౮. ఆరఞ్ఞికఙ్గకథా

౩౧. ఆరఞ్ఞికఙ్గమ్పి ‘‘గామన్తసేనాసనం పటిక్ఖిపామి, ఆరఞ్ఞికఙ్గం సమాదియామీ’’తి ఇమేసం అఞ్ఞతరవచనేన సమాదిన్నం హోతి.

తేన పన ఆరఞ్ఞికేన గామన్తసేనాసనం పహాయ అరఞ్ఞే అరుణం ఉట్ఠాపేతబ్బం. తత్థ సద్ధిం ఉపచారేన గామోయేవ గామన్తసేనాసనం.

గామో నామ యో కోచి ఏకకుటికో వా అనేకకుటికో వా పరిక్ఖిత్తో వా అపరిక్ఖిత్తో వా సమనుస్సో వా అమనుస్సో వా అన్తమసో అతిరేకచాతుమాసనివిట్ఠో యో కోచి సత్థోపి.

గామూపచారో నామ పరిక్ఖిత్తస్స గామస్స సచే అనురాధపురస్సేవ ద్వే ఇన్దఖీలా హోన్తి, అబ్భన్తరిమే ఇన్దఖీలే ఠితస్స థామమజ్ఝిమస్స పురిసస్స లేడ్డుపాతో. తస్స లక్ఖణం యథా తరుణమనుస్సా అత్తనో బలం దస్సేన్తా బాహం పసారేత్వా లేడ్డుం ఖిపన్తి, ఏవం ఖిత్తస్స లేడ్డుస్స పతనట్ఠానబ్భన్తరన్తి వినయధరా. సుత్తన్తికా పన కాకనివారణనియమేన ఖిత్తస్సాతి వదన్తి. అపరిక్ఖిత్తగామే యం సబ్బపచ్చన్తిమస్స ఘరస్స ద్వారే ఠితో మాతుగామో భాజనేన ఉదకం ఛడ్డేతి, తస్స పతనట్ఠానం ఘరూపచారో. తతో వుత్తనయేన ఏకో లేడ్డుపాతో గామో, దుతియో గామూపచారో.

అరఞ్ఞం పన వినయపరియాయే తావ ‘‘ఠపేత్వా గామఞ్చ గామూపచారఞ్చ సబ్బమేతం అరఞ్ఞ’’న్తి (పారా. ౯౨) వుత్తం. అభిధమ్మపరియాయే ‘‘నిక్ఖమిత్వా బహి ఇన్దఖీలా, సబ్బమేతం అరఞ్ఞ’’న్తి (విభ. ౫౨౯) వుత్తం. ఇమస్మిం పన సుత్తన్తికపరియాయే ‘‘ఆరఞ్ఞకం నామ సేనాసనం పఞ్చధనుసతికం పచ్ఛిమ’’న్తి ఇదం లక్ఖణం. తం ఆరోపితేన ఆచరియధనునా పరిక్ఖిత్తస్స గామస్స ఇన్దఖీలతో అపరిక్ఖిత్తస్స పఠమలేడ్డుపాతతో పట్ఠాయ యావ విహారపరిక్ఖేపా మినిత్వా వవత్థపేతబ్బం.

సచే పన విహారో అపరిక్ఖిత్తో హోతి, యం సబ్బపఠమం సేనాసనం వా భత్తసాలా వా ధువసన్నిపాతట్ఠానం వా బోధి వా చేతియం వా దూరే చేపి సేనాసనతో హోతి, తం పరిచ్ఛేదం కత్వా మినితబ్బన్తి వినయట్ఠకథాసు వుత్తం. మజ్ఝిమట్ఠకథాయం పన విహారస్సపి గామస్సేవ ఉపచారం నీహరిత్వా ఉభిన్నం లేడ్డుపాతానం అన్తరా మినితబ్బన్తి వుత్తం. ఇదమేత్థ పమాణం.

సచేపి ఆసన్నే గామో హోతి, విహారే ఠితేహి మానుసకానం సద్దో సుయ్యతి, పబ్బతనదీఆదీహి పన అన్తరితత్తా న సక్కా ఉజుం గన్తుం. యో తస్స పకతిమగ్గో హోతి, సచేపి నావాయ సఞ్చరితబ్బో, తేన మగ్గేన పఞ్చధనుసతికం గహేతబ్బం. యో పన ఆసన్నగామస్స అఙ్గసమ్పాదనత్థం తతో తతో మగ్గం పిదహతి, అయం ధుతఙ్గచోరో హోతి.

సచే పన ఆరఞ్ఞికస్స భిక్ఖునో ఉపజ్ఝాయో వా ఆచరియో వా గిలానో హోతి, తేన అరఞ్ఞే సప్పాయం అలభన్తేన గామన్తసేనాసనం నేత్వా ఉపట్ఠాతబ్బో. కాలస్సేవ పన నిక్ఖమిత్వా అఙ్గయుత్తట్ఠానే అరుణం ఉట్ఠాపేతబ్బం. సచే అరుణుట్ఠానవేలాయం తేసం ఆబాధో వడ్ఢతి, తేసంయేవ కిచ్చం కాతబ్బం. న ధుతఙ్గసుద్ధికేన భవితబ్బన్తి ఇదమస్స విధానం.

పభేదతో పన అయమ్పి తివిధో హోతి. తత్థ ఉక్కట్ఠేన సబ్బకాలం అరఞ్ఞే అరుణం ఉట్ఠాపేతబ్బం. మజ్ఝిమో చత్తారో వస్సికే మాసే గామన్తే వసితుం లభతి. ముదుకో హేమన్తికేపి.

ఇమేసం పన తిణ్ణమ్పి యథా పరిచ్ఛిన్నే కాలే అరఞ్ఞతో ఆగన్త్వా గామన్తసేనాసనే ధమ్మస్సవనం సుణన్తానం అరుణే ఉట్ఠితేపి ధుతఙ్గం న భిజ్జతి. సుత్వా గచ్ఛన్తానం అన్తరామగ్గే ఉట్ఠితేపి న భిజ్జతి. సచే పన ఉట్ఠితేపి ధమ్మకథికే ముహుత్తం నిపజ్జిత్వా గమిస్సామాతి నిద్దాయన్తానం అరుణం ఉట్ఠహతి, అత్తనో వా రుచియా గామన్తసేనాసనే అరుణం ఉట్ఠపేన్తి, ధుతఙ్గం భిజ్జతీతి అయమేత్థ భేదో.

అయం పనానిసంసో, ఆరఞ్ఞికో భిక్ఖు అరఞ్ఞసఞ్ఞం మనసికరోన్తో భబ్బో అలద్ధం వా సమాధిం పటిలద్ధుం లద్ధం వా రక్ఖితుం, సత్థాపిస్స అత్తమనో హోతి. యథాహ – ‘‘తేనాహం, నాగిత, తస్స భిక్ఖునో అత్తమనో హోమి అరఞ్ఞవిహారేనా’’తి (అ. ని. ౬.౪౨; ౮.౮౬). పన్తసేనాసనవాసినో చస్స అసప్పాయరూపాదయో చిత్తం న విక్ఖిపన్తి, విగతసన్తాసో హోతి, జీవితనికన్తిం జహతి, పవివేకసుఖరసం అస్సాదేతి, పంసుకూలికాదిభావోపి చస్స పతిరూపో హోతీతి.

పవివిత్తో అసంసట్ఠో, పన్తసేనాసనే రతో;

ఆరాధయన్తో నాథస్స, వనవాసేన మానసం.

ఏకో అరఞ్ఞే నివసం, యం సుఖం లభతే యతి;

రసం తస్స న విన్దన్తి, అపి దేవా సఇన్దకా.

పంసుకూలఞ్చ ఏసోవ, కవచం వియ ధారయం;

అరఞ్ఞసఙ్గామగతో, అవసేసధుతాయుధో.

సమత్థో నచిరస్సేవ, జేతుం మారం సవాహినిం;

తస్మా అరఞ్ఞవాసమ్హి, రతిం కయిరాథ పణ్డితోతి.

అయం ఆరఞ్ఞికఙ్గే సమాదానవిధానప్పభేదభేదానిసంసవణ్ణనా.