౧౧. విసేసన+మేకత్థేన

విసేసనం స్యాద్యన్తం విసేస్సేన స్యాద్యన్తేన సమానాధికరణేనసహే+కత్థం హోతి.

సమానత్థే పదే యత్థ, భేద్యభేదకవాచకే;

విసేసనసమాసో+యం, విసేస్సత్థపధానతో.

విసేస్సగత+మేవ+త్ర, లిఙ్గ+మేతం పరం తతో;

కమ్మధారయ+మిచ్చే+స, సమాసో+ఞ్ఞేహి సఞ్ఞితో.

సుత్తే విసేస్సేనాతి అవుత్తేపి విసేసనస్స సమ్బన్ధీసద్దత్తా సామత్థియతో లబ్భమానఆకడ్ఢితసద్దం పతి ‘‘విసేస్సేనా’’తి వుత్తం. వుత్తఞ్చ –

సామఞ్ఞవత్థు యా వత్థ+న్తరతో తు విసేసియ;

ఏకప్పకారే ఠపనా, విసేసన+మితీ+రితం.

ఏకప్పకారగం వత్థు, విసేస్సన్తి పవుచ్చతి;

పదాని యాని యానేవ, సమ్బన్ధ+ముపయన్తి+హ;

గమ్యతే కామచారేన, విసేసన+విసేస్సతాతి.

ఏత్థ చ ఉప్పలదబ్బం రత్తుప్పలాదితో విసేసయతీతి నీలసద్దో విసేసనం. తేన విసేసియతీతి ఉప్పలసద్దో విసేస్సం. అపి చ భమర+ఙ్గారాదిసామఞ్ఞ నీలత్థతో విసేసియతీతి నీలం విసేస్సం. న వత్థాదీనం, ఉప్పలస్సేవాతి విసేసనతో ఉప్పలం విసేసనంతి కామచారేనేతి వుత్తం. అపి చ –

పరితో అయన్త్య+నేన+త్థా, పరియాయోతి వుచ్చతి;

గోవాచాతి పవుత్తే తు, వాచత్థో తు విసేసనం.

విసేస్సే దిస్సమానా యా, లిఙ్గ+సంఖ్యా+విభత్తియో;

తుల్యాధికరణే భియ్యో, కత్తబ్బా తా విసేసనేతి –

వుత్తత్తా మహన్తో+చ్చాదీసు సమానలిఙ్గాదయో దట్ఠబ్బా. భియ్యోతి కిం, దేవా పమాణం ఇచ్చాది.

సో చ ఛబ్బిధో విసేసనపుబ్బపదో, విసేసనుత్తరపదో, విసేసనోభయపదో, ఉపమానుత్తరపదో, సమ్భావనాపుబ్బపదో, అవధారణపుబ్బపదోతి.

తత్థ విసేసనపుబ్బపదే తావ-మహన్తో చ సో పురిసో చాతి వాక్యే ఇమినా సుత్తేన సమాసో. ‘‘ట న్త+న్తూనం’’తి న్తస్స టాదేసే దీఘో హోతి, మహాపురిసో, మహాపురిసా ఇచ్చాది.

వాక్యే తుల్యాధికరణభావ పకాసనత్థం చ+త-సద్దపయోగో. వుత్తియన్తు సమాసేనేవ తప్పకాసనతో న తప్పయోగో. ఏవ+మఞ్ఞత్రాపి వుత్తత్థాన+మప్పయోగో. ఏవం మహావీరో, మహాముని. మహన్తఞ్చ తం బలఞ్చాతి మహాబలం, మహబ్భయం. సన్తో చ సో పురిసో చాతి సప్పురిసో. తథా పుబ్బపురిసో, అపరపురిసో, పఠమపురిసో, మజ్ఝిమపురిసో, ఉత్తమపురిసో, పరపురిసో, సేతహత్థీ, కణ్హసప్పో, నీలుప్పలం, రత్తుప్పలం, లోహితచన్దనం. క్వచి న హోతి, పుణ్ణో మన్తానీపుత్తో, చిత్తో గహపతి. పుమా చ సో కోకిలో చాతి పుఙ్కోకిలో, ఉత్తరపదే పుమస్స పుం హోతి. ఏవం పున్నాగో.

ఖత్తియా చ సా కఞ్ఞా చాతి ఖత్తియకఞ్ఞా.