౪౪. అసం

అతిక్కన్తమఙ్గులియోతి విగ్గహో. ద్వే అఙ్గులియో సమాహటాతి పరవిగ్గహేనాత్థమాహ, ద్వే అఙ్గులియో పమాణమస్సాతి విగ్గహేనేవం సమాసో తతో మత్తప్పచ్చయే తగ్ఘప్పచ్చయే వా తస్స ‘‘లోపో’’తి (౪-౧౨౩) ఇమినా లోపే కతే విసేసనసమాసా అకారోతి దస్సేతుం ‘కథ’మిచ్చాదినా యం వుత్తం తం దస్సేతుం ‘అఞ్ఞపదత్థే’చ్చాది వుత్తం. సమాసవిధానం అతోపీతి మత్తాదిప్పచ్చయలోపం కత్వా ‘‘విసేసనమేకత్థేనే’’తి (౩-౧౧) సమాసవిధానా, అథ నాయమఙ్గులిసద్దేనేవం సమాసో, మానే పచ్చయలోపవసేన వినావ అప్పచ్చయేన నిట్ఠప్పత్తీతి మన్త్వా ‘అఙ్గులసద్దో వా’చ్చాదినా యం వుత్తియం వుత్తం తత్థ ఆసఙ్కం విరచయతి ‘అథే’చ్చాది. ద్వఙ్గులసద్దస్స పమాణినివత్తనతో కథఞ్చిపి అఞ్ఞపదత్థతా సియాతి ‘యథా తథా అఞ్ఞపదత్థే వత్తతూ’తివుత్తం. నను నిరఙ్గులన్త్యాది సబ్బమఙ్గులసద్దేన సాధేతుం సక్కా, తథా సతి కిమఙ్గులి సద్దా అప్పచ్చయవిధానేనేత్యాసఙ్కియ పయోజనన్తరం అపదిసితుమాహ- ‘సబ్బత్థే’చ్చాది. అఙ్గులిసద్దతో అప్పచ్చయే అవిహితే నిరఙ్గులిచ్చాదిపి సియా తన్నివత్తనమేత్థ పయోజనన్తి దస్సేతి ‘అఙ్గులిసద్దనివత్తనత్థ’న్తి.