౨. ధుతఙ్గనిద్దేసో
౨౨. ఇదాని యేహి అప్పిచ్ఛతాసన్తుట్ఠితాదీహి గుణేహి వుత్తప్పకారస్స సీలస్స వోదానం హోతి, తే గుణే సమ్పాదేతుం యస్మా సమాదిన్నసీలేన యోగినా ధుతఙ్గసమాదానం కాతబ్బం. ఏవఞ్హిస్స అప్పిచ్ఛతాసన్తుట్ఠితాసల్లేఖపవివేకాపచయవీరియారమ్భసుభరతాదిగుణసలిలవిక్ఖాలితమలం సీలఞ్చేవ సుపరిసుద్ధం భవిస్సతి, వతాని చ సమ్పజ్జిస్సన్తి. ఇతి అనవజ్జసీలబ్బతగుణపరిసుద్ధసబ్బసమాచారో పోరాణే అరియవంసత్తయే పతిట్ఠాయ చతుత్థస్స భావనారామతాసఙ్ఖాతస్స అరియవంసస్స అధిగమారహో భవిస్సతి. తస్మా ధుతఙ్గకథం ఆరభిస్సామ.
భగవతా హి పరిచ్చత్తలోకామిసానం కాయే చ జీవితే చ అనపేక్ఖానం అనులోమపటిపదంయేవ ఆరాధేతుకామానం కులపుత్తానం తేరసధుతఙ్గాని అనుఞ్ఞాతాని. సేయ్యథిదం – పంసుకూలికఙ్గం, తేచీవరికఙ్గం, పిణ్డపాతికఙ్గం, సపదానచారికఙ్గం, ఏకాసనికఙ్గం, పత్తపిణ్డికఙ్గం, ఖలుపచ్ఛాభత్తికఙ్గం, ఆరఞ్ఞికఙ్గం, రుక్ఖమూలికఙ్గం, అబ్భోకాసికఙ్గం, సోసానికఙ్గం, యథాసన్థతికఙ్గం, నేసజ్జికఙ్గన్తి. తత్థ –
అత్థతో లక్ఖణాదీహి, సమాదానవిధానతో;
పభేదతో భేదతో చ, తస్స తస్సానిసంసతో.
కుసలత్తికతో చేవ, ధుతాదీనం విభాగతో;
సమాసబ్యాసతో చాపి, విఞ్ఞాతబ్బో వినిచ్ఛయో.
౨౩. తత్థ అత్థతోతి తావ రథికసుసానసఙ్కారకూటాదీనం యత్థ కత్థచి పంసూనం ఉపరి ఠితత్తా అబ్భుగ్గతట్ఠేన తేసు తేసు పంసుకూలమివాతి పంసుకూలం, అథ వా పంసు వియ కుచ్ఛితభావం ఉలతీతి పంసుకూలం, కుచ్ఛితభావం గచ్ఛతీతి వుత్తం హోతి. ఏవం లద్ధనిబ్బచనస్స పంసుకూలస్స ధారణం పంసుకూలం, తం సీలమస్సాతి పంసుకూలికో. పంసుకూలికస్స అఙ్గం పంసుకూలికఙ్గం. అఙ్గన్తి కారణం వుచ్చతి. తస్మా యేన సమాదానేన సో పంసుకూలికో హోతి, తస్సేతం అధివచనన్తి వేదితబ్బం.
ఏతేనేవ నయేన సఙ్ఘాటిఉత్తరాసఙ్గఅన్తరవాసకసఙ్ఖాతం తిచీవరం సీలమస్సాతి తేచీవరికో. తేచీవరికస్స అఙ్గం తేచీవరికఙ్గం.
భిక్ఖాసఙ్ఖాతానం పన ఆమిసపిణ్డానం పాతోతి పిణ్డపాతో, పరేహి దిన్నానం పిణ్డానం పత్తే నిపతనన్తి వుత్తం హోతి. తం పిణ్డపాతం ఉఞ్ఛతి తం తం కులం ఉపసఙ్కమన్తో గవేసతీతి పిణ్డపాతికో. పిణ్డాయ వా పతితుం వతమేతస్సాతి పిణ్డపాతీ, పతితున్తి చరితుం, పిణ్డపాతీ ఏవ పిణ్డపాతికో. పిణ్డపాతికస్స అఙ్గం పిణ్డపాతికఙ్గం.
దానం వుచ్చతి అవఖణ్డనం, అపేతం దానతోతి అపదానం, అనవఖణ్డనన్తి అత్థో. సహ అపదానేన సపదానం, అవఖణ్డనరహితం అనుఘరన్తి వుత్తం హోతి. సపదానం చరితుం ఇదమస్స సీలన్తి సపదానచారీ, సపదానచారీ ఏవ సపదానచారికో. తస్స అఙ్గం సపదానచారికఙ్గం.
ఏకాసనే భోజనం ఏకాసనం, తం సీలమస్సాతి ఏకాసనికో. తస్స అఙ్గం ఏకాసనికఙ్గం.
దుతియభాజనస్స పటిక్ఖిత్తత్తా కేవలం ఏకస్మింయేవ పత్తే పిణ్డో పత్తపిణ్డో. ఇదాని పత్తపిణ్డగహణే పత్తపిణ్డసఞ్ఞం కత్వా పత్తపిణ్డో సీలమస్సాతి పత్తపిణ్డికో. తస్స అఙ్గం పత్తపిణ్డికఙ్గం.
ఖలూతి పటిసేధనత్థే నిపాతో. పవారితేన సతా పచ్ఛా లద్ధం భత్తం పచ్ఛాభత్తం నామ, తస్స పచ్ఛాభత్తస్స భోజనం పచ్ఛాభత్తభోజనం, తస్మిం పచ్ఛాభత్తభోజనే పచ్ఛాభత్తసఞ్ఞం కత్వా పచ్ఛాభత్తం సీలమస్సాతి పచ్ఛాభత్తికో. న పచ్ఛాభత్తికో ఖలుపచ్ఛాభత్తికో. సమాదానవసేన పటిక్ఖిత్తాతిరిత్తభోజనస్సేతం నామం. అట్ఠకథాయం పన వుత్తం ఖలూతి ఏకో సకుణో. సో ముఖేన ఫలం గహేత్వా తస్మిం పతితే పున అఞ్ఞం న ఖాదతి. తాదిసో అయన్తి ఖలుపచ్ఛాభత్తికో. తస్స అఙ్గం ఖలుపచ్ఛాభత్తికఙ్గం.
అరఞ్ఞే నివాసో సీలమస్సాతి ఆరఞ్ఞికో. తస్స అఙ్గం ఆరఞ్ఞికఙ్గం.
రుక్ఖమూలే నివాసో రుక్ఖమూలం, తం సీలమస్సాతి రుక్ఖమూలికో. రుక్ఖమూలికస్స అఙ్గం రుక్ఖమూలికఙ్గం. అబ్భోకాసికసోసానికఙ్గేసుపి ఏసేవ నయో.
యదేవ సన్థతం యథాసన్థతం, ఇదం తుయ్హం పాపుణాతీతి ఏవం పఠమం ఉద్దిట్ఠసేనాసనస్సేతం అధివచనం. తస్మిం యథాసన్థతే విహరితుం సీలమస్సాతి యథాసన్థతికో. తస్స అఙ్గం యథాసన్థతికఙ్గం.
సయనం పటిక్ఖిపిత్వా నిసజ్జాయ విహరితుం సీలమస్సాతి నేసజ్జికో. తస్స అఙ్గం నేసజ్జికఙ్గం.
సబ్బానేవ పనేతాని తేన తేన సమాదానేన ధుతకిలేసత్తా ధుతస్స భిక్ఖునో అఙ్గాని, కిలేసధుననతో వా ధుతన్తి లద్ధవోహారం ఞాణం అఙ్గం ఏతేసన్తి ధుతఙ్గాని. అథ వా ధుతాని చ తాని పటిపక్ఖనిద్ధుననతో అఙ్గాని చ పటిపత్తియాతిపి ధుతఙ్గాని. ఏవం తావేత్థ అత్థతో విఞ్ఞాతబ్బో వినిచ్ఛయో.
సబ్బానేవ పనేతాని సమాదానచేతనాలక్ఖణాని. వుత్తమ్పి చేతం ‘‘యో సమాదియతి, సో పుగ్గలో. యేన సమాదియతి, చిత్తచేతసికా ఏతే ధమ్మా. యా సమాదానచేతనా, తం ధుతఙ్గం. యం పటిక్ఖిపతి, తం వత్థూ’’తి. సబ్బానేవ చ లోలుప్పవిద్ధంసనరసాని, నిల్లోలుప్పభావపచ్చుపట్ఠానాని అప్పిచ్ఛతాదిఅరియధమ్మపదట్ఠానాని. ఏవమేత్థ లక్ఖణాదీహి వేదితబ్బో వినిచ్ఛయో.
సమాదానవిధానతోతిఆదీసు పన పఞ్చసు సబ్బానేవ ధుతఙ్గాని ధరమానే భగవతి భగవతోవ సన్తికే సమాదాతబ్బాని. పరినిబ్బుతే మహాసావకస్స సన్తికే. తస్మిం అసతి ఖీణాసవస్స, అనాగామిస్స, సకదాగామిస్స, సోతాపన్నస్స, తిపిటకస్స, ద్విపిటకస్స, ఏకపిటకస్స, ఏకసఙ్గీతికస్స, అట్ఠకథాచరియస్స. తస్మిం అసతి ధుతఙ్గధరస్స, తస్మిమ్పి అసతి చేతియఙ్గణం సమ్మజ్జిత్వా ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా సమ్మాసమ్బుద్ధస్స సన్తికే వదన్తేన వియ సమాదాతబ్బాని, అపిచ సయమ్పి సమాదాతుం వట్టతి ఏవ. ఏత్థ చ చేతియపబ్బతే ద్వే భాతికత్థేరానం జేట్ఠకభాతు ధుతఙ్గప్పిచ్ఛతాయ వత్థు కథేతబ్బం. అయం తావ సాధారణకథా.
౧. పంసుకూలికఙ్గకథా
౨౪. ఇదాని ఏకేకస్స సమాదానవిధానప్పభేదభేదానిసంసే వణ్ణయిస్సామ. పంసుకూలికఙ్గం తావ ‘‘గహపతిదానచీవరం పటిక్ఖిపామి, పంసుకూలికఙ్గం సమాదియామీ’’తి ఇమేసు ద్వీసు వచనేసు అఞ్ఞతరేన సమాదిన్నం హోతి. ఇదం తావేత్థ సమాదానం.
ఏవం సమాదిన్నధుతఙ్గేన పన తేన సోసానికం, పాపణికం, రథియచోళం, సఙ్కారచోళం, సోత్థియం, న్హానచోళం, తిత్థచోళం, గతపచ్చాగతం, అగ్గిడడ్ఢం, గోఖాయితం, ఉపచికాఖాయితం, ఉన్దూరఖాయితం, అన్తచ్ఛిన్నం, దసాచ్ఛిన్నం, ధజాహటం, థూపచీవరం, సమణచీవరం, ఆభిసేకికం, ఇద్ధిమయం, పన్థికం, వాతాహటం, దేవదత్తియం, సాముద్దియన్తిఏతేసు అఞ్ఞతరం చీవరం గహేత్వా ఫాలేత్వా దుబ్బలట్ఠానం పహాయ థిరట్ఠానాని ధోవిత్వా చీవరం కత్వా పోరాణం గహపతిచీవరం అపనేత్వా పరిభుఞ్జితబ్బం.
తత్థ సోసానికన్తి సుసానే పతితకం. పాపణికన్తి ఆపణద్వారే పతితకం. రథియచోళన్తి పుఞ్ఞత్థికేహి వాతపానన్తరేన రథికాయ ఛడ్డితచోళకం. సఙ్కారచోళన్తి సఙ్కారట్ఠానే ఛడ్డితచోళకం. సోత్థియన్తి గబ్భమలం పుఞ్ఛిత్వా ఛడ్డితవత్థం. తిస్సామచ్చమాతా కిర సతగ్ఘనకేన వత్థేన గబ్భమలం పుఞ్ఛాపేత్వా పంసుకూలికా గణ్హిస్సన్తీతి తాలవేళిమగ్గే ఛడ్డాపేసి. భిక్ఖూ జిణ్ణకట్ఠానత్థమేవ గణ్హన్తి. న్హానచోళన్తి యం భూతవేజ్జేహి ససీసం న్హాపితా కాళకణ్ణిచోళన్తి ఛడ్డేత్వా గచ్ఛన్తి.
తిత్థచోళన్తి న్హానతిత్థే ఛడ్డితపిలోతికా. గతపచ్చాగతన్తి యం మనుస్సా సుసానం గన్త్వా పచ్చాగతా న్హత్వా ఛడ్డేన్తి. అగ్గిడడ్ఢన్తి అగ్గినా డడ్ఢప్పదేసం. తఞ్హి మనుస్సా ఛడ్డేన్తి. గోఖాయితాదీని పాకటానేవ. తాదిసానిపి హి మనుస్సా ఛడ్డేన్తి. ధజాహటన్తి నావం ఆరోహన్తా ధజం బన్ధిత్వా ఆరూహన్తి. తం తేసం దస్సనాతిక్కమే గహేతుం వట్టతి. యమ్పి యుద్ధభూమియం ధజం బన్ధిత్వా ఠపితం, తం ద్విన్నమ్పి సేనానం గతకాలే గహేతుం వట్టతి.
థూపచీవరన్తి వమ్మికం పరిక్ఖిపిత్వా బలికమ్మం కతం. సమణచీవరన్తి భిక్ఖుసన్తకం. ఆభిసేకికన్తి రఞ్ఞో అభిసేకట్ఠానే ఛడ్డితచీవరం. ఇద్ధిమయన్తి ఏహిభిక్ఖుచీవరం. పన్థికన్తి అన్తరామగ్గే పతితకం. యం పన సామికానం సతిసమ్మోసేన పతితం, తం థోకం రక్ఖిత్వా గహేతబ్బం. వాతాహటన్తి వాతేన పహరిత్వా దూరే పాతితం, తం పన సామికే అపస్సన్తేన గహేతుం వట్టతి. దేవదత్తియన్తి అనురుద్ధత్థేరస్స వియ దేవతాహి దిన్నకం. సాముద్దియన్తి సముద్దవీచీహి థలే ఉస్సారితం.
యం పన సఙ్ఘస్స దేమాతి దిన్నం, చోళకభిక్ఖాయ వా చరమానేహి లద్ధం, న తం పంసుకూలం. భిక్ఖుదత్తియేపి యం వస్సగ్గేన గాహేత్వా వా దీయతి, సేనాసనచీవరం వా హోతి, న తం పంసుకూలం. నో గాహాపేత్వా దిన్నమేవ పంసుకూలం. తత్రపి యం దాయకేహి భిక్ఖుస్స పాదమూలే నిక్ఖిత్తం, తేన పన భిక్ఖునా పంసుకూలికస్స హత్థే ఠపేత్వా దిన్నం, తం ఏకతోసుద్ధికం నామ. యం భిక్ఖునో హత్థే ఠపేత్వా దిన్నం, తేన పన పాదమూలే ఠపితం, తమ్పి ఏకతోసుద్ధికం. యం భిక్ఖునోపి పాదమూలే ఠపితం, తేనాపి తథేవ దిన్నం, తం ఉభతోసుద్ధికం. యం హత్థే ఠపేత్వా లద్ధం, హత్థేయేవ ఠపితం, తం అనుక్కట్ఠచీవరం నామ. ఇతి ఇమం పంసుకూలభేదం ఞత్వా పంసుకూలికేన చీవరం పరిభుఞ్జితబ్బన్తి ఇదమేత్థ విధానం.
అయం పన పభేదో, తయో పంసుకూలికా ఉక్కట్ఠో మజ్ఝిమో ముదూతి. తత్థ సోసానికంయేవ గణ్హన్తో ఉక్కట్ఠో హోతి. పబ్బజితా గణ్హిస్సన్తీతి ఠపితకం గణ్హన్తో మజ్ఝిమో. పాదమూలే ఠపేత్వా దిన్నకం గణ్హన్తో ముదూతి.
తేసు యస్స కస్సచి అత్తనో రుచియా గిహిదిన్నకం సాదితక్ఖణే ధుతఙ్గం భిజ్జతి. అయమేత్థ భేదో.
అయం పనానిసంసో, ‘‘పంసుకూలచీవరం నిస్సాయ పబ్బజ్జా’’తి (మహావ. ౧౨౮) వచనతో నిస్సయానురూపపటిపత్తిసబ్భావో, పఠమే అరియవంసే పతిట్ఠానం, ఆరక్ఖదుక్ఖాభావో, అపరాయత్తవుత్తితా, చోరభయేన అభయతా, పరిభోగతణ్హాయ అభావో, సమణసారుప్పపరిక్ఖారతా, ‘‘అప్పాని చేవ సులభాని చ తాని చ అనవజ్జానీ’’తి (అ. ని. ౪.౨౭; ఇతివు. ౧౦౧) భగవతా సంవణ్ణితపచ్చయతా, పాసాదికతా, అప్పిచ్ఛతాదీనం ఫలనిప్ఫత్తి, సమ్మాపటిపత్తియా అనుబ్రూహనం, పచ్ఛిమాయ జనతాయ దిట్ఠానుగతిఆపాదనన్తి.
మారసేనవిఘాతాయ, పంసుకూలధరో యతి;
సన్నద్ధకవచో యుద్ధే, ఖత్తియో వియ సోభతి.
పహాయ కాసికాదీని, వరవత్థాని ధారితం;
యం లోకగరునా కో తం, పంసుకూలం న ధారయే.
తస్మా హి అత్తనో భిక్ఖు, పటిఞ్ఞం సమనుస్సరం;
యోగాచారానుకూలమ్హి, పంసుకూలే రతో సియాతి.
అయం తావ పంసుకూలికఙ్గే సమాదానవిధానప్పభేదభేదానిసంసవణ్ణనా.
౨. తేచీవరికఙ్గకథా
౨౫. తదనన్తరం పన తేచీవరికఙ్గం ‘‘చతుత్థకచీవరం పటిక్ఖిపామి, తేచీవరికఙ్గం సమాదియామీ’’తి ఇమేసం అఞ్ఞతరవచనేన సమాదిన్నం హోతి.
తేన పన తేచీవరికేన చీవరదుస్సం లభిత్వా యావ అఫాసుకభావేన కాతుం వా న సక్కోతి, విచారకం వా న లభతి, సూచిఆదీసు వాస్స కిఞ్చి న సమ్పజ్జతి, తావ నిక్ఖిపితబ్బం. నిక్ఖిత్తపచ్చయా దోసో నత్థి. రజితకాలతో పన పట్ఠాయ నిక్ఖిపితుం న వట్టతి, ధుతఙ్గచోరో నామ హోతి. ఇదమస్స విధానం.
పభేదతో పన అయమ్పి తివిధో హోతి. తత్థ ఉక్కట్ఠేన రజనకాలే పఠమం అన్తరవాసకం వా ఉత్తరాసఙ్గం వా రజిత్వా తం నివాసేత్వా ఇతరం రజితబ్బం. తం పారుపిత్వా సఙ్ఘాటి రజితబ్బా. సఙ్ఘాటిం పన నివాసేతుం న వట్టతి. ఇదమస్స గామన్తసేనాసనే వత్తం. ఆరఞ్ఞకే పన ద్వే ఏకతో ధోవిత్వా రజితుం వట్టతి. యథా పన కఞ్చి దిస్వా సక్కోతి కాసావం ఆకడ్ఢిత్వా ఉపరికాతుం, ఏవం ఆసన్నే ఠానే నిసీదితబ్బం. మజ్ఝిమస్స రజనసాలాయం రజనకాసావం నామ హోతి, తం నివాసేత్వా వా పారుపిత్వా వా రజనకమ్మం కాతుం వట్టతి. ముదుకస్స సభాగభిక్ఖూనం చీవరాని నివాసేత్వా వా పారుపిత్వా వా రజనకమ్మం కాతుం వట్టతి. తత్రట్ఠకపచ్చత్థరణమ్పి తస్స వట్టతి. పరిహరితుం పన న వట్టతి. సభాగభిక్ఖూనం చీవరమ్పి అన్తరన్తరా పరిభుఞ్జితుం వట్టతి. ధుతఙ్గతేచీవరికస్స పన చతుత్థం వత్తమానం అంసకాసావమేవ వట్టతి. తఞ్చ ఖో విత్థారతో విదత్థి, దీఘతో తిహత్థమేవ వట్టతి.
ఇమేసం పన తిణ్ణమ్పి చతుత్థకచీవరం సాదితక్ఖణేయేవ ధుతఙ్గం భిజ్జతి. అయమేత్థ భేదో.
అయం పనానిసంసో, తేచీవరికో భిక్ఖు సన్తుట్ఠో హోతి కాయపరిహారికేన చీవరేన. తేనస్స పక్ఖినో వియ సమాదాయేవ గమనం, అప్పసమారమ్భతా, వత్థసన్నిధిపరివజ్జనం, సల్లహుకవుత్తితా, అతిరేకచీవరలోలుప్పప్పహానం, కప్పియే మత్తకారితాయ సల్లేఖవుత్తితా, అప్పిచ్ఛతాదీనం ఫలనిప్ఫత్తీతి ఏవమాదయో గుణా సమ్పజ్జన్తీతి.
అతిరేకవత్థతణ్హం, పహాయ సన్నిధివివజ్జితో ధీరో;
సన్తోససుఖరసఞ్ఞూ, తిచీవరధరో భవతి యోగీ.
తస్మా సపత్తచరణో, పక్ఖీవ సచీవరోవ యోగివరో;
సుఖమనువిచరితుకామో, చీవరనియమే రతిం కయిరాతి.
అయం తేచీవరికఙ్గే సమాదానవిధానప్పభేదభేదానిసంసవణ్ణనా.
౩. పిణ్డపాతికఙ్గకథా
౨౬. పిణ్డపాతికఙ్గమ్పి ‘‘అతిరేకలాభం పటిక్ఖిపామి, పిణ్డపాతికఙ్గం సమాదియామీ’’తి ఇమేసం అఞ్ఞతరవచనేన సమాదిన్నం హోతి.
తేన పన పిణ్డపాతికేన ‘‘సఙ్ఘభత్తం, ఉద్దేసభత్తం, నిమన్తనభత్తం, సలాకభత్తం, పక్ఖికం, ఉపోసథికం, పాటిపదికం, ఆగన్తుకభత్తం, గమికభత్తం, గిలానభత్తం, గిలానుపట్ఠాకభత్తం, విహారభత్తం, ధురభత్తం, వారకభత్త’’న్తి ఏతాని చుద్దస భత్తాని న సాదితబ్బాని. సచే పన ‘‘సఙ్ఘభత్తం గణ్హథా’’తిఆదినా నయేన అవత్వా ‘‘అమ్హాకం గేహే సఙ్ఘో భిక్ఖం గణ్హాతు, తుమ్హేపి భిక్ఖం గణ్హథా’’తి వత్వా దిన్నాని హోన్తి, తాని సాదితుం వట్టన్తి. సఙ్ఘతో నిరామిససలాకాపి విహారే పక్కభత్తమ్పి వట్టతియేవాతి ఇదమస్స విధానం.
పభేదతో పన అయమ్పి తివిధో హోతి. తత్థ ఉక్కట్ఠో పురతోపి పచ్ఛతోపి ఆహటభిక్ఖం గణ్హతి, పత్తద్వారే ఠత్వా పత్తం గణ్హన్తానమ్పి దేతి, పటిక్కమనం ఆహరిత్వా దిన్నభిక్ఖమ్పి గణ్హతి, తం దివసం పన నిసీదిత్వా భిక్ఖం న గణ్హతి. మజ్ఝిమో తం దివసం నిసీదిత్వాపి గణ్హతి, స్వాతనాయ పన నాధివాసేతి. ముదుకోస్వాతనాయపి పునదివసాయపి భిక్ఖం అధివాసేతి. తే ఉభోపి సేరివిహారసుఖం న లభన్తి, ఉక్కట్ఠోవ లభతి. ఏకస్మిం కిర గామే అరియవంసో హోతి, ఉక్కట్ఠో ఇతరే ఆహ – ‘‘ఆయామావుసో, ధమ్మసవనాయా’’తి. తేసు ఏకో ఏకేనమ్హి, భన్తే, మనుస్సేన నిసీదాపితోతి ఆహ. అపరో మయా, భన్తే, స్వాతనాయ ఏకస్స భిక్ఖా అధివాసితాతి. ఏవం తే ఉభో పరిహీనా. ఇతరో పాతోవ పిణ్డాయ చరిత్వా గన్త్వా ధమ్మరసం పటిసంవేదేసి.
ఇమేసం పన తిణ్ణమ్పి సఙ్ఘభత్తాదిఅతిరేకలాభం సాదితక్ఖణేవ ధుతఙ్గం భిజ్జతి. అయమేత్థ భేదో.
అయం పనానిసంసో, ‘‘పిణ్డియాలోపభోజనం నిస్సాయ పబ్బజ్జా’’తి (అ. ని. ౪.౨౭; ఇతివు. ౧౦౧) వచనతో నిస్సయానురూపపటిపత్తిసబ్భావో, దుతియే అరియవంసే పతిట్ఠానం, అపరాయత్తవుత్తితా, ‘‘అప్పాని చేవ సులభాని చ తాని చ అనవజ్జానీ’’తి భగవతా సంవణ్ణితపచ్చయతా, కోసజ్జనిమ్మద్దనతా, పరిసుద్ధాజీవతా, సేఖియపటిపత్తిపూరణం, అపరపోసితా, పరానుగ్గహకిరియా, మానప్పహానం, రసతణ్హానివారణం, గణభోజనపరమ్పరభోజనచారిత్తసిక్ఖాపదేహి అనాపత్తితా, అప్పిచ్ఛతాదీనం అనులోమవుత్తితా, సమ్మాపటిపత్తిబ్రూహనం, పచ్ఛిమజనతానుకమ్పనన్తి.
పిణ్డియాలోపసన్తుట్ఠో, అపరాయత్తజీవికో;
పహీనాహారలోలుప్పో, హోతి చాతుద్దిసో యతి.
వినోదయతి కోసజ్జం, ఆజీవస్స విసుజ్ఝతి;
తస్మా హి నాతిమఞ్ఞేయ్య, భిక్ఖాచరియాయ సుమేధసో.
ఏవరూపస్స హి –
‘‘పిణ్డపాతికస్స భిక్ఖునో,
అత్తభరస్స అనఞ్ఞపోసినో;
దేవాపి పిహయన్తి తాదినో,
నో చే లాభసిలోకనిస్సితో’’తి.
అయం పిణ్డపాతికఙ్గే సమాదానవిధానప్పభేదభేదానిసంసవణ్ణనా.
౪. సపదానచారికఙ్గకథా
౨౭. సపదానచారికఙ్గమ్పి ‘‘లోలుప్పచారం పటిక్ఖిపామి, సపదానచారికఙ్గం సమాదియామీ’’తి ఇమేసం అఞ్ఞతరవచనేన సమాదిన్నం హోతి.
తేన పన సపదానచారికేన గామద్వారే ఠత్వా పరిస్సయాభావో సల్లక్ఖేతబ్బో. యస్సా రచ్ఛాయ వా గామే వా పరిస్సయో హోతి, తం పహాయ అఞ్ఞత్థ చరితుం వట్టతి. యస్మిం ఘరద్వారే వా రచ్ఛాయ వా గామే వా కిఞ్చి న లభతి, అగామసఞ్ఞం కత్వా గన్తబ్బం. యత్థ కిఞ్చి లభతి, తం పహాయ గన్తుం న వట్టతి. ఇమినా చ భిక్ఖునా కాలతరం పవిసితబ్బం, ఏవఞ్హి అఫాసుకట్ఠానం పహాయ అఞ్ఞత్థ గన్తుం సక్ఖిస్సతి. సచే పనస్స విహారే దానం దేన్తా అన్తరామగ్గే వా ఆగచ్ఛన్తా మనుస్సా పత్తం గహేత్వా పిణ్డపాతం దేన్తి వట్టతి. ఇమినా చ మగ్గం గచ్ఛన్తేనాపి భిక్ఖాచారవేలాయం సమ్పత్తగామం అనతిక్కమిత్వా చరితబ్బమేవ. తత్థ అలభిత్వా వా థోకం లభిత్వా వా గామపటిపాటియా చరితబ్బన్తి ఇదమస్స విధానం.
పభేదతో పన అయమ్పి తివిధో హోతి. తత్థ ఉక్కట్ఠో పురతో ఆహటభిక్ఖమ్పి పచ్ఛతో ఆహటభిక్ఖమ్పి పటిక్కమనం ఆహరిత్వా దియ్యమానమ్పి న గణ్హతి, పత్తద్వారే పన పత్తం విస్సజ్జేతి. ఇమస్మిఞ్హి ధుతఙ్గే మహాకస్సపత్థేరేన సదిసో నామ నత్థి. తస్సపి పత్తవిస్సట్ఠట్ఠానమేవ పఞ్ఞాయతి. మజ్ఝిమో పురతో వా పచ్ఛతో వా ఆహటమ్పి పటిక్కమనం ఆహటమ్పి గణ్హతి, పత్తద్వారేపి పత్తం విస్సజ్జేతి, న పన భిక్ఖం ఆగమయమానో నిసీదతి. ఏవం సో ఉక్కట్ఠపిణ్డపాతికస్స అనులోమేతి. ముదుకో తం దివసం నిసీదిత్వా ఆగమేతి.
ఇమేసం పన తిణ్ణమ్పి లోలుప్పచారే ఉప్పన్నమత్తే ధుతఙ్గం భిజ్జతి. అయమేత్థ భేదో.
అయం పనానిసంసో, కులేసు నిచ్చనవకతా, చన్దూపమతా, కులమచ్ఛేరప్పహానం, సమానుకమ్పితా, కులూపకాదీనవాభావో, అవ్హానానభినన్దనా, అభిహారేన అనత్థికతా, అప్పిచ్ఛతాదీనం అనులోమవుత్తితాతి.
చన్దూపమో నిచ్చనవో కులేసు,
అమచ్ఛరీ సబ్బసమానుకమ్పో;
కులూపకాదీనవవిప్పముత్తో,
హోతీధ భిక్ఖు సపదానచారీ.
లోలుప్పచారఞ్చ పహాయ తస్మా,
ఓక్ఖిత్తచక్ఖు యుగమత్తదస్సీ;
ఆకఙ్ఖమానో భువి సేరిచారం,
చరేయ్య ధీరో సపదానచారన్తి.
అయం సపదానచారికఙ్గే సమాదానవిధానప్పభేదభేదానిసంసవణ్ణనా.
౫. ఏకాసనికఙ్గకథా
౨౮. ఏకాసనికఙ్గమ్పి ‘‘నానాసనభోజనం పటిక్ఖిపామి, ఏకాసనికఙ్గం సమాదియామీ’’తి ఇమేసం అఞ్ఞతరవచనేన సమాదిన్నం హోతి.
తేన పన ఏకాసనికేన ఆసనసాలాయం నిసీదన్తేన థేరాసనే అనిసీదిత్వా ‘‘ఇదం మయ్హం పాపుణిస్సతీ’’తి పతిరూపం ఆసనం సల్లక్ఖేత్వా నిసీదితబ్బం. సచస్స విప్పకతే భోజనే ఆచరియో వా ఉపజ్ఝాయో వా ఆగచ్ఛతి, ఉట్ఠాయ వత్తం కాతుం వట్టతి. తిపిటకచూళాభయత్థేరో పనాహ ‘‘ఆసనం వా రక్ఖేయ్య భోజనం వా, అయఞ్చ విప్పకతభోజనో, తస్మా వత్తం కరోతు, భోజనం పన మా భుఞ్జతూ’’తి. ఇదమస్స విధానం.
పభేదతో పన అయమ్పి తివిధో హోతి. తత్థ ఉక్కట్ఠో అప్పం వా హోతు బహు వా, యమ్హి భోజనే హత్థం ఓతారేతి, తతో అఞ్ఞం గణ్హితుం న లభతి. సచేపి మనుస్సా ‘‘థేరేన న కిఞ్చి భుత్త’’న్తి సప్పిఆదీని ఆహరన్తి, భేసజ్జత్థమేవ వట్టన్తి, న ఆహారత్థం. మజ్ఝిమో యావ పత్తే భత్తం న ఖీయతి, తావ అఞ్ఞం గణ్హితుం లభతి. అయఞ్హి భోజనపరియన్తికో నామ హోతి. ముదుకో యావ ఆసనా న వుట్ఠాతి తావ భుఞ్జితుం లభతి. సో హి ఉదకపరియన్తికో వా హోతి యావ పత్తధోవనం న గణ్హాతి తావ భుఞ్జనతో, ఆసనపరియన్తికో వా యావ న వుట్ఠాతి తావ భుఞ్జనతో.
ఇమేసం పన తిణ్ణమ్పి నానాసనభోజనం భుత్తక్ఖణే ధుతఙ్గం భిజ్జతి. అయమేత్థ భేదో.
అయం పనానిసంసో, అప్పాబాధతా, అప్పాతఙ్కతా, లహుట్ఠానం, బలం, ఫాసువిహారో, అనతిరిత్తపచ్చయా అనాపత్తి, రసతణ్హావినోదనం అప్పిచ్ఛతాదీనం అనులోమవుత్తితాతి.
ఏకాసనభోజనే రతం,
న యతిం భోజనపచ్చయా రుజా;
విసహన్తి రసే అలోలుపో,
పరిహాపేతి న కమ్మమత్తనో.
ఇతి ఫాసువిహారకారణే,
సుచిసల్లేఖరతూపసేవితే;
జనయేథ విసుద్ధమానసో,
రతిమేకాసనభోజనే యతీతి.
అయం ఏకాసనికఙ్గే సమాదానవిధానప్పభేదభేదానిసంసవణ్ణనా.
౬. పత్తపిణ్డికఙ్గకథా
౨౯. పత్తపిణ్డికఙ్గమ్పి ‘‘దుతియకభాజనం పటిక్ఖిపామి, పత్తపిణ్డికఙ్గం సమాదియామీ’’తి ఇమేసం అఞ్ఞతరవచనేన సమాదిన్నం హోతి.
తేన పన పత్తపిణ్డికేన యాగుపానకాలే భాజనే ఠపేత్వా బ్యఞ్జనే లద్ధే బ్యఞ్జనం వా పఠమం ఖాదితబ్బం, యాగు వా పాతబ్బా. సచే పన యాగుయం పక్ఖిపతి, పూతిమచ్ఛకాదిమ్హి బ్యఞ్జనే పక్ఖిత్తే యాగు పటికూలా హోతి, అప్పటికూలమేవ చ కత్వా భుఞ్జితుం వట్టతి. తస్మా తథారూపం బ్యఞ్జనం సన్ధాయ ఇదం వుత్తం. యం పన మధుసక్కరాదికం అప్పటికూలం హోతి, తం పక్ఖిపితబ్బం. గణ్హన్తేన చ పమాణయుత్తమేవ గణ్హితబ్బం. ఆమకసాకం హత్థేన గహేత్వా ఖాదితుం వట్టతి. తథా పన అకత్వా పత్తేయేవ పక్ఖిపితబ్బం. దుతియకభాజనస్స పన పటిక్ఖిత్తత్తా అఞ్ఞం రుక్ఖపణ్ణమ్పి న వట్టతీతి ఇదమస్స విధానం.
పభేదతో పన అయమ్పి తివిధో హోతి. తత్థ ఉక్కట్ఠస్స అఞ్ఞత్ర ఉచ్ఛుఖాదనకాలా కచవరమ్పి ఛడ్డేతుం న వట్టతి. ఓదనపిణ్డమచ్ఛమంసపూవేపి భిన్దిత్వా ఖాదితుం న వట్టతి. మజ్ఝిమస్స ఏకేన హత్థేన భిన్దిత్వా ఖాదితుం వట్టతి, హత్థయోగీ నామేస. ముదుకో పన పత్తయోగీ నామ హోతి, తస్స యం సక్కా హోతి పత్తే పక్ఖిపితుం, తం సబ్బం హత్థేన వా దన్తేహి వా భిన్దిత్వా ఖాదితుం వట్టతి.
ఇమేసం పన తిణ్ణమ్పి దుతియకభాజనం సాదితక్ఖణే ధుతఙ్గం భిజ్జతి. అయమేత్థ భేదో.
అయం పనానిసంసో, నానారసతణ్హావినోదనం. అత్రిచ్ఛతాయ పహానం, ఆహారే పయోజనమత్తదస్సితా, థాలకాదిపరిహరణఖేదాభావో, అవిక్ఖిత్తభోజితా, అప్పిచ్ఛతాదీనం అనులోమవుత్తితాతి.
నానాభాజనవిక్ఖేపం, హిత్వా ఓక్ఖిత్తలోచనో;
ఖణన్తో వియ మూలాని, రసతణ్హాయ సుబ్బతో.
సరూపం వియ సన్తుట్ఠిం, ధారయన్తో సుమానసో;
పరిభుఞ్జేయ్య ఆహారం, కో అఞ్ఞో పత్తపిణ్డికోతి.
అయం పత్తపిణ్డికఙ్గే సమాదానవిధానప్పభేదభేదానిసంసవణ్ణనా.
౭. ఖలుపచ్ఛాభత్తికఙ్గకథా
౩౦. ఖలుపచ్ఛాభత్తికఙ్గమ్పి ‘‘అతిరిత్తభోజనం పటిక్ఖిపామి, ఖలుపచ్ఛాభత్తికఙ్గం సమాదియామీ’’తి ఇమేసం అఞ్ఞతరవచనేన సమాదిన్నం హోతి.
తేన పన ఖలుపచ్ఛాభత్తికేన పవారేత్వా పున భోజనం కప్పియం కారేత్వా న భుఞ్జితబ్బం. ఇదమస్స విధానం.
పభేదతో పన అయమ్పి తివిధో హోతి. తత్థ ఉక్కట్ఠో యస్మా పఠమపిణ్డే పవారణా నామ నత్థి, తస్మిం పన అజ్ఝోహరియమానే అఞ్ఞం పటిక్ఖిపతో హోతి, తస్మా ఏవం పవారితో పఠమపిణ్డం అజ్ఝోహరిత్వా దుతియపిణ్డం న భుఞ్జతి. మజ్ఝిమో యస్మిం భోజనే పవారితో, తదేవ భుఞ్జతి. ముదుకో పన యావ ఆసనా న వుట్ఠాతి తావ భుఞ్జతి.
ఇమేసం పన తిణ్ణమ్పి పవారితానం కప్పియం కారాపేత్వా భుత్తక్ఖణే ధుతఙ్గం భిజ్జతి. అయమేత్థ భేదో.
అయం పనానిసంసో, అనతిరిత్తభోజనాపత్తియా దూరభావో, ఓదరికత్తాభావో, నిరామిససన్నిధితా, పున పరియేసనాయ అభావో, అప్పిచ్ఛతాదీనం అనులోమవుత్తితాతి.
పరియేసనాయ ఖేదం, న యాతి న కరోతి సన్నిధిం ధీరో;
ఓదరికత్తం పజహతి, ఖలుపచ్ఛాభత్తికో యోగీ.
తస్మా సుగతపసత్థం, సన్తోసగుణాదివుడ్ఢిసఞ్జననం;
దోసే విధునితుకామో, భజేయ్య యోగీ ధుతఙ్గమిదన్తి.
అయం ఖలుపచ్ఛాభత్తికఙ్గే సమాదానవిధానప్పభేదభేదానిసంసవణ్ణనా.
౮. ఆరఞ్ఞికఙ్గకథా
౩౧. ఆరఞ్ఞికఙ్గమ్పి ‘‘గామన్తసేనాసనం పటిక్ఖిపామి, ఆరఞ్ఞికఙ్గం సమాదియామీ’’తి ఇమేసం అఞ్ఞతరవచనేన సమాదిన్నం హోతి.
తేన పన ఆరఞ్ఞికేన గామన్తసేనాసనం పహాయ అరఞ్ఞే అరుణం ఉట్ఠాపేతబ్బం. తత్థ సద్ధిం ఉపచారేన గామోయేవ గామన్తసేనాసనం.
గామో నామ యో కోచి ఏకకుటికో వా అనేకకుటికో వా పరిక్ఖిత్తో వా అపరిక్ఖిత్తో వా సమనుస్సో వా అమనుస్సో వా అన్తమసో అతిరేకచాతుమాసనివిట్ఠో యో కోచి సత్థోపి.
గామూపచారో నామ పరిక్ఖిత్తస్స గామస్స సచే అనురాధపురస్సేవ ద్వే ఇన్దఖీలా హోన్తి, అబ్భన్తరిమే ఇన్దఖీలే ఠితస్స థామమజ్ఝిమస్స పురిసస్స లేడ్డుపాతో. తస్స లక్ఖణం యథా తరుణమనుస్సా అత్తనో బలం దస్సేన్తా బాహం పసారేత్వా లేడ్డుం ఖిపన్తి, ఏవం ఖిత్తస్స లేడ్డుస్స పతనట్ఠానబ్భన్తరన్తి వినయధరా. సుత్తన్తికా పన కాకనివారణనియమేన ఖిత్తస్సాతి వదన్తి. అపరిక్ఖిత్తగామే యం సబ్బపచ్చన్తిమస్స ఘరస్స ద్వారే ఠితో మాతుగామో భాజనేన ఉదకం ఛడ్డేతి, తస్స పతనట్ఠానం ఘరూపచారో. తతో వుత్తనయేన ఏకో లేడ్డుపాతో గామో, దుతియో గామూపచారో.
అరఞ్ఞం పన వినయపరియాయే తావ ‘‘ఠపేత్వా గామఞ్చ గామూపచారఞ్చ సబ్బమేతం అరఞ్ఞ’’న్తి (పారా. ౯౨) వుత్తం. అభిధమ్మపరియాయే ‘‘నిక్ఖమిత్వా బహి ఇన్దఖీలా, సబ్బమేతం అరఞ్ఞ’’న్తి (విభ. ౫౨౯) వుత్తం. ఇమస్మిం పన సుత్తన్తికపరియాయే ‘‘ఆరఞ్ఞకం నామ సేనాసనం పఞ్చధనుసతికం పచ్ఛిమ’’న్తి ఇదం లక్ఖణం. తం ఆరోపితేన ఆచరియధనునా పరిక్ఖిత్తస్స గామస్స ఇన్దఖీలతో అపరిక్ఖిత్తస్స పఠమలేడ్డుపాతతో పట్ఠాయ యావ విహారపరిక్ఖేపా మినిత్వా వవత్థపేతబ్బం.
సచే పన విహారో అపరిక్ఖిత్తో హోతి, యం సబ్బపఠమం సేనాసనం వా భత్తసాలా వా ధువసన్నిపాతట్ఠానం వా బోధి వా చేతియం వా దూరే చేపి సేనాసనతో హోతి, తం పరిచ్ఛేదం కత్వా మినితబ్బన్తి వినయట్ఠకథాసు వుత్తం. మజ్ఝిమట్ఠకథాయం పన విహారస్సపి గామస్సేవ ఉపచారం నీహరిత్వా ఉభిన్నం లేడ్డుపాతానం అన్తరా మినితబ్బన్తి వుత్తం. ఇదమేత్థ పమాణం.
సచేపి ఆసన్నే గామో హోతి, విహారే ఠితేహి మానుసకానం సద్దో సుయ్యతి, పబ్బతనదీఆదీహి పన అన్తరితత్తా న సక్కా ఉజుం గన్తుం. యో తస్స పకతిమగ్గో హోతి, సచేపి నావాయ సఞ్చరితబ్బో, తేన మగ్గేన పఞ్చధనుసతికం గహేతబ్బం. యో పన ఆసన్నగామస్స అఙ్గసమ్పాదనత్థం తతో తతో మగ్గం పిదహతి, అయం ధుతఙ్గచోరో హోతి.
సచే పన ఆరఞ్ఞికస్స భిక్ఖునో ఉపజ్ఝాయో వా ఆచరియో వా గిలానో హోతి, తేన అరఞ్ఞే సప్పాయం అలభన్తేన గామన్తసేనాసనం నేత్వా ఉపట్ఠాతబ్బో. కాలస్సేవ పన నిక్ఖమిత్వా అఙ్గయుత్తట్ఠానే అరుణం ఉట్ఠాపేతబ్బం. సచే అరుణుట్ఠానవేలాయం తేసం ఆబాధో వడ్ఢతి, తేసంయేవ కిచ్చం కాతబ్బం. న ధుతఙ్గసుద్ధికేన భవితబ్బన్తి ఇదమస్స విధానం.
పభేదతో పన అయమ్పి తివిధో హోతి. తత్థ ఉక్కట్ఠేన సబ్బకాలం అరఞ్ఞే అరుణం ఉట్ఠాపేతబ్బం. మజ్ఝిమో చత్తారో వస్సికే మాసే గామన్తే వసితుం లభతి. ముదుకో హేమన్తికేపి.
ఇమేసం పన తిణ్ణమ్పి యథా పరిచ్ఛిన్నే కాలే అరఞ్ఞతో ఆగన్త్వా గామన్తసేనాసనే ధమ్మస్సవనం సుణన్తానం అరుణే ఉట్ఠితేపి ధుతఙ్గం న భిజ్జతి. సుత్వా గచ్ఛన్తానం అన్తరామగ్గే ఉట్ఠితేపి న భిజ్జతి. సచే పన ఉట్ఠితేపి ధమ్మకథికే ముహుత్తం నిపజ్జిత్వా గమిస్సామాతి నిద్దాయన్తానం అరుణం ఉట్ఠహతి, అత్తనో వా రుచియా గామన్తసేనాసనే అరుణం ఉట్ఠపేన్తి, ధుతఙ్గం భిజ్జతీతి అయమేత్థ భేదో.
అయం పనానిసంసో, ఆరఞ్ఞికో భిక్ఖు అరఞ్ఞసఞ్ఞం మనసికరోన్తో భబ్బో అలద్ధం వా సమాధిం పటిలద్ధుం లద్ధం వా రక్ఖితుం, సత్థాపిస్స అత్తమనో హోతి. యథాహ – ‘‘తేనాహం, నాగిత, తస్స భిక్ఖునో అత్తమనో హోమి అరఞ్ఞవిహారేనా’’తి (అ. ని. ౬.౪౨; ౮.౮౬). పన్తసేనాసనవాసినో చస్స అసప్పాయరూపాదయో చిత్తం న విక్ఖిపన్తి, విగతసన్తాసో హోతి, జీవితనికన్తిం జహతి, పవివేకసుఖరసం అస్సాదేతి, పంసుకూలికాదిభావోపి చస్స పతిరూపో హోతీతి.
పవివిత్తో అసంసట్ఠో, పన్తసేనాసనే రతో;
ఆరాధయన్తో నాథస్స, వనవాసేన మానసం.
ఏకో అరఞ్ఞే నివసం, యం సుఖం లభతే యతి;
రసం తస్స న విన్దన్తి, అపి దేవా సఇన్దకా.
పంసుకూలఞ్చ ఏసోవ, కవచం వియ ధారయం;
అరఞ్ఞసఙ్గామగతో, అవసేసధుతాయుధో.
సమత్థో నచిరస్సేవ, జేతుం మారం సవాహినిం;
తస్మా అరఞ్ఞవాసమ్హి, రతిం కయిరాథ పణ్డితోతి.
అయం ఆరఞ్ఞికఙ్గే సమాదానవిధానప్పభేదభేదానిసంసవణ్ణనా.
౯. రుక్ఖమూలికఙ్గకథా
౩౨. రుక్ఖమూలికఙ్గమ్పి ‘‘ఛన్నం పటిక్ఖిపామి, రుక్ఖమూలికఙ్గం సమాదియామీ’’తి ఇమేసం అఞ్ఞతరవచనేన సమాదిన్నం హోతి.
తేన పన రుక్ఖమూలికేన సీమన్తరికరుక్ఖం, చేతియరుక్ఖం, నియ్యాసరుక్ఖం, ఫలరుక్ఖం, వగ్గులిరుక్ఖం, సుసిరరుక్ఖం, విహారమజ్ఝే ఠితరుక్ఖన్తి ఇమే రుక్ఖే వివజ్జేత్వా విహారపచ్చన్తే ఠితరుక్ఖో గహేతబ్బోతి ఇదమస్స విధానం.
పభేదతో పన అయమ్పి తివిధో హోతి. తత్థ ఉక్కట్ఠో యథారుచితం రుక్ఖం గహేత్వా పటిజగ్గాపేతుం న లభతి. పాదేన పణ్ణసటం అపనేత్వా వసితబ్బం. మజ్ఝిమో తం ఠానం సమ్పత్తేహియేవ పటిజగ్గాపేతుం లభతి. ముదుకేన ఆరామికసమణుద్దేసే పక్కోసిత్వా సోధాపేత్వా సమం కారాపేత్వా వాలుకం ఓకిరాపేత్వా పాకారపరిక్ఖేపం కారాపేత్వా ద్వారం యోజాపేత్వా వసితబ్బం. మహదివసే పన రుక్ఖమూలికేన తత్థ అనిసీదిత్వా అఞ్ఞత్థ పటిచ్ఛన్నే ఠానే నిసీదితబ్బం.
ఇమేసం పన తిణ్ణమ్పి ఛన్నే వాసం కప్పితక్ఖణే ధుతఙ్గం భిజ్జతి. జానిత్వా ఛన్నే అరుణం ఉట్ఠాపితమత్తేతి అఙ్గుత్తరభాణకా. అయమేత్థ భేదో.
అయం పనానిసంసో, రుక్ఖమూలసేనాసనం నిస్సాయ పబ్బజ్జాతి (మహావ. ౧౨౮) వచనతో నిస్సయానురూపపటిపత్తిసబ్భావో, అప్పాని చేవ సులభాని చ తాని చ అనవజ్జానీతి (అ. ని. ౪.౨౭; ఇతివు. ౧౦౧) భగవతా సంవణ్ణితపచ్చయతా, అభిణ్హం తరుపణ్ణవికారదస్సనేన అనిచ్చసఞ్ఞాసముట్ఠాపనతా, సేనాసనమచ్ఛేరకమ్మారామతానం అభావో, దేవతాహి సహవాసితా, అప్పిచ్ఛతాదీనం అనులోమవుత్తితాతి.
వణ్ణితో బుద్ధసేట్ఠేన, నిస్సయోతి చ భాసితో;
నివాసో పవివిత్తస్స, రుక్ఖమూలసమో కుతో.
ఆవాసమచ్ఛేరహరే, దేవతా పరిపాలితే;
పవివిత్తే వసన్తో హి, రుక్ఖమూలమ్హి సుబ్బతో.
అభిరత్తాని నీలాని, పణ్డూని పతితాని చ;
పస్సన్తో తరుపణ్ణాని, నిచ్చసఞ్ఞం పనూదతి.