౫. ఝానసుత్తం

౩౬. ‘‘పఠమమ్పాహం, భిక్ఖవే, ఝానం నిస్సాయ ఆసవానం ఖయం వదామి; దుతియమ్పాహం, భిక్ఖవే, ఝానం నిస్సాయ ఆసవానం ఖయం వదామి; తతియమ్పాహం, భిక్ఖవే, ఝానం నిస్సాయ ఆసవానం ఖయం వదామి; చతుత్థమ్పాహం, భిక్ఖవే, ఝానం నిస్సాయ ఆసవానం ఖయం వదామి; ఆకాసానఞ్చాయతనమ్పాహం, భిక్ఖవే, నిస్సాయ ఆసవానం ఖయం వదామి; విఞ్ఞాణఞ్చాయతనమ్పాహం, భిక్ఖవే, నిస్సాయ ఆసవానం ఖయం వదామి; ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనమ్పాహం, భిక్ఖవే, నిస్సాయ ఆసవానం ఖయం వదామి; నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనమ్పాహం, భిక్ఖవే, నిస్సాయ ఆసవానం ఖయం వదామి; సఞ్ఞావేదయితనిరోధమ్పాహం, భిక్ఖవే, నిస్సాయ ఆసవానం ఖయం వదామి.

‘‘‘పఠమమ్పాహం, భిక్ఖవే, ఝానం నిస్సాయ ఆసవానం ఖయం వదామీ’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో యదేవ తత్థ హోతి రూపగతం వేదనాగతం సఞ్ఞాగతం సఙ్ఖారగతం విఞ్ఞాణగతం, తే ధమ్మే అనిచ్చతో దుక్ఖతో రోగతో గణ్డతో సల్లతో అఘతో ఆబాధతో పరతో పలోకతో సుఞ్ఞతో అనత్తతో సమనుపస్సతి. సో తేహి ధమ్మేహి చిత్తం పటివాపేతి [పతిట్ఠాపేతి (స్యా.), పటిపాదేతి (క.) మ. ని. ౨.౧౩౩ పస్సితబ్బం]. సో తేహి ధమ్మేహి చిత్తం పటివాపేత్వా [పతిట్ఠాపేత్వా (స్యా.), పటిపాదేత్వా (క.)] అమతాయ ధాతుయా చిత్తం ఉపసంహరతి – ‘ఏతం సన్తం ఏతం పణీతం యదిదం సబ్బసఙ్ఖారసమథో సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గో తణ్హాక్ఖయో విరాగో నిరోధో నిబ్బాన’న్తి. సో తత్థ ఠితో ఆసవానం ఖయం పాపుణాతి. నో చే ఆసవానం ఖయం పాపుణాతి, తేనేవ ధమ్మరాగేన తాయ ధమ్మనన్దియా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికో హోతి తత్థ పరినిబ్బాయీ అనావత్తిధమ్మో తస్మా లోకా.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఇస్సాసో వా ఇస్సాసన్తేవాసీ వా తిణపురిసరూపకే వా మత్తికాపుఞ్జే వా యోగ్గం కరిత్వా, సో అపరేన సమయేన దూరేపాతీ చ హోతి అక్ఖణవేధీ చ మహతో చ కాయస్స పదాలేతా [పదాలితా (క.) అ. ని. ౩.౧౩౪; ౪.౧౮౧]; ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో యదేవ తత్థ హోతి రూపగతం వేదనాగతం సఞ్ఞాగతం సఙ్ఖారగతం విఞ్ఞాణగతం, తే ధమ్మే అనిచ్చతో దుక్ఖతో రోగతో గణ్డతో సల్లతో అఘతో ఆబాధతో పరతో పలోకతో సుఞ్ఞతో అనత్తతో సమనుపస్సతి. సో తేహి ధమ్మేహి చిత్తం పటివాపేతి. సో తేహి ధమ్మేహి చిత్తం పటివాపేత్వా అమతాయ ధాతుయా చిత్తం ఉపసంహరతి – ‘ఏతం సన్తం ఏతం పణీతం యదిదం సబ్బసఙ్ఖారసమథో సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గో తణ్హాక్ఖయో విరాగో నిరోధో నిబ్బాన’న్తి. సో తత్థ ఠితో ఆసవానం ఖయం పాపుణాతి. నో చే ఆసవానం ఖయం పాపుణాతి, తేనేవ ధమ్మరాగేన తాయ ధమ్మనన్దియా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికో హోతి తత్థ పరినిబ్బాయీ అనావత్తిధమ్మో తస్మా లోకా. ‘పఠమమ్పాహం, భిక్ఖవే, ఝానం నిస్సాయ ఆసవానం ఖయం వదామీ’తి, ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘దుతియమ్పాహం, భిక్ఖవే, ఝానం నిస్సాయ…పే… తతియమ్పాహం, భిక్ఖవే, ఝానం నిస్సాయ… ‘చతుత్థమ్పాహం, భిక్ఖవే, ఝానం నిస్సాయ ఆసవానం ఖయం వదామీ’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో యదేవ తత్థ హోతి రూపగతం వేదనాగతం సఞ్ఞాగతం సఙ్ఖారగతం విఞ్ఞాణగతం, తే ధమ్మే అనిచ్చతో దుక్ఖతో రోగతో గణ్డతో సల్లతో అఘతో ఆబాధతో పరతో పలోకతో సుఞ్ఞతో అనత్తతో సమనుపస్సతి. సో తేహి ధమ్మేహి చిత్తం పటివాపేతి. సో తేహి ధమ్మేహి చిత్తం పటివాపేత్వా అమతాయ ధాతుయా చిత్తం ఉపసంహరతి – ‘ఏతం సన్తం ఏతం పణీతం యదిదం సబ్బసఙ్ఖారసమథో సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గో తణ్హాక్ఖయో విరాగో నిరోధో నిబ్బాన’న్తి. సో తత్థ ఠితో ఆసవానం ఖయం పాపుణాతి. నో చే ఆసవానం ఖయం పాపుణాతి, తేనేవ ధమ్మరాగేన తాయ ధమ్మనన్దియా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికో హోతి తత్థ పరినిబ్బాయీ అనావత్తిధమ్మో తస్మా లోకా.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఇస్సాసో వా ఇస్సాసన్తేవాసీ వా తిణపురిసరూపకే వా మత్తికాపుఞ్జే వా యోగ్గం కరిత్వా, సో అపరేన సమయేన దూరేపాతీ చ హోతి అక్ఖణవేధీ చ మహతో చ కాయస్స పదాలేతా; ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సుఖస్స చ పహానా, దుక్ఖస్స చ పహానా, పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో యదేవ తత్థ హోతి రూపగతం వేదనాగతం…పే… అనావత్తిధమ్మో తస్మా లోకా. ‘చతుత్థమ్పాహం, భిక్ఖవే, ఝానం నిస్సాయ ఆసవానం ఖయం వదామీ’తి, ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘ఆకాసానఞ్చాయతనమ్పాహం, భిక్ఖవే, ఝానం నిస్సాయ ఆసవానం ఖయం వదామీ’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సబ్బసో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా పటిఘసఞ్ఞానం అత్థఙ్గమా నానత్తసఞ్ఞానం అమనసికారా ‘అనన్తో ఆకాసో’తి ఆకాసానఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో యదేవ తత్థ హోతి వేదనాగతం సఞ్ఞాగతం సఙ్ఖారగతం విఞ్ఞాణగతం, తే ధమ్మే అనిచ్చతో దుక్ఖతో రోగతో గణ్డతో సల్లతో అఘతో ఆబాధతో పరతో పలోకతో సుఞ్ఞతో అనత్తతో సమనుపస్సతి. సో తేహి ధమ్మేహి చిత్తం పటివాపేతి. సో తేహి ధమ్మేహి చిత్తం పటివాపేత్వా అమతాయ ధాతుయా చిత్తం ఉపసంహరతి – ‘ఏతం సన్తం ఏతం పణీతం యదిదం సబ్బసఙ్ఖారసమథో సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గో తణ్హాక్ఖయో విరాగో నిరోధో నిబ్బాన’న్తి. సో తత్థ ఠితో ఆసవానం ఖయం పాపుణాతి. నో చే ఆసవానం ఖయం పాపుణాతి, తేనేవ ధమ్మరాగేన తాయ ధమ్మనన్దియా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికో హోతి తత్థ పరినిబ్బాయీ అనావత్తిధమ్మో తస్మా లోకా.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఇస్సాసో వా ఇస్సాసన్తేవాసీ వా తిణపురిసరూపకే వా మత్తికాపుఞ్జే వా యోగ్గం కరిత్వా, సో అపరేన సమయేన దూరేపాతీ చ హోతి అక్ఖణవేధీ చ మహతో చ కాయస్స పదాలేతా; ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సబ్బసో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా పటిఘసఞ్ఞానం అత్థఙ్గమా నానత్తసఞ్ఞానం అమనసికారా ‘అనన్తో ఆకాసో’తి ఆకాసానఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో యదేవ తత్థ హోతి వేదనాగతం సఞ్ఞాగతం…పే… అనావత్తిధమ్మో తస్మా లోకా. ‘ఆకాసానఞ్చాయతనమ్పాహం, భిక్ఖవే, నిస్సాయ ఆసవానం ఖయం వదామీ’తి, ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘విఞ్ఞాణఞ్చాయతనమ్పాహం, భిక్ఖవే, నిస్సాయ…పే… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనమ్పాహం, భిక్ఖవే, నిస్సాయ ఆసవానం ఖయం వదామీ’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సబ్బసో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘నత్థి కిఞ్చీ’తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో యదేవ తత్థ హోతి వేదనాగతం సఞ్ఞాగతం సఙ్ఖారగతం విఞ్ఞాణగతం, తే ధమ్మే అనిచ్చతో దుక్ఖతో రోగతో గణ్డతో సల్లతో అఘతో ఆబాధతో పరతో పలోకతో సుఞ్ఞతో అనత్తతో సమనుపస్సతి. సో తేహి ధమ్మేహి చిత్తం పటివాపేతి. సో తేహి ధమ్మేహి చిత్తం పటివాపేత్వా అమతాయ ధాతుయా చిత్తం ఉపసంహరతి – ‘ఏతం సన్తం ఏతం పణీతం యదిదం సబ్బసఙ్ఖారసమథో సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గో తణ్హాక్ఖయో విరాగో నిరోధో నిబ్బాన’న్తి. సో తత్థ ఠితో ఆసవానం ఖయం పాపుణాతి. నో చే ఆసవానం ఖయం పాపుణాతి, తేనేవ ధమ్మరాగేన తాయ ధమ్మనన్దియా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికో హోతి తత్థ పరినిబ్బాయీ అనావత్తిధమ్మో తస్మా లోకా.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఇస్సాసో వా ఇస్సాసన్తేవాసీ వా తిణపురిసరూపకే వా మత్తికాపుఞ్జే వా యోగ్గం కరిత్వా, సో అపరేన సమయేన దూరేపాతీ చ హోతి అక్ఖణవేధీ చ మహతో చ కాయస్స పదాలేతా; ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సబ్బసో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘నత్థి కిఞ్చీ’తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో యదేవ తత్థ హోతి వేదనాగతం సఞ్ఞాగతం సఙ్ఖారగతం విఞ్ఞాణగతం, తే ధమ్మే అనిచ్చతో దుక్ఖతో రోగతో గణ్డతో సల్లతో అఘతో ఆబాధతో పరతో పలోకతో సుఞ్ఞతో అనత్తతో సమనుపస్సతి. సో తేహి ధమ్మేహి చిత్తం పటివాపేతి. సో తేహి ధమ్మేహి చిత్తం పటివాపేత్వా అమతాయ ధాతుయా చిత్తం ఉపసంహరతి – ‘ఏతం సన్తం ఏతం పణీతం యదిదం సబ్బసఙ్ఖారసమథో సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గో తణ్హాక్ఖయో విరాగో నిరోధో నిబ్బాన’న్తి. సో తత్థ ఠితో ఆసవానం ఖయం పాపుణాతి. నో చే ఆసవానం ఖయం పాపుణాతి, తేనేవ ధమ్మరాగేన తాయ ధమ్మనన్దియా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికో హోతి తత్థ పరినిబ్బాయీ అనావత్తిధమ్మో తస్మా లోకా. ‘ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనమ్పాహం, నిస్సాయ ఆసవానం ఖయం వదామీ’తి, ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, యావతా సఞ్ఞాసమాపత్తి తావతా అఞ్ఞాపటివేధో. యాని చ ఖో ఇమాని, భిక్ఖవే, నిస్సాయ ద్వే ఆయతనాని – నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తి చ సఞ్ఞావేదయితనిరోధో చ, ఝాయీహేతే, భిక్ఖవే, సమాపత్తికుసలేహి సమాపత్తివుట్ఠానకుసలేహి సమాపజ్జిత్వా వుట్ఠహిత్వా సమ్మా అక్ఖాతబ్బానీతి వదామీ’’తి. పఞ్చమం.