౨౪. వణ్ణ

‘అతేనా’తి (౨-౧౦౮) ఏత్థ అతోతి రస్సబ్యత్తినిద్దేసో వా సియా రస్సజాతినిద్దేసో వా సకలనిస్సయబ్యాపీ అత్థజాతి నిద్దేసోవా, తత్థ రస్సబ్యత్తినిద్దేసే సతి బుద్ధసిద్ధాదీసు యత్థకత్థచి అకారో గయ్హతేతి నేట్ఠప్పసిద్ధి… కేసఞ్చి అసిజ్ఝనతో, రస్స జాతినిద్దేసే పన బుద్ధసిద్ధాదిసబ్బాకారన్తానం లక్ఖణికగవాద్యకా రన్తానఞ్చాకారో గయ్హతీతి సబ్బథా ఇట్ఠప్పసిద్ధి, నాఞ్ఞో దీఘో బ్యత్తన్తరత్తాతి నానిట్ఠప్పత్తి ఆకారతో నాస్సేనాభావా, తస్మా అతోతి రస్సజాతినిద్దేసే నిస్సితే సబ్బమిదమిట్ఠం నిప్ఫజ్జతీతి నాత్థజాతి నిస్సీయతే, న రస్సబ్యత్తిచ, ‘‘యువణ్ణానమే ఓలుత్తా’’తి (౧-౨౯) ఆదీసు పన రస్సబ్యత్తియా రస్సజాతియా వా నిద్దేసే ‘తస్సేదం నోపేతి’చ్చాదీసు ఏఓఆదికమిట్ఠం కత్థచి భవేయ్య, న సబ్బత్థ, సబ్బత్థ వా భవేయ్య ‘వాతేరితం సమోనా’తిఆదీసు బ్యత్తన్త రత్తా, తస్మా సబ్బథా ఇట్ఠప్పసిద్ధియా ఇత్తజాత్యాది నిస్సీయతే, అథవా వణ్ణుచ్చారణమ్పతి కేసఞ్చి వణ్ణుప్పత్తిట్ఠానానం ఉచ్చనీచతదుభయ సంహారవసేన వణ్ణవిసేసుప్పత్తి దస్సనతో తేసం వసేన రస్స బ్యత్తినిద్దేసే రస్సజాతినిద్దేసే వా వుత్తనయేన ఇట్ఠానిట్ఠప్పత్తియం సబ్బథా సబ్బథా ఇట్ఠప్పసిద్ధియా ఇత్తజాత్యాది నిస్సీయతే, తత్థ వణ్ణ పరేన సవణ్ణగ్గహణం నియమితుం వచనమిదమారద్ధన్తి ‘సబ్బత్థేవా’తిఆదినా వచనారమ్భఫలమాహ, సబ్బత్థేవాతి సబ్బస్మింయేవ సుత్తప్పదేసే. నను సయఞ్చాతి వుత్తేపి పరియత్తం, న హ్యఞ్ఞం రూపా సయమత్థి, అఞ్ఞం వా (సయ)తో రూపన్తి సిద్ధేప్యేవం సతి అత్థేత్థ పరో కోచి విసేసోతి ఞాపేతుం సఞ్చ రూప’న్తి వుత్తికారో ఆహాతి సమ్బన్ధో, రూపస్స విసేసితబ్బత్తా ‘సఞ్చ రూప’న్తి వుత్తియం నిద్దిసీయమానత్తా చ రూపన్తి విఞ్ఞాయతీతి ‘సఞ్చ గయ్హతీ’తి వుత్తం, సంరూపగ్గహణాయాపిసద్దం కరోతో-ధిప్పాయో-యన్తి వత్తుమాహ-‘అఞ్ఞథే’చ్చాది, అఞ్ఞథాతి అఞ్ఞేనప్పకారేన సంరూపగ్గహణాయ అపిసద్దాభావేతి అధిప్పాయో, అఞ్ఞపదత్థేతి అఞ్ఞపదత్థ సమాసవిసయే, గుణీభూతస్సాతి అప్పధానభూతస్సాకారే కారాదినో, సమాసేన వుత్తత్తా పధానతూ తత్తేపి గుణో భవతి అఞ్ఞపదత్థో-కారేకారాది విధాయ కత్తా, విధీయమానో సవణ్ణోవ పధానం… ఇదమత్థితాయ తప్పవత్తియాతి. నను వుత్తియమపిసద్దస్సాత్థం వదతా సయఞ్చేతి వత్తబ్బం, ‘‘తథా సయమత్తనీ’’తి నిఘణ్డుతో సయఞ్చ-త్తాకారేకారాదిఞ్చ గయ్హతీత్యమత్థో సమ్భావీయతీతి చోదనమ్పనసి నిధాయ ‘సఞ్చ రూప’న్తి వదన్తో సాధిప్పాయారుళ్హం కిఞ్చి అత్థవిసేసం పకాసేతుం తథేవాహాతి దస్సేతుం వుత్తం-‘సయఞ్చే’త్యాది, ‘‘ధనఞ్ఞాతీసు సంసద్దో, తథాత్తత్తనియేసుపీ’’తి నిఘణ్డువచనతో ‘స’న్తి అత్తాపి గయ్హతి, కో సో సద్దరూపం సాధారణం, ‘స’న్తి అత్తనియమ్పి, కిన్తం సద్దాన మసాధారణం సద్దరూపం, తథా సతి అత్తనియం రూపం నామాత్తసఙ్ఖాతసద్దసమ్బన్ధీతి ఆహ-‘సంరూపం సద్దానమసాధారణం రూప’న్తి, ఏతఞ్చ ఇదన్తీమినా సమ్బన్ధితబ్బం, అసాధారణన్తి అసాధారణం సద్దరూపం, సతి సమ్భవే బ్యభిచారే చ విసేసనస్స సాత్థకతాయ అసాధారణన్తి రూపం విసేసతా సాధారణస్సాపి సమ్భవో వుత్తోయేవ నామాతి ఆహ-‘దువిధం హి’చ్చాది, కిన్తం సాధారణమసాధారణఞ్చరూపన్తి సామఞ్ఞేన రూపం నిద్దిసితుమాహ-‘తత్థా’తిఆది, తత్థాతి నిద్ధారణే సత్తమీ, సద్దానన్తి సాత్థకనిరత్థకానం యేసంకేసఞ్చి సద్దానం, తంతం సద్దత్తాదీహి తేసంతేసం బుద్ధ అఇఆదీనం సద్దానం సద్దత్తాది, ఉభయత్థ ఆదిసద్దేన అత్థో సఙ్గహితో, తేన సాధారణం సద్దరూపమత్థరూపం తథా-సాధారణన్తి చతుబ్బిధం సంరూపన్తి దస్సేతి, చతూసుపి చేతేస్వసాధారణస్స సద్దరూపస్సేవోపానం దస్సేతుమాహ-‘తత్థా’తిఆది, సాధారణరూపబ్యుదాసేనాతి సాధారణరూపస్స పరిచ్చాగేన, ఉపాదియన్తో రూపమేవ సద్దస్ససం, నాత్థోతి చ దస్సేతీతి సమ్బన్ధో, చ సద్దో పనేత్థ ‘ఇదం దస్సేతీ’తి హేట్ఠా వుత్తం సముచ్చినోతి, అసాధారణస్సేవోపాదియనే కారణమాహ-‘తన్త’మిచ్చాది, ఇతరన్తి యే సంకేసఞ్చి సద్దానం సద్దత్తాది, పరస్సాపీతి అఞ్ఞస్స యస్సకస్సచి సద్దస్సాపి, ఇతి ఇదం, పతితం పసిద్ధం, ఏత్థ పన ఇతిసద్దో హేతుమ్హి, యస్మా ఇదం యథావుత్తం పసిద్ధం తస్మా పుబ్బాచరియపరమ్పరాయాగతో పదేసతో ఉపాదియన్తోతి పకతం, సంసద్దవిసేసనసామత్థియేన అసాధారణరూపోపాదియనేపి అసాధారణం సద్దరూపమేవోపాదీయతి నాసాధారణమత్థరూపం… ఇమినా వక్ఖమానకారణతా [తాయ (పోత్థకే)] వసేనాతి ఆహ-‘సద్దస్సే’చ్చాది, ఆసన్నం…సద్దతో సద్దభావసా నఞ్ఞత్తా, విపరియయతోతి విపరియాసేన అనాసన్న భావేనాతి అత్థో, చక్ఖువిసయోపి హి అత్థో కథం సోతవిసయసద్దస్స న ఆసన్నో సంరూపమ్భవితుమరహతీతి, కారణన్తరమాహ-‘అహేయ్యత్తాచా’తిఆది, అహేయ్యత్తాతి అపరిచ్చజనీయత్తా, ఇదమ్పి నిచ్చసమ్బన్ధిత్తే కారణవచనం, తం సద్దరూపం, నిచ్చసమ్బన్ధీతి నిరన్తరసంయోగీ, విపరియయతోతి హేయ్యత్తా, తథాహిచ్చాదినా అత్థస్స హేయ్యత్తం బోధేతి, అపరం కారణమాహ-‘అసాధారణఞ్చ రూపం’త్యాదినా, సాధారణో పరియాయ సద్దానం, పచ్చేతబ్బత్తాతి విఞ్ఞాతబ్బత్తా, ఇదాని కారణత్తయం సమోధానేత్వా ఇమేహి కారణేహి రూపమేవ సద్దస్స సంనామ, నాత్థోతి నియమేత్వా దస్సేతుం ‘తదేవ’న్తిఆది ఆరద్ధం, తదేవన్తి యస్మా ఏవం, తం తస్మాతి అత్థో, సరూపప్పధానేతి ‘‘గోస్సా వఙ’’ (౧-౩౨) త్యాదో గోస్సాత్యాదికే సరూపప్పధానే.