౯. రుక్ఖమూలికఙ్గకథావణ్ణనా

౩౨. ఛన్నన్తి ఇట్ఠకాఛదనాదీహి ఛాదితం, ఆవసథన్తి అత్థో. సీమన్తరికరుక్ఖోతి ద్విన్నం రాజూనం రజ్జసీమాయ ఠితరుక్ఖో. తత్థ హి తేసం రాజూనం బలకాయో ఉపగన్త్వా అన్తరన్తరా యుద్ధం కరేయ్య, చోరాపి పారిపన్థికా సమోసరన్తా భిక్ఖుస్స సుఖేన నిసీదితుం న దేన్తి. చేతియరుక్ఖో ‘‘దేవతాధిట్ఠితో’’తి మనుస్సేహి సమ్మతరుక్ఖో పూజేతుం ఉపగతేహి మనుస్సేహి అవివిత్తో హోతి. నియ్యాసరుక్ఖో సజ్జరుక్ఖాది. వగ్గులిరుక్ఖో వగ్గులినిసేవితో. సీమన్తరికరుక్ఖాదయో సపరిస్సయా, దుల్లభవివేకా చాతి ఆహ ‘‘ఇమే రుక్ఖే వివజ్జేత్వా’’తి. పణ్ణసటన్తి రుక్ఖతో పతితపణ్ణం. పటిచ్ఛన్నే ఠానే నిసీదితబ్బం రుక్ఖమూలికభావస్స పటిచ్ఛాదనత్థం. ఛన్నే వాసకప్పనా ధమ్మస్సవనాదీనమత్థాయపి హోతి. తస్మా ‘‘జానిత్వా అరుణం ఉట్ఠాపితమత్తే’’తి వుత్తం.

అభిణ్హం తరుపణ్ణవికారదస్సనేనాతి అభిక్ఖణం తరూసు, తరూనం వా పణ్ణేసు వికారస్స ఖణభఙ్గస్స దస్సనేన. సేనాసనమచ్ఛేరకమ్మారామతానన్తి ఆవాసమచ్ఛరియనవకమ్మరతభావానం. దేవతాహీతి రుక్ఖదేవతాహి. తాపి హి రుక్ఖట్ఠవిమానేసు వసన్తియో రుక్ఖేసు వసన్తి. అయమ్పి రుక్ఖేతి సహవాసితా. వణ్ణితోతి ‘‘అప్పాని చేవా’’తిఆదినా పసంసితో. ‘‘రుక్ఖమూలసేనాసనం నిస్సాయ పబ్బజ్జా’’తి (మహావ. ౭౩, ౧౨౮) ఏవం నిస్సయోతి చ భాసితో. అభిరత్తాని తరుణకాలే, నీలాని మజ్ఝిమకాలే, పణ్డూని జిణ్ణకాలే. పతితాని మిలాయనవసేన. ఏవం పస్సన్తో తరుపణ్ణాని పచ్చక్ఖతో ఏవ నిచ్చసఞ్ఞం పనూదతి పజహతి, అనిచ్చసఞ్ఞా ఏవస్స సణ్ఠాతి. యస్మా భగవతో జాతిబోధిధమ్మచక్కపవత్తనపరినిబ్బానాని రుక్ఖమూలేయేవ జాతాని, తస్మా వుత్తం ‘‘బుద్ధదాయజ్జం రుక్ఖమూల’’న్తి.

ఇతి రుక్ఖమూలికఙ్గకథావణ్ణనా.