౧౦. అనురుద్ధమహావితక్కసుత్తం

౩౦. ఏకం సమయం భగవా భగ్గేసు విహరతి సుంసుమారగిరే భేసకళావనే మిగదాయే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా అనురుద్ధో చేతీసు విహరతి పాచీనవంసదాయే. అథ ఖో ఆయస్మతో అనురుద్ధస్స రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘‘అప్పిచ్ఛస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో మహిచ్ఛస్స; సన్తుట్ఠస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో అసన్తుట్ఠస్స; పవివిత్తస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో సఙ్గణికారామస్స; ఆరద్ధవీరియస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో కుసీతస్స; ఉపట్ఠితస్సతిస్సాయం [ఉపట్ఠితసతిస్సాయం (సీ. స్యా. పీ.)] ధమ్మో, నాయం ధమ్మో ముట్ఠస్సతిస్స [ముట్ఠసతిస్స (సీ. స్యా. పీ.)]; సమాహితస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో అసమాహితస్స; పఞ్ఞవతో అయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో దుప్పఞ్ఞస్సా’’తి.

అథ ఖో భగవా ఆయస్మతో అనురుద్ధస్స చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య; ఏవమేవం – భగ్గేసు సుంసుమారగిరే భేసకళావనే మిగదాయే అన్తరహితో చేతీసు పాచీనవంసదాయే ఆయస్మతో అనురుద్ధస్స సమ్ముఖే పాతురహోసి. నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే ఆసనే. ఆయస్మాపి ఖో అనురుద్ధో భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం

నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం అనురుద్ధం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘సాధు సాధు, అనురుద్ధ! సాధు ఖో త్వం, అనురుద్ధ, (యం తం మహాపురిసవితక్కం) [సత్త మహాపురిసవితక్కే (సీ. పీ.) దీ. ని. ౩.౩౫౮] వితక్కేసి – ‘అప్పిచ్ఛస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో మహిచ్ఛస్స; సన్తుట్ఠస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో అసన్తుట్ఠస్స; పవివిత్తస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో సఙ్గణికారామస్స; ఆరద్ధవీరియస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో కుసీతస్స; ఉపట్ఠితస్సతిస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో ముట్ఠస్సతిస్స; సమాహితస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో అసమాహితస్స; పఞ్ఞవతో అయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో దుప్పఞ్ఞస్సా’తి. తేన హి త్వం, అనురుద్ధ, ఇమమ్పి అట్ఠమం మహాపురిసవితక్కం వితక్కేహి – ‘నిప్పపఞ్చారామస్సాయం ధమ్మో నిప్పపఞ్చరతినో, నాయం ధమ్మో పపఞ్చారామస్స పపఞ్చరతినో’’’తి.

‘‘యతో ఖో త్వం, అనురుద్ధ, ఇమే అట్ఠ మహాపురిసవితక్కే వితక్కేస్ససి, తతో త్వం, అనురుద్ధ, యావదేవ [యావదే (సం. ని. ౨.౧౫౨)] ఆకఙ్ఖిస్ససి, వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్ససి.

‘‘యతో ఖో త్వం, అనురుద్ధ, ఇమే అట్ఠ మహాపురిసవితక్కే వితక్కేస్ససి, తతో త్వం, అనురుద్ధ, యావదేవ ఆకఙ్ఖిస్ససి, వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం సమాధిజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్ససి.

‘‘యతో ఖో త్వం, అనురుద్ధ, ఇమే అట్ఠ మహాపురిసవితక్కే వితక్కేస్ససి, తతో త్వం, అనురుద్ధ, యావదేవ ఆకఙ్ఖిస్ససి, పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖకో చ విహరిస్ససి సతో చ సమ్పజానో సుఖఞ్చ కాయేన పటిసంవేదిస్ససి యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి – ‘ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీ’తి తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్ససి.

‘‘యతో ఖో త్వం, అనురుద్ధ, ఇమే అట్ఠ మహాపురిసవితక్కే వితక్కేస్ససి, తతో త్వం, అనురుద్ధ, యావదేవ ఆకఙ్ఖిస్ససి, సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్ససి.

‘‘యతో ఖో త్వం, అనురుద్ధ, ఇమే చ అట్ఠ మహాపురిసవితక్కే వితక్కేస్ససి, ఇమేసఞ్చ చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ భవిస్ససి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ, తతో తుయ్హం, అనురుద్ధ, సేయ్యథాపి నామ గహపతిస్స వా గహపతిపుత్తస్స వా నానారత్తానం దుస్సానం దుస్సకరణ్డకో పూరో; ఏవమేవం తే పంసుకూలచీవరం ఖాయిస్సతి సన్తుట్ఠస్స విహరతో రతియా అపరితస్సాయ ఫాసువిహారాయ ఓక్కమనాయ నిబ్బానస్స.

‘‘యతో ఖో త్వం, అనురుద్ధ, ఇమే చ అట్ఠ మహాపురిసవితక్కే వితక్కేస్ససి, ఇమేసఞ్చ చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ భవిస్ససి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ, తతో తుయ్హం, అనురుద్ధ, సేయ్యథాపి నామ గహపతిస్స వా గహపతిపుత్తస్స వా సాలీనం ఓదనో విచితకాళకో అనేకసూపో అనేకబ్యఞ్జనో; ఏవమేవం తే పిణ్డియాలోపభోజనం ఖాయిస్సతి సన్తుట్ఠస్స విహరతో రతియా అపరితస్సాయ ఫాసువిహారాయ ఓక్కమనాయ నిబ్బానస్స.

‘‘యతో ఖో త్వం, అనురుద్ధ, ఇమే చ అట్ఠ మహాపురిసవితక్కే వితక్కేస్ససి, ఇమేసఞ్చ చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ భవిస్ససి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ, తతో తుయ్హం, అనురుద్ధ, సేయ్యథాపి నామ గహపతిస్స వా గహపతిపుత్తస్స వా కూటాగారం ఉల్లిత్తావలిత్తం నివాతం ఫుసితగ్గళం పిహితవాతపానం; ఏవమేవం తే రుక్ఖమూలసేనాసనం ఖాయిస్సతి సన్తుట్ఠస్స విహరతో రతియా అపరితస్సాయ ఫాసువిహారాయ ఓక్కమనాయ నిబ్బానస్స.

‘‘యతో ఖో త్వం, అనురుద్ధ, ఇమే చ అట్ఠ మహాపురిసవితక్కే వితక్కేస్ససి, ఇమేసఞ్చ చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ భవిస్ససి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ, తతో తుయ్హం, అనురుద్ధ, సేయ్యథాపి నామ గహపతిస్స వా గహపతిపుత్తస్స వా పల్లఙ్కో గోనకత్థతో పటికత్థతో పటలికత్థతో కదలిమిగపవరపచ్చత్థరణో [కాదలి… పచ్చత్థరణో (సీ.)] సఉత్తరచ్ఛదో ఉభతోలోహితకూపధానో; ఏవమేవం తే తిణసన్థారకసయనాసనం ఖాయిస్సతి సన్తుట్ఠస్స విహరతో రతియా అపరితస్సాయ ఫాసువిహారాయ ఓక్కమనాయ నిబ్బానస్స.

‘‘యతో ఖో త్వం, అనురుద్ధ, ఇమే చ అట్ఠ మహాపురిసవితక్కే వితక్కేస్ససి, ఇమేసఞ్చ చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ భవిస్ససి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ, తతో తుయ్హం, అనురుద్ధ, సేయ్యథాపి నామ గహపతిస్స వా గహపతిపుత్తస్స వా నానాభేసజ్జాని, సేయ్యథిదం – సప్పి నవనీతం తేలం మధు ఫాణితం; ఏవమేవం తే పూతిముత్తభేసజ్జం ఖాయిస్సతి సన్తుట్ఠస్స విహరతో రతియా అపరితస్సాయ ఫాసువిహారాయ ఓక్కమనాయ నిబ్బానస్స. తేన హి త్వం, అనురుద్ధ, ఆయతికమ్పి వస్సావాసం ఇధేవ చేతీసు పాచీనవంసదాయే విహరేయ్యాసీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా అనురుద్ధో భగవతో పచ్చస్సోసి.

అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం అనురుద్ధం ఇమినా ఓవాదేన ఓవదిత్వా – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవం – చేతీసు పాచీనవంసదాయే అన్తరహితో భగ్గేసు సుంసుమారగిరే భేసకళావనే మిగదాయే పాతురహోసీతి. నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే ఆసనే. నిసజ్జ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అట్ఠ ఖో, భిక్ఖవే, మహాపురిసవితక్కే దేసేస్సామి, తం సుణాథ…పే… కతమే చ, భిక్ఖవే, అట్ఠ మహాపురిసవితక్కా? అప్పిచ్ఛస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో మహిచ్ఛస్స; సన్తుట్ఠస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో అసన్తుట్ఠస్స; పవివిత్తస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో సఙ్గణికారామస్స; ఆరద్ధవీరియస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో కుసీతస్స; ఉపట్ఠితస్సతిస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో ముట్ఠస్సతిస్స; సమాహితస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో అసమాహితస్స; పఞ్ఞవతో అయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో దుప్పఞ్ఞస్స; నిప్పపఞ్చారామస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో నిప్పపఞ్చరతినో, నాయం ధమ్మో పపఞ్చారామస్స పపఞ్చరతినో’’.

‘‘‘అప్పిచ్ఛస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో మహిచ్ఛస్సా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అప్పిచ్ఛో సమానో ‘అప్పిచ్ఛోతి మం జానేయ్యు’న్తి న ఇచ్ఛతి, సన్తుట్ఠో సమానో ‘సన్తుట్ఠోతి మం జానేయ్యు’న్తి న ఇచ్ఛతి, పవివిత్తో సమానో ‘పవివిత్తోతి మం జానేయ్యు’న్తి న ఇచ్ఛతి, ఆరద్ధవీరియో సమానో ‘ఆరద్ధవీరియోతి మం జానేయ్యు’న్తి న ఇచ్ఛతి, ఉపట్ఠితస్సతి సమానో ‘ఉపట్ఠితస్సతీతి మం జానేయ్యు’న్తి న ఇచ్ఛతి, సమాహితో సమానో ‘సమాహితోతి మం జానేయ్యు’న్తి న ఇచ్ఛతి, పఞ్ఞవా సమానో ‘పఞ్ఞవాతి మం జానేయ్యు’న్తి న ఇచ్ఛతి, నిప్పపఞ్చారామో సమానో ‘నిప్పపఞ్చారామోతి మం జానేయ్యు’న్తి న ఇచ్ఛతి. ‘అప్పిచ్ఛస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో మహిచ్ఛస్సా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘సన్తుట్ఠస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో అసన్తుట్ఠస్సా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం, కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరచీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన. ‘సన్తుట్ఠస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో అసన్తుట్ఠస్సా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘పవివిత్తస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో సఙ్గణికారామస్సా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం, కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో పవివిత్తస్స విహరతో భవన్తి ఉపసఙ్కమితారో భిక్ఖూ భిక్ఖునియో ఉపాసకా ఉపాసికాయో రాజానో రాజమహామత్తా తిత్థియా తిత్థియసావకా. తత్ర భిక్ఖు వివేకనిన్నేన చిత్తేన వివేకపోణేన వివేకపబ్భారేన వివేకట్ఠేన నేక్ఖమ్మాభిరతేన అఞ్ఞదత్థు ఉయ్యోజనికపటిసంయుత్తంయేవ కథం కత్తా [పవత్తా (క.)] హోతి. ‘పవివిత్తస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో సఙ్గణికారామస్సా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘ఆరద్ధవీరియస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో కుసీతస్సా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం, కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఆరద్ధవీరియో విహరతి అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదాయ థామవా దళ్హపరక్కమో అనిక్ఖిత్తధురో కుసలేసు ధమ్మేసు. ‘ఆరద్ధవీరియస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో కుసీతస్సా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘ఉపట్ఠితస్సతిస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో ముట్ఠస్సతిస్సా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సతిమా హోతి పరమేన సతినేపక్కేన సమన్నాగతో, చిరకతమ్పి చిరభాసితమ్పి సరితా అనుస్సరితా. ‘ఉపట్ఠితస్సతిస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో, ముట్ఠస్సతిస్సా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘సమాహితస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో అసమాహితస్సా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి…పే… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ‘సమాహితస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో అసమాహితస్సా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘పఞ్ఞవతో అయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో దుప్పఞ్ఞస్సా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పఞ్ఞవా హోతి ఉదయత్థగామినియా పఞ్ఞాయ సమన్నాగతో అరియాయ నిబ్బేధికాయ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామినియా. ‘పఞ్ఞవతో అయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో దుప్పఞ్ఞస్సా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘నిప్పపఞ్చారామస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో నిప్పపఞ్చరతినో, నాయం ధమ్మో పపఞ్చారామస్స పపఞ్చరతినో’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో పపఞ్చనిరోధే చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతి. ‘నిప్పపఞ్చారామస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నిప్పపఞ్చరతినో, నాయం ధమ్మో పపఞ్చారామస్స పపఞ్చరతినో’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్త’’న్తి.

అథ ఖో ఆయస్మా అనురుద్ధో ఆయతికమ్పి వస్సావాసం తత్థేవ చేతీసు పాచీనవంసదాయే విహాసి. అథ ఖో ఆయస్మా అనురుద్ధో ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో నచిరస్సేవ – యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి, తదనుత్తరం – బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహాసి. ‘‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’’తి అబ్భఞ్ఞాసి. అఞ్ఞతరో చ పనాయస్మా అనురుద్ధో అరహతం అహోసీతి. అథ ఖో ఆయస్మా అనురుద్ధో అరహత్తప్పత్తో తాయం వేలాయం ఇమా గాథాయో అభాసి –

[థేరగా. ౯౦౧-౯౦౩] ‘‘మమ సఙ్కప్పమఞ్ఞాయ, సత్థా లోకే అనుత్తరో;

మనోమయేన కాయేన, ఇద్ధియా ఉపసఙ్కమి.

‘‘యథా మే అహు సఙ్కప్పో, తతో ఉత్తరి దేసయి;

నిప్పపఞ్చరతో బుద్ధో, నిప్పపఞ్చం అదేసయి.

‘‘తస్సాహం ధమ్మమఞ్ఞాయ, విహాసిం సాసనే రతో;

తిస్సో విజ్జా అనుప్పత్తా, కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి. దసమం;

గహపతివగ్గో తతియో.