్థం మే చరతీతి ఆఘాతో జాయతి, అనత్థం మే చరిస్సతీతి ఆఘాతో జాయతి, పియస్స మే మనాపస్స అనత్థం అచరి…పే… అనత్థం చరతి…పే… అనత్థం చరిస్సతీతి ఆఘాతో జాయతి, అప్పియస్స మే అమనాపస్స అత్థం అచరి…పే… అత్థం చరతి…పే… అత్థం చరిస్సతీతి ఆఘాతో జాయతి, అట్ఠానే వా పన ఆఘాతో జాయతి. యో ఏవరూపో చిత్తస్స ఆఘాతో పటిఘాతో పటిఘం పటివిరోధో కోపో పకోపో సమ్పకోపో దోసో పదోసో సమ్పదోసో చిత్తస్స బ్యాపత్తి మనోపదోసో కోధో కుజ్ఝనా కుజ్ఝితత్తం దోసో దుస్సనా దుస్సితత్తం బ్యాపత్తి బ్యాపజ్జనా బ్యాపజ్జితత్తం విరోధో పటివిరోధో చణ్డిక్కం అసురోపో అనత్తమనతా చిత్తస్స – అయం వుచ్చతి దోసో.
౧౦౬౭. తత్థ కతమో మోహో? దుక్ఖే అఞ్ఞాణం, దుక్ఖసముదయే అఞ్ఞాణం, దుక్ఖనిరోధే అఞ్ఞాణం, దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ అఞ్ఞాణం, పుబ్బన్తే అఞ్ఞాణం, అపరన్తే అఞ్ఞాణం, పుబ్బన్తాపరన్తే అఞ్ఞాణం, ఇదప్పచ్చయతా పటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు అఞ్ఞాణం, యం ఏవరూపం అఞ్ఞాణం అదస్సనం అనభిసమయో అననుబోధో అసమ్బోధో అప్పటివేధో అసంగాహనా అపరియోగాహనా అసమపేక్ఖనా అపచ్చవేక్ఖణా అపచ్చక్ఖకమ్మం దుమ్మేజ్ఝం బాల్యం అసమ్పజఞ్ఞం మోహో పమోహో సమ్మోహో అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానుసయో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాలఙ్గీ మోహో అకుసలమూలం – అయం వుచ్చతి మోహో.
ఇమే తయో అకుసలహేతూ.
౧౦౬౮. తత్థ కతమే తయో అబ్యాకతహేతూ? కుసలానం వా ధమ్మానం విపాకతో కిరియాబ్యాకతేసు వా ధమ్మేసు అలోభో అదోసో అమోహో – ఇమే తయో అబ్యాకతహేతూ.
౧౦౬౯. తత్థ కతమే నవ కామావచరహేతూ? తయో కుసలహేతూ, తయో అకుసలహేతూ, తయో అబ్యాకతహేతూ – ఇమే నవ కామావచరహేతూ.
౧౦౭౦. తత్థ కతమే ఛ రూపావచరహేతూ? తయో కుసలహేతూ, తయో అబ్యాకతహేతూ – ఇమే ఛ రూపావచరహేతూ.
౧౦౭౧. తత్థ కతమే ఛ అరూపావచరహేతూ? తయో కుసలహేతూ, తయో అబ్యాకతహేతూ – ఇమే ఛ అరూపావచరహేతూ.
౧౦౭౨. తత్థ కతమే ఛ అపరియాపన్నహేతూ? తయో కుసలహేతూ, తయో అబ్యాకతహేతూ – ఇమే ఛ అపరియాపన్నహేతూ.
౧౦౭౩. తత్థ కతమే తయో కుసలహేతూ? అలోభో, అదోసో, అమోహో.
౧౦౭౪. తత్థ కతమో అలోభో? యో అలోభో అలుబ్భనా అలుబ్భితత్తం అసారాగో అసారజ్జనా అసారజ్జితత్తం అనభిజ్ఝా అలోభో కుసలమూలం – అయం వుచ్చతి అలోభో.
౧౦౭౫. తత్థ కతమో అదోసో? యో అదోసో అదుస్సనా అదుస్సితత్తం…పే… అబ్యాపాదో అబ్యాపజ్జో అదోసో కుసలమూలం – అయం వుచ్చతి అదోసో.
౧౦౭౬. తత్థ కతమో అమోహో? దుక్ఖే ఞాణం, దుక్ఖసముదయే ఞాణం, దుక్ఖనిరోధే ఞాణం, దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ ఞాణం, పుబ్బన్తే ఞాణం, అపరన్తే ఞాణం, పుబ్బన్తాపరన్తే ఞాణం, ఇదప్పచ్చయతా పటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు ఞాణం, యా ఏవరూపా పఞ్ఞా పజాననా విచయో పవిచయో ధమ్మవిచయో సల్లక్ఖణా ఉపలక్ఖణా పచ్చుపలక్ఖణా పణ్డిచ్చం కోసల్లం నేపుఞ్ఞం వేభబ్యా చిన్తా ఉపపరిక్ఖా భూరీ మేధా పరిణాయికా విపస్సనా సమ్పజఞ్ఞం పతోదో పఞ్ఞా పఞ్ఞిన్ద్రియం పఞ్ఞాబలం పఞ్ఞాసత్థం పఞ్ఞాపాసాదో పఞ్ఞాఆలోకో పఞ్ఞాఓభాసో పఞ్ఞాపజ్జోతో పఞ్ఞారతనం అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గో మగ్గఙ్గం మగ్గపరియాపన్నం – అయం వుచ్చతి అమోహో.
ఇమే తయో కుసలహేతూ.
౧౦౭౭. తత్థ కతమే తయో అబ్యాకతహేతూ? కుసలానం ధమ్మానం విపాకతో అలోభో అదోసో అమోహో – ఇమే తయో అబ్యాకతహేతూ. ఇమే ఛ అపరియాపన్నహేతూ – ఇమే ధమ్మా హేతూ.
౧౦౭౮. కతమే ధమ్మా న హేతూ? తే ధమ్మే ఠపేత్వా, అవసేసా కుసలాకుసలాబ్యాకతా ధమ్మా కామావచరా, రూపావచరా, అరూపావచరా, అపరియాపన్నా; వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో; సబ్బఞ్చ రూపం, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా న హేతూ.
౧౦౭౯. కతమే ధమ్మా సహేతుకా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా సహేతుకా వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా సహేతుకా.
౧౦౮౦. కతమే ధమ్మా అహేతుకా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా అహేతుకా వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో, సబ్బఞ్చ రూపం, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా అహేతుకా.
౧౦౮౧. కతమే ధమ్మా హేతుసమ్పయుత్తా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా సమ్పయుత్తా వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా హేతుసమ్పయుత్తా.
౧౦౮౨. కతమే ధమ్మా హేతువిప్పయుత్తా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా విప్పయుత్తా వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో, సబ్బఞ్చ రూపం, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా హేతువిప్పయుత్తా.
౧౦౮౩. కతమే ధమ్మా హేతూ చేవ సహేతుకా చ? లోభో మోహేన హేతు చేవ సహేతుకో చ, మోహో లోభేన హేతు చేవ సహేతుకో చ, దోసో మోహేన హేతు చేవ సహేతుకో చ, మోహో దోసేన హేతు చేవ సహేతుకో చ; అలోభో అదోసో అమోహో, తే అఞ్ఞమఞ్ఞం హేతూ చేవ సహేతుకా చ – ఇమే ధమ్మా హేతూ చేవ సహేతుకా చ.
౧౦౮౪. కతమే ధమ్మా సహేతుకా చేవ న చ హేతూ? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా సహేతుకా తే ధమ్మే ఠపేత్వా, వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా సహేతుకా చేవ న చ హేతూ.
౧౦౮౫. కతమే ధమ్మా హేతూ చేవ హేతుసమ్పయుత్తా చ? లోభో మోహేన హేతు చేవ హేతుసమ్పయుత్తో చ, మోహో లోభేన హేతు చేవ హేతుసమ్పయుత్తో చ, దోసో మోహేన హేతు చేవ హేతుసమ్పయుత్తో చ, మోహో దోసేన హేతు చేవ హేతుసమ్పయుత్తో చ; అలోభో అదోసో అమోహో, తే అఞ్ఞమఞ్ఞం హేతూ చేవ హేతుసమ్పయుత్తా చ – ఇమే ధమ్మా హేతూ చేవ హేతుసమ్పయుత్తా చ.
౧౦౮౬. కతమే ధమ్మా హేతుసమ్పయుత్తా చేవ న చ హేతూ? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా సమ్పయుత్తా తే ధమ్మే ఠపేత్వా, వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా హేతుసమ్పయుత్తా చేవ న చ హేతూ.
౧౦౮౭. కతమే ధమ్మా న హేతూ సహేతుకా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా న హేతూ సహేతుకా వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా న హేతూ సహేతుకా.
౧౦౮౮. కతమే ధమ్మా న హేతూ అహేతుకా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా న హేతూ అహేతుకా వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో, సబ్బఞ్చ రూపం, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా న హేతూ అహేతుకా.
చూళన్తరదుకం
౧౦౮౯. కతమే ధమ్మా సప్పచ్చయా? పఞ్చక్ఖన్ధా – రూపక్ఖన్ధో, వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో, విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా సప్పచ్చయా.
౧౦౯౦. కతమే ధమ్మా అప్పచ్చయా? అసఙ్ఖతా ధాతు – ఇమే ధమ్మా అప్పచ్చయా.
౧౦౯౧. కతమే ధమ్మా సఙ్ఖతా? యేవ తే ధమ్మా సప్పచ్చయా, తేవ తే ధమ్మా సఙ్ఖతా.
౧౦౯౨. కతమే ధమ్మా అసఙ్ఖతా? యో ఏవ సో ధమ్మో అప్పచ్చయో, సో ఏవ సో ధమ్మో అసఙ్ఖతో.
౧౦౯౩. కతమే ధమ్మా సనిదస్సనా? రూపాయతనం – ఇమే ధమ్మా సనిదస్సనా.
౧౦౯౪. కతమే ధమ్మా అనిదస్సనా? చక్ఖాయతనం…పే… ఫోట్ఠబ్బాయతనం, వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో, యఞ్చ రూపం అనిదస్సనం అప్పటిఘం ధమ్మాయతనపరియాపన్నం, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా అనిదస్సనా.
౧౦౯౫. కతమే ధమ్మా సప్పటిఘా? చక్ఖాయతనం…పే… ఫోట్ఠబ్బాయతనం – ఇమే ధమ్మా సప్పటిఘా.
౧౦౯౬. కతమే ధమ్మా అప్పటిఘా? వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో, యఞ్చ రూపం అనిదస్సనం అప్పటిఘం ధమ్మాయతనపరియాపన్నం, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా అప్పటిఘా.
౧౦౯౭. కతమే ధమ్మా రూపినో? చత్తారో చ మహాభూతా చతున్నఞ్చ మహాభూతానం ఉపాదాయ రూపం – ఇమే ధమ్మా రూపినో.
౧౦౯౮. కతమే ధమ్మా అరూపినో? వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా అరూపినో.
౧౦౯౯. కతమే ధమ్మా లోకియా? సాసవా కుసలాకుసలాబ్యాకతా ధమ్మా కామావచరా, రూపావచరా, అరూపావచరా, రూపక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా లోకియా.
౧౧౦౦. కతమే ధమ్మా లోకుత్తరా? అపరియాపన్నా మగ్గా చ, మగ్గఫలాని చ, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా లోకుత్తరా.
౧౧౦౧. కతమే ధమ్మా కేనచి విఞ్ఞేయ్యా, కేనచి న విఞ్ఞేయ్యా? యే తే ధమ్మా చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా సోతవిఞ్ఞేయ్యా; యే వా పన తే ధమ్మా సోతవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా. యే తే ధమ్మా చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా ఘానవిఞ్ఞేయ్యా; యే వా పన తే ధమ్మా ఘానవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా. యే తే ధమ్మా చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా; యే వా పన తే ధమ్మా జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా. యే తే ధమ్మా చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా కాయవిఞ్ఞేయ్యా; యే వా పన తే ధమ్మా కాయవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా. యే తే ధమ్మా సోతవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా ఘానవిఞ్ఞేయ్యా; యే వా పన తే ధమ్మా ఘానవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా సోతవిఞ్ఞేయ్యా. యే తే ధమ్మా సోతవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా; యే వా పన తే ధమ్మా జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా సోతవిఞ్ఞేయ్యా. యే తే ధమ్మా సోతవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా కాయవిఞ్ఞేయ్యా; యే వా పన తే ధమ్మా కాయవిఞ్ఞేయ్యా న తే ధమ్మా సోతవిఞ్ఞేయ్యా. యే తే ధమ్మా సోతవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా; యే వా పన తే ధమ్మా చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా సోతవిఞ్ఞేయ్యా. యే తే ధమ్మా ఘానవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా; యే వా పన తే ధమ్మా జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా ఘానవిఞ్ఞేయ్యా. యే తే ధమ్మా ఘానవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా కాయవిఞ్ఞేయ్యా; యే వా పన తే ధమ్మా కాయవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా ఘానవిఞ్ఞేయ్యా. యే తే ధమ్మా ఘానవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా; యే వా పన తే ధమ్మా చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా ఘానవిఞ్ఞేయ్యా. యే తే ధమ్మా ఘానవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా సోతవిఞ్ఞేయ్యా; యే వా పన తే ధమ్మా సోతవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా ఘానవిఞ్ఞేయ్యా. యే తే ధమ్మా జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా కాయవిఞ్ఞేయ్యా; యే వా పన తే ధమ్మా కాయవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా. యే తే ధమ్మా జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా; యే వా పన తే ధమ్మా చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా. యే తే ధమ్మా జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా సోతవిఞ్ఞేయ్యా; యే వా పన తే ధమ్మా సోతవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా. యే తే ధమ్మా జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా ఘానవిఞ్ఞేయ్యా; యే వా పన తే ధమ్మా ఘానవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా. యే తే ధమ్మా కాయవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా; యే వా పన తే ధమ్మా చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా కాయవిఞ్ఞేయ్యా. యే తే ధమ్మా కాయవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా సోతవిఞ్ఞేయ్యా; యే వా పన తే ధమ్మా సోతవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా కాయవిఞ్ఞేయ్యా. యే తే ధమ్మా కాయవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా ఘానవిఞ్ఞేయ్యా; యే వా పన తే ధమ్మా ఘానవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా కాయవిఞ్ఞేయ్యా. యే తే ధమ్మా కాయవిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా; యే వా పన తే ధమ్మా జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా, న తే ధమ్మా కాయవిఞ్ఞేయ్యా. ఇమే ధమ్మా కేనచి విఞ్ఞేయ్యా కేనచి న విఞ్ఞేయ్యా.
ఆసవగోచ్ఛకం
౧౧౦౨. కతమే ధమ్మా ఆసవా? చత్తారో ఆసవా – కామాసవో, భవాసవో, దిట్ఠాసవో, అవిజ్జాసవో.
౧౧౦౩. తత్థ కతమో కామాసవో? యో కామేసు కామచ్ఛన్దో కామరాగో కామనన్దీ కామతణ్హా కామసినేహో కామపరిళాహో కామముచ్ఛా కామజ్ఝోసానం – అయం వుచ్చతి కామాసవో.
౧౧౦౪. తత్థ కతమో భవాసవో? యో భవేసు భవఛన్దో [భవచ్ఛన్దో (సీ. స్యా.)] భవరాగో భవనన్దీ భవతణ్హా భవసినేహో భవపరిళాహో భవముచ్ఛా భవజ్ఝోసానం – అయం వుచ్చతి భవాసవో.
౧౧౦౫. తత్థ కతమో దిట్ఠాసవో? సస్సతో లోకోతి వా, అసస్సతో లోకోతి వా, అన్తవా లోకోతి వా, అనన్తవా లోకోతి వా, తం జీవం తం సరీరన్తి వా, అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరన్తి వా, హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా, న హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా, హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా, నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా; యా ఏవరూపా దిట్ఠి దిట్ఠిగతం దిట్ఠిగహనం దిట్ఠికన్తారో దిట్ఠివిసూకాయికం దిట్ఠివిప్ఫన్దితం దిట్ఠిసంయోజనం గాహో పటిగ్గాహో అభినివేసో పరామాసో కుమ్మగ్గో మిచ్ఛాపథో మిచ్ఛత్తం తిత్థాయతనం విపరియాసగ్గాహో – అయం వుచ్చతి దిట్ఠాసవో. సబ్బాపి మిచ్ఛాదిట్ఠి దిట్ఠాసవో.
౧౧౦౬. తత్థ కతమో అవిజ్జాసవో? దుక్ఖే అఞ్ఞాణం, దుక్ఖసముదయే అఞ్ఞాణం, దుక్ఖనిరోధే అఞ్ఞాణం, దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ అఞ్ఞాణం, పుబ్బన్తే అఞ్ఞాణం, అపరన్తే అఞ్ఞాణం, పుబ్బన్తాపరన్తే అఞ్ఞాణం, ఇదప్పచ్చయతా పటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు అఞ్ఞాణంः యం ఏవరూపం అఞ్ఞాణం అదస్సనం అనభిసమయో అననుబోధో అసమ్బోధో అప్పటివేధో అసంగాహనా అపరియోగాహనా అసమపేక్ఖనా అపచ్చవేక్ఖణా అపచ్చక్ఖకమ్మం దుమ్మేజ్ఝం బాల్యం అసమ్పజఞ్ఞం మోహో పమోహో సమ్మోహో అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానుసయో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాలఙ్గీ మోహో అకుసలమూలం – అయం వుచ్చతి అవిజ్జాసవో.
ఇమే ధమ్మా ఆసవా.
౧౧౦౭. కతమే ధమ్మా నో ఆసవా? తే ధమ్మే ఠపేత్వా అవసేసా కుసలాకుసలాబ్యాకతా ధమ్మా కామావచరా, రూపావచరా, అరూపావచరా, అపరియాపన్నా వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో; సబ్బఞ్చ రూపం అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా నో ఆసవా.
౧౧౦౮. కతమే ధమ్మా సాసవా? కుసలాకుసలాబ్యాకతా ధమ్మా కామావచరా, రూపావచరా, అరూపావచరా; రూపక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా సాసవా.
౧౧౦౯. కతమే ధమ్మా అనాసవా? అపరియాపన్నా మగ్గా చ మగ్గఫలాని చ, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా అనాసవా.
౧౧౧౦. కతమే ధమ్మా ఆసవసమ్పయుత్తా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా సమ్పయుత్తా వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా ఆసవసమ్పయుత్తా.
౧౧౧౧. కతమే ధమ్మా ఆసవవిప్పయుత్తా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా విప్పయుత్తా వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో; సబ్బఞ్చ రూపం, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా ఆసవవిప్పయుత్తా.
౧౧౧౨. కతమే ధమ్మా ఆసవా చేవ సాసవా చ? తేయేవ ఆసవా ఆసవా చేవ సాసవా చ.
౧౧౧౩. కతమే ధమ్మా సాసవా చేవ నో చ ఆసవా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా సాసవా, తే ధమ్మే ఠపేత్వా అవసేసా సాసవా కుసలాకుసలాబ్యాకతా ధమ్మా కామావచరా, రూపావచరా, అరూపావచరా; రూపక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా సాసవా చేవ నో చ ఆసవా.
౧౧౧౪. కతమే ధమ్మా ఆసవా చేవ ఆసవసమ్పయుత్తా చ? కామాసవో అవిజ్జాసవేన ఆసవో చేవ ఆసవసమ్పయుత్తో చ, అవిజ్జాసవో కామాసవేన ఆసవో చేవ ఆసవసమ్పయుత్తో చ, భవాసవో అవిజ్జాసవేన ఆసవో చేవ ఆసవసమ్పయుత్తో చ, అవిజ్జాసవో భవాసవేన ఆసవో చేవ ఆసవసమ్పయుత్తో చ, దిట్ఠాసవో అవిజ్జాసవేన ఆసవో చేవ ఆసవసమ్పయుత్తో చ, అవిజ్జాసవో దిట్ఠాసవేన ఆసవో చేవ ఆసవసమ్పయుత్తో చ – ఇమే ధమ్మా ఆసవా చేవ ఆసవసమ్పయుత్తా చ.
౧౧౧౫. కతమే ధమ్మా ఆసవసమ్పయుత్తా చేవ నో చ ఆసవా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా సమ్పయుత్తా, తే ధమ్మే ఠపేత్వా వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా ఆసవసమ్పయుత్తా చేవ నో చ ఆసవా.
౧౧౧౬. కతమే ధమ్మా ఆసవవిప్పయుత్తా సాసవా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా విప్పయుత్తా సాసవా కుసలాకుసలాబ్యాకతా ధమ్మా కామావచరా, రూపావచరా, అరూపావచరా, రూపక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా ఆసవవిప్పయుత్తా సాసవా.
౧౧౧౭. కతమే ధమ్మా ఆసవవిప్పయుత్తా అనాసవా? అపరియాపన్నా మగ్గా చ, మగ్గఫలాని చ, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా ఆసవవిప్పయుత్తా అనాసవా.
నిక్ఖేపకణ్డే పఠమభాణవారో.
సంయోజనగోచ్ఛకం
౧౧౧౮. కతమే ధమ్మా సంయోజనా? దస సంయోజనాని – కామరాగసంయోజనం, పటిఘసంయోజనం, మానసంయోజనం, దిట్ఠిసంయోజనం, విచికిచ్ఛాసంయోజనం, సీలబ్బతపరామాససంయోజనం, భవరాగసంయోజనం, ఇస్సాసంయోజనం, మచ్ఛరియసంయోజనం, అవిజ్జాసంయోజనం.
౧౧౧౯. తత్థ కతమం కామరాగసంయోజనం? యో కామేసు కామచ్ఛన్దో కామరాగో కామనన్దీ కామతణ్హా కామసినేహో కామపరిళాహో కామముచ్ఛా కామజ్ఝోసానం – ఇదం వుచ్చతి కామరాగసంయోజనం.
౧౧౨౦. తత్థ కతమం పటిఘసంయోజనం? అనత్థం మే అచరీతి ఆఘాతో జాయతి, అనత్థం మే చరతీతి ఆఘాతో జాయతి, అనత్థం మే చరిస్సతీతి ఆఘాతో జాయతి, పియస్స మే మనాపస్స అనత్థం అచరి…పే… అనత్థం చరతి…పే… అనత్థం చరిస్సతీతి ఆఘాతో జాయతి, అప్పియస్స మే అమనాపస్స అత్థం అచరి…పే… అత్థం చరతి…పే… అత్థం చరిస్సతీతి ఆఘాతో జాయతి, అట్ఠానే వా పన ఆఘాతో జాయతి. యో ఏవరూపో చిత్తస్స ఆఘాతో పటిఘాతో పటిఘం పటివిరోధో కోపో పకోపో సమ్పకోపో దోసో పదోసో సమ్పదోసో చిత్తస్స బ్యాపత్తి మనోపదోసో కోధో కుజ్ఝనా కుజ్ఝితత్తం దోసో దుస్సనా దుస్సితత్తం బ్యాపత్తి బ్యాపజ్జనా బ్యాపజ్జితత్తం విరోధో పటివిరోధో చణ్డిక్కం అసురోపో అనత్తమనతా చిత్తస్స – ఇదం వుచ్చతి పటిఘసంయోజనం.
౧౧౨౧. తత్థ కతమం మానసంయోజనం? సేయ్యోహమస్మీతి మానో, సదిసోహమస్మీతి మానో, హీనోహమస్మీతి మానో. యో ఏవరూపో మానో మఞ్ఞనా మఞ్ఞితత్తం ఉన్నతి ఉన్నమో [ఉణ్ణతి ఉణ్ణామో (స్యా.)] ధజో సమ్పగ్గాహో కేతుకమ్యతా చిత్తస్స – ఇదం వుచ్చతి మానసంయోజనం.
౧౧౨౨. తత్థ కతమం దిట్ఠిసంయోజనం? సస్సతో లోకోతి వా, అసస్సతో లోకోతి వా, అన్తవా లోకోతి వా, అనన్తవా లోకోతి వా, తం జీవం తం సరీరన్తి వా, అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరన్తి వా, హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా, న హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా, హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా, నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా; యా ఏవరూపా దిట్ఠి దిట్ఠిగతం దిట్ఠిగహనం దిట్ఠికన్తారో దిట్ఠివిసూకాయికం దిట్ఠివిప్ఫన్దితం దిట్ఠిసంయోజనం గాహో పటిగ్గాహో అభినివేసో పరామాసో కుమ్మగ్గో మిచ్ఛాపథో మిచ్ఛత్తం తిత్థాయతనం విపరియాసగ్గాహో – ఇదం వుచ్చతి దిట్ఠిసంయోజనం. ఠపేత్వా సీలబ్బతపరామాససంయోజనం సబ్బాపి మిచ్ఛాదిట్ఠి దిట్ఠిసంయోజనం.
౧౧౨౩. తత్థ కతమం విచికిచ్ఛాసంయోజనం? సత్థరి కఙ్ఖతి విచికిచ్ఛతి, ధమ్మే కఙ్ఖతి విచికిచ్ఛతి, సఙ్ఘే కఙ్ఖతి విచికిచ్ఛతి, సిక్ఖాయ కఙ్ఖతి విచికిచ్ఛతి, పుబ్బన్తే కఙ్ఖతి విచికిచ్ఛతి, అపరన్తే కఙ్ఖతి విచికిచ్ఛతి, పుబ్బన్తాపరన్తే కఙ్ఖతి విచికిచ్ఛతి, ఇదప్పచ్చయతా పటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు కఙ్ఖతి విచికిచ్ఛతిः యా ఏవరూపా కఙ్ఖా కఙ్ఖాయనా కఙ్ఖాయితత్తం విమతి విచికిచ్ఛా ద్వేళ్హకం ద్వేధాపథో సంసయో అనేకంసగ్గాహో ఆసప్పనా పరిసప్పనా అపరియోగాహనా థమ్భితత్తం చిత్తస్స మనోవిలేఖో – ఇదం వుచ్చతి విచికిచ్ఛాసంయోజనం.
౧౧౨౪. తత్థ కతమం సీలబ్బతపరామాససంయోజనం? ఇతో బహిద్ధా సమణబ్రాహ్మణానం సీలేన సుద్ధి వతేన సుద్ధి సీలబ్బతేన సుద్ధీతి; యా ఏవరూపా దిట్ఠి దిట్ఠిగతం దిట్ఠిగహనం దిట్ఠికన్తారో దిట్ఠివిసూకాయికం దిట్ఠివిప్ఫన్దితం దిట్ఠిసంయోజనం గాహో పతిట్ఠాహో అభినివేసో పరామాసో కుమ్మగ్గో మిచ్ఛాపథో మిచ్ఛత్తం తిత్థాయతనం విపరియాసగ్గాహో – ఇదం వుచ్చతి సీలబ్బతపరామాససంయోజనం.
౧౧౨౫. తత్థ కతమం భవరాగసంయోజనం? యో భవేసు భవఛన్దో భవరాగో భవనన్దీ భవతణ్హా భవసినేహో భవపరిళాహో భవముచ్ఛా భవజ్ఝోసానం – ఇదం వుచ్చతి భవరాగసంయోజనం.
౧౧౨౬. తత్థ కతమం ఇస్సాసంయోజనం? యా పరలాభసక్కారగరుకారమాననవన్దనపూజనాసు ఇస్సా ఇస్సాయనా ఇస్సాయితత్తం ఉసూయా ఉసూయనా ఉసూయితత్తం [ఉస్సుయా ఉస్సుయనా ఉస్సుయితత్తం (క.)] – ఇదం వుచ్చతి ఇస్సాసంయోజనం.
౧౧౨౭. తత్థ కతమం మచ్ఛరియసంయోజనం? పఞ్చ మచ్ఛరియాని – ఆవాసమచ్ఛరియం, కులమచ్ఛరియం, లాభమచ్ఛరియం, వణ్ణమచ్ఛరియం, ధమ్మమచ్ఛరియం. యం ఏవరూపం మచ్ఛేరం మచ్ఛరాయనా మచ్ఛరాయితత్తం వేవిచ్ఛం కదరియం కటుకఞ్చుకతా అగ్గహితత్తం చిత్తస్స – ఇదం వుచ్చతి మచ్ఛరియసంయోజనం.
౧౧౨౮. తత్థ కతమం అవిజ్జాసంయోజనం? దుక్ఖే అఞ్ఞాణం, దుక్ఖసముదయే అఞ్ఞాణం, దుక్ఖనిరోధే అఞ్ఞాణం, దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ అఞ్ఞాణం, పుబ్బన్తే అఞ్ఞాణం, అపరన్తే అఞ్ఞాణం, పుబ్బన్తాపరన్తే అఞ్ఞాణం, ఇదప్పచ్చయతా పటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు అఞ్ఞాణంः యం ఏవరూపం అఞ్ఞాణం అదస్సనం అనభిసమయో అననుబోధో అసమ్బోధో అప్పటివేధో అసంగాహనా అపరియోగాహనా అసమపేక్ఖనా అపచ్చవేక్ఖణా అపచ్చక్ఖకమ్మం దుమ్మేజ్ఝం బాల్యం అసమ్పజఞ్ఞం మోహో పమోహో సమ్మోహో అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానుసయో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాలఙ్గీ మోహో అకుసలమూలం – ఇదం వుచ్చతి అవిజ్జాసంయోజనం.
ఇమే ధమ్మా సంయోజనా.
౧౧౨౯. కతమే ధమ్మా నో సంయోజనా? తే ధమ్మే ఠపేత్వా అవసేసా కుసలాకుసలాబ్యాకతా ధమ్మా కామావచరా, రూపావచరా, అరూపావచరా, అపరియాపన్నా; వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో; సబ్బఞ్చ రూపం, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా నో సంయోజనా.
౧౧౩౦. కతమే ధమ్మా సంయోజనియా? సాసవా కుసలాకుసలాబ్యాకతా ధమ్మా కామావచరా, రూపావచరా, అరూపావచరా; రూపక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా సంయోజనియా.
౧౧౩౧. కతమే ధమ్మా అసంయోజనియా? అపరియాపన్నా మగ్గా చ, మగ్గఫలాని చ, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా అసంయోజనియా.
౧౧౩౨. కతమే ధమ్మా సంయోజనసమ్పయుత్తా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా సమ్పయుత్తా వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా సంయోజనసమ్పయుత్తా.
౧౧౩౩. కతమే ధమ్మా సంయోజనవిప్పయుత్తా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా విప్పయుత్తా వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో; సబ్బఞ్చ రూపం, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా సంయోజనవిప్పయుత్తా.
౧౧౩౪. కతమే ధమ్మా సంయోజనా చేవ సంయోజనియా చ? తానేవ సంయోజనాని సంయోజనా చేవ సంయోజనియా చ.
౧౧౩౫. కతమే ధమ్మా సంయోజనియా చేవ నో చ సంయోజనా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా సంయోజనియా, తే ధమ్మే ఠపేత్వా అవసేసా సాసవా కుసలాకుసలాబ్యాకతా ధమ్మా కామావచరా, రూపావచరా, అరూపావచరా; రూపక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా సంయోజనియా చేవ నో చ సంయోజనా.
౧౧౩౬. కతమే ధమ్మా సంయోజనా చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తా చ? కామరాగసంయోజనం అవిజ్జాసంయోజనేన సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చ, అవిజ్జాసంయోజనం కామరాగసంయోజనేన సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చ, పటిఘసంయోజనం అవిజ్జాసంయోజనేన సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చ, అవిజ్జాసంయోజనం పటిఘసంయోజనేన సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చ, మానసంయోజనం అవిజ్జాసంయోజనేన సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చ, అవిజ్జాసంయోజనం మానసంయోజనేన సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చ, దిట్ఠిసంయోజనం అవిజ్జాసంయోజనేన సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చ, అవిజ్జాసంయోజనం దిట్ఠిసంయోజనేన సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చ, విచికిచ్ఛాసంయోజనం అవిజ్జాసంయోజనేన సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చ, అవిజ్జాసంయోజనం విచికిచ్ఛాసంయోజనేన సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చ, సీలబ్బతపరామాససంయోజనం అవిజ్జాసంయోజనేన సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చ, అవిజ్జాసంయోజనం సీలబ్బతపరామాససంయోజనేన సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చ, భవరాగసంయోజనం అవిజ్జాసంయోజనేన సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చ, అవిజ్జాసంయోజనం భవరాగసంయోజనేన సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చ, ఇస్సాసంయోజనం అవిజ్జాసంయోజనేన సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చ, అవిజ్జాసంయోజనం ఇస్సాసంయోజనేన సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చ, మచ్ఛరియసంయోజనం అవిజ్జాసంయోజనేన సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చ, అవిజ్జాసంయోజనం మచ్ఛరియసంయోజనేన సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చ – ఇమే ధమ్మా సంయోజనా చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తా చ.
౧౧౩౭. కతమే ధమ్మా సంయోజనసమ్పయుత్తా చేవ నో చ సంయోజనా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా సమ్పయుత్తా, తే ధమ్మే ఠపేత్వా వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా సంయోజనసమ్పయుత్తా చేవ నో చ సంయోజనా.
౧౧౩౮. కతమే ధమ్మా సంయోజనవిప్పయుత్తా సంయోజనియా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా విప్పయుత్తా సాసవా కుసలాకుసలాబ్యాకతా ధమ్మా కామావచరా, రూపావచరా, అరూపావచరా; రూపక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా సంయోజనవిప్పయుత్తా సంయోజనియా.
౧౧౩౯. కతమే ధమ్మా సంయోజనవిప్పయుత్తా అసంయోజనియా? అపరియాపన్నా మగ్గా చ, మగ్గఫలాని చ, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా సంయోజనవిప్పయుత్తా అసంయోజనియా.
గన్థగోచ్ఛకం
౧౧౪౦. కతమే ధమ్మా గన్థా? చత్తారో గన్థా – అభిజ్ఝా కాయగన్థో, బ్యాపాదో కాయగన్థో, సీలబ్బతపరామాసో కాయగన్థో, ఇదం సచ్చాభినివేసో కాయగన్థో.
౧౧౪౧. తత్థ కతమో అభిజ్ఝా కాయగన్థో? యో రాగో సారాగో అనునయో అనురోధో నన్దీ నన్దీరాగో చిత్తస్స సారాగో ఇచ్ఛా ముచ్ఛా అజ్ఝోసానం గేధో పలిగేధో సఙ్గో పఙ్కో ఏజా మాయా జనికా సఞ్జననీ సిబ్బినీ జాలినీ సరితా విసత్తికా సుత్తం విసటా ఆయూహినీ దుతియా పణిధి భవనేత్తి వనం వనథో సన్థవో సినేహో అపేక్ఖా పటిబన్ధు ఆసా ఆసిసనా ఆసిసితత్తం రూపాసా సద్దాసా గన్ధాసా రసాసా ఫోట్ఠబ్బాసా లాభాసా ధనాసా పుత్తాసా జీవితాసా జప్పా పజప్పా అభిజప్పా జప్పా జప్పనా జప్పితత్తం లోలుప్పం లోలుప్పాయనా లోలుప్పాయితత్తం పుచ్ఛఞ్జికతా సాధుకమ్యతా అధమ్మరాగో విసమలోభో నికన్తి నికామనా పత్థనా పిహనా సమ్పత్థనా కామతణ్హా భవతణ్హా విభవతణ్హా రూపతణ్హా అరూపతణ్హా నిరోధతణ్హా రూపతణ్హా సద్దతణ్హా గన్ధతణ్హా రసతణ్హా ఫోట్ఠబ్బతణ్హా ధమ్మతణ్హా ఓఘో యోగో గన్థో ఉపాదానం ఆవరణం నీవరణం ఛాదనం బన్ధనం ఉపక్కిలేసో అనుసయో పరియుట్ఠానం లతా వేవిచ్ఛం దుక్ఖమూలం దుక్ఖనిదానం దుక్ఖప్పభవో మారపాసో మారబళిసం మారవిసయో తణ్హానదీ తణ్హాజాలం తణ్హాగద్దులం తణ్హాసముద్దో అభిజ్ఝా లోభో అకుసలమూలం – అయం వుచ్చతి అభిజ్ఝా కాయగన్థో.
౧౧౪౨. తత్థ కతమో బ్యాపాదో కాయగన్థో? అనత్థం మే అచరీ తి ఆఘాతో జాయతి, అనత్థం మే చరతీతి ఆఘాతో జాయతి, అనత్థం మే చరిస్సతీతి ఆఘాతో జాయతి, పియస్స మే మనాపస్స అనత్థం అచరి…పే… అనత్థం చరతి…పే… అనత్థం చరిస్సతీతి ఆఘాతో జాయతి, అప్పియస్స మే అమనాపస్స అత్థం అచరి…పే… అత్థం చరతి…పే… అత్థం చరిస్సతీతి ఆఘాతో జాయతి, అట్ఠానే వా పన ఆఘాతో జాయతి. యో ఏవరూపో చిత్తస్స ఆఘాతో పటిఘాతో పటిఘం పటివిరోధో కోపో పకోపో సమ్పకోపో దోసో పదోసో సమ్పదోసో చిత్తస్స బ్యాపత్తి మనోపదోసో కోధో కుజ్ఝనా కుజ్ఝితత్తం దోసో దుస్సనా దుస్సితత్తం బ్యాపత్తి బ్యాపజ్జనా బ్యాపజ్జితత్తం విరోధో పటివిరోధో చణ్డిక్కం అసురోపో అనత్తమనతా చిత్తస్స – అయం వుచ్చతి బ్యాపాదో కాయగన్థో.
౧౧౪౩. తత్థ కతమో సీలబ్బతపరామాసో కాయగన్థో? ఇతో బహిద్ధా సమణబ్రాహ్మణానం సీలేన సుద్ధి, వతేన సుద్ధి, సీలబ్బతేన సుద్ధీతిः యా ఏవరూపా దిట్ఠి దిట్ఠిగతం దిట్ఠిగహనం దిట్ఠికన్తారో దిట్ఠివిసూకాయికం దిట్ఠివిప్ఫన్దితం దిట్ఠిసంయోజనం గాహో పతిట్ఠాహో అభినివేసో పరామాసో కుమ్మగ్గో మిచ్ఛాపథో మిచ్ఛత్తం తిత్థాయతనం విపరియాసగ్గాహో – అయం వుచ్చతి సీలబ్బతపరామాసో కాయగన్థో.
౧౧౪౪. తత్థ కతమో ఇదంసచ్చాభినివేసో కాయగన్థో? సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి వా; అసస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి వా; అన్తవా లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి వా; అనన్తవా లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి వా; తం జీవం తం సరీరం, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి వా; అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరం, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి వా; హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి వా; న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి వా; హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి వా; నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి వాः యా ఏవరూపా దిట్ఠి దిట్ఠిగతం దిట్ఠిగహనం దిట్ఠికన్తారో దిట్ఠివిసూకాయికం దిట్ఠివిప్ఫన్దితం దిట్ఠిసంయోజనం గాహో పతిట్ఠాహో అభినివేసో పరామాసో కుమ్మగ్గో మిచ్ఛాపథో మిచ్ఛత్తం తిత్థాయతనం విపరియాసగ్గాహో – అయం వుచ్చతి ఇదంసచ్చాభినివేసో కాయగన్థో. ఠపేత్వా సీలబ్బతపరామాసం కాయగన్థం సబ్బాపి మిచ్ఛాదిట్ఠి ఇదంసచ్చాభినివేసో కాయగన్థో.
ఇమే ధమ్మా గన్థా.
౧౧౪౫. కతమే ధమ్మా నో గన్థా? తే ధమ్మే ఠపేత్వా అవసేసా కుసలాకుసలాబ్యాకతా ధమ్మా కామావచరా, రూపావచరా, అరూపావచరా, అపరియాపన్నా; వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో; సబ్బఞ్చ రూపం, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా నో గన్థా.
౧౧౪౬. కతమే ధమ్మా గన్థనియా? సాసవా కుసలాకుసలాబ్యాకతా ధమ్మా కామావచరా, రూపావచరా, అరూపావచరా; రూపక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా గన్థనియా.
౧౧౪౭. కతమే ధమ్మా అగన్థనియా? అపరియాపన్నా మగ్గా చ, మగ్గఫలాని చ, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా అగన్థనియా.
౧౧౪౮. కతమే ధమ్మా గన్థసమ్పయుత్తా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా సమ్పయుత్తా వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా గన్థసమ్పయుత్తా.
౧౧౪౯. కతమే ధమ్మా గన్థవిప్పయుత్తా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా విప్పయుత్తా వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో, సబ్బఞ్చ రూపం అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా గన్థవిప్పయుత్తా.
౧౧౫౦. కతమే ధమ్మా గన్థా చేవ గన్థనియా చ? తేవ గన్థా గన్థా చేవ గన్థనియా చ.
౧౧౫౧. కతమే ధమ్మా గన్థనియా చేవ నో చ గన్థా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా గన్థనియా, తే ధమ్మే ఠపేత్వా అవసేసా సాసవా కుసలాకుసలాబ్యాకతా ధమ్మా కామావచరా, రూపావచరా, అరూపావచరా; రూపక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా గన్థనియా చేవ నో చ గన్థా.
౧౧౫౨. కతమే ధమ్మా గన్థా చేవ గన్థసమ్పయుత్తా చ? సీలబ్బతపరామాసో కాయగన్థో అభిజ్ఝాకాయగన్థేన గన్థో చేవ గన్థసమ్పయుత్తో చ, అభిజ్ఝాకాయగన్థో సీలబ్బతపరామాసేన కాయగన్థేన గన్థో చేవ గన్థసమ్పయుత్తో చ, ఇదంసచ్చాభినివేసో కాయగన్థో అభిజ్ఝాకాయగన్థేన గన్థో చేవ గన్థసమ్పయుత్తో చ, అభిజ్ఝాకాయగన్థో ఇదంసచ్చాభినివేసేన కాయగన్థేన గన్థో చేవ గన్థసమ్పయుత్తో చ – ఇమే ధమ్మా గన్థా చేవ గన్థసమ్పయుత్తా చ.
౧౧౫౩. కతమే ధమ్మా గన్థసమ్పయుత్తా చేవ నో చ గన్థా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా సమ్పయుత్తా, తే ధమ్మే ఠపేత్వా వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా గన్థసమ్పయుత్తా చేవ నో చ గన్థా.
౧౧౫౪. కతమే ధమ్మా గన్థవిప్పయుత్తా గన్థనియా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా విప్పయుత్తా సాసవా కుసలాకుసలాబ్యాకతా ధమ్మా కామావచరా, రూపావచరా, అరూపావచరా; రూపక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా గన్థవిప్పయుత్తా గన్థనియా.
౧౧౫౫. కతమే ధమ్మా గన్థవిప్పయుత్తా అగన్థనియా? అపరియాపన్నా మగ్గా చ, మగ్గఫలాని చ, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా గన్థవిప్పయుత్తా అగన్థనియా.
ఓఘగోచ్ఛకం
౧౧౫౬. కతమే ధమ్మా ఓఘా? చత్తారో ఓఘా…పే… ఇమే ధమ్మా ఓఘవిప్పయుత్తా ఓఘనియా.
యోగగోచ్ఛకం
౧౧౫౭. కతమే ధమ్మా యోగా? చత్తారో యోగా…పే… ఇమే ధమ్మా యోగవిప్పయుత్తా యోగనియా.
నీవరణగోచ్ఛకం
౧౧౫౮. కతమే ధమ్మా నీవరణా? ఛ నీవరణా [నీవరణాని (స్యా.)] – కామచ్ఛన్దనీవరణం, బ్యాపాదనీవరణం, థినమిద్ధనీవరణం, ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చనీవరణం, విచికిచ్ఛానీవరణం, అవిజ్జానీవరణం.
౧౧౫౯. తత్థ కతమం కామచ్ఛన్దనీవరణం? యో కామేసు కామచ్ఛన్దో కామరాగో కామనన్దీ కామతణ్హా కామసినేహో కామపరిళాహో కామముచ్ఛా కామజ్ఝోసానం – ఇదం వుచ్చతి కామచ్ఛన్దనీవరణం.
౧౧౬౦. తత్థ కతమం బ్యాపాదనీవరణం? అనత్థం మే అచరీతి ఆఘాతో జాయతి, అనత్థం మే చరతీతి ఆఘాతో జాయతి; అనత్థం మే చరిస్సతీతి ఆఘాతో జాయతి; పియస్స మే మనాపస్స అనత్థం అచరి…పే… అనత్థం చరతి…పే… అనత్థం చరిస్సతీతి ఆఘాతో జాయతి, అప్పియస్స మే అమనాపస్స అత్థం అచరి…పే… అత్థం చరతి…పే… అత్థం చరిస్సతీతి ఆఘాతో జాయతి, అట్ఠానే వా పన ఆఘాతో జాయతి. యో ఏవరూపో చిత్తస్స ఆఘాతో పటిఘాతో పటిఘం పటివిరోధో కోపో పకోపో సమ్పకోపో దోసో పదోసో సమ్పదోసో చిత్తస్స బ్యాపత్తి మనోపదోసో కోధో కుజ్ఝనా కుజ్ఝితత్తం దోసో దుస్సనా దుస్సితత్తం బ్యాపత్తి బ్యాపజ్జనా బ్యాపజ్జితత్తం విరోధో పటివిరోధో చణ్డిక్కం అసురోపో అనత్తమనతా చిత్తస్స – ఇదం వుచ్చతి బ్యాపాదనీవరణం.
౧౧౬౧. తత్థ కతమం థినమిద్ధనీవరణం? అత్థి థినం, అత్థి మిద్ధం.
౧౧౬౨. తత్థ కతమం థినం? యా చిత్తస్స అకల్లతా అకమ్మఞ్ఞతా ఓలీయనా సల్లీయనా లీనం లీయనా లీయితత్తం థినం థియనా థియితత్తం చిత్తస్స – ఇదం వుచ్చతి థినం.
౧౧౬౩. తత్థ కతమం మిద్ధం? యా కాయస్స అకల్లతా అకమ్మఞ్ఞతా ఓనాహో పరియోనాహో అన్తోసమోరోధో మిద్ధం సోప్పం పచలాయికా సోప్పం సుపనా సుపితత్తం – ఇదం వుచ్చతి మిద్ధం. ఇతి ఇదఞ్చ థినం, ఇదఞ్చ మిద్ధం – ఇదం వుచ్చతి థినమిద్ధనీవరణం.
౧౧౬౪. తత్థ కతమం ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చనీవరణం? అత్థి ఉద్ధచ్చం, అత్థి కుక్కుచ్చం.
౧౧౬౫. తత్థ కతమం ఉద్ధచ్చం? యం చిత్తస్స ఉద్ధచ్చం అవూపసమో చేతసో విక్ఖేపో భన్తత్తం చిత్తస్స – ఇదం వుచ్చతి ఉద్ధచ్చం.
౧౧౬౬. తత్థ కతమం కుక్కుచ్చం? అకప్పియే కప్పియసఞ్ఞితా, కప్పియే అకప్పియసఞ్ఞితా, అవజ్జే వజ్జసఞ్ఞితా, వజ్జే అవజ్జసఞ్ఞితా. యం ఏవరూపం కుక్కుచ్చం కుక్కుచ్చాయనా కుక్కుచ్చాయితత్తం చేతసో విప్పటిసారో మనోవిలేఖో – ఇదం వుచ్చతి కుక్కుచ్చం. ఇతి ఇదఞ్చ ఉద్ధచ్చం, ఇదఞ్చ కుక్కుచ్చం – ఇదం వుచ్చతి ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చనీవరణం.
౧౧౬౭. తత్థ కతమం విచికిచ్ఛానీవరణం? సత్థరి కఙ్ఖతి విచికిచ్ఛతి, ధమ్మే కఙ్ఖతి విచికిచ్ఛతి, సఙ్ఘే కఙ్ఖతి విచికిచ్ఛతి, సిక్ఖాయ కఙ్ఖతి విచికిచ్ఛతి, పుబ్బన్తే కఙ్ఖతి విచికిచ్ఛతి, అపరన్తే కఙ్ఖతి విచికిచ్ఛతి, పుబ్బన్తాపరన్తే కఙ్ఖతి విచికిచ్ఛతి, ఇదప్పచ్చయతా పటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు కఙ్ఖతి విచికిచ్ఛతి. యా ఏవరూపా కఙ్ఖా కఙ్ఖాయనా కఙ్ఖాయితత్తం విమతి విచికిచ్ఛా ద్వేళ్హకం ద్వేధాపథో సంసయో అనేకంసగ్గాహో ఆసప్పనా పరిసప్పనా అపరియోగాహనా థమ్భితత్తం చిత్తస్స మనోవిలేఖో – ఇదం వుచ్చతి విచికిచ్ఛానీవరణం.
౧౧౬౮. తత్థ కతమం అవిజ్జానీవరణం? దుక్ఖే అఞ్ఞాణం, దుక్ఖసముదయే అఞ్ఞాణం, దుక్ఖనిరోధే అఞ్ఞాణం, దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ అఞ్ఞాణం, పుబ్బన్తే అఞ్ఞాణం, అపరన్తే అఞ్ఞాణం, పుబ్బన్తాపరన్తే అఞ్ఞాణం, ఇదప్పచ్చయతా పటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు అఞ్ఞాణంः యం ఏవరూపం అఞ్ఞాణం అదస్సనం అనభిసమయో అననుబోధో అసమ్బోధో అప్పటివేధో అసంగాహనా అపరియోగాహనా అసమపేక్ఖనా అపచ్చవేక్ఖణా అపచ్చక్ఖకమ్మం దుమ్మేజ్ఝం బాల్యం అసమ్పజఞ్ఞం మోహో పమోహో సమ్మోహో అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానుసయో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాలఙ్గీ మోహో అకుసలమూలం – ఇదం వుచ్చతి అవిజ్జానీవరణం.
ఇమే ధమ్మా నీవరణా.
౧౧౬౯. కతమే ధమ్మా నో నీవరణా? తే ధమ్మే ఠపేత్వా అవసేసా కుసలాకుసలాబ్యాకతా ధమ్మా కామావచరా, రూపావచరా, అరూపావచరా, అపరియాపన్నా; వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో; సబ్బఞ్చ రూపం, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా నో నీవరణా.
౧౧౭౦. కతమే ధమ్మా నీవరణియా? సాసవా కుసలాకుసలాబ్యాకతా ధమ్మా కామావచరా, రూపావచరా, అరూపావచరా; రూపక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా నీవరణియా.
౧౧౭౧. కతమే ధమ్మా అనీవరణియా? అపరియాపన్నా మగ్గా చ, మగ్గఫలాని చ, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా అనీవరణియా.
౧౧౭౨. కతమే ధమ్మా నీవరణసమ్పయుత్తా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా సమ్పయుత్తా వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా నీవరణసమ్పయుత్తా.
౧౧౭౩. కతమే ధమ్మా నీవరణవిప్పయుత్తా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా విప్పయుత్తా వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో; సబ్బఞ్చ రూపం, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా నీవరణవిప్పయుత్తా.
౧౧౭౪. కతమే ధమ్మా నీవరణా చేవ నీవరణియా చ? తానేవ నీవరణాని నీవరణా చేవ నీవరణియా చ.
౧౧౭౫. కతమే ధమ్మా నీవరణియా చేవ నో చ నీవరణా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా నీవరణియా, తే ధమ్మే ఠపేత్వా అవసేసా సాసవా కుసలాకుసలాబ్యాకతా ధమ్మా కామావచరా, రూపావచరా, అరూపావచరా; రూపక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా నీవరణియా చేవ నో చ నీవరణా.
౧౧౭౬. కతమే ధమ్మా నీవరణా చేవ నీవరణసమ్పయుత్తా చ? కామచ్ఛన్దనీవరణం అవిజ్జానీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, అవిజ్జానీవరణం కామచ్ఛన్దనీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, బ్యాపాదనీవరణం అవిజ్జానీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, అవిజ్జానీవరణం బ్యాపాదనీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, థినమిద్ధనీవరణం అవిజ్జానీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, అవిజ్జానీవరణం థినమిద్ధనీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, ఉద్ధచ్చనీవరణం అవిజ్జానీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, అవిజ్జానీవరణం ఉద్ధచ్చనీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, కుక్కుచ్చనీవరణం అవిజ్జానీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, అవిజ్జానీవరణం కుక్కుచ్చనీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, విచికిచ్ఛానీవరణం అవిజ్జానీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, అవిజ్జానీవరణం విచికిచ్ఛానీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, కామచ్ఛన్దనీవరణం ఉద్ధచ్చనీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, ఉద్ధచ్చనీవరణం కామచ్ఛన్దనీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, బ్యాపాదనీవరణం ఉద్ధచ్చనీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, ఉద్ధచ్చనీవరణం బ్యాపాదనీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, థినమిద్ధనీవరణం ఉద్ధచ్చనీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, ఉద్ధచ్చనీవరణం థినమిద్ధనీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, కుక్కుచ్చనీవరణం ఉద్ధచ్చనీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, ఉద్ధచ్చనీవరణం కుక్కుచ్చనీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, విచికిచ్ఛానీవరణం ఉద్ధచ్చనీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, ఉద్ధచ్చనీవరణం విచికిచ్ఛానీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, అవిజ్జానీవరణం ఉద్ధచ్చనీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, ఉద్ధచ్చనీవరణం అవిజ్జానీవరణేన నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ – ఇమే ధమ్మా నీవరణా చేవ నీవరణసమ్పయుత్తా చ.
౧౧౭౭. కతమే ధమ్మా నీవరణసమ్పయుత్తా చేవ నో చ నీవరణా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా సమ్పయుత్తా, తే ధమ్మే ఠపేత్వా వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా నీవరణసమ్పయుత్తా చేవ నో చ నీవరణా.
౧౧౭౮. కతమే ధమ్మా నీవరణవిప్పయుత్తా నీవరణియా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా విప్పయుత్తా సాసవా కుసలాబ్యాకతా ధమ్మా కామావచరా, రూపావచరా, అరూపావచరా; రూపక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా నీవరణవిప్పయుత్తా నీవరణియా.
౧౧౭౯. కతమే ధమ్మా నీవరణవిప్పయుత్తా అనీవరణియా? అపరియాపన్నా మగ్గా చ, మగ్గఫలాని చ, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా నీవరణవిప్పయుత్తా అనీవరణియా.
పరామాసగోచ్ఛకం
౧౧౮౦. కతమే ధమ్మా పరామాసా? దిట్ఠిపరామాసో.
౧౧౮౧. తత్థ కతమో దిట్ఠిపరామాసో? సస్సతో లోకోతి వా, అసస్సతో లోకోతి వా, అన్తవా లోకోతి వా, అనన్తవా లోకోతి వా, తం జీవం తం సరీరన్తి వా, అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరన్తి వా, హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా, న హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా, హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా, నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వాः యా ఏవరూపా దిట్ఠి దిట్ఠిగతం దిట్ఠిగహనం దిట్ఠికన్తారో దిట్ఠివిసూకాయికం దిట్ఠివిప్ఫన్దితం దిట్ఠిసంయోజనం గాహో పతిట్ఠాహో అభినివేసో పరామాసో కుమ్మగ్గో మిచ్ఛాపథో మిచ్ఛత్తం తిత్థాయతనం విపరియాసగ్గాహో – అయం వుచ్చతి దిట్ఠిపరామాసో. సబ్బాపి మిచ్ఛాదిట్ఠి దిట్ఠిపరామాసో.
ఇమే ధమ్మా పరామాసా.
౧౧౮౨. కతమే ధమ్మా నో పరామాసా? తే ధమ్మే ఠపేత్వా అవసేసా కుసలాకుసలాబ్యాకతా ధమ్మా కామావచరా, రూపావచరా, అరూపావచరా, అపరియాపన్నా; వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో; సబ్బఞ్చ రూపం, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా నో పరామాసా.
౧౧౮౩. కతమే ధమ్మా పరామట్ఠా? సాసవా కుసలాకుసలాబ్యాకతా ధమ్మా కామావచరా, రూపావచరా, అరూపావచరా; రూపక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా పరామట్ఠా.
౧౧౮౪. కతమే ధమ్మా అపరామట్ఠా? అపరియాపన్నా మగ్గా చ, మగ్గఫలాని చ, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా అపరామట్ఠా.
౧౧౮౫. కతమే ధమ్మా పరామాససమ్పయుత్తా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా సమ్పయుత్తా వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా పరామాససమ్పయుత్తా.
౧౧౮౬. కతమే ధమ్మా పరామాసవిప్పయుత్తా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా విప్పయుత్తా వేదనాక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో; సబ్బఞ్చ రూపం, అసఙ్ఖతా చ ధాతు – ఇమే ధమ్మా పరామాసవిప్పయుత్తా.
౧౧౮౭. కతమే ధమ్మా పరామాసా చేవ పరామట్ఠా చ? స్వేవ పరామాసో పరామాసో చేవ పరామట్ఠో చ.
౧౧౮౮. కతమే ధమ్మా పరామట్ఠా చేవ నో చ పరామాసా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా పరామట్ఠా, తే ధమ్మే ఠపేత్వా అవసేసా సాసవా కుసలాకుసలాబ్యాకతా ధమ్మా కామావచరా, రూపావచరా, అరూపావచరా; రూపక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా పరామట్ఠా చేవ నో చ పరామాసా.
౧౧౮౯. కతమే ధమ్మా పరామాసవిప్పయుత్తా పరామట్ఠా? తేహి ధమ్మేహి యే ధమ్మా విప్పయుత్తా సాసవా కుసలాకుసలాబ్యాకతా ధమ్మా కామావచరా, రూపావచరా అరూపావచరా; రూపక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే ధమ్మా పరామాసవిప్పయుత్తా పరామట్ఠా.