౪౪. భావకారకే స్వ+ఘణ ఘ కా

భావే కారకే చ క్రియత్థా అ ఘణ ఘ కా హోన్తి బహులం.

అపచ్చయో-పగ్గణ్హనం పగ్గహో, ఏవం నిగ్గహో, ధమ్మం ధారేతీతి ధమ్మధరో, ఏవం వినయధరో. తథా తం కరోతీతి తక్కరో, ద్విత్తం. ఏవం హితకరో, దివసకరో, దినకరో, దివాకరో, నిసాకరో, ధనుం గణ్హీతి ధనుగ్గహో. ఏవం కవచగ్గహో. దద=దానే, సబ్బకామం దదాతీతి సబ్బకామదదో, సబ్బదదో. ఆతో ‘‘పరోక్ఖాయఞ్చా’’తి చగ్గహణేన ద్విత్తే ‘‘రస్సో పుబ్బస్సా’’తి రస్సే చ అన్నం దదాతీతి అన్నదదో, ఏవం ధనదో. సంపుబ్బో ధా=ధారణే, సబ్బం సన్ధహతీతి సబ్బసన్ధో. నీ=పాపనే, విపుబ్బో, వినేసి వినేతి వినేస్సతి ఏతేన ఏత్థాతి వా వినయో, ఏ+అయాదేసా. నయనం నయో. సి=సేవాయం, నిపుబ్బో, నిస్సీయతీతి నిస్సయో. సి=సయే, అనుసయి అనుసేతి అనుసేస్సతీతి అనుసయో. ఇ=గతిమ్హి, పతిపుబ్బో, పటిచ్చ ఏతస్మా ఫల+మేతీతి పచ్చయో. సం+ఉపుబ్బో, దాగమే సముదయో. చి=చయే, వినిచ్ఛయతే+నేన వినిచ్ఛయనం వా వినిచ్ఛయో, ‘‘నితో చిస్స ఛో’’తి చిస్స ఛో. ఉచ్చయనం ఉచ్చయో, సంచయో. ఖి=ఖయే, ఖయనం ఖయో. జి=జయే, విజయనం విజయో, జయో. కీ=దబ్బవినీమయే, విక్కయనం విక్కయో, కయో. లీ=సిలేసనే, అల్లీయన్తి ఏత్థాతి ఆలయో, లయో. (ఇవణ్ణన్తా).

ఆసుణన్తీతి అస్సవా, ఆస్స రస్సో. పటిస్సవనం పటిస్సవో. సు=పస్సవనే, ఆభవగ్గా సవన్తీతి ఆసవా. రు=సద్దో రవతీతి రవో. భవతీతి భవో. పభవతి ఏతస్మాతి పభవో. లూ=ఛేదనే, లవనం లవో. (ఉవణ్ణన్తా).

చర=చరణే, సంచరణం సంచరో. దర=విదారణే, ఆదరనం ఆదరో. ఆగచ్ఛతి ఆగమనంతి వా ఆగమో. సప్ప=గమనే, సప్పతీతి సప్పో. దిబ్బతీతి దేవో. పక్కమనం పక్కమతీతి వా పక్కమో, ఏవం విక్కమో. చర=చరణే, వనం చరతీతి వనచరో. కామో అవచరతి ఏత్థాతి కామావచరో లోకో, కామావచరా పఞ్ఞా, కామావచరం చిత్తం. గావో చరన్తి ఏత్థాతి గోచరో. పాదేన పివతీతి పాదపో. ఏవం కచ్ఛపో. సిరస్మిం రుహతీతి సిరోరుహో, మనాదిత్తా ఓ. గుహాయం సయతీతి గుహాసయం చిత్తం, ఏవం కుచ్ఛిసయా వాతా. పబ్బతే తిట్ఠతీతి పబ్బతట్ఠో పురిసో, పబ్బతట్ఠా నదీ, పబ్బతట్ఠం భస్మం. ఏవం థలట్ఠం జలట్ఠం.

కిచ్ఛత్థే దుమ్హి అకిచ్ఛత్థే సు+ఈసం+సుఖ ఉపపదేసు-దుక్ఖేన కరీయతి కరణం వా దుక్కరం. ఏవం దుస్సయో, దుక్ఖేన భరీయతీతి దుబ్భరో మహిచ్ఛో. ఏవం దురక్ఖం చిత్తం, దుద్దసో ధమ్మో, దురనుబోధో ధమ్మో. ఈసం సయతీతి ఈసంసయో, ఏవం సుఖసయో. ఈసం కరీయతీతి ఈసక్కరం కమ్మం. సుఖేన కరీయతీతి సుకరం పాపం బాలేన. ఏవం సుభరో అప్పిచ్ఛో, సుదస్సం పరవజ్జం, సుబోధ+మిచ్చాది. సబ్బత్థ పాదిఅమాదిసమాసా.

ఘణ-భవతీతి భావో, ఓ+ఆవాదేసా. అయ=ఇతి దణ్డకధాతు, అయతి ఇతోతి ఆయో, ఆహరతీతి ఆహారో. ఉపహనతీతి ఉపఘాతో, ‘‘హనస్స ఘాతో ణానుబన్ధే’’తి ఘాతాదేసో. రఞ్జతీతి రాగో, ‘‘కగా చజానం ఘానుబన్ధే’’తి జస్స గో. రఞ్జన్తి అనేనాతి రాగో. ‘‘అస్సా ణానుబన్ధే’’తి ఆ, పజ్జతే+నేనాతి పాదో. తుద=బ్యథనే, పతుజ్జతే+నేనాతి పతోదో. జరీయతి అనేనాతి జారో, ఏవం దారో. భజీయతీతి భాగో. ఏవం భారో. లబ్భతీతి లాభో. వి+ఓపుబ్బో, వోహరీయతీతి వోహారో. దియ్యతీతి దాయో, యుక. విహఞ్ఞతి ఏతస్మాతి విఘాతో. విహరన్తి ఏత్థాతి విహారో. ఆరమన్తి ఏతస్మిన్తి ఆరామో. పచనం వా పాకో, చస్స కో. చజనం చాగో. యజనం యాగో. రజనం రాగో.