౨,౨. కమ్మే దుతియా

కరీయతి కత్తుకిరియాయ సమ్బన్ధీయతీతి కమ్మం, తస్మిం కమ్మకారకే దుతియావిభత్తి హోతి. తం తివిధం నిబ్బత్తి, వికతి, పత్తి భేదేన, తత్థ నిబ్బత్తికమ్మే మాతా పుత్తం విజాయతి, ఆహారో సుఖం జనయతి, కటం కరోతి దత్తో. వికతియం కట్ఠ+మఙ్గారం కరోతి, సువణ్ణం కటకం కరోతి, వీహయో లునాతి. పత్తియం దత్తో ఘరం పవిసతి, ఆదిచ్చం పస్సతి, ధమ్మం సుణాతి, పణ్డితే పయిరుపాసతి.

వుత్తఞ్చ –

నిబ్బత్తి+వికతి+పత్తి-భేదా కమ్మం తిధా మతం;

కత్తుక్రియాభిగమ్మన్తం, సుఖ+మఙ్గారం+ఘరం యథాతి.

కటం కరోతి విపులం దస్సనీయన్తి అత్థేవ గుణయుత్తస్స కమ్మతా, విపులం కరోతి, దస్సనీయం కరోతీతి క్రియాయ సమ్బన్ధియమానత్తా. ఓదనో పచ్చతేతి ఓదనసద్దతో కమ్మతా నప్పతీయతే, కిఞ్చరహి ఆఖ్యాతతో.

ఇచ్ఛితకమ్మం యథా-గావుం పయో దోహతి, గోమన్తం గావం యాచతి, గావ+మవ రున్ధతి వజం, మాణవకం మగ్గం పుచ్ఛతి, గోమన్తం గావం భిక్ఖతే, రుక్ఖ+మవచినాతి ఫలాని, రుక్ఖాత్యత్థో. సిస్సం ధమ్మం బ్రూతే. ఏత్థ పయో, గావం ఇచ్చాది ఇచ్ఛితం, గావుం, గోమన్త+మిచ్చాది అనిచ్ఛితం. ఏవ+మనిచ్ఛితేపి కణ్టకం మద్దతి, విసం గిలతి. యం నేవి+చ్ఛితం, నాపి అనిచ్ఛితం, తత్రాపి గామం గచ్ఛన్తో రుక్ఖమూల+ముపసప్పతి.

ఆధారే అధిసి+ఠా+సానం పయోగే చ, పథవిం అధిసేస్సతి, గామ+మధితిట్ఠతి, రుక్ఖ+మజ్ఝాసతేతి. ఏత్థ పథవిన్తి పథవియన్తి అత్థో. ఏవ+మభి, నిపుబ్బవిసస్సాపి, ధమ్మ+మభినివిసతే, ధమ్మే వా. తథా ఉప, న్వ+జ్ఝా+పుబ్బవసతిస్స, గామ+ముపవసతి, గామ+మనువసతి, విహార+మధివసతి, గామ+మావసతి, అగారం అజ్ఝవసతి, ఏత్థ గామన్తి గామేత్యత్థో. తథా తప్పానా+చారేపి, నదిం పిబతి, గామం చరతి, నదియంత్యత్థో. సచే మం నాలపిస్సతీతి మయా సద్ధింత్యత్థో. విహితావ పటి-యోగేపి దుతియా, పటిభన్తు తం చున్ద బోజ్ఝఙ్గా, తమ్పటి బోజ్ఝఙ్గా భాసన్తూతి అత్థో. ఉపమా మం పతిభాతి, ఉపమా మం ఉపట్ఠాతిత్యత్థో. ధాతునాయుత్తే ‘‘తస్స నప్పటిభాతీ’’తి ఛట్ఠీ.