౫౭. కత్త

ననుచారమ్భేతి వుత్తం- ‘కిరియారమ్భే’తి కథన్తి ఆహ- ‘సోచే’చ్చాది. సో చ ఆరమ్భో. కిరియాయేవ ఆరమ్భోకిరియారమ్భో తస్మిం. కిరియారమ్భేతి సామఞ్ఞేన వుత్తత్తా కిరియత్థవిసేసనం వా ఏతంసియా పచ్చయత్థవిసేసనం వా ఉభయథాపి న దోసోతి దస్సేతుమాహ- ‘కిరియత్థవిసేసనం చేత’న్తిఆది. పచ్చయత్థవిసేసనపక్ఖేపి సామత్థియా ఆరమ్భే కిరియత్థస్సాపి పవత్తీ హోతీతి దస్సేతుమాహ- ‘కిరియత్థస్సాపి’చ్చాది. సామత్థియం దస్సేతి ‘సామత్థియమ్పనా’తిఆదినా. అనన్తరసుత్తేన యో విహితో క్తో, సోపి సామఞ్ఞేన వచనతో భావకమ్మేసు ఆరమ్భేపి హోతీతి యోజనా. సామఞ్ఞేన వచనతోతి ‘‘క్తో భావకమ్మేసూ’’తి (౫-౫౬) సామఞ్ఞేన వచనతో. భావకమ్మేసుచేతి ఏవం న వుత్తన్తి ‘యథాపత్తఞ్చే’తి వదతా వుత్తికారేనేవం న వుత్తన్తి అత్థో.

కస్మా ఏవం న వుత్తన్తి ఆహ- ‘పుబ్బస్మిం వియా’తి ఆది. అనియముప్పత్తి సఞ్ఞాయ సతి ఞాపనన్తి తన్నిసేధేతుమాహ- ‘పునబ్బచనతో’తిఆది. మాసఙ్కీతి కమ్మని, తేనేవుప్పత్తీతి పఠమా. ఏవం మఞ్ఞతే ‘‘భావకమ్మ గహణం చాకారేనానుకడ్ఢియ ‘భావకమ్మేసు చా’త్యనేన క్తేవిధీయ మానే ఇదమాసఙ్కీయతే ‘పుబ్బేనేవ సామఞ్ఞేన సిద్ధే పునబ్బచనా [పునబ్బచనం] కిరియత్థానియమేన త్తస్సుప్పత్తీ’తి, యథాపత్తఞ్చేతి హ్యుచ్చమానే చకారేన యథాపత్తమ్పి కారియమనుఞ్ఞాయతేతి పుబ్బేనేవ వచనేన భావకమ్మేస్వారమ్భేపి యథాపత్తో క్తో భవతీతి విఞ్ఞాయతే’’తి. ఏవఞ్చరహి భావకమ్మేస్వారమ్భేపి పుబ్బేనేవ సిద్ధత్తా ‘‘కత్తరిఆరమ్భే’’ఇచ్చేవ వుచ్చేయ్య కిం చకారేనే చ్చాసఙ్కియాహ- ‘పదానమవధారణ ఫలత్తా’చ్చాది.

ననుచాదిభూతో కిరియాక్ఖణో ఆరమ్భో నామ, బహూహి కిరియాక్ఖణేహి కటే పరిసమత్తేయేవ భూతో కాలో చ భవతీతి కిరియాఫలస్సాపరినిప్ఫన్నత్తా వత్తమానోవ కాలోతి తత్రక్తో న పప్పోతిచ్చాసఙ్కియాహ- ‘కిరియాఫలస్సి’చ్చాది. కటేకదేసస్సాపి కటత్తా తస్స చ నిబ్బత్తత్తా భూతవచనిచ్ఛాతి భావో. ననుచాదిసూతే కిరియాక్ఖణకాలే కటో నాభినిబ్బత్తో, కటకారణభూతా బీరణావ హి తదా సన్తి, న చ తదవత్థా తే ఏవ కటోతి కథం ‘పకతో కటో’తి భూతకాలేన పకతసద్దేన కటసద్దసమానాధికరణత్తమిచ్చాహ- ‘ఆదిభూతేనే’చ్చాది. తత్థ తస్మిం విసేసే. పకత్తుం ఆరభి, పకత్తుం ఆరభీయిత్థ, పసోత్తుం ఆరభి, పసోత్తుం ఆరభనన్తి అత్థే త్తో.