౧. తిజ

ఖమావీమంసాసూతి పకతివిసేసనమేవ కథమిచ్ఛితన్తి ఆహ- ‘సమ్బన్ధస్సి’చ్చాది, పదానమఞ్ఞమఞ్ఞసమ్బన్ధస్స పురిసాధీనత్తాతి అత్థో, పకతి విసేసనన్తి తిజమాహ సద్దానం విసేసనం, కిమ్పన పకతివిసేసనే ఫల మిచ్చాహ- ‘పకతివిసేసనోపాదాన’మిచ్చాది. యజ్జత్ర ‘ఖమావీమంసాసూ’తి పకతివిసేసనం, కస్మిం అత్థే చరతి ఖసా విధీయన్తిచ్చాహ- ‘అత్థన్తరస్సా నిద్దేసా’ఇచ్చాది. అత్థన్తరస్సాతి నిసానాదిఅత్థన్తరస్స. ‘‘సుతానుమితేసు సుతసమ్బన్ధోవ బలవా’’తి పరిభాసముపలక్ఖేతి ‘సుతానుమితాన’మిచ్చాదినా. తేనేవాతి కిరియారూపాసు ఖమావీమంసు ఖసానం వీధానేనేవ, సకత్థే విధానేనేతి వుత్తం హోతి. తితిక్ఖకిరియత్తాతి ఇమినా పరేసం వియ ఖాద్యన్తానం ధాతుసఞ్ఞావిధాన మనత్థకన్తి దస్సేతి.

తితిక్ఖా ఖమా, తితిక్ఖతి ఖమతి, వీమంసా ఉపపరిక్ఖా, వీమంసతి ఉపపరిక్ఖతీతి అత్థో. సుత్తే తిజఇతి నిద్దేసా భూవాదికస్స గహణం. నిచ్చణ్యన్తస్స చురాదికస్స హి తాదిసే పయోజనే సతి బహులం విధీయమానేపి నిచ్చత్తమత్తనో నాతివత్తతి. అథవా చురాదిమానేనాబ్యభిచారినా సాహచరియా తిజోపి చురాదికోవ, తం యథా ‘గావస్స దుతియేనాత్థో’తి. వుత్తేగోయేవోపాదీయతే, నాస్సో, న గద్రభో. కదాచి పన అస్సాదినోపి దుతియస్స గహణం సియా అత్థప్పకరణా దిప్పభావతో.

నను చ వీమంసాయం సప్పచ్చయవిధాన మనుపపన్నమితరేతరనిస్సయదోస దుట్ఠత్తా, తథాహి సిద్ధే వీమంసాసద్దే సప్పచ్చయో ఉప్పజ్జతే, సతి చ తస్మిం వీమంసాతి రూపం సమ్పజ్జతీతి ఇతరేతరనిస్సయో, ఇతరేతర నిస్సయాని చ కారియానీ నోపకప్పన్తీతి తేనాహ- ‘అనువాదరూపాన’మిచ్చాది. అనాదికాలసంసిద్ధసద్దానువాతో నత్థి ఇతరేతరనిస్సయో దోసోతి భావో. పయోజకబ్యాపారణిప్పచ్చయాభావే తేజతేతి రూపం.