౬౪. తర

యజ్జపి సీధాతుస్స కేవలస్స సుపనే పవత్తి, తథాప్యతిపుబ్బస్స ఉక్కంసే పవత్తీతి ఆహ- ‘అతిసయో ఉక్కంసో’తి. సో చ అతిసయో కస్స సమ్భవతిచ్చాహ- ‘సో చ కిరియాగుణాన’న్తి. కథం తేసమతిసయోచ్చాహ- ‘ఆధారభూతదబ్బవసా’తి. కుతోచ్చాహ- ‘అనపేక్ఖితే’చ్చాది. అనపేక్ఖితో కిరియాగుణానం నిస్సయో దబ్బసఙ్ఖాతో యేసన్తి విగ్గహో, దబ్బస్స నిస్సయభూతస్సా-తిసయత్తం హోన్తమ్పి నిస్సితానం కిరియా గుణానం వసేనేవ సియా నాఞ్ఞథాతి వత్తుమాహ-‘పచ్చధికరణ’న్తిఆది.

నను చ యది కిరియాగుణానమేవాతిసయో, తదా న సిజ్ఝతి ‘గోతరో’తి నేస దోసో, నో చేత్థ జాతియాతిసయో, కస్స చరహి గుణస్స గో అయం యో సకటం వహతి, గోతరో-యం యో సకటం వహతి సిరఞ్చాతి, జాతియా హి నిచ్చాయేకరూపాయ నోక్కంసాపకంసయోగో సమ్భవతీతి దబ్బస్సాపి నాతిసయసమ్భవో. తథాహి తుల్యప్పమాణస్స గుణకతోవ మూలతో ఉక్కంసో దిస్సతి సమానేపి హి ఆయామే విత్థారే చ పటస్స కాసికస్సాఞ్ఞోవాగ్ఘో భవతి మాథురస్సాఞ్ఞో వాతి. దబ్బస్సాపి సాతిసయేహి యుత్తతామత్తేన సాతిసయత్తస్సుపట్ఠాపితత్తా వుత్తం- ‘తేనేవాహా’తిఆది. యదగ్గేన కిరియాగుణానం నిస్సితానమతిసయవసేన నిస్సయభూతమ్పి దబ్బం కథఞ్చిదప్యతిసయే వత్తతి నామ, తదగ్గే తబ్బాచికాపి పకతి అత్తనో వచనీయత్థవసేన తత్థ వత్తతియేవ నామాతి ‘అతియయే వత్తమానతో’తి పకతివిసేసనవసేన వుత్తం, తేనేవాహ- ‘ఇమినా పకతి విసేసనత్తఞ్చాహా’తి. సకత్థికానం పకతిఅత్థో జోతనీయో హోతీతి సమ్బన్ధో.

సకత్థికానన్తి కత్తరి ఛట్ఠీ సమ్బన్ధవచనిచ్ఛాయ, సకత్థికేహీతి అత్థో. హేతుమాహ- ‘పకతివిసేసనన్తీ’తి. ఇతిసద్దో హేతుమ్హి, యస్మా ‘అతిసయే వత్తమానతో’తి, పకతివిసేసనం, తతో పకత్యత్థభూతే-తిసయే జాతత్తా సకత్థికేహి యథావుత్తనయేన పకత్యత్థభూతేతిసయో జోతనీయో హోతీతి అత్థో. తత్థ నాభిధేయ్యోతి బ్యతిరేకమాహ, తథా చ వక్ఖతి- ‘అతిసయజోతకాతరాదయో’తి.

అథ పకతివిసేసనత్తే కస్మా నాభిధేయ్యో జోతనీయోచ్చాహ ‘పకతియాయేవ’చ్చాది. ఉక్కంసో సమానగుణవిసయేయేవ లోకే దిట్ఠో [పవిట్ఠో (పోత్థకే)] తేన సామఞ్ఞవచనేపి తాదిథవిసయేయేవ [సోయేవ] కారణ వసేన హోతీతి దస్సేతుమాహ- ‘అతిసయేనే’చ్చాది. ద్విన్నమేకస్సా-తిసయేచ్చాదినా ‘ద్విబహూసుక్కంసే తరతమా’’తి (చం ౪-౩-౪౫) సక్కతసుత్తత్థస్సాధిప్పాయం వివరతి. తరఇయాతి సకవోహారేన వుత్తం, తేసన్తు ఈయప్పచ్చయో. ఏవమిహావిధానం సుఖసానేత్తన్తి సమ్బన్ధో.

అయమేత్థాధిప్పాయో ‘యథావుత్తసుత్తత్థవసేన ద్విన్నమేకస్స ఉక్కంసాభావా ‘మాథురా పాటలిపుత్తకేహి సుకుమారతరా’చ్చాదో తరప్పచ్చయో న హోతీతి ఏకో మాథురో దుతియో పాటలిపుత్తకో ఇమేసం సుకుమారానం ద్విన్నమేకో మాథురో-తిసయేన సుకుమారో సుకుమారతరో, ఏకమఞ్ఞేసం ద్విన్నముక్కంసేతథాఞ్ఞేసం ద్విన్నమేకస్సాతి ఏవం ద్విన్నంద్విన్నమేకేకస్స ఉక్కంసే తరప్పచ్చయో భవతి, ఉభయత్ర త్వవయవాపేక్ఖమ్బహువచనం, తథాహి సుకుమారత్తేనుక్కంసియమానానం సముదాయానమవయవా మాథురా బహవో పాటలిపుత్తకాపి నిక్కంసియమానా తథేవావయవా బహవో హోన్తి, ఏవం మాథురా పాటలి పుత్తకేహి సుకుమారతరా’తి తరప్పచ్చయేన సిజ్ఝతి. ఇమస్మిం గామే అడ్ఢతరా వాణిజ్జాచ్చాదోపి కథితేన ఞాయేన ద్విన్నంద్విన్నమేకేకస్స ఉక్కంసే తరప్పచ్చయో భవతి, బహువచనన్తు కత్థచి అవయవాపేక్ఖన్తి సబ్బం సక్కతే కిచ్ఛేన సాధేన్తి. ఇహ తు తథావిధస్స సుత్తస్సా విధానా ‘‘తరతమిస్సికియిట్ఠాతిసయే’’తి తరాదీనమతిసయే సామఞ్ఞేన విధానా సబ్బత్థ తరప్పచ్చయేన సుఖసాధనం హోతీ’’తి.

అవత్థాభేదేనాతి పటుతరావత్థావతో పటుఅవత్థాయ భిన్నత్తా వుత్తం, తథాహి తమేవావత్థన్తరయుత్తం వత్తారో భవన్తి అఞ్ఞే ‘భవంసూఅవత్థో’తి. పకారన్తరేనపి సాధనే హేతుమాహ- ‘అతిసయమత్తే వా విధానతో’తి. అనవట్ఠితత్తమాహ- (‘అతిసయవాపి’చ్చాది). పఞ్చస్వేతేసూతి ఏతేసం యథావుత్తానం తరాదీనం పఞ్చన్నం మజ్ఝే, రూపాని గుణవచనస్స వుత్తియముదాహరితాని. కిరియావచనస్స తు ‘అతిసయేన పాచకతరో పాచకతమో’తి. ఇస్సిక ఇయఇట్ఠా సరాదీ తతో (అఞ్ఞతో) న హోన్తి బహులాధికారా.