౧౩. నేసజ్జికఙ్గకథా

౩౬. నేసజ్జికఙ్గమ్పి ‘‘సేయ్యం పటిక్ఖిపామి, నేసజ్జికఙ్గం సమాదియామీ’’తి ఇమేసం అఞ్ఞతరవచనేన సమాదిన్నం హోతి.

తేన పన నేసజ్జికేన రత్తియా తీసు యామేసు ఏకం యామం ఉట్ఠాయ చఙ్కమితబ్బం. ఇరియాపథేసు హి నిపజ్జితుమేవ న వట్టతి. ఇదమస్స విధానం.

పభేదతో పన అయమ్పి తివిధో హోతి. తత్థ ఉక్కట్ఠస్స నేవ అపస్సేనం, న దుస్సపల్లత్థికా, న ఆయోగపట్టో వట్టతి. మజ్ఝిమస్స ఇమేసు తీసు యంకిఞ్చి వట్టతి. ముదుకస్స అపస్సేనమ్పి దుస్సపల్లత్థికాపి ఆయోగపట్టోపి బిబ్బోహనమ్పి పఞ్చఙ్గోపి సత్తఙ్గోపి వట్టతి. పఞ్చఙ్గో పన పిట్ఠిఅపస్సయేన సద్ధిం కతో. సత్తఙ్గో నామ పిట్ఠిఅపస్సయేన చ ఉభతోపస్సేసు అపస్సయేహి చ సద్ధిం కతో. తం కిర మిళాభయత్థేరస్స అకంసు. థేరో అనాగామీ హుత్వా పరినిబ్బాయి.

ఇమేసం పన తిణ్ణమ్పి సేయ్యం కప్పితమత్తే ధుతఙ్గం భిజ్జతి. అయమేత్థ భేదో.

అయం పనానిసంసో, ‘‘సేయ్యసుఖం పస్ససుఖం మిద్ధసుఖం అనుయుత్తో విహరతీ’’తి (దీ. ని. ౩.౩౨౦; మ. ని. ౧.౧౮౬) వుత్తస్స చేతసో వినిబన్ధస్స ఉపచ్ఛేదనం, సబ్బకమ్మట్ఠానానుయోగసప్పాయతా, పాసాదికఇరియాపథతా, వీరియారమ్భానుకూలతా, సమ్మాపటిపత్తియా అనుబ్రూహనన్తి.

ఆభుజిత్వాన పల్లఙ్కం, పణిధాయ ఉజుం తనుం;

నిసీదన్తో వికమ్పేతి, మారస్స హదయం యతి.

సేయ్యసుఖం మిద్ధసుఖం, హిత్వా ఆరద్ధవీరియో;

నిసజ్జాభిరతో భిక్ఖు, సోభయన్తో తపోవనం.

నిరామిసం పీతిసుఖం, యస్మా సమధిగచ్ఛతి;

తస్మా సమనుయుఞ్జేయ్య, ధీరో నేసజ్జికం వతన్తి.

అయం నేసజ్జికఙ్గే సమాదాన విధానప్పభేద భేదానిసంసవణ్ణనా.

ధుతఙ్గపకిణ్ణకకథా

౩౭. ఇదాని –

కుసలత్తికతో చేవ, ధుతాదీనం విభాగతో;

సమాసబ్యాసతో చాపి, విఞ్ఞాతబ్బో వినిచ్ఛయోతి. –

ఇమిస్సా గాథాయ వసేన వణ్ణనా హోతి.

తత్థ కుసలత్తికతోతి సబ్బానేవ హి ధుతఙ్గాని సేక్ఖపుథుజ్జనఖీణాసవానం వసేన సియా కుసలాని, సియా అబ్యాకతాని, నత్థి ధుతఙ్గం అకుసలన్తి.

యో పన వదేయ్య ‘‘పాపిచ్ఛో ఇచ్ఛాపకతో ఆరఞ్ఞికో హోతీతి ఆదివచనతో (అ. ని. ౫.౧౮౧; పరి. ౩౨౫) అకుసలమ్పి ధుతఙ్గ’’న్తి. సో వత్తబ్బో – న మయం ‘‘అకుసలచిత్తేన అరఞ్ఞే న వసతీ’’తి వదామ. యస్స హి అరఞ్ఞే నివాసో, సో ఆరఞ్ఞికో. సో చ పాపిచ్ఛో వా భవేయ్య అప్పిచ్ఛో వా. ఇమాని పన తేన తేన సమాదానేన ధుతకిలేసత్తా ధుతస్స భిక్ఖునో అఙ్గాని, కిలేసధుననతో వా ధుతన్తి లద్ధవోహారం ఞాణం అఙ్గమేతేసన్తి ధుతఙ్గాని. అథ వా ధుతాని చ తాని పటిపక్ఖనిద్ధుననతో అఙ్గాని చ పటిపత్తియాతిపి ధుతఙ్గానీతి వుత్తం. న చ అకుసలేన కోచి ధుతో నామ హోతి, యస్సేతాని అఙ్గాని భవేయ్యుం, న చ అకుసలం కిఞ్చి ధునాతి, యేసం తం అఙ్గన్తికత్వా ధుతఙ్గానీతి వుచ్చేయ్యుం. నాపి అకుసలం చీవరలోలుప్పాదీని చేవ నిద్ధునాతి పటిపత్తియా చ అఙ్గం హోతి. తస్మా సువుత్తమిదం ‘‘నత్థి అకుసలం ధుతఙ్గ’’న్తి.

‘‘యేసమ్పి కుసలత్తికవినిముత్తం ధుతఙ్గం, తేసం అత్థతో ధుతఙ్గమేవ నత్థి. అసన్తం కస్స ధుననతో ధుతఙ్గం నామ భవిస్సతి. ధుతగుణే సమాదాయ వత్తతీతి వచనవిరోధోపి చ నేసం ఆపజ్జతి, తస్మా తం న గహేతబ్బ’’న్తి అయం తావ కుసలత్తికతో వణ్ణనా.

ధుతాదీనం విభాగతోతి ధుతో వేదితబ్బో. ధుతవాదో వేదితబ్బో. ధుతధమ్మా వేదితబ్బా. ధుతఙ్గాని వేదితబ్బాని. కస్స ధుతఙ్గసేవనా సప్పాయాతి వేదితబ్బం.

తత్థ ధుతోతి ధుతకిలేసో వా పుగ్గలో కిలేసధుననో వా ధమ్మో.

ధుతవాదోతి ఏత్థ పన అత్థి ధుతో న ధుతవాదో, అత్థి న ధుతో ధుతవాదో, అత్థి నేవ ధుతో న ధుతవాదో, అత్థి ధుతో చేవ ధుతవాదో చ.

తత్థ యో ధుతఙ్గేన అత్తనో కిలేసే ధుని, పరం పన ధుతఙ్గేన న ఓవదతి, నానుసాసతి బాకులత్థేరో వియ, అయం ధుతో న ధుతవాదో. యథాహ, ‘‘తయిదం ఆయస్మా బాకులో ధుతో న ధుతవాదో’’తి. యో పన న ధుతఙ్గేన అత్తనో కిలేసే ధుని, కేవలం అఞ్ఞే ధుతఙ్గేన ఓవదతి అనుసాసతి ఉపనన్దత్థేరో వియ, అయం న ధుతో ధుతవాదో. యథాహ, ‘‘తయిదం ఆయస్మా ఉపనన్దో సక్యపుత్తో న ధుతో ధుతవాదో’’తి. యో ఉభయవిపన్నో లాళుదాయీ వియ, అయం నేవ ధుతో న ధుతవాదో. యథాహ, ‘‘తయిదం ఆయస్మా లాళుదాయీ నేవ ధుతో న ధుతవాదో’’తి. యో పన ఉభయసమ్పన్నో ధమ్మసేనాపతి వియ, అయం ధుతో చేవ ధుతవాదో చ. యథాహ, ‘‘తయిదం ఆయస్మా సారిపుత్తో ధుతో చేవ ధుతవాదో చాతి.

ధుతధమ్మా వేదితబ్బాతి అప్పిచ్ఛతా, సన్తుట్ఠితా, సల్లేఖతా, పవివేకతా, ఇదమత్థితాతి ఇమే ధుతఙ్గచేతనాయ పరివారకా పఞ్చ ధమ్మా ‘‘అప్పిచ్ఛతంయేవ నిస్సాయా’’తిఆదివచనతో (అ. ని. ౫.౧౮౧; పరి. ౩౨౫) ధుతధమ్మా నామ, తత్థ అప్పిచ్ఛతా చ సన్తుట్ఠితా చ అలోభో. సల్లేఖతా చ పవివేకతా చ ద్వీసు ధమ్మేసు అనుపతన్తి అలోభే చ అమోహే చ. ఇదమత్థితా ఞాణమేవ. తత్థ చ అలోభేన పటిక్ఖేపవత్థూసు లోభం, అమోహేన తేస్వేవ ఆదీనవపటిచ్ఛాదకం మోహం ధునాతి. అలోభేన చ అనుఞ్ఞాతానం పటిసేవనముఖేన పవత్తం కామసుఖానుయోగం, అమోహేన ధుతఙ్గేసు అతిసల్లేఖముఖేన పవత్తం అత్తకిలమథానుయోగం ధునాతి. తస్మా ఇమే ధమ్మా ధుతధమ్మాతి వేదితబ్బా.

ధుతఙ్గాని వేదితబ్బానీతి తేరస ధుతఙ్గాని వేదితబ్బాని పంసుకూలికఙ్గం…పే… నేసజ్జికఙ్గన్తి. తాని అత్థతో లక్ఖణాదీహి చ వుత్తానేవ.

కస్స ధుతఙ్గసేవనా సప్పాయాతి రాగచరితస్స చేవ మోహచరితస్స చ. కస్మా? ధుతఙ్గసేవనా హి దుక్ఖాపటిపదా చేవ సల్లేఖవిహారో చ. దుక్ఖాపటిపదఞ్చ నిస్సాయ రాగో వూపసమ్మతి. సల్లేఖం నిస్సాయ అప్పమత్తస్స మోహో పహీయతి. ఆరఞ్ఞికఙ్గరుక్ఖమూలికఙ్గపటిసేవనా వా ఏత్థ దోసచరితస్సాపి సప్పాయా. తత్థ హిస్స అసఙ్ఘట్టియమానస్స విహరతో దోసోపి వూపసమ్మతీతి అయం ధుతాదీనం విభాగతో వణ్ణనా.

సమాసబ్యాసతోతి ఇమాని పన ధుతఙ్గాని సమాసతో తీణి సీసఙ్గాని, పఞ్చ అసమ్భిన్నఙ్గానీతి అట్ఠేవ హోన్తి. తత్థ సపదానచారికఙ్గం, ఏకాసనికఙ్గం, అబ్భోకాసికఙ్గన్తి ఇమాని తీణి సీసఙ్గాని. సపదానచారికఙ్గఞ్హి రక్ఖన్తో పిణ్డపాతికఙ్గమ్పి రక్ఖిస్సతి. ఏకాసనికఙ్గఞ్చ రక్ఖతో పత్తపిణ్డికఙ్గఖలుపచ్ఛాభత్తికఙ్గానిపి సురక్ఖనీయాని భవిస్సన్తి. అబ్భోకాసికఙ్గం రక్ఖన్తస్స కిం అత్థి రుక్ఖమూలికఙ్గయథాసన్థతికఙ్గేసు రక్ఖితబ్బం నామ. ఇతి ఇమాని తీణి సీసఙ్గాని, ఆరఞ్ఞికఙ్గం, పంసుకూలికఙ్గం, తేచీవరికఙ్గం, నేసజ్జికఙ్గం, సోసానికఙ్గన్తి ఇమాని పఞ్చ అసమ్భిన్నఙ్గాని చాతి అట్ఠేవ హోన్తి.

పున ద్వే చీవరపటిసంయుత్తాని, పఞ్చ పిణ్డపాతపటిసంయుత్తాని, పఞ్చ సేనాసనపటిసంయుత్తాని, ఏకం వీరియపటిసంయుత్తన్తి ఏవం చత్తారోవ హోన్తి. తత్థ నేసజ్జికఙ్గం వీరియపటిసంయుత్తం. ఇతరాని పాకటానేవ.

పున సబ్బానేవ నిస్సయవసేన ద్వే హోన్తి పచ్చయనిస్సితాని ద్వాదస, వీరియనిస్సితం ఏకన్తి. సేవితబ్బాసేవితబ్బవసేనపి ద్వేయేవ హోన్తి. యస్స హి ధుతఙ్గం సేవన్తస్స కమ్మట్ఠానం వడ్ఢతి, తేన సేవితబ్బాని. యస్స సేవతో హాయతి, తేన న సేవితబ్బాని. యస్స పన సేవతోపి అసేవతోపి వడ్ఢతేవ, న హాయతి, తేనాపి పచ్ఛిమం జనతం అనుకమ్పన్తేన సేవితబ్బాని. యస్సాపి సేవతోపి అసేవతోపి న వడ్ఢతి, తేనాపి సేవితబ్బానియేవ ఆయతిం వాసనత్థాయాతి.

ఏవం సేవితబ్బాసేవితబ్బవసేన దువిధానిపి సబ్బానేవ చేతనావసేన ఏకవిధాని హోన్తి. ఏకమేవ హి ధుతఙ్గం సమాదానచేతనాతి. అట్ఠకథాయమ్పి వుత్తం ‘‘యా చేతనా, తం ధుతఙ్గన్తి వదన్తీ’’తి.

బ్యాసతో పన భిక్ఖూనం తేరస, భిక్ఖునీనం అట్ఠ, సామణేరానం ద్వాదస, సిక్ఖమానసామణేరీనం సత్త, ఉపాసకఉపాసికానం ద్వేతి ద్వాచత్తాలీస హోన్తి. సచే పన అబ్భోకాసే ఆరఞ్ఞికఙ్గసమ్పన్నం సుసానం హోతి, ఏకోపి భిక్ఖు ఏకప్పహారేన సబ్బధుతఙ్గాని పరిభుఞ్జితుం సక్కోతి. భిక్ఖునీనం పన ఆరఞ్ఞికఙ్గం ఖలుపచ్ఛాభత్తికఙ్గఞ్చ ద్వేపి సిక్ఖాపదేనేవ పటిక్ఖిత్తాని, అబ్భోకాసికఙ్గం, రుక్ఖమూలికఙ్గం, సోసానికఙ్గన్తి ఇమాని తీణి దుప్పరిహారాని. భిక్ఖునియా హి దుతియికం వినా వసితుం న వట్టతి. ఏవరూపే చ ఠానే సమానచ్ఛన్దా దుతియికా దుల్లభా. సచేపి లభేయ్య సంసట్ఠవిహారతో న ముచ్చేయ్య. ఏవం సతి యస్సత్థాయ ధుతఙ్గం సేవేయ్య, స్వేవస్సా అత్థో న సమ్పజ్జేయ్య. ఏవం పరిభుఞ్జితుం అసక్కుణేయ్యతాయ పఞ్చ హాపేత్వా భిక్ఖునీనం అట్ఠేవ హోన్తీతి వేదితబ్బాని. యథావుత్తేసు పన ఠపేత్వా తేచీవరికఙ్గం సేసాని ద్వాదస సామణేరానం, సత్త సిక్ఖమానసామణేరీనం వేదితబ్బాని. ఉపాసకఉపాసికానం పన ఏకాసనికఙ్గం, పత్తపిణ్డికఙ్గన్తి ఇమాని ద్వే పతిరూపాని చేవ సక్కా చ పరిభుఞ్జితున్తి ద్వే ధుతఙ్గానీతి ఏవం బ్యాసతో ద్వేచత్తాలీస హోన్తీతి అయం సమాసబ్యాసతో వణ్ణనా.

ఏత్తావతా చ ‘‘సీలే పతిట్ఠాయ నరో సపఞ్ఞో’’తి ఇమిస్సా గాథాయ సీలసమాధిపఞ్ఞాముఖేన దేసితే విసుద్ధిమగ్గే యేహి అప్పిచ్ఛతాసన్తుట్ఠితాదీహి గుణేహి వుత్తప్పకారస్స సీలస్స వోదానం హోతి, తేసం సమ్పాదనత్థం సమాదాతబ్బధుతఙ్గకథా భాసితా హోతి.

ఇతి సాధుజనపామోజ్జత్థాయ కతే విసుద్ధిమగ్గే

ధుతఙ్గనిద్దేసో నామ దుతియో పరిచ్ఛేదో.