౧౪. పుబ్బ

మహావాక్యరూపత్తా పకరణస్స తదపేక్ఖాయ వాక్యేకదేసత్తం ‘‘వత్తమానే తిఅన్తి, భవిస్సతి’’చ్చాదీనం వాక్యానన్తి ఆహ ‘వాక్యేకదేసేహీ’తి. అతోయేవమాహ-వాక్యావయవోపరో-ధునా కరీయతే’తి. విధివాక్యత్తమస్స దస్సేత్వా నియమవాక్యత్తం దాని దస్సేతుం ‘అథవా నియమత్థమిదన్త్యాదీన’న్త్యాహ. నియమసుత్తత్తమేవ ఫుటయతి ‘తేహి’చ్చాదినా. తేహి తేహి సుత్తేహీతి ‘‘వత్తమానే తి అన్తి’’చ్చాదీహి తేహి తేహి సుత్తేహి. ఇమినాతి ‘‘పుబ్బపరా’’దినా ఇమినా సుత్తేన. నను తుమ్హామ్హసేసేసూతి ఏత్తకే వుచ్చమానే ‘తుమ్హామ్హసద్దవచనీయేసు తదఞ్ఞసద్దవచనీయేసు చ కారకేసూ’తి అయం విసేసో కుతో గమ్యతే యేనేవం వివటంత్యాహ- ‘కత్తుకమ్మే’చ్చాది. కత్తాదీసు విధానఞ్చ వక్ఖతి.

కత్తుకమ్మానమేవాతి ఇమినా భావం బ్యవచ్ఛిన్దతి. తథా చ వక్ఖతి- ‘తుమ్హామ్హసద్దవచనీయత్తాభావా’తి. అసత్వభూతాయేచ్చాదికమేకవచన సమ్భవే కారణం, తుమ్హామ్హేచ్చాదికన్తు పఠమపురిససమ్భవే. తుమ్హామ్హసేసేసు హోన్తా మజ్ఝిముత్తమపఠమా కథం భావాదీసు విఞ్ఞాయన్తి కథఞ్చ తుమ్హామ్హాదిసద్దవచనీయస్స కారకత్థస్సాఖ్యాతేన తత్థ విహితేన సఞ్ఞావిభత్తా తుమ్హామ్హాదిసద్దప్పయోగాభావోచ్చాసఙ్కియ యం వుత్తం వుత్తియం తందాని వివరన్తేన ‘యది భావాదీసు మానాదయో న విధీయన్తే తదామానాదీసు పరేసు భావాదీసు క్యలాదీనం విధానమేవ నోపపజ్జతీ’తి ఇమినా సామత్థియేన తుమ్హాదీసు కారకేసు మజ్ఝిమాదీనం భావో విఞ్ఞాయతి తేనేవ తుమ్హాదికారకత్థస్స తత్థ విహితేనాఖ్యాతేన సఞ్ఞాపితత్తా తుమ్హాదిసద్దప్పయోగో నామ న హోతీతి దస్సేతుం ‘తుమ్హాదిస్వి’చ్చాదికమారద్ధం. యజ్జేవం తుమ్హాదిసద్దప్పయోగోయేవ న సియా చ్చాహ- ‘యజ్జేవ మిచ్చాది. పరిహారమాహ- ‘ససద్దేనా’తి. తుమ్హాదిసద్దేన. బ్రాహ్మణాఇచ్చనేనాభిహితమేవ బహుత్తం బహవోతి వచనేనానుజ్జతే. వచనాభావే కథం తుల్యాధికరణత్తంత్యాహ- ‘అనుజ్జమానస్సి’చ్చాది. అనుజ్జమానస్సాతిఅనువదితబ్బస్స గచ్ఛతిచ్చాదినా నిద్దిట్ఠస్స కత్తునో.

అనువాదేనాతి (తుమ్హాది) అనువాదేన. ‘‘నామమ్హి పయుజ్జమానేపి తుల్యాధికరణే పఠమో’’తి (౩-౧-౫) కచ్చానవచనం, తేనాహ- ‘తేనేవి’చ్చాది. అసమానాధికరణత్తా హి ‘తయాపచ్చతే’చ్చాదో న భవతి. తథాహి తయేచ్చేతం కత్తువాచీ పచ్చతేచ్చేతం కమ్మవాచీ కమ్మే ఆఖ్యాతప్పచ్చయ విధానతో.

‘ఏహి మఞ్ఞే రథేన గమిస్ససీ’తి పాణినియాతిమతనిప్ఫాదనక్కమో (నిరస్స) తే ‘పరిహాసే’చ్చాదినా. మఞ్ఞతిస్స పయోగేతి ఉపపదవసేన మనధాతుస్స పయోగే. ధాతుమ్హాతి గమిఆదితో. ఉత్తమ పురిసేకవచనే పత్తేతి గమిస్సామీతి పత్తే. మజ్ఝిమోభిమతోతి గమిస్ససీత్యభిమతో. మజ్ఝిమే పత్తేతి మఞ్ఞసేతి పత్తే, ఉత్తమేకవచన మిట్ఠన్తి మఞ్ఞేతిట్ఠం. ఇదం వుత్తం హోతి ‘‘మఞ్ఞసే త్వం రథేన గమిస్సామీతి వత్తబ్బే మఞ్ఞే త్వం రథేన గమిస్ససీతి భవతీతి (వుత్త’’న్తి). ఏహి మఞ్ఞేచ్చాది న కిఞ్చి వుత్తం వుత్తియం. యథాసవిసయేవమజ్ఝిముత్తమా సమ్పజ్జన్తి, తథాసమ్బన్ధముపదస్సయమాహ- ‘ఏవమేత్థాభిసమ్బన్ధో’చ్చాది. పరాభిమతం సమ్బన్ధం కురుమానో ఆహ- ‘నత్వేవ’మిచ్చాది. అథోచ్చతేచ్చాదినా పరాధిప్పాయమాహ- ‘యదే’చ్చాది.

యదేవమభిసమ్బన్ధోతి ‘మఞ్ఞసే త్వం రథేన గచ్ఛామీ’తి యదా ఏవమభిసమ్బన్ధో కరీయతీత్యత్థో. సో చేవమనుగతోతి ‘మఞ్ఞే అహం త్వం రథేన గచ్ఛసి’చ్చేవం సో చ పయోగో అనుగతోత్యత్థో. పకారన్తరకప్పనాయాతి ‘మఞ్ఞసే త్వం రథేన గచ్ఛామీ’తి అన్తరకప్పనాయ.