౪౪. భావ

కారకం సాధకం నిబ్బత్తకన్తి అనత్థన్తరం. కరోతి కిరియం నిబ్బత్తేతి నిమిత్తభావేనాతి కారకం. కత్తాదీనం కిరియానిమిత్తత్తన్తు సయమేవ ‘తత్థ కత్తా’తిఆదినా భేదేన పకాసయిస్సతి. కిరియానిమిత్తం… నిబ్బత్తకేసు కత్తాదీసు ఛసుపి రుళ్హత్తా తేనేత్థ కత్తావాత్తప్పధానో, కరణాదయోప్యప్పధానా కారకబ్యపదేసో లబ్భన్తే… అఞ్ఞథా కారకసద్దేన తేసం గహణం న సియాతి. కిమిదం కారకన్త్యాహ- ‘సత్తికారక’న్తి. ఏవం చరహి దబ్బాదీనం కథం కారకత్తమిచ్చాహ- ‘తదధికరణా’తిఆది. తస్సా సత్తియా ఆధారా నిస్సయాతి అత్థో, పుం నపుంసకే అధికరణసద్దో. తేసు దబ్బా దీసు తిట్ఠతీతి తత్రట్ఠా, సత్తి. తస్సా భావో తత్రట్ఠతా, తాయ. అథ దబ్బాదీనం ముఖ్యతో కారకత్తే సతి కిమాయాతన్త్యాహ ‘యది’చ్చాది.

తేసన్తి కత్తాదికారకానం. అఞ్ఞమఞ్ఞబ్యావుత్తరూపత్తాతి అఞ్ఞమఞ్ఞతో బ్యావుత్తం నివత్తం రూపం కరణాదిసభావో యేసం కత్తాది కారకానం తే తథా వుత్తా, తేసం భావో తత్తం తస్మా. కరణ రూపన్తి కరణం రూపం సభావో యస్స అధికరణస్స తం తథా వుత్తం. ఏవఞ్చసతికో దోసోచ్చాహ ‘తథా చే’చ్చాది. కేనచి సుకరత్తేన సప్పధానత్తవచనిచ్ఛాయం ‘థాలీ పచతీ’తి భవతి. తత్రేవుక్కంసవచ నిచ్ఛాయం ‘థాలియా పచతీ’తి.

ఏవఞ్చకత్వాతి నిపాతసముదాయో-యం హేత్వత్థో. తస్మాతి అత్థో. కత్తా నిమిత్తన్తి సమ్బన్ధో. కత్తుట్ఠకిరియానిమిత్తస్స కత్తునో ఉదాహరణం ‘హసతి నచ్చతీ’తి. తదత్థేతి తాయ కమ్మసమవాయినియా పచనాదికిరియాయ అత్థే అధిస్సయనాదయో పవత్తేన్తో కిరియాయ నిమిత్తన్తి సమ్బన్ధో. ఏవముపరిపి.

ఓదనం పచతి దేవదత్తోతి కమ్మట్ఠకిరియాయ నిమిత్తభూతస్స కత్తునో ఉదాహరణం. భాజనసఙ్ఖరణమధిస్సయనం. ఆదిసద్దేన తణ్డులవపనఇన్ధనాపహరణాదయో గయ్హన్తి. ద్విధాపత్తియన్తి రుక్ఖాదీనం ద్విధా పవత్తియం.

బ్యాపనేతి సమ్బన్ధే. గిరధాతుతో అప్పచ్చయే- ‘‘ఏఓనమ వణ్ణే’’తి (౧౩౭) సుత్తే ‘అవణ్ణేతి యోగవిభాగతో గకారే ఇకారస్స అత్తం హోతీతి దస్సేతుమాహ- ‘అవణ్ణేతి యోగవిభాగా అత్తం ఇస్సా’తి. అఞ్ఞథాపి పటిపాదేతుమాహ- ‘ఏస్స వా’తిఆది. ఏస్సాతి ‘‘లహుస్సుపన్థస్సా’’తి (౫-౮౭) కతఏస్స. సకలేనాతి ‘ఏఓనమ వణ్ణే’’తి సకలేన సుత్తేన. పురీతి నిపాతో.

ఈసక్కరోతి బిన్దులోపో, ద్విత్తం, సామఞ్ఞేన విధానతోతి పరేసం విసేసవిధానసబ్భావమాహ. గణికాలయం గణికానం గేహం. నేపథ్యమాకప్పో. దత్తోలద్ధోతి పచ్చయస్స కమ్మసాధనత్తం దీపేతుంవుత్తం. వినాలిఙ్గవచనేహి పాటిపదికత్థం నిద్దిసితుం న సక్కాతి భావేతి సబ్బలిఙ్గసఙ్ఖ్యాసమ్బన్ధయోగ్గపాటిపదికత్థసామఞ్ఞే పచ్చయనిమిత్తత్తేన గహితేపి సామఞ్ఞే చరితత్థత్తా లిఙ్గవచనం నప్పధానన్తి ఇట్ఠిఆవుధన్తీ ఇత్థి నపుంసకేభావే, పాకాతి బహువచనేపి భావే భవతి ఏవ.