.నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స.

అఙ్గుత్తరనికాయో

అట్ఠకనిపాతపాళి

౧. పఠమపణ్ణాసకం

౧. మేత్తావగ్గో

౧. మేత్తాసుత్తం

౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

[అ. ని. ౧౧.౧౫] ‘‘మేత్తాయ, భిక్ఖవే, చేతోవిముత్తియా ఆసేవితాయ భావితాయ బహులీకతాయ యానీకతాయ వత్థుకతాయ అనుట్ఠితాయ పరిచితాయ సుసమారద్ధాయ అట్ఠానిసంసా పాటికఙ్ఖా. కతమే అట్ఠ? సుఖం సుపతి, సుఖం పటిబుజ్ఝతి, న పాపకం సుపినం పస్సతి, మనుస్సానం పియో హోతి, అమనుస్సానం పియో హోతి, దేవతా రక్ఖన్తి, నాస్స అగ్గి వా విసం వా సత్థం వా కమతి, ఉత్తరిం అప్పటివిజ్ఝన్తో బ్రహ్మలోకూపగో హోతి. మేత్తాయ, భిక్ఖవే, చేతోవిముత్తియా ఆసేవితాయ భావితాయ బహులీకతాయ యానీకతాయ వత్థుకతాయ అనుట్ఠితాయ పరిచితాయ సుసమారద్ధాయ ఇమే అట్ఠానిసంసా పాటికఙ్ఖా’’తి.

‘‘యో చ మేత్తం భావయతి, అప్పమాణం పటిస్సతో [పతిస్సతో (సీ.)];

తనూ సంయోజనా హోన్తి, పస్సతో ఉపధిక్ఖయం.

‘‘ఏకమ్పి చే పాణమదుట్ఠచిత్తో,

మేత్తాయతి కుసలీ తేన హోతి;

సబ్బే చ పాణే మనసానుకమ్పీ,

పహూతమరియో పకరోతి పుఞ్ఞం.

‘‘యే సత్తసణ్డం పథవిం విజేత్వా,

రాజిసయో యజమానా అనుపరియగా;

అస్సమేధం పురిసమేధం,

సమ్మాపాసం వాజపేయ్యం నిరగ్గళం.

‘‘మేత్తస్స చిత్తస్స సుభావితస్స,

కలమ్పి తే నానుభవన్తి సోళసిం;

చన్దప్పభా తారగణావ సబ్బే,

యథా న అగ్ఘన్తి కలమ్పి సోళసిం [అయం పాదో బహూసు న దిస్సతి].

‘‘యో న హన్తి న ఘాతేతి, న జినాతి న జాపయే;

మేత్తంసో సబ్బభూతానం, వేరం తస్స న కేనచీ’’తి. పఠమం;

౨. పఞ్ఞాసుత్తం

౨. ‘‘అట్ఠిమే, భిక్ఖవే, హేతూ అట్ఠ పచ్చయా ఆదిబ్రహ్మచరియికాయ పఞ్ఞాయ అప్పటిలద్ధాయ పటిలాభాయ, పటిలద్ధాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా సంవత్తన్తి. కతమే అట్ఠ? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సత్థారం ఉపనిస్సాయ విహరతి అఞ్ఞతరం వా గరుట్ఠానియం సబ్రహ్మచారిం, యత్థస్స తిబ్బం హిరోత్తప్పం పచ్చుపట్ఠితం హోతి పేమఞ్చ గారవో చ. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో హేతు పఠమో పచ్చయో ఆదిబ్రహ్మచరియికాయ పఞ్ఞాయ అప్పటిలద్ధాయ పటిలాభాయ, పటిలద్ధాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా సంవత్తతి.

‘‘సో తం సత్థారం ఉపనిస్సాయ విహరన్తో అఞ్ఞతరం వా గరుట్ఠానియం సబ్రహ్మచారిం, యత్థస్స తిబ్బం హిరోత్తప్పం పచ్చుపట్ఠితం హోతి పేమం గారవో చ, తే కాలేన కాలం ఉపసఙ్కమిత్వా పరిపుచ్ఛతి పరిపఞ్హతి – ‘ఇదం, భన్తే, కథం; ఇమస్స కో అత్థో’తి? తస్స తే ఆయస్మన్తో అవివటఞ్చేవ వివరన్తి, అనుత్తానీకతఞ్చ ఉత్తానీ కరోన్తి, అనేకవిహితేసు చ కఙ్ఖాఠానియేసు ధమ్మేసు కఙ్ఖం పటివినోదేన్తి. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో హేతు దుతియో పచ్చయో ఆదిబ్రహ్మచరియికాయ పఞ్ఞాయ అప్పటిలద్ధాయ పటిలాభాయ, పటిలద్ధాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా సంవత్తతి.

‘‘సో తం ధమ్మం సుత్వా ద్వయేన వూపకాసేన సమ్పాదేతి – కాయవూపకాసేన చ చిత్తవూపకాసేన చ. అయం, భిక్ఖవే, తతియో హేతు తతియో పచ్చయో ఆదిబ్రహ్మచరియికాయ పఞ్ఞాయ అప్పటిలద్ధాయ పటిలాభాయ, పటిలద్ధాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా సంవత్తతి.

‘‘సీలవా హోతి, పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో విహరతి ఆచారగోచరసమ్పన్నో అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ, సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు. అయం, భిక్ఖవే, చతుత్థో హేతు చతుత్థో పచ్చయో ఆదిబ్రహ్మచరియికాయ పఞ్ఞాయ అప్పటిలద్ధాయ పటిలాభాయ, పటిలద్ధాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా సంవత్తతి.

‘‘బహుస్సుతో హోతి సుతధరో సుతసన్నిచయో. యే తే ధమ్మా ఆదికల్యాణా మజ్ఝేకల్యాణా పరియోసానకల్యాణా సాత్థం సబ్యఞ్జనం [సత్థా సబ్యఞ్జనా (క. సీ.)] కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం అభివదన్తి, తథారూపాస్స ధమ్మా బహుస్సుతా హోన్తి ధాతా [ధతా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] వచసా పరిచితా మనసానుపేక్ఖితా దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా. అయం, భిక్ఖవే, పఞ్చమో హేతు పఞ్చమో పచ్చయో ఆదిబ్రహ్మచరియికాయ పఞ్ఞాయ అప్పటిలద్ధాయ పటిలాభాయ, పటిలద్ధాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా సంవత్తతి.

‘‘ఆరద్ధవీరియో విహరతి అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ, కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదాయ, థామవా దళ్హపరక్కమో అనిక్ఖిత్తధురో కుసలేసు ధమ్మేసు. అయం, భిక్ఖవే, ఛట్ఠో హేతు ఛట్ఠో పచ్చయో ఆదిబ్రహ్మచరియికాయ పఞ్ఞాయ అప్పటిలద్ధాయ పటిలాభాయ, పటిలద్ధాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా సంవత్తతి.

‘‘సఙ్ఘగతో ఖో పన అనానాకథికో హోతి అతిరచ్ఛానకథికో. సామం వా ధమ్మం భాసతి పరం వా అజ్ఝేసతి అరియం వా తుణ్హీభావం నాతిమఞ్ఞతి. అయం, భిక్ఖవే, సత్తమో హేతు సత్తమో పచ్చయో ఆదిబ్రహ్మచరియికాయ పఞ్ఞాయ అప్పటిలద్ధాయ పటిలాభాయ, పటిలద్ధాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా సంవత్తతి.

‘‘పఞ్చసు ఖో పన ఉపాదానక్ఖన్ధేసు ఉదయబ్బయానుపస్సీ విహరతి – ‘ఇతి రూపం, ఇతి రూపస్స సముదయో, ఇతి రూపస్స అత్థఙ్గమో; ఇతి వేదనా, ఇతి వేదనాయ సముదయో, ఇతి వేదనాయ అత్థఙ్గమో; ఇతి సఞ్ఞా…పే… ఇతి సఙ్ఖారా…పే… ఇతి విఞ్ఞాణం, ఇతి విఞ్ఞాణస్స సముదయో, ఇతి విఞ్ఞాణస్స అత్థఙ్గమో’తి. అయం, భిక్ఖవే, అట్ఠమో హేతు అట్ఠమో పచ్చయో ఆదిబ్రహ్మచరియికాయ పఞ్ఞాయ అప్పటిలద్ధాయ పటిలాభాయ, పటిలద్ధాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా సంవత్తతి.

‘‘తమేనం సబ్రహ్మచారీ ఏవం సమ్భావేన్తి – ‘అయం ఖో ఆయస్మా సత్థారం ఉపనిస్సాయ విహరతి అఞ్ఞతరం వా గరుట్ఠానియం సబ్రహ్మచారిం, యత్థస్స తిబ్బం హిరోత్తప్పం పచ్చుపట్ఠితం హోతి పేమఞ్చ గారవో చ. అద్ధా అయమాయస్మా జానం జానాతి పస్సం పస్సతీ’తి! అయమ్పి ధమ్మో పియత్తాయ గరుత్తాయ [పియతాయ గరుతాయ (స్యా.)] భావనాయ సామఞ్ఞాయ ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘‘తం ఖో పనాయమాయస్మా సత్థారం ఉపనిస్సాయ విహరన్తో అఞ్ఞతరం వా గరుట్ఠానియం సబ్రహ్మచారిం, యత్థస్స తిబ్బం హిరోత్తప్పం పచ్చుపట్ఠితం హోతి పేమఞ్చ గారవో చ, తే కాలేన కాలం ఉపసఙ్కమిత్వా పరిపుచ్ఛతి పరిపఞ్హతి – ఇదం, భన్తే, కథం; ఇమస్స కో అత్థోతి? తస్స తే ఆయస్మన్తో అవివటఞ్చేవ వివరన్తి, అనుత్తానీకతఞ్చ ఉత్తానీ కరోన్తి, అనేకవిహితేసు చ కఙ్ఖాఠానియేసు ధమ్మేసు కఙ్ఖం పటివినోదేన్తి. అద్ధా అయమాయస్మా జానం జానాతి పస్సం పస్సతీ’తి! అయమ్పి ధమ్మో పియత్తాయ గరుత్తాయ భావనాయ సామఞ్ఞాయ ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘‘తం ఖో పనాయమాయస్మా ధమ్మం సుత్వా ద్వయేన వూపకాసేన సమ్పాదేతి – కాయవూపకాసేన చ చిత్తవూపకాసేన చ. అద్ధా అయమాయస్మా జానం జానాతి పస్సం పస్సతీ’తి! అయమ్పి ధమ్మో పియత్తాయ గరుత్తాయ భావనాయ సామఞ్ఞాయ ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘‘సీలవా ఖో పనాయమాయస్మా పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో విహరతి ఆచారగోచరసమ్పన్నో అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ, సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు. అద్ధా అయమాయస్మా జానం జానాతి పస్సం పస్సతీ’తి! అయమ్పి ధమ్మో పియత్తాయ గరుత్తాయ భావనాయ సామఞ్ఞాయ ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘‘బహుస్సుతో ఖో పనాయమాయస్మా సుతధరో సుతసన్నిచయో. యే తే ధమ్మా ఆదికల్యాణా మజ్ఝేకల్యాణా పరియోసానకల్యాణా సాత్థం సబ్యఞ్జనం కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం అభివదన్తి, తథారూపాస్స ధమ్మా బహుస్సుతా హోన్తి ధాతా వచసా పరిచితా మనసానుపేక్ఖితా దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా. అద్ధా అయమాయస్మా జానం జానాతి పస్సం పస్సతీ’తి! అయమ్పి ధమ్మో పియత్తాయ గరుత్తాయ భావనాయ సామఞ్ఞాయ ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘‘ఆరద్ధవీరియో ఖో పనాయమాయస్మా విహరతి అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ, కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదాయ, థామవా దళ్హపరక్కమో అనిక్ఖిత్తధురో కుసలేసు ధమ్మేసు. అద్ధా అయమాయస్మా జానం జానాతి పస్సం పస్సతీ’తి! అయమ్పి ధమ్మో పియత్తాయ గరుత్తాయ భావనాయ సామఞ్ఞాయ ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘‘సఙ్ఘగతో ఖో పనాయమాయస్మా అనానాకథికో హోతి అతిరచ్ఛానకథికో. సామం వా ధమ్మం భాసతి పరం వా అజ్ఝేసతి అరియం వా తుణ్హీభావం నాతిమఞ్ఞతి. అద్ధా అయమాయస్మా జానం జానాతి పస్సం పస్సతీ’తి! అయమ్పి ధమ్మో పియత్తాయ గరుత్తాయ భావనాయ సామఞ్ఞాయ ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘‘పఞ్చసు ఖో పనాయమాయస్మా ఉపాదానక్ఖన్ధేసు ఉదయబ్బయానుపస్సీ విహరతి – ఇతి రూపం, ఇతి రూపస్స సముదయో, ఇతి రూపస్స అత్థఙ్గమో; ఇతి వేదనా…పే… ఇతి సఞ్ఞా…పే… ఇతి సఙ్ఖారా…పే… ఇతి విఞ్ఞాణం, ఇతి విఞ్ఞాణస్స సముదయో, ఇతి విఞ్ఞాణస్స అత్థఙ్గమోతి. అద్ధా అయమాయస్మా జానం జానాతి పస్సం పస్సతీ’తి! అయమ్పి ధమ్మో పియత్తాయ గరుత్తాయ భావనాయ సామఞ్ఞాయ ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠ హేతూ అట్ఠ పచ్చయా ఆదిబ్రహ్మచరియికాయ పఞ్ఞాయ అప్పటిలద్ధాయ పటిలాభాయ, పటిలద్ధాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా సంవత్తన్తీ’’తి. దుతియం.

౩. పఠమఅప్పియసుత్తం

౩. ‘‘అట్ఠహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం అప్పియో చ హోతి అమనాపో చ అగరు చ అభావనీయో చ. కతమేహి అట్ఠహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అప్పియపసంసీ చ హోతి, పియగరహీ చ, లాభకామో చ, సక్కారకామో చ, అహిరికో చ, అనోత్తప్పీ చ, పాపిచ్ఛో చ, మిచ్ఛాదిట్ఠి చ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం అప్పియో చ హోతి అమనాపో చ అగరు చ అభావనీయో చ.

‘‘అట్ఠహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం పియో చ హోతి మనాపో చ గరు చ భావనీయో చ. కతమేహి అట్ఠహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు న అప్పియపసంసీ చ హోతి, న పియగరహీ చ, న లాభకామో చ, న సక్కారకామో చ, హిరీమా చ హోతి, ఓత్తప్పీ చ, అప్పిచ్ఛో చ, సమ్మాదిట్ఠి చ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం పియో చ హోతి మనాపో చ గరు చ భావనీయో చా’’తి. తతియం.

౪. దుతియఅప్పియసుత్తం

౪. ‘‘అట్ఠహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం అప్పియో చ హోతి అమనాపో చ అగరు చ అభావనీయో చ. కతమేహి అట్ఠహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు లాభకామో చ హోతి, సక్కారకామో చ, అనవఞ్ఞత్తికామో చ, అకాలఞ్ఞూ చ, అమత్తఞ్ఞూ చ, అసుచి చ, బహుభాణీ చ, అక్కోసకపరిభాసకో చ సబ్రహ్మచారీనం. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం అప్పియో చ హోతి అమనాపో చ అగరు చ అభావనీయో చ.

‘‘అట్ఠహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం పియో చ హోతి మనాపో చ గరు చ భావనీయో చ. కతమేహి అట్ఠహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు న లాభకామో చ హోతి, న సక్కారకామో చ, న అనవఞ్ఞత్తికామో చ, కాలఞ్ఞూ చ, మత్తఞ్ఞూ చ, సుచి చ, న బహుభాణీ చ, అనక్కోసకపరిభాసకో చ సబ్రహ్మచారీనం. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం పియో చ హోతి మనాపో చ గరు చ భావనీయో చా’’తి. చతుత్థం.

౫. పఠమలోకధమ్మసుత్తం

౫. ‘‘అట్ఠిమే, భిక్ఖవే, లోకధమ్మా లోకం అనుపరివత్తన్తి, లోకో చ అట్ఠ లోకధమ్మే అనుపరివత్తతి. కతమే అట్ఠ? లాభో చ, అలాభో చ, యసో చ, అయసో చ, నిన్దా చ, పసంసా చ, సుఖఞ్చ, దుక్ఖఞ్చ. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠ లోకధమ్మా లోకం అనుపరివత్తన్తి, లోకో చ ఇమే అట్ఠ లోకధమ్మే అనుపరివత్తతీ’’తి.

‘‘లాభో అలాభో చ యసాయసో చ,

నిన్దా పసంసా చ సుఖం దుఖఞ్చ;

ఏతే అనిచ్చా మనుజేసు ధమ్మా,

అసస్సతా విపరిణామధమ్మా.

‘‘ఏతే చ ఞత్వా సతిమా సుమేధో,

అవేక్ఖతి విపరిణామధమ్మే;

ఇట్ఠస్స ధమ్మా న మథేన్తి చిత్తం,

అనిట్ఠతో నో పటిఘాతమేతి.

‘‘తస్సానురోధా అథ వా విరోధా,

విధూపితా అత్థఙ్గతా న సన్తి;

పదఞ్చ ఞత్వా విరజం అసోకం,

సమ్మప్పజానాతి భవస్స పారగూ’’తి. పఞ్చమం;

౬. దుతియలోకధమ్మసుత్తం

౬. ‘‘అట్ఠిమే, భిక్ఖవే, లోకధమ్మా లోకం అనుపరివత్తన్తి, లోకో చ అట్ఠ లోకధమ్మే అనుపరివత్తతి. కతమే అట్ఠ? లాభో చ, అలాభో చ, యసో చ, అయసో చ, నిన్దా చ, పసంసా చ, సుఖఞ్చ, దుక్ఖఞ్చ. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠ లోకధమ్మా లోకం అనుపరివత్తన్తి, లోకో చ ఇమే అట్ఠ లోకధమ్మే అనుపరివత్తతి.

‘‘అస్సుతవతో, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనస్స ఉప్పజ్జతి లాభోపి అలాభోపి యసోపి అయసోపి నిన్దాపి పసంసాపి సుఖమ్పి దుక్ఖమ్పి. సుతవతోపి, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స ఉప్పజ్జతి లాభోపి అలాభోపి యసోపి అయసోపి నిన్దాపి పసంసాపి సుఖమ్పి దుక్ఖమ్పి. తత్ర, భిక్ఖవే, కో విసేసో కో అధిప్పయాసో [అధిప్పాయో (సీ.), అధిప్పాయసో (స్యా. కం.) అధి + ప + యసు + ణ = అధిప్పయాసో] కిం నానాకరణం సుతవతో అరియసావకస్స అస్సుతవతా పుథుజ్జనేనా’’తి? ‘‘భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా భగవంనేత్తికా భగవంపటిసరణా. సాధు వత, భన్తే, భగవన్తంయేవ పటిభాతు ఏతస్స భాసితస్స అత్థో. భగవతో సుత్వా భిక్ఖూ ధారేస్సన్తీ’’తి.

‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ – ‘‘అస్సుతవతో, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనస్స ఉప్పజ్జతి లాభో. సో న ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘ఉప్పన్నో ఖో మే అయం లాభో; సో చ ఖో అనిచ్చో దుక్ఖో విపరిణామధమ్మో’తి యథాభూతం నప్పజానాతి. ఉప్పజ్జతి అలాభో…పే… ఉప్పజ్జతి యసో… ఉప్పజ్జతి అయసో… ఉప్పజ్జతి నిన్దా… ఉప్పజ్జతి పసంసా… ఉప్పజ్జతి సుఖం… ఉప్పజ్జతి దుక్ఖం. సో న ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘ఉప్పన్నం ఖో మే ఇదం దుక్ఖం; తఞ్చ ఖో అనిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి’’.

‘‘తస్స లాభోపి చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి, అలాభోపి చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి, యసోపి చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి, అయసోపి చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి, నిన్దాపి చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి, పసంసాపి చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి, సుఖమ్పి చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి, దుక్ఖమ్పి చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి. సో ఉప్పన్నం లాభం అనురుజ్ఝతి, అలాభే పటివిరుజ్ఝతి; ఉప్పన్నం యసం అనురుజ్ఝతి, అయసే పటివిరుజ్ఝతి; ఉప్పన్నం పసంసం అనురుజ్ఝతి, నిన్దాయ పటివిరుజ్ఝతి; ఉప్పన్నం సుఖం అనురుజ్ఝతి, దుక్ఖే పటివిరుజ్ఝతి. సో ఏవం అనురోధవిరోధసమాపన్నో న పరిముచ్చతి జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి. ‘న పరిముచ్చతి దుక్ఖస్మా’తి వదామి’’.

‘‘సుతవతో చ ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స ఉప్పజ్జతి లాభో. సో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘ఉప్పన్నో ఖో మే అయం లాభో; సో చ ఖో అనిచ్చో దుక్ఖో విపరిణామధమ్మో’తి యథాభూతం పజానాతి. ఉప్పజ్జతి అలాభో…పే… ఉప్పజ్జతి యసో… ఉప్పజ్జతి అయసో… ఉప్పజ్జతి నిన్దా… ఉప్పజ్జతి పసంసా… ఉప్పజ్జతి సుఖం… ఉప్పజ్జతి దుక్ఖం. సో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘ఉప్పన్నం ఖో మే ఇదం దుక్ఖం; తఞ్చ ఖో అనిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మ’న్తి యథాభూతం పజానాతి’’.

‘‘తస్స లాభోపి చిత్తం న పరియాదాయ తిట్ఠతి, అలాభోపి చిత్తం న పరియాదాయ తిట్ఠతి, యసోపి చిత్తం న పరియాదాయ తిట్ఠతి, అయసోపి చిత్తం న పరియాదాయ తిట్ఠతి, నిన్దాపి చిత్తం న పరియాదాయ తిట్ఠతి, పసంసాపి చిత్తం న పరియాదాయ తిట్ఠతి, సుఖమ్పి చిత్తం న పరియాదాయ తిట్ఠతి, దుక్ఖమ్పి చిత్తం న పరియాదాయ తిట్ఠతి. సో ఉప్పన్నం లాభం నానురుజ్ఝతి, అలాభే నప్పటివిరుజ్ఝతి; ఉప్పన్నం యసం నానురుజ్ఝతి, అయసే నప్పటివిరుజ్ఝతి; ఉప్పన్నం పసంసం నానురుజ్ఝతి, నిన్దాయ నప్పటివిరుజ్ఝతి; ఉప్పన్నం సుఖం నానురుజ్ఝతి, దుక్ఖే నప్పటివిరుజ్ఝతి. సో ఏవం అనురోధవిరోధవిప్పహీనో పరిముచ్చతి జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి. ‘పరిముచ్చతి దుక్ఖస్మా’తి వదామి. అయం ఖో, భిక్ఖవే, విసేసో అయం అధిప్పయాసో ఇదం నానాకరణం సుతవతో అరియసావకస్స అస్సుతవతా పుథుజ్జనేనా’’తి.

‘‘లాభో అలాభో చ యసాయసో చ,

నిన్దా పసంసా చ సుఖం దుఖఞ్చ;

ఏతే అనిచ్చా మనుజేసు ధమ్మా,

అసస్సతా విపరిణామధమ్మా.

‘‘ఏతే చ ఞత్వా సతిమా సుమేధో,

అవేక్ఖతి విపరిణామధమ్మే;

ఇట్ఠస్స ధమ్మా న మథేన్తి చిత్తం,

అనిట్ఠతో నో పటిఘాతమేతి.

‘‘తస్సానురోధా అథ వా విరోధా,

విధూపితా అత్థఙ్గతా న సన్తి;

పదఞ్చ ఞత్వా విరజం అసోకం,

సమ్మప్పజానాతి భవస్స పారగూ’’తి. ఛట్ఠం;

౭. దేవదత్తవిపత్తిసుత్తం

౭. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి గిజ్ఝకూటే పబ్బతే అచిరపక్కన్తే దేవదత్తే. తత్ర భగవా దేవదత్తం ఆరబ్భ భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘సాధు, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాలేన కాలం అత్తవిపత్తిం పచ్చవేక్ఖితా హోతి. సాధు, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాలేన కాలం పరవిపత్తిం పచ్చవేక్ఖితా హోతి. సాధు, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాలేన కాలం అత్తసమ్పత్తిం పచ్చవేక్ఖితా హోతి. సాధు, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాలేన కాలం పరసమ్పత్తిం పచ్చవేక్ఖితా హోతి. అట్ఠహి, భిక్ఖవే, అసద్ధమ్మేహి అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో దేవదత్తో ఆపాయికో నేరయికో కప్పట్ఠో అతేకిచ్ఛో’’.

[చూళవ. ౩౪౮] ‘‘కతమేహి అట్ఠహి? లాభేన హి, భిక్ఖవే, అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో దేవదత్తో ఆపాయికో నేరయికో కప్పట్ఠో అతేకిచ్ఛో. అలాభేన, భిక్ఖవే…పే… యసేన, భిక్ఖవే… అయసేన, భిక్ఖవే… సక్కారేన, భిక్ఖవే… అసక్కారేన, భిక్ఖవే… పాపిచ్ఛతాయ, భిక్ఖవే… పాపమిత్తతాయ, భిక్ఖవే, అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో దేవదత్తో ఆపాయికో నేరయికో కప్పట్ఠో అతేకిచ్ఛో. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠహి అసద్ధమ్మేహి అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో దేవదత్తో ఆపాయికో నేరయికో కప్పట్ఠో అతేకిచ్ఛో.

‘‘సాధు, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఉప్పన్నం లాభం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరేయ్య, ఉప్పన్నం అలాభం…పే… ఉప్పన్నం యసం… ఉప్పన్నం అయసం… ఉప్పన్నం సక్కారం … ఉప్పన్నం అసక్కారం… ఉప్పన్నం పాపిచ్ఛతం… ఉప్పన్నం పాపమిత్తతం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరేయ్య.

‘‘కిఞ్చ [కథఞ్చ (క.)], భిక్ఖవే, భిక్ఖు అత్థవసం పటిచ్చ ఉప్పన్నం లాభం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరేయ్య, ఉప్పన్నం అలాభం…పే… ఉప్పన్నం యసం… ఉప్పన్నం అయసం… ఉప్పన్నం సక్కారం… ఉప్పన్నం అసక్కారం… ఉప్పన్నం పాపిచ్ఛతం… ఉప్పన్నం పాపమిత్తతం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరేయ్య?

‘‘యం హిస్స, భిక్ఖవే, ఉప్పన్నం లాభం అనభిభుయ్య [అనభిభూయ్య అనభిభూయ్య (క.)] విహరతో ఉప్పజ్జేయ్యుం ఆసవా విఘాతపరిళాహా, ఉప్పన్నం లాభం అభిభుయ్య [అభిభూయ్య అభిభూయ్య (క.)] విహరతో ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి. యం హిస్స, భిక్ఖవే, ఉప్పన్నం అలాభం…పే… ఉప్పన్నం యసం… ఉప్పన్నం అయసం… ఉప్పన్నం సక్కారం… ఉప్పన్నం అసక్కారం… ఉప్పన్నం పాపిచ్ఛతం… ఉప్పన్నం పాపమిత్తతం అనభిభుయ్య విహరతో ఉప్పజ్జేయ్యుం ఆసవా విఘాతపరిళాహా, ఉప్పన్నం పాపమిత్తతం అభిభుయ్య విహరతో ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి. ఇదం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అత్థవసం పటిచ్చ ఉప్పన్నం లాభం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరేయ్య, ఉప్పన్నం అలాభం…పే… ఉప్పన్నం యసం… ఉప్పన్నం అయసం … ఉప్పన్నం సక్కారం… ఉప్పన్నం అసక్కారం… ఉప్పన్నం పాపిచ్ఛతం… ఉప్పన్నం పాపమిత్తతం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరేయ్య.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ఏవం సిక్ఖితబ్బం – ‘ఉప్పన్నం లాభం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరిస్సామ, ఉప్పన్నం అలాభం…పే… ఉప్పన్నం యసం… ఉప్పన్నం అయసం… ఉప్పన్నం సక్కారం… ఉప్పన్నం అసక్కారం… ఉప్పన్నం పాపిచ్ఛతం… ఉప్పన్నం పాపమిత్తతం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరిస్సామా’తి. ఏవఞ్హి వో, భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి. సత్తమం.

౮. ఉత్తరవిపత్తిసుత్తం

౮. ఏకం సమయం ఆయస్మా ఉత్తరో మహిసవత్థుస్మిం విహరతి సఙ్ఖేయ్యకే పబ్బతే వటజాలికాయం [ధవజాలికాయం (సీ.), వట్టజాలికాయం (స్యా.)]. తత్ర ఖో ఆయస్మా ఉత్తరో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘సాధావుసో, భిక్ఖు కాలేన కాలం అత్తవిపత్తిం పచ్చవేక్ఖితా హోతి. సాధావుసో, భిక్ఖు కాలేన కాలం పరవిపత్తిం పచ్చవేక్ఖితా హోతి. సాధావుసో, భిక్ఖు కాలేన కాలం అత్తసమ్పత్తిం పచ్చవేక్ఖితా హోతి. సాధావుసో, భిక్ఖు కాలేన కాలం పరసమ్పత్తిం పచ్చవేక్ఖితా హోతీ’’తి.

తేన ఖో పన సమయేన వేస్సవణో మహారాజా ఉత్తరాయ దిసాయ దక్ఖిణం దిసం గచ్ఛతి కేనచిదేవ కరణీయేన. అస్సోసి ఖో వేస్సవణో మహారాజా ఆయస్మతో ఉత్తరస్స మహిసవత్థుస్మిం సఙ్ఖేయ్యకే పబ్బతే వటజాలికాయం భిక్ఖూనం ఏవం ధమ్మం దేసేన్తస్స – ‘‘సాధావుసో, భిక్ఖు కాలేన కాలం అత్తవిపత్తిం పచ్చవేక్ఖితా హోతి. సాధావుసో, భిక్ఖు కాలేన కాలం పరవిపత్తిం పచ్చవేక్ఖితా హోతి. సాధావుసో, భిక్ఖు కాలేన కాలం అత్తసమ్పత్తిం పచ్చవేక్ఖితా హోతి. సాధావుసో, భిక్ఖు కాలేన కాలం పరసమ్పత్తిం పచ్చవేక్ఖితా హోతీ’’తి.

అథ ఖో వేస్సవణ్ణో మహారాజా – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం [సమ్మిఞ్జితం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య [సమ్మిఞ్జేయ్య (సీ. స్యా. కం. పీ.)], ఏవమేవం మహిసవత్థుస్మిం సఙ్ఖేయ్యకే పబ్బతే వటజాలికాయం అన్తరహితో దేవేసు తావతింసేసు పాతురహోసి. అథ ఖో వేస్సవణ్ణో మహారాజా యేన సక్కో దేవానమిన్దో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా సక్కం దేవానమిన్దం ఏతదవోచ – ‘‘యగ్ఘే మారిస, జానేయ్యాసి! ఏసో ఆయస్మా ఉత్తరో మహిసవత్థుస్మిం సఙ్ఖేయ్యకే పబ్బతే వటజాలికాయం భిక్ఖూనం ఏవం ధమ్మం దేసేతి – ‘సాధావుసో, భిక్ఖు కాలేన కాలం అత్తవిపత్తిం పచ్చవేక్ఖితా హోతి. సాధావుసో, భిక్ఖు కాలేన కాలం పరవిపత్తిం…పే… అత్తసమ్పత్తిం… పరసమ్పత్తిం పచ్చవేక్ఖితా హోతీ’’’తి.

అథ ఖో సక్కో దేవానమిన్దో సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవం దేవేసు తావతింసేసు అన్తరహితో మహిసవత్థుస్మిం సఙ్ఖేయ్యకే పబ్బతే వటజాలికాయం ఆయస్మతో ఉత్తరస్స సమ్ముఖే పాతురహోసి. అథ ఖో సక్కో దేవానమిన్దో యేనాయస్మా ఉత్తరో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఉత్తరం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో సక్కో దేవానమిన్దో ఆయస్మన్తం ఉత్తరం ఏతదవోచ –

‘‘సచ్చం కిర, భన్తే, ఆయస్మా ఉత్తరో భిక్ఖూనం ఏవం ధమ్మం దేసేసి – ‘సాధావుసో, భిక్ఖు కాలేన కాలం అత్తవిపత్తిం పచ్చవేక్ఖితా హోతి, సాధావుసో, భిక్ఖు కాలేన కాలం పరవిపత్తిం…పే… అత్తసమ్పత్తిం… పరసమ్పత్తిం పచ్చవేక్ఖితా హోతీ’’’ తి? ‘‘ఏవం, దేవానమిన్దా’’తి. ‘‘కిం పనిదం [కిం పన (స్యా.)], భన్తే, ఆయస్మతో ఉత్తరస్స సకం పటిభానం [సకపటిభానం ఉపాదాయ (క.)], ఉదాహు తస్స భగవతో వచనం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్సా’’తి? ‘‘తేన హి, దేవానమిన్ద, ఉపమం తే కరిస్సామి. ఉపమాయ మిధేకచ్చే విఞ్ఞూ పురిసా భాసితస్స అత్థం ఆజాన’’న్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, దేవానమిన్ద, గామస్స వా నిగమస్స వా అవిదూరే మహాధఞ్ఞరాసి. తతో మహాజనకాయో ధఞ్ఞం ఆహరేయ్య – కాజేహిపి పిటకేహిపి ఉచ్ఛఙ్గేహిపి అఞ్జలీహిపి. యో ను ఖో, దేవానమిన్ద, తం మహాజనకాయం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవం పుచ్ఛేయ్య – ‘కుతో ఇమం ధఞ్ఞం ఆహరథా’తి, కథం బ్యాకరమానో ను ఖో, దేవానమిన్ద, సో మహాజనకాయో సమ్మా బ్యాకరమానో బ్యాకరేయ్యా’’తి? ‘‘‘అముమ్హా మహాధఞ్ఞరాసిమ్హా ఆహరామా’తి ఖో, భన్తే, సో మహాజనకాయో సమ్మా బ్యాకరమానో బ్యాకరేయ్యా’’తి. ‘‘ఏవమేవం ఖో, దేవానమిన్ద, యం కిఞ్చి సుభాసితం సబ్బం తం తస్స భగవతో వచనం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స. తతో ఉపాదాయుపాదాయ మయం చఞ్ఞే చ భణామా’’తి.

‘‘అచ్ఛరియం, భన్తే, అబ్భుతం భన్తే! యావ సుభాసితం చిదం ఆయస్మతా ఉత్తరేన – ‘యం కిఞ్చి సుభాసితం సబ్బం తం తస్స భగవతో వచనం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స. తతో ఉపాదాయుపాదాయ మయం చఞ్ఞే చ భణామా’తి. ఏకమిదం, భన్తే ఉత్తర, సమయం భగవా రాజగహే విహరతి గిజ్ఝకూటే పబ్బతే అచిరపక్కన్తే దేవదత్తే. తత్ర ఖో భగవా దేవదత్తం ఆరబ్భ భిక్ఖూ ఆమన్తేసి –

‘‘సాధు, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాలేన కాలం అత్తవిపత్తిం పచ్చవేక్ఖితా హోతి. సాధు, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాలేన కాలం పరవిపత్తిం…పే… అత్తసమ్పత్తిం… పరసమ్పత్తిం పచ్చవేక్ఖితా హోతి. అట్ఠహి, భిక్ఖవే, అసద్ధమ్మేహి అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో దేవదత్తో ఆపాయికో నేరయికో కప్పట్ఠో అతేకిచ్ఛో. కతమేహి అట్ఠహి? లాభేన హి, భిక్ఖవే, అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో దేవదత్తో ఆపాయికో నేరయికో కప్పట్ఠో అతేకిచ్ఛో; అలాభేన, భిక్ఖవే…పే… యసేన, భిక్ఖవే … అయసేన, భిక్ఖవే… సక్కారేన, భిక్ఖవే… అసక్కారేన, భిక్ఖవే… పాపిచ్ఛతాయ, భిక్ఖవే… పాపమిత్తతాయ, భిక్ఖవే, అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో దేవదత్తో ఆపాయికో నేరయికో కప్పట్ఠో అతేకిచ్ఛో. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠహి అసద్ధమ్మేహి అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో దేవదత్తో ఆపాయికో నేరయికో కప్పట్ఠో అతేకిచ్ఛో.

‘‘సాధు, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఉప్పన్నం లాభం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరేయ్య; ఉప్పన్నం అలాభం…పే… ఉప్పన్నం యసం… ఉప్పన్నం అయసం… ఉప్పన్నం సక్కారం… ఉప్పన్నం అసక్కారం… ఉప్పన్నం పాపిచ్ఛతం… ఉప్పన్నం పాపమిత్తతం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరేయ్య.

‘‘కిఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అత్థవసం పటిచ్చ ఉప్పన్నం లాభం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరేయ్య; ఉప్పన్నం అలాభం…పే… ఉప్పన్నం యసం… ఉప్పన్నం అయసం… ఉప్పన్నం సక్కారం… ఉప్పన్నం అసక్కారం… ఉప్పన్నం పాపిచ్ఛతం… ఉప్పన్నం పాపమిత్తతం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరేయ్య?

‘‘యం హిస్స, భిక్ఖవే, ఉప్పన్నం లాభం అనభిభుయ్య విహరతో ఉప్పజ్జేయ్యుం ఆసవా విఘాతపరిళాహా, ఉప్పన్నం లాభం అభిభుయ్య విహరతో ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి. యం హిస్స, భిక్ఖవే, ఉప్పన్నం అలాభం…పే… ఉప్పన్నం యసం… ఉప్పన్నం అయసం… ఉప్పన్నం సక్కారం… ఉప్పన్నం అసక్కారం… ఉప్పన్నం పాపిచ్ఛతం… ఉప్పన్నం పాపమిత్తతం అనభిభుయ్య విహరతో ఉప్పజ్జేయ్యుం ఆసవా విఘాతపరిళాహా, ఉప్పన్నం పాపమిత్తతం అభిభుయ్య విహరతో ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి. ఇదం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అత్థవసం పటిచ్చ ఉప్పన్నం లాభం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరేయ్య; ఉప్పన్నం అలాభం…పే… ఉప్పన్నం యసం… ఉప్పన్నం అయసం… ఉప్పన్నం సక్కారం… ఉప్పన్నం అసక్కారం… ఉప్పన్నం పాపిచ్ఛతం … ఉప్పన్నం పాపమిత్తతం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరేయ్య.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ఏవం సిక్ఖితబ్బం – ఉప్పన్నం లాభం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరిస్సామ, ఉప్పన్నం అలాభం…పే… ఉప్పన్నం యసం… ఉప్పన్నం అయసం… ఉప్పన్నం సక్కారం… ఉప్పన్నం అసక్కారం… ఉప్పన్నం పాపిచ్ఛతం… ఉప్పన్నం పాపమిత్తతం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరిస్సామాతి. ఏవఞ్హి వో, భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి.

‘‘ఏత్తావతా, భన్తే ఉత్తర, మనుస్సేసు చతస్సో పరిసా – భిక్ఖూ, భిక్ఖునియో, ఉపాసకా, ఉపాసికాయో. నాయం ధమ్మపరియాయో కిస్మిఞ్చి ఉపట్ఠితో [పతిట్ఠితో (సీ. స్యా.)]. ఉగ్గణ్హతు, భన్తే, ఆయస్మా ఉత్తరో ఇమం ధమ్మపరియాయం. పరియాపుణాతు, భన్తే, ఆయస్మా ఉత్తరో ఇమం ధమ్మపరియాయం. ధారేతు, భన్తే, ఆయస్మా ఉత్తరో ఇమం ధమ్మపరియాయం. అత్థసంహితో అయం, భన్తే, ధమ్మపరియాయో ఆదిబ్రహ్మచరియకో’’తి [ఆదిబ్రహ్మచరియికో (సీ. క.)]. అట్ఠమం.

౯. నన్దసుత్తం

౯. ‘‘‘కులపుత్తో’తి, భిక్ఖవే, నన్దం సమ్మా వదమానో వదేయ్య. ‘బలవా’తి, భిక్ఖవే, నన్దం సమ్మా వదమానో వదేయ్య. ‘పాసాదికో’తి, భిక్ఖవే, నన్దం సమ్మా వదమానో వదేయ్య. ‘తిబ్బరాగో’తి, భిక్ఖవే, నన్దం సమ్మా వదమానో వదేయ్య. కిమఞ్ఞత్ర, భిక్ఖవే, నన్దో ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారో, భోజనే మత్తఞ్ఞూ, జాగరియం అనుయుత్తో, సతిసమ్పజఞ్ఞేన సమన్నాగతో, యేహి [యేన (క.)] నన్దో సక్కోతి పరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం చరితుం! తత్రిదం, భిక్ఖవే, నన్దస్స ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారతాయ హోతి. సచే, భిక్ఖవే, నన్దస్స పురత్థిమా దిసా ఆలోకేతబ్బా హోతి, సబ్బం చేతసా సమన్నాహరిత్వా నన్దో పురత్థిమం దిసం ఆలోకేతి – ‘ఏవం మే పురత్థిమం దిసం ఆలోకయతో నాభిజ్ఝాదోమనస్సా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అన్వాస్సవిస్సన్తీ’తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి.

‘‘సచే, భిక్ఖవే, నన్దస్స పచ్ఛిమా దిసా ఆలోకేతబ్బా హోతి…పే… ఉత్తరా దిసా ఆలోకేతబ్బా హోతి… దక్ఖిణా దిసా ఆలోకేతబ్బా హోతి… ఉద్ధం ఉల్లోకేతబ్బా హోతి… అధో ఓలోకేతబ్బా హోతి… అనుదిసా అనువిలోకేతబ్బా హోతి, సబ్బం చేతసా సమన్నాహరిత్వా నన్దో అనుదిసం అనువిలోకేతి – ‘ఏవం మే అనుదిసం అనువిలోకయతో నాభిజ్ఝాదోమనస్సా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అన్వాస్సవిస్సన్తీ’తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. ఇదం ఖో, భిక్ఖవే, నన్దస్స ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారతాయ హోతి.

‘‘తత్రిదం, భిక్ఖవే, నన్దస్స భోజనే మత్తఞ్ఞుతాయ హోతి. ఇధ, భిక్ఖవే, నన్దో పటిసఙ్ఖా యోనిసో ఆహారం ఆహారేతి – ‘నేవ దవాయ న మదాయ న మణ్డనాయ న విభూసనాయ, యావదేవ ఇమస్స కాయస్స ఠితియా యాపనాయ విహింసూపరతియా బ్రహ్మచరియానుగ్గహాయ ఇతి పురాణఞ్చ వేదనం పటిహఙ్ఖామి, నవఞ్చ వేదనం న ఉప్పాదేస్సామి, యాత్రా చ మే భవిస్సతి అనవజ్జతా చ ఫాసువిహారో చా’తి. ఇదం ఖో, భిక్ఖవే, నన్దస్స భోజనే మత్తఞ్ఞుతాయ హోతి.

‘‘తత్రిదం, భిక్ఖవే, నన్దస్స జాగరియానుయోగస్మిం హోతి. ఇధ, భిక్ఖవే, నన్దో దివసం చఙ్కమేన నిసజ్జాయ ఆవరణీయేహి ధమ్మేహి చిత్తం పరిసోధేతి; రత్తియా పఠమం యామం చఙ్కమేన నిసజ్జాయ ఆవరణీయేహి ధమ్మేహి చిత్తం పరిసోధేతి; రత్తియా మజ్ఝిమం యామం దక్ఖిణేన పస్సేన సీహసేయ్యం కప్పేతి పాదే పాదం అచ్చాధాయ సతో సమ్పజానో ఉట్ఠానసఞ్ఞం మనసి కరిత్వా; రత్తియా పచ్ఛిమం యామం పచ్చుట్ఠాయ చఙ్కమేన నిసజ్జాయ ఆవరణీయేహి ధమ్మేహి చిత్తం పరిసోధేతి. ఇదం ఖో, భిక్ఖవే, నన్దస్స జాగరియానుయోగస్మిం హోతి.

‘‘తత్రిదం, భిక్ఖవే, నన్దస్స సతిసమ్పజఞ్ఞస్మిం హోతి. ఇధ, భిక్ఖవే, నన్దస్స విదితా వేదనా ఉప్పజ్జన్తి, విదితా ఉపట్ఠహన్తి, విదితా అబ్భత్థం గచ్ఛన్తి; విదితా సఞ్ఞా…పే… విదితా వితక్కా…పే… అబ్భత్థం గచ్ఛన్తి. ఇదం ఖో, భిక్ఖవే, నన్దస్స సతిసమ్పజఞ్ఞస్మిం హోతి.

‘‘కిమఞ్ఞత్ర, భిక్ఖవే, నన్దో ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారో, భోజనే మత్తఞ్ఞూ, జాగరియం అనుయుత్తో, సతిసమ్పజఞ్ఞేన సమన్నాగతో, యేహి నన్దో సక్కోతి పరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం చరితు’’న్తి! నవమం.

౧౦. కారణ్డవసుత్తం

౧౦. ఏకం సమయం భగవా చమ్పాయం విహరతి గగ్గరాయ పోక్ఖరణియా తీరే. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ భిక్ఖుం ఆపత్తియా చోదేన్తి. సో భిక్ఖు భిక్ఖూహి ఆపత్తియా చోదియమానో అఞ్ఞేనాఞ్ఞం పటిచరతి, బహిద్ధా కథం అపనామేతి, కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి.

అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘నిద్ధమథేతం, భిక్ఖవే, పుగ్గలం; నిద్ధమథేతం, భిక్ఖవే, పుగ్గలం. అపనేయ్యేసో [అపనేయ్యో సో (సీ.), అపనేయ్యో (స్యా.)], భిక్ఖవే, పుగ్గలో. కిం వో తేన పరపుత్తేన విసోధితేన [కిం వోపరపుత్తో విహేఠియతి (సీ.), కిం పరపుత్తో విహేఠేతి (స్యా.), కిం వో పరపుత్తా విహేఠేతి (పీ.), కిం సో పరపుత్తో విసోధేతి (క.)]! ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చస్స పుగ్గలస్స తాదిసంయేవ హోతి అభిక్కన్తం పటిక్కన్తం ఆలోకితం విలోకితం సమిఞ్జితం పసారితం సఙ్ఘాటిపత్తచీవరధారణం, సేయ్యథాపి అఞ్ఞేసం భద్దకానం భిక్ఖూనం – యావస్స భిక్ఖూ ఆపత్తిం న పస్సన్తి. యతో చ ఖ్వస్స భిక్ఖూ ఆపత్తిం పస్సన్తి, తమేనం ఏవం జానన్తి – ‘సమణదూసీవాయం [సమణరూపీ (క.)] సమణపలాపో సమణకారణ్డవో’తి [సమణకరణ్డవోతి (క.)]. తమేనం ఇతి విదిత్వా బహిద్ధా నాసేన్తి. తం కిస్స హేతు? మా అఞ్ఞే భద్దకే భిక్ఖూ దూసేసీ’’తి!

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, సమ్పన్నే యవకరణే యవదూసీ [యవరూపీ (క.)] జాయేథ యవపలాపో యవకారణ్డవోతి. తస్స తాదిసంయేవ మూలం హోతి, సేయ్యథాపి అఞ్ఞేసం భద్దకానం యవానం; తాదిసంయేవ నాళం హోతి, సేయ్యథాపి అఞ్ఞేసం భద్దకానం యవానం; తాదిసంయేవ పత్తం హోతి, సేయ్యథాపి అఞ్ఞేసం భద్దకానం యవానం – యావస్స సీసం న నిబ్బత్తతి. యతో చ ఖ్వస్స సీసం నిబ్బత్తతి, తమేనం ఏవం జానన్తి – ‘యవదూసీవాయం యవపలాపో యవకారణ్డవో’తి. తమేనం ఇతి విదిత్వా సమూలం ఉప్పాటేత్వా బహిద్ధా యవకరణస్స ఛడ్డేన్తి. తం కిస్స హేతు? మా అఞ్ఞే భద్దకే యవే దూసేసీతి!

‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చస్స పుగ్గలస్స తాదిసంయేవ హోతి అభిక్కన్తం పటిక్కన్తం ఆలోకితం విలోకితం సమిఞ్జితం పసారితం సఙ్ఘాటిపత్తచీవరధారణం, సేయ్యథాపి అఞ్ఞేసం భద్దకానం భిక్ఖూనం – యావస్స భిక్ఖూ ఆపత్తిం న పస్సన్తి. యతో చ ఖ్వస్స భిక్ఖూ ఆపత్తిం పస్సన్తి, తమేనం ఏవం జానన్తి – ‘సమణదూసీవాయం సమణపలాపో సమణకారణ్డవో’తి. తమేనం ఇతి విదిత్వా బహిద్ధా నాసేన్తి. తం కిస్స హేతు? మా అఞ్ఞే భద్దకే భిక్ఖూ దూసేసీతి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మహతో ధఞ్ఞరాసిస్స ఫుణమానస్స [వుయ్హమానస్స (సీ. పీ.), ఫుసయమానస్స (స్యా.), పునమానస్స (?)] తత్థ యాని తాని ధఞ్ఞాని దళ్హాని సారవన్తాని తాని ఏకమన్తం పుఞ్జం హోతి, యాని పన తాని ధఞ్ఞాని దుబ్బలాని పలాపాని తాని వాతో ఏకమన్తం అపవహతి [అపకస్సతి (సీ.)]. తమేనం సామికా సమ్మజ్జనిం గహేత్వా భియ్యోసోమత్తాయ అపసమ్మజ్జన్తి. తం కిస్స హేతు? మా అఞ్ఞే భద్దకే ధఞ్ఞే దూసేసీతి! ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చస్స పుగ్గలస్స తాదిసంయేవ హోతి అభిక్కన్తం పటిక్కన్తం ఆలోకితం విలోకితం సమిఞ్జితం పసారితం సఙ్ఘాటిపత్తచీవరధారణం, సేయ్యథాపి అఞ్ఞేసం భద్దకానం భిక్ఖూనం – యావస్స భిక్ఖూ ఆపత్తిం న పస్సన్తి. యతో చ ఖ్వస్స భిక్ఖూ ఆపత్తిం పస్సన్తి, తమేనం ఏవం జానన్తి – ‘సమణదూసీవాయం సమణపలాపో సమణకారణ్డవో’తి. తమేనం ఇతి విదిత్వా బహిద్ధా నాసేన్తి. తం కిస్స హేతు? మా అఞ్ఞే భద్దకే భిక్ఖూ దూసేసీతి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పురిసో ఉదపానపనాళియత్థికో తిణ్హం కుఠారిం [కుధారిం (స్యా. కం. క.)] ఆదాయ వనం పవిసేయ్య. సో యం యదేవ రుక్ఖం కుఠారిపాసేన ఆకోటేయ్య తత్థ యాని తాని రుక్ఖాని దళ్హాని సారవన్తాని తాని కుఠారిపాసేన ఆకోటితాని కక్ఖళం పటినదన్తి; యాని పన తాని రుక్ఖాని అన్తోపూతీని అవస్సుతాని కసమ్బుజాతాని తాని కుఠారిపాసేన ఆకోటితాని దద్దరం పటినదన్తి. తమేనం మూలే ఛిన్దతి, మూలే ఛిన్దిత్వా అగ్గే ఛిన్దతి, అగ్గే ఛిన్దిత్వా అన్తో సువిసోధితం విసోధేతి, అన్తో సువిసోధితం విసోధేత్వా ఉదపానపనాళిం యోజేతి. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చస్స పుగ్గలస్స తాదిసంయేవ హోతి అభిక్కన్తం పటిక్కన్తం ఆలోకితం విలోకితం సమిఞ్జితం పసారితం సఙ్ఘాటిపత్తచీవరధారణం, సేయ్యథాపి అఞ్ఞేసం భద్దకానం భిక్ఖూనం – యావస్స భిక్ఖూ ఆపత్తిం న పస్సన్తి. యతో చ ఖ్వస్స భిక్ఖూ ఆపత్తిం పస్సన్తి, తమేనం ఏవం జానన్తి – ‘సమణదూసీవాయం సమణపలాపో సమణకారణ్డవో’తి. తమేనం ఇతి విదిత్వా బహిద్ధా నాసేన్తి. తం కిస్స హేతు? మా అఞ్ఞే భద్దకే భిక్ఖూ దూసేసీ’’తి.

‘‘సంవాసాయం విజానాథ, పాపిచ్ఛో కోధనో ఇతి;

మక్ఖీ థమ్భీ పళాసీ చ, ఇస్సుకీ మచ్ఛరీ సఠో.

‘‘సన్తవాచో జనవతి, సమణో వియ భాసతి;

రహో కరోతి కరణం, పాపదిట్ఠి అనాదరో.

‘‘సంసప్పీ చ ముసావాదీ, తం విదిత్వా యథాతథం;

సబ్బే సమగ్గా హుత్వాన, అభినిబ్బజ్జయాథ [అభినిబ్బిజ్జయేథ (క.)] నం.

‘‘కారణ్డవం [కరణ్డవం (క.) సు. ని. ౨౮౩ పస్సితబ్బం] నిద్ధమథ, కసమ్బుం అపకస్సథ [అవకస్సథ (క.)];

తతో పలాపే వాహేథ, అస్సమణే సమణమానినే.

‘‘నిద్ధమిత్వాన పాపిచ్ఛే, పాపఆచారగోచరే;

సుద్ధాసుద్ధేహి సంవాసం, కప్పయవ్హో పతిస్సతా;

తతో సమగ్గా నిపకా, దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సథా’’తి. దసమం;

మేత్తావగ్గో పఠమో.

తస్సుద్దానం –

మేత్తం పఞ్ఞా చ ద్వే పియా, ద్వే లోకా ద్వే విపత్తియో;

దేవదత్తో చ ఉత్తరో, నన్దో కారణ్డవేన చాతి.

౨. మహావగ్గో

౧. వేరఞ్జసుత్తం

౧౧. [పారా. ౧ ఆదయో] ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా వేరఞ్జాయం విహరతి నళేరుపుచిమన్దమూలే. అథ ఖో వేరఞ్జో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం [సారాణీయం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో వేరఞ్జో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘సుతం మేతం, భో గోతమ – ‘న సమణో గోతమో బ్రాహ్మణే జిణ్ణే వుడ్ఢే మహల్లకే అద్ధగతే వయోఅనుప్పత్తే అభివాదేతి వా పచ్చుట్ఠేతి వా ఆసనేన వా నిమన్తేతీ’తి. తయిదం, భో గోతమ, తథేవ. న హి భవం గోతమో బ్రాహ్మణే జిణ్ణే వుడ్ఢే మహల్లకే అద్ధగతే వయోఅనుప్పత్తే అభివాదేతి వా పచ్చుట్ఠేతి వా ఆసనేన వా నిమన్తేతి. తయిదం, భో గోతమ, న సమ్పన్నమేవా’’తి. ‘‘నాహం తం, బ్రాహ్మణ, పస్సామి సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ యమహం అభివాదేయ్యం వా పచ్చుట్ఠేయ్యం వా ఆసనేన వా నిమన్తేయ్యం. యఞ్హి, బ్రాహ్మణ, తథాగతో అభివాదేయ్య వా పచ్చుట్ఠేయ్య వా ఆసనేన వా నిమన్తేయ్య, ముద్ధాపి తస్స విపతేయ్యా’’తి.

‘‘అరసరూపో భవం గోతమో’’తి! ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అరసరూపో సమణో గోతమో’తి. యే తే, బ్రాహ్మణ, రూపరసా సద్దరసా గన్ధరసా రసరసా ఫోట్ఠబ్బరసా, తే తథాగతస్స పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా [అనభావకతా (సీ. పీ.)] ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అరసరూపో సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీ’’తి [వదేసి (సీ. క.)].

‘‘నిబ్భోగో భవం గోతమో’’తి! ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘నిబ్భోగో సమణో గోతమో’తి. యే తే, బ్రాహ్మణ, రూపభోగా సద్దభోగా గన్ధభోగా రసభోగా ఫోట్ఠబ్బభోగా, తే తథాగతస్స పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘నిబ్భోగో సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీ’’తి.

‘‘అకిరియవాదో భవం గోతమో’’తి! ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అకిరియవాదో సమణో గోతమో’తి. అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, అకిరియం వదామి కాయదుచ్చరితస్స వచీదుచ్చరితస్స మనోదుచ్చరితస్స; అనేకవిహితానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అకిరియం వదామి. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అకిరియవాదో సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీ’’తి.

‘‘ఉచ్ఛేదవాదో భవం గోతమో’’తి! ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘ఉచ్ఛేదవాదో సమణో గోతమో’తి. అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, ఉచ్ఛేదం వదామి రాగస్స దోసస్స మోహస్స; అనేకవిహితానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం ఉచ్ఛేదం వదామి. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘ఉచ్ఛేదవాదో సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీ’’తి.

‘‘జేగుచ్ఛీ భవం గోతమో’’తి! ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘జేగుచ్ఛీ సమణో గోతమో’తి. అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, జిగుచ్ఛామి కాయదుచ్చరితేన వచీదుచ్చరితేన మనోదుచ్చరితేన; జిగుచ్ఛామి అనేకవిహితానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘జేగుచ్ఛీ సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీ’’తి.

‘‘వేనయికో భవం గోతమో’’తి! ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘వేనయికో సమణో గోతమో’తి. అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, వినయాయ ధమ్మం దేసేమి రాగస్స దోసస్స మోహస్స; అనేకవిహితానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం వినయాయ ధమ్మం దేసేమి. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘వేనయికో సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీ’’తి.

‘‘తపస్సీ భవం గోతమో’’తి! ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘తపస్సీ సమణో గోతమో’తి. తపనీయాహం, బ్రాహ్మణ, పాపకే అకుసలే ధమ్మే వదామి కాయదుచ్చరితం వచీదుచ్చరితం మనోదుచ్చరితం. యస్స ఖో, బ్రాహ్మణ, తపనీయా పాపకా అకుసలా ధమ్మా పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా, తమహం ‘తపస్సీ’తి వదామి. తథాగతస్స ఖో, బ్రాహ్మణ, తపనీయా పాపకా అకుసలా ధమ్మా పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘తపస్సీ సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీ’’తి.

‘‘అపగబ్భో భవం గోతమో’’తి! ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అపగబ్భో సమణో గోతమో’తి. యస్స ఖో, బ్రాహ్మణ, ఆయతిం గబ్భసేయ్యా పునబ్భవాభినిబ్బత్తి పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా, తమహం ‘అపగబ్భో’తి వదామి. తథాగతస్స ఖో, బ్రాహ్మణ, ఆయతిం గబ్భసేయ్యా పునబ్భవాభినిబ్బత్తి పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అపగబ్భో సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసి.

‘‘సేయ్యథాపి, బ్రాహ్మణ, కుక్కుటియా అణ్డాని అట్ఠ వా దస వా ద్వాదస వా. తానాస్సు కుక్కుటియా సమ్మా అధిసయితాని సమ్మా పరిసేదితాని సమ్మా పరిభావితాని. యో ను ఖో తేసం కుక్కుటచ్ఛాపకానం పఠమతరం పాదనఖసిఖాయ వా ముఖతుణ్డకేన వా అణ్డకోసం పదాలేత్వా సోత్థినా అభినిబ్భిజ్జేయ్య, కిన్తి స్వాస్స వచనీయో – ‘జేట్ఠో వా కనిట్ఠో వా’’’తి? ‘‘జేట్ఠో తిస్స, భో గోతమ, వచనీయో. సో హి నేసం, భో గోతమ, జేట్ఠో హోతీ’’తి.

‘‘ఏవమేవం ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, అవిజ్జాగతాయ పజాయ అణ్డభూతాయ పరియోనద్ధాయ అవిజ్జణ్డకోసం పదాలేత్వా ఏకోవ లోకే అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో. అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, జేట్ఠో సేట్ఠో లోకస్స. ఆరద్ధం ఖో పన మే, బ్రాహ్మణ, వీరియం అహోసి అసల్లీనం, ఉపట్ఠితా సతి అసమ్ముట్ఠా, పస్సద్ధో కాయో అసారద్ధో, సమాహితం చిత్తం ఏకగ్గం.

‘‘సో ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి; వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం సమాధిజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి; పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖకో చ విహరామి సతో చ సమ్పజానో సుఖఞ్చ కాయేన పటిసంవేదేమి యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి – ‘ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీ’తి తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి; సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి.

‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేసిం. సో అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరామి, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో తిస్సోపి జాతియో చతస్సోపి జాతియో పఞ్చపి జాతియో దసపి జాతియో వీసమ్పి జాతియో తింసమ్పి జాతియో చత్తాలీసమ్పి జాతియో పఞ్ఞాసమ్పి జాతియో జాతిసతమ్పి జాతిసహస్సమ్పి జాతిసతసహస్సమ్పి అనేకేపి సంవట్టకప్పే అనేకేపి వివట్టకప్పే అనేకేపి సంవట్టవివట్టకప్పే – ‘అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో. సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం; తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో. సో తతో చుతో ఇధూపపన్నో’తి. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరామి.

‘‘అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, రత్తియా పఠమే యామే పఠమా విజ్జా అధిగతా; అవిజ్జా విహతా విజ్జా ఉప్పన్నా; తమో విహతో ఆలోకో ఉప్పన్నో, యథా తం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో. అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, పఠమా అభినిబ్భిదా అహోసి కుక్కుటచ్ఛాపకస్సేవ అణ్డకోసమ్హా.

‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే సత్తానం చుతూపపాతఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేసిం. సో దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సామి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే, సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానామి – ‘ఇమే వత భోన్తో సత్తా కాయదుచ్చరితేన సమన్నాగతా, వచీదుచ్చరితేన సమన్నాగతా, మనోదుచ్చరితేన సమన్నాగతా, అరియానం ఉపవాదకా, మిచ్ఛాదిట్ఠికా, మిచ్ఛాదిట్ఠికమ్మసమాదానా. తే కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నాతి. ఇమే వా పన భోన్తో సత్తా కాయసుచరితేన సమన్నాగతా, వచీసుచరితేన సమన్నాగతా, మనోసుచరితేన సమన్నాగతా, అరియానం అనుపవాదకా, సమ్మాదిట్ఠికా, సమ్మాదిట్ఠికమ్మసమాదానా. తే కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నా’తి. ఇతి దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సామి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే, సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానామి.

‘‘అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, రత్తియా మజ్ఝిమే యామే దుతియా విజ్జా అధిగతా; అవిజ్జా విహతా విజ్జా ఉప్పన్నా; తమో విహతో ఆలోకో ఉప్పన్నో, యథా తం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో. అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, దుతియా అభినిబ్భిదా అహోసి కుక్కుటచ్ఛాపకస్సేవ అణ్డకోసమ్హా.