౬. నఖా

ఖాదయతి ఆదయతి ఖాద, అద=భక్ఖణే, అవ్హాపయతి వ్హే=అవ్హానే ఆపుబ్బో, ‘‘పయోజకబ్యాపారే ణాపిచే’’తి (౫-౧౬) ణాపిమ్హి పుబ్బసరలోపో, కన్దయతి కన్ద=అవ్హానరోదనేసు.

‘‘వహిస్సానియన్తుకే’’తి గణసుత్తే అయమేత్థో ‘‘వహిస్సధాతుస్స పయోజ్జే కత్తరి నియన్తురహితే దుతియా న భవతీ’’తి, నియన్తా సారథి కిరియాసిద్ధిం నియామకోతి వత్వా తమేవ పకాసేతుమాహ-‘కిరియఙ్గ’మిచ్చాది, కిరియఙ్గ కిరియోపకరణభూతం బలీ బద్దాదిం కిరియాకారణం, నియమేత్వాతి ఏకస్మిం కరణీయే కిరియా విసయే పతిట్ఠపేత్వా, వాహయతి భారం దేవదత్తేనేత్యత్ర హి దేవదత్తో పఞ్ఞవా పురిసో నియన్తారమన్తరేనేవ భారం వహతీత్యనియన్తుకో కత్తా, వాహయతి భారం బలీబద్దే ఇచ్చత్ర తు బలీబద్దా నియన్తా రమన్తరేన న వహన్తీతి సనియన్తుకా.

‘‘భిక్ఖిస్సాహింసాయ’’న్తి గణసుత్తస్సాయమత్థో ‘‘భక్ఖిస్సాహింసత్థస్స పయోజ్జే కత్తరి దుతియా న భవతీ’’తి, అథ కథమేత్థ హింసత్థతా భక్ఖిస్స హింసా హి చేతనావతి సమ్భవతి, న చేత్థసస్సం చేతనావన్తన్తి ఆహ-‘సబ్బే’ఇచ్చాది, సబ్బేతి రుక్ఖాదయో, భావా పదత్థా, ఇదాని సబ్బదస్సనానుకూలహింసత్థతముపదస్సేతుమాహ-‘యదివే’చ్చాది, నను బుద్ధవచన నిస్సితమిదం బ్యాకరణం, తథా సతి సమ్మతమేవే-త్థో-పదస్సేత్వా గన్తబ్బం కిన్నామాఞ్ఞదస్సనోపగాతాధిరేనాతి తుణ్హీ హోతి నిక్కారణిస్సా [నిక్కమ్మిస్సా (పోత్థకే)] భవతో-పాయోతి విఞ్ఞాయతి, పరత్థానుబద్ధకిచ్ఛం పన మహాపుఞ్ఞపఞ్ఞా న కిఞ్చి వియ మఞ్ఞన్తి, హోతి (హి) ఏతేన పరత్థో ‘‘మతన్తరేపి సిద్ధి సిస్సానం, తంతం మతఞ్ఞునో వా కదాచి కరహచి యదిదమవలోకేయ్యుం తే చేత్థావతారం [చేత్థకారం (పోత్థకే)] లభేయ్యుం ఏతాదిసో చ పఞ్ఞవా పటిలద్ధబుద్ధవచనప్పసాదో’తి తదవతారేన చ బుద్ధే భగవతి కమేన దళ్హం పసాదం పటిలభేయ్యు’’న్తి, ఏవమేవం తత్థ తత్థ తంతంబ్యాకరణోదాహరణప్పసఙ్గేపి తదనుసారేనేవ తన్తంపయోజనం వేదితబ్బం, న నిరత్థకకథాపసుతో-యమాచరియోతి.

దుహాదీనం త్యేవమాదో అమ్హాకమ్పరమగురునా రతనమతిపఞ్చికాలఙ్కారాదికారేన నానాకారసారత్థవేదవేదితు [వేదావేదిత (పోత్థకే)] మహాపఞ్ఞాపాటవానం పఞ్ఞవన్తానం సామినా మహాసామినా సమ్బుద్ధసాసనరతనవరోపకారకేన ‘ఇదమేత్థ విచారణీయం’త్యభిధాయ నానామతన్తరమాకడ్ఢియ బహుం సమ్పవేదితమత్థి, మయమ్పనేత్థ ఆచరియేనాధిప్పేతమత్తమేవాలమ్బ అత్థమ్ప కాసయిస్సామ. సత్యప్యనేకదస్సనభేదే సిట్ఠప్పయోగానుసారేన యత్థ పధానేకమ్మనిత్యాదిప్పభుతయోదిస్సన్తి, యత్ర త్వప్పధానేత్యాదీ, యత్రోభయత్రపి, తంసబ్బమిహ భస్సకారాద్యనుమతక్కమేన పటిపాదయమాహ-దుహాదీన’మిచ్చాది, ఏత్థాదిసద్దో పకారవాచీ, తేన యాచిప్పభుతయో గయ్హన్తి, కమ్మద్వయయుత్తానన్తి నిద్ధారణే ఛట్ఠీ, తేన కమ్మద్వయయుత్తానం మజ్ఝే దుహాదీనమప్పధానేపి గవాదో కమ్మే త్యాదిప్పభుతయోతి యోజనా. ఇచ్చాదితిఆదిసద్దేన ‘అవరున్ధతి వజం గావం అవరున్ధీయతే వజం గో’ఇచ్చాదీనం పరిగ్గహో, గమనాద్యత్థాన మిత్యాదిసద్దేన బోధత్థాదీనం గహణం. గమీయతే గామో దేవదత్తన్తి ఏత్థ కథం పయోజ్జత్తసమ్భవోతి ఆహ-‘పురిసే’చ్చాది, యజ్జపి గామో తుణ్హీ హోతి నిబ్యాపారత్తా పురిసోవ తు గమనకిరియం నిప్ఫాదేతి, తథాపి పురిసస్స గమనకిరియాయ యంఫలప్పత్తిలక్ఖణం, తముభిన్నమ్పి గామపురిసానం సమానన్తి పురిస కిరియాతుల్యఫలత్తా గామోపి గమనకిరియాయ కత్తుబ్యపదేసే కారణం భవతీతి అధిప్పాయో, తథాహి గామం గచ్ఛన్తో కోచి గామే ఆసన్నే సతి వదతి ‘ఆగతో గామో పత్తో గామో’తి, అతోఞ్ఞేసన్తి యే కమ్మద్వయయుత్తా దుహాదయో గమనాద్యత్థాచోదాహటా, ఏతేహి అఞ్ఞేసం, పధానే కమ్మేభి అజాదిమ్హి పధానే కమ్మే, పధానత్తమ్పన అజాదీనం కిరియాయ పయోజనత్తా, అజాద్యత్థా హ్యానయనకిరియారభ్యతే. అయమ్పనేత్థ సఙ్గహో-

‘‘దుహి యాచి రుధి పుచ్ఛి, భిక్ఖి చి బ్రువి సాసి చ;

జి దణ్డి పత్థి మన్థీ చ, ధాతూ హోన్తి దుహాదయో.

గత్యాదిసుత్తపట్ఠితా, గత్యాద్యత్థా భవన్తి తే;

నీవహహరకసాచ, నీవహాదీ భవన్తి తే.

ద్వికమ్మకేసు చేతేసు, అప్పధానే దుహాదినం;

త్యాదిప్పభుతయో హోన్తి, పధానే నీవహాదినం;

ఉభయత్థ పయోగాను, సారా గత్యత్థఆదినం’’తి.

పయోగో పన సమ్బన్ధచిన్తాయమిహ చ వుత్తానుసారేన సబ్బథా విఞ్ఞేయ్యా.