౩. గహపతివగ్గో

౧. పఠమఉగ్గసుత్తం

౨౧. ఏకం సమయం భగవా వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి ‘‘అట్ఠహి, భిక్ఖవే, అచ్ఛరియేహి అబ్భుతేహి ధమ్మేహి [అబ్భుతధమ్మేహి (స్యా. క.)] సమన్నాగతం ఉగ్గం గహపతిం వేసాలికం ధారేథా’’తి. ఇదమవోచ భగవా. ఇదం వత్వాన సుగతో ఉట్ఠాయాసనా విహారం పావిసి.

అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన ఉగ్గస్స గహపతినో వేసాలికస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో ఉగ్గో గహపతి వేసాలికో యేన సో భిక్ఖు తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తం భిక్ఖుం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఉగ్గం గహపతిం వేసాలికం సో భిక్ఖు ఏతదవోచ –

‘‘అట్ఠహి ఖో త్వం, గహపతి, అచ్ఛరియేహి అబ్భుతేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భగవతా బ్యాకతో. కతమే తే, గహపతి, అట్ఠ అచ్ఛరియా అబ్భుతా ధమ్మా, యేహి త్వం సమన్నాగతో భగవతా బ్యాకతో’’తి? ‘‘న ఖో అహం, భన్తే, జానామి – కతమేహి అట్ఠహి అచ్ఛరియేహి అబ్భుతేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భగవతా బ్యాకతోతి. అపి చ, భన్తే, యే మే అట్ఠ అచ్ఛరియా అబ్భుతా ధమ్మా సంవిజ్జన్తి, తం సుణోహి, సాధుకం మనసి కరోహి; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, గహపతీ’’తి ఖో సో భిక్ఖు ఉగ్గస్స గహపతినో వేసాలికస్స పచ్చస్సోసి. ఉగ్గో గహపతి వేసాలికో ఏతదవోచ – ‘‘యదాహం, భన్తే, భగవన్తం పఠమం దూరతోవ అద్దసం; సహ దస్సనేనేవ మే, భన్తే, భగవతో చిత్తం పసీది. అయం ఖో మే, భన్తే, పఠమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో సంవిజ్జతి’’.

‘‘సో ఖో అహం, భన్తే, పసన్నచిత్తో భగవన్తం పయిరుపాసిం. తస్స మే భగవా అనుపుబ్బిం కథం కథేసి, సేయ్యథిదం – దానకథం సీలకథం సగ్గకథం; కామానం ఆదీనవం ఓకారం సంకిలేసం, నేక్ఖమ్మే ఆనిసంసం పకాసేసి. యదా మం భగవా అఞ్ఞాసి కల్లచిత్తం ముదుచిత్తం వినీవరణచిత్తం ఉదగ్గచిత్తం పసన్నచిత్తం, అథ యా బుద్ధానం సాముక్కంసికా ధమ్మదేసనా తం పకాసేసి – దుక్ఖం, సముదయం, నిరోధం, మగ్గం. సేయ్యథాపి నామ సుద్ధం వత్థం అపగతకాళకం సమ్మదేవ రజనం పటిగ్గణ్హేయ్య; ఏవమేవం ఖో మే తస్మింయేవ ఆసనే విరజం వీతమలం ధమ్మచక్ఖుం ఉదపాది – ‘యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం, సబ్బం తం నిరోధధమ్మ’న్తి. సో ఖో అహం, భన్తే, దిట్ఠధమ్మో పత్తధమ్మో విదితధమ్మో పరియోగాళ్హధమ్మో తిణ్ణవిచికిచ్ఛో విగతకథంకథో వేసారజ్జప్పత్తో అపరప్పచ్చయో సత్థుసాసనే తత్థేవ బుద్ధఞ్చ ధమ్మఞ్చ సఙ్ఘఞ్చ సరణం అగమాసిం, బ్రహ్మచరియపఞ్చమాని చ సిక్ఖాపదాని సమాదియిం. అయం ఖో మే, భన్తే, దుతియో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో సంవిజ్జతి.

‘‘తస్స మయ్హం, భన్తే, చతస్సో కోమారియో పజాపతియో అహేసుం. అథ ఖ్వాహం, భన్తే, యేన తా పజాపతియో తేనుపసఙ్కమిం; ఉపసఙ్కమిత్వా తా పజాపతియో ఏతదవచం – ‘మయా ఖో, భగినియో, బ్రహ్మచరియపఞ్చమాని సిక్ఖాపదాని సమాదిన్నాని [సమాదిణ్ణాని (సీ. క.)]. యా ఇచ్ఛతి సా ఇధేవ భోగే చ భుఞ్జతు పుఞ్ఞాని చ కరోతు, సకాని వా ఞాతికులాని గచ్ఛతు. హోతి వా పన పురిసాధిప్పాయో, కస్స వో దమ్మీ’తి? ఏవం వుత్తే సా, భన్తే, జేట్ఠా పజాపతి మం ఏతదవోచ – ‘ఇత్థన్నామస్స మం, అయ్యపుత్త, పురిసస్స దేహీ’తి. అథ ఖో అహం, భన్తే, తం పురిసం పక్కోసాపేత్వా వామేన హత్థేన పజాపతిం గహేత్వా దక్ఖిణేన హత్థేన భిఙ్గారం గహేత్వా తస్స పురిసస్స ఓణోజేసిం. కోమారిం ఖో పనాహం, భన్తే, దారం పరిచ్చజన్తో నాభిజానామి చిత్తస్స అఞ్ఞథత్తం. అయం ఖో మే, భన్తే, తతియో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో సంవిజ్జతి.

‘‘సంవిజ్జన్తి ఖో పన మే, భన్తే, కులే భోగా. తే చ ఖో అప్పటివిభత్తా సీలవన్తేహి కల్యాణధమ్మేహి. అయం ఖో మే, భన్తే, చతుత్థో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో సంవిజ్జతి.

‘‘యం ఖో పనాహం, భన్తే, భిక్ఖుం పయిరుపాసామి; సక్కచ్చంయేవ పయిరుపాసామి, నో అసక్కచ్చం. అయం ఖో మే, భన్తే, పఞ్చమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో సంవిజ్జతి.

‘‘సో చే, భన్తే, మే ఆయస్మా ధమ్మం దేసేతి; సక్కచ్చంయేవ సుణోమి, నో అసక్కచ్చం. నో చే మే సో ఆయస్మా ధమ్మం దేసేతి, అహమస్స ధమ్మం దేసేమి. అయం ఖో మే, భన్తే ఛట్ఠో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో సంవిజ్జతి.

‘‘అనచ్ఛరియం ఖో పన మం, భన్తే, దేవతా ఉపసఙ్కమిత్వా ఆరోచేన్తి – ‘స్వాక్ఖాతో, గహపతి, భగవతా ధమ్మో’తి. ఏవం వుత్తే అహం, భన్తే, తా దేవతా ఏవం వదామి – ‘వదేయ్యాథ వా ఏవం ఖో తుమ్హే దేవతా నో వా వదేయ్యాథ, అథ ఖో స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో’తి. న ఖో పనాహం, భన్తే, అభిజానామి తతోనిదానం చిత్తస్స ఉన్నతిం [ఉణ్ణతిం (క.) ధ. స. ౧౧౨౧; విభ. ౮౪౩, ౮౪౫ పస్సితబ్బం] – ‘మం వా దేవతా ఉపసఙ్కమన్తి, అహం వా దేవతాహి సద్ధిం సల్లపామీ’తి. అయం ఖో మే, భన్తే, సత్తమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో సంవిజ్జతి.

‘‘యానిమాని, భన్తే, భగవతా దేసితాని పఞ్చోరమ్భాగియాని సంయోజనాని, నాహం తేసం కిఞ్చి అత్తని అప్పహీనం సమనుపస్సామి. అయం ఖో మే, భన్తే, అట్ఠమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో సంవిజ్జతి. ఇమే ఖో మే, భన్తే, అట్ఠ అచ్ఛరియా అబ్భుతా ధమ్మా సంవిజ్జన్తి. న చ ఖో అహం జానామి – కతమేహి చాహం [కతమేహిపహం (సీ.), కతమేహిపాహం (పీ. క.)] అట్ఠహి అచ్ఛరియేహి అబ్భుతేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భగవతా బ్యాకతో’’తి.

అథ ఖో సో భిక్ఖు ఉగ్గస్స గహపతినో వేసాలికస్స నివేసనే పిణ్డపాతం గహేత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి. అథ ఖో సో భిక్ఖు పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు యావతకో అహోసి ఉగ్గేన గహపతినా వేసాలికేన సద్ధిం కథాసల్లాపో, తం సబ్బం భగవతో ఆరోచేసి.

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు! యథా తం ఉగ్గో గహపతి వేసాలికో సమ్మా బ్యాకరమానో బ్యాకరేయ్య, ఇమేహేవ ఖో, భిక్ఖు, అట్ఠహి అచ్ఛరియేహి అబ్భుతేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఉగ్గో గహపతి వేసాలికో మయా బ్యాకతో. ఇమేహి చ పన, భిక్ఖు, అట్ఠహి అచ్ఛరియేహి అబ్భుతేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతం ఉగ్గం గహపతిం వేసాలికం ధారేహీ’’తి. పఠమం.

౨. దుతియఉగ్గసుత్తం

౨౨. ఏకం సమయం భగవా వజ్జీసు విహరతి హత్థిగామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అట్ఠహి, భిక్ఖవే, అచ్ఛరియేహి అబ్భుతేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతం ఉగ్గం గహపతిం హత్థిగామకం ధారేథా’’తి. ఇదమవోచ భగవా. ఇదం వత్వాన సుగతో ఉట్ఠాయాసనా విహారం పావిసి.

అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన ఉగ్గస్స గహపతినో హత్థిగామకస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో ఉగ్గో గహపతి హత్థిగామకో యేన సో భిక్ఖు తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తం భిక్ఖుం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఉగ్గం గహపతిం హత్థిగామకం సో భిక్ఖు ఏతదవోచ – ‘‘అట్ఠహి ఖో త్వం, గహపతి, అచ్ఛరియేహి అబ్భుతేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భగవతా బ్యాకతో. కతమే తే, గహపతి, అట్ఠ అచ్ఛరియా అబ్భుతా ధమ్మా, యేహి త్వం సమన్నాగతో భగవతా బ్యాకతో’’తి?

‘‘న ఖో అహం, భన్తే, జానామి – కతమేహి అట్ఠహి అచ్ఛరియేహి అబ్భుతేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భగవతా బ్యాకతోతి. అపి చ, భన్తే, యే మే అట్ఠ అచ్ఛరియా అబ్భుతా ధమ్మా సంవిజ్జన్తి, తం సుణాహి, సాధుకం మనసి కరోహి; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, గహపతీ’’తి ఖో సో భిక్ఖు ఉగ్గస్స గహపతినో హత్థిగామకస్స పచ్చస్సోసి. ఉగ్గో గహపతి హత్థిగామకో ఏతదవోచ – ‘‘యదాహం, భన్తే, నాగవనే పరిచరన్తో భగవన్తం పఠమం దూరతోవ అద్దసం; సహ దస్సనేనేవ మే, భన్తే, భగవతో చిత్తం పసీది, సురామదో చ పహీయి. అయం ఖో మే, భన్తే, పఠమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో సంవిజ్జతి.

‘‘సో ఖో అహం, భన్తే, పసన్నచిత్తో భగవన్తం పయిరుపాసిం. తస్స మే భగవా అనుపుబ్బిం కథం కథేసి, సేయ్యథిదం – దానకథం సీలకథం సగ్గకథం; కామానం ఆదీనవం ఓకారం సంకిలేసం, నేక్ఖమ్మే ఆనిసంసం పకాసేసి. యదా మం భగవా అఞ్ఞాసి కల్లచిత్తం ముదుచిత్తం వినీవరణచిత్తం ఉదగ్గచిత్తం పసన్నచిత్తం, అథ యా బుద్ధానం సాముక్కంసికా ధమ్మదేసనా తం పకాసేసి – దుక్ఖం, సముదయం, నిరోధం, మగ్గం. సేయ్యథాపి నామ సుద్ధం వత్థం అపగతకాళకం సమ్మదేవ రజనం పటిగ్గణ్హేయ్య; ఏవమేవం ఖో మే తస్మింయేవ ఆసనే విరజం వీతమలం ధమ్మచక్ఖుం ఉదపాది – ‘యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం, సబ్బం తం నిరోధధమ్మ’న్తి. సో ఖో అహం, భన్తే, దిట్ఠధమ్మో పత్తధమ్మో విదితధమ్మో పరియోగాళ్హధమ్మో తిణ్ణవిచికిచ్ఛో విగతకథంకథో వేసారజ్జప్పత్తో అపరప్పచ్చయో సత్థుసాసనే తత్థేవ బుద్ధఞ్చ ధమ్మఞ్చ సఙ్ఘఞ్చ సరణం అగమాసిం, బ్రహ్మచరియపఞ్చమాని చ సిక్ఖాపదాని సమాదియిం. అయం ఖో మే, భన్తే, దుతియో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో సంవిజ్జతి.

‘‘తస్స మయ్హం, భన్తే, చతస్సో కోమారియో పజాపతియో అహేసుం. అథ ఖ్వాహం, భన్తే, యేన తా పజాపతియో తేనుపసఙ్కమిం; ఉపసఙ్కమిత్వా తా పజాపతియో ఏతదవచం – ‘మయా ఖో, భగినియో, బ్రహ్మచరియపఞ్చమాని సిక్ఖాపదాని సమాదిన్నాని. యా ఇచ్ఛతి సా ఇధేవ భోగే చ భుఞ్జతు పుఞ్ఞాని చ కరోతు, సకాని వా ఞాతికులాని గచ్ఛతు. హోతి వా పన పురిసాధిప్పాయో, కస్స వో దమ్మీ’తి? ఏవం వుత్తే సా, భన్తే, జేట్ఠా పజాపతి మం ఏతదవోచ – ‘ఇత్థన్నామస్స మం, అయ్యపుత్త, పురిసస్స దేహీ’తి. అథ ఖో అహం, భన్తే, తం పురిసం పక్కోసాపేత్వా వామేన హత్థేన పజాపతిం గహేత్వా దక్ఖిణేన హత్థేన భిఙ్గారం గహేత్వా తస్స పురిసస్స ఓణోజేసిం. కోమారిం ఖో పనాహం, భన్తే, దారం పరిచ్చజన్తో నాభిజానామి చిత్తస్స అఞ్ఞథత్తం. అయం ఖో మే, భన్తే, తతియో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో సంవిజ్జతి.

‘‘సంవిజ్జన్తి ఖో పన మే, భన్తే, కులే భోగా. తే చ ఖో అప్పటివిభత్తా సీలవన్తేహి కల్యాణధమ్మేహి. అయం ఖో మే, భన్తే, చతుత్థో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో సంవిజ్జతి.

‘‘యం ఖో పనాహం, భన్తే, భిక్ఖుం పయిరుపాసామి; సక్కచ్చంయేవ పయిరుపాసామి, నో అసక్కచ్చం. సో చే మే ఆయస్మా ధమ్మం దేసేతి; సక్కచ్చంయేవ సుణోమి, నో అసక్కచ్చం. నో చే మే సో ఆయస్మా ధమ్మం దేసేతి, అహమస్స ధమ్మం దేసేమి. అయం ఖో మే, భన్తే, పఞ్చమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో సంవిజ్జతి.

‘‘అనచ్ఛరియం ఖో పన, భన్తే, సఙ్ఘే నిమన్తితే దేవతా ఉపసఙ్కమిత్వా ఆరోచేన్తి – ‘అసుకో, గహపతి, భిక్ఖు ఉభతోభాగవిముత్తో అసుకో పఞ్ఞావిముత్తో అసుకో కాయసక్ఖీ అసుకో దిట్ఠిప్పత్తో [దిట్ఠప్పత్తో (క.)] అసుకో సద్ధావిముత్తో అసుకో ధమ్మానుసారీ అసుకో సద్ధానుసారీ అసుకో సీలవా కల్యాణధమ్మో అసుకో దుస్సీలో పాపధమ్మో’తి. సఙ్ఘం ఖో పనాహం, భన్తే, పరివిసన్తో నాభిజానామి ఏవం చిత్తం ఉప్పాదేన్తో – ‘ఇమస్స వా థోకం దేమి ఇమస్స వా బహుక’న్తి. అథ ఖ్వాహం, భన్తే, సమచిత్తోవ దేమి. అయం ఖో మే, భన్తే, ఛట్ఠో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో సంవిజ్జతి.

‘‘అనచ్ఛరియం ఖో పన మం, భన్తే, దేవతా ఉపసఙ్కమిత్వా ఆరోచేన్తి – ‘స్వాక్ఖాతో, గహపతి, భగవతా ధమ్మో’తి. ఏవం వుత్తే అహం, భన్తే, తా దేవతా ఏవం వదేమి – ‘వదేయ్యాథ వా ఏవం ఖో తుమ్హే దేవతా నో వా వదేయ్యాథ, అథ ఖో స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో’తి. న ఖో పనాహం, భన్తే, అభిజానామి తతోనిదానం చిత్తస్స ఉన్నతిం – ‘మం తా దేవతా ఉపసఙ్కమన్తి, అహం వా దేవతాహి సద్ధిం సల్లపామీ’తి. అయం ఖో మే, భన్తే, సత్తమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో సంవిజ్జతి.

‘‘సచే ఖో పనాహం, భన్తే, భగవతో పఠమతరం కాలం కరేయ్యం, అనచ్ఛరియం ఖో పనేతం యం మం భగవా ఏవం బ్యాకరేయ్య – ‘నత్థి తం సంయోజనం యేన సంయుత్తో ఉగ్గో గహపతి హత్థిగామకో పున ఇమం లోకం ఆగచ్ఛేయ్యా’తి. అయం ఖో మే, భన్తే, అట్ఠమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో సంవిజ్జతి. ఇమే ఖో మే, భన్తే, అట్ఠ అచ్ఛరియా అబ్భుతా ధమ్మా సంవిజ్జన్తి. న చ ఖో అహం జానామి – కతమేహి చాహం అట్ఠహి అచ్ఛరియేహి అబ్భుతేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భగవతా బ్యాకతో’’తి.

‘‘అథ ఖో సో భిక్ఖు ఉగ్గస్స గహపతినో హత్థిగామకస్స నివేసనే పిణ్డపాతం గహేత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి. అథ ఖో సో భిక్ఖు పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు యావతకో అహోసి ఉగ్గేన గహపతినా హత్థిగామకేన సద్ధిం కథాసల్లాపో, తం సబ్బం భగవతో ఆరోచేసి.

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు! యథా తం ఉగ్గో గహపతి హత్థిగామకో సమ్మా బ్యాకరమానో బ్యాకరేయ్య, ఇమేహేవ ఖో భిక్ఖు, అట్ఠహి అచ్ఛరియేహి అబ్భుతేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఉగ్గో గహపతి హత్థిగామకో మయా బ్యాకతో. ఇమేహి చ పన, భిక్ఖు, అట్ఠహి అచ్ఛరియేహి అబ్భుతేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతం ఉగ్గం గహపతిం హత్థిగామకం ధారేహీ’’తి. దుతియం.

౩. పఠమహత్థకసుత్తం

౨౩. ఏకం సమయం భగవా ఆళవియం విహరతి అగ్గాళవే చేతియే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘సత్తహి, భిక్ఖవే, అచ్ఛరియేహి అబ్భుతేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతం హత్థకం ఆళవకం ధారేథ. కతమేహి సత్తహి? సద్ధో హి, భిక్ఖవే, హత్థకో ఆళవకో; సీలవా, భిక్ఖవే, హత్థకో ఆళవకో; హిరీమా, భిక్ఖవే, హత్థకో ఆళవకో; ఓత్తప్పీ, భిక్ఖవే, హత్థకో ఆళవకో; బహుస్సుతో, భిక్ఖవే, హత్థకో ఆళవకో; చాగవా, భిక్ఖవే, హత్థకో ఆళవకో; పఞ్ఞవా, భిక్ఖవే, హత్థకో ఆళవకో – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, సత్తహి అచ్ఛరియేహి అబ్భుతేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతం హత్థకం ఆళవకం ధారేథా’’తి. ఇదమవోచ భగవా. ఇదం వత్వాన సుగతో ఉట్ఠాయాసనా విహారం పావిసి.

అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన హత్థకస్స ఆళవకస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో హత్థకో ఆళవకో యేన సో భిక్ఖు తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తం భిక్ఖుం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో హత్థకం ఆళవకం సో భిక్ఖు ఏతదవోచ –

‘‘సత్తహి ఖో త్వం, ఆవుసో, అచ్ఛరియేహి అబ్భుతేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భగవతా బ్యాకతో. కతమేహి సత్తహి? ‘సద్ధో, భిక్ఖవే, హత్థకో ఆళవకో; సీలవా…పే… హిరిమా… ఓత్తప్పీ… బహుస్సుతో… చాగవా… పఞ్ఞవా, భిక్ఖవే, హత్థకో ఆళవకో’తి. ఇమేహి ఖో త్వం, ఆవుసో, సత్తహి అచ్ఛరియేహి అబ్భుతేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భగవతా బ్యాకతో’’తి. ‘‘కచ్చిత్థ, భన్తే, న కోచి గిహీ అహోసి ఓదాతవసనో’’తి? ‘‘న హేత్థ, ఆవుసో, కోచి గిహీ అహోసి ఓదాతవసనో’’తి. ‘‘సాధు, భన్తే, యదేత్థ న కోచి గిహీ అహోసి ఓదాతవసనో’’తి.

అథ ఖో సో భిక్ఖు హత్థకస్స ఆళవకస్స నివేసనే పిణ్డపాతం గహేత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి. అథ ఖో సో భిక్ఖు పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘ఇధాహం, భన్తే, పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన హత్థకస్స ఆళవకస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమిం; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీదిం. అథ ఖో, భన్తే, హత్థకో ఆళవకో యేనాహం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా మం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో అహం, భన్తే, హత్థకం ఆళవకం ఏతదవచం – ‘సత్తహి ఖో త్వం, ఆవుసో, అచ్ఛరియేహి అబ్భుతేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భగవతా బ్యాకతో. కతమేహి సత్తహి? సద్ధో, భిక్ఖవే, హత్థకో ఆళవకో; సీలవా…పే… హిరిమా… ఓత్తప్పీ… బహుస్సుతో… చాగవా… పఞ్ఞవా, భిక్ఖవే, హత్థకో ఆళవకోతి. ఇమేహి ఖో త్వం, ఆవుసో, సత్తహి అచ్ఛరియేహి అబ్భుతేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భగవతా బ్యాకతో’తి.

‘‘ఏవం వుత్తే, భన్తే, హత్థకో మం ఏతదవోచ – ‘కచ్చిత్థ, భన్తే, న కోచి గిహీ అహోసి ఓదాతవసనో’తి? ‘న హేత్థ, ఆవుసో, కోచి గిహీ అహోసి ఓదాతవసనో’తి. ‘సాధు, భన్తే, యదేత్థ న కోచి గిహీ అహోసి ఓదాతవసనో’’’తి.

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు! అప్పిచ్ఛో సో, భిక్ఖు, కులపుత్తో. సన్తేయేవ అత్తని కుసలధమ్మే న ఇచ్ఛతి పరేహి ఞాయమానే [పఞ్ఞాపయమానే (క.)]. తేన హి త్వం, భిక్ఖు, ఇమినాపి అట్ఠమేన అచ్ఛరియేన అబ్భుతేన ధమ్మేన సమన్నాగతం హత్థకం ఆళవకం ధారేహి, యదిదం అప్పిచ్ఛతాయా’’తి. తతియం.

౪. దుతియహత్థకసుత్తం

౨౪. ఏకం సమయం భగవా ఆళవియం విహరతి అగ్గాళవే చేతియే. అథ ఖో హత్థకో ఆళవకో పఞ్చమత్తేహి ఉపాసకసతేహి పరివుతో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో హత్థకం ఆళవకం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘మహతీ ఖో త్యాయం, హత్థక, పరిసా. కథం పన త్వం, హత్థక, ఇమం మహతిం పరిసం సఙ్గణ్హాసీ’’తి? ‘‘యానిమాని, భన్తే, భగవతా దేసితాని [అ. ని. ౪.౩౨; దీ. ని. ౩.౩౧౩] చత్తారి సఙ్గహవత్థూని, తేహాహం [తేనాహం (సీ.)] ఇమం మహతిం పరిసం సఙ్గణ్హామి. అహం, భన్తే, యం జానామి – ‘అయం దానేన సఙ్గహేతబ్బో’తి, తం దానేన సఙ్గణ్హామి; యం జానామి – ‘అయం పేయ్యవజ్జేన సఙ్గహేతబ్బో’తి, తం పేయ్యవజ్జేన సఙ్గణ్హామి; యం జానామి – ‘అయం అత్థచరియాయ సఙ్గహేతబ్బో’తి, తం అత్థచరియాయ సఙ్గణ్హామి; యం జానామి – ‘అయం సమానత్తతాయ సఙ్గహేతబ్బో’తి, తం సమానత్తతాయ సఙ్గణ్హామి. సంవిజ్జన్తి ఖో పన మే, భన్తే, కులే భోగా. దలిద్దస్స ఖో నో తథా సోతబ్బం మఞ్ఞన్తీ’’తి. ‘‘సాధు సాధు, హత్థక! యోని ఖో త్యాయం, హత్థక, మహతిం పరిసం సఙ్గహేతుం. యే హి కేచి, హత్థక, అతీతమద్ధానం మహతిం పరిసం సఙ్గహేసుం, సబ్బే తే ఇమేహేవ చతూహి సఙ్గహవత్థూహి మహతిం పరిసం సఙ్గహేసుం. యేపి హి కేచి, హత్థక, అనాగతమద్ధానం మహతిం పరిసం సఙ్గణ్హిస్సన్తి, సబ్బే తే ఇమేహేవ చతూహి సఙ్గహవత్థూహి మహతిం పరిసం సఙ్గణ్హిస్సన్తి. యేపి హి కేచి, హత్థక, ఏతరహి మహతిం పరిసం సఙ్గణ్హన్తి, సబ్బే తే ఇమేహేవ చతూహి సఙ్గహవత్థూహి మహతిం పరిసం సఙ్గణ్హన్తీ’’తి.

అథ ఖో హత్థకో ఆళవకో భగవతా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితో సమాదపితో సముత్తేజితో సమ్పహంసితో ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో భగవా అచిరపక్కన్తే హత్థకే ఆళవకే భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అట్ఠహి, భిక్ఖవే, అచ్ఛరియేహి అబ్భుతేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతం హత్థకం ఆళవకం ధారేథ. కతమేహి అట్ఠహి? సద్ధో, భిక్ఖవే, హత్థకో ఆళవకో; సీలవా, భిక్ఖవే…పే… హిరీమా… ఓత్తప్పీ… బహుస్సుతో… చాగవా… పఞ్ఞవా, భిక్ఖవే, హత్థకో ఆళవకో; అప్పిచ్ఛో, భిక్ఖవే, హత్థకో ఆళవకో. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠహి అచ్ఛరియేహి అబ్భుతేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతం హత్థకం ఆళవకం ధారేథా’’తి. చతుత్థం.

౫. మహానామసుత్తం

౨౫. ఏకం సమయం భగవా సక్కేసు విహరతి కపిలవత్థుస్మిం నిగ్రోధారామే. అథ ఖో మహానామో సక్కో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో మహానామో సక్కో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, ఉపాసకో హోతీ’’తి? ‘‘యతో ఖో, మహానామ, బుద్ధం సరణం గతో హోతి, ధమ్మం సరణం గతో హోతి, సఙ్ఘం సరణం గతో హోతి; ఏత్తావతా ఖో, మహానామ, ఉపాసకో హోతీ’’తి.

‘‘కిత్తావతా పన, భన్తే, ఉపాసకో సీలవా హోతీ’’తి? ‘‘యతో ఖో, మహానామ, ఉపాసకో పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి, అదిన్నాదానా పటివిరతో హోతి, కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతో హోతి, ముసావాదా పటివిరతో హోతి, సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా పటివిరతో హోతి; ఏత్తావతా ఖో, మహానామ, ఉపాసకో సీలవా హోతీ’’తి.

‘‘కిత్తావతా పన, భన్తే, ఉపాసకో అత్తహితాయ పటిపన్నో హోతి, నో పరహితాయా’’తి? ‘‘యతో ఖో, మహానామ, ఉపాసకో అత్తనావ సద్ధాసమ్పన్నో హోతి, నో పరం సద్ధాసమ్పదాయ సమాదపేతి [సమాదాపేతి (?)]; అత్తనావ సీలసమ్పన్నో హోతి, నో పరం సీలసమ్పదాయ సమాదపేతి; అత్తనావ చాగసమ్పన్నో హోతి, నో పరం చాగసమ్పదాయ సమాదపేతి; అత్తనావ భిక్ఖూనం దస్సనకామో హోతి, నో పరం భిక్ఖూనం దస్సనే సమాదపేతి; అత్తనావ సద్ధమ్మం సోతుకామో హోతి, నో పరం సద్ధమ్మస్సవనే సమాదపేతి; అత్తనావ సుతానం ధమ్మానం ధారణజాతికో హోతి, నో పరం ధమ్మధారణాయ సమాదపేతి; అత్తనావ సుతానం ధమ్మానం అత్థూపపరిక్ఖితా హోతి, నో పరం అత్థూపపరిక్ఖాయ సమాదపేతి; అత్తనావ అత్థమఞ్ఞాయ ధమ్మమఞ్ఞాయ ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నో హోతి, నో పరం ధమ్మానుధమ్మప్పటిపత్తియా సమాదపేతి. ఏత్తావతా ఖో, మహానామ, ఉపాసకో అత్తహితాయ పటిపన్నో హోతి, నో పరహితాయా’’తి.

‘‘కిత్తావతా పన, భన్తే, ఉపాసకో అత్తహితాయ చ పటిపన్నో హోతి పరహితాయ చా’’తి? ‘‘యతో ఖో, మహానామ, ఉపాసకో అత్తనా చ సద్ధాసమ్పన్నో హోతి, పరఞ్చ సద్ధాసమ్పదాయ సమాదపేతి; అత్తనా చ సీలసమ్పన్నో హోతి, పరఞ్చ సీలసమ్పదాయ సమాదపేతి; అత్తనా చ చాగసమ్పన్నో హోతి, పరఞ్చ చాగసమ్పదాయ సమాదపేతి; అత్తనా చ భిక్ఖూనం దస్సనకామో హోతి, పరఞ్చ భిక్ఖూనం దస్సనే సమాదపేతి; అత్తనా చ సద్ధమ్మం సోతుకామో హోతి, పరఞ్చ సద్ధమ్మస్సవనే సమాదపేతి; అత్తనా చ సుతానం ధమ్మానం ధారణజాతికో హోతి, పరఞ్చ ధమ్మధారణాయ సమాదపేతి; అత్తనా చ సుతానం ధమ్మానం అత్థూపపరిక్ఖితా హోతి, పరఞ్చ అత్థూపపరిక్ఖాయ సమాదపేతి, అత్తనా చ అత్థమఞ్ఞాయ ధమ్మమఞ్ఞాయ ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నో హోతి, పరఞ్చ ధమ్మానుధమ్మప్పటిపత్తియా సమాదపేతి. ఏత్తావతా ఖో, మహానామ, ఉపాసకో అత్తహితాయ చ పటిపన్నో హోతి పరహితాయ చా’’తి. పఞ్చమం.

౬. జీవకసుత్తం

౨౬. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి జీవకమ్బవనే. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో జీవకో కోమారభచ్చో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, ఉపాసకో హోతీ’’తి? ‘‘యతో ఖో, జీవక, బుద్ధం సరణం గతో హోతి, ధమ్మం సరణం గతో హోతి, సఙ్ఘం సరణం గతో హోతి; ఏత్తావతా ఖో జీవక, ఉపాసకో హోతీ’’తి.

‘‘కిత్తావతా పన, భన్తే, ఉపాసకో సీలవా హోతీ’’తి? ‘‘యతో ఖో, జీవక, ఉపాసకో పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి…పే… సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా పటివిరతో హోతి; ఏత్తావతా ఖో, జీవక, ఉపాసకో సీలవా హోతీ’’తి.

‘‘కిత్తావతా పన, భన్తే, ఉపాసకో అత్తహితాయ పటిపన్నో హోతి, నో పరహితాయా’’తి? ‘‘యతో ఖో, జీవక, ఉపాసకో అత్తనావ సద్ధాసమ్పన్నో హోతి, నో పరం సద్ధాసమ్పదాయ సమాదపేతి…పే… అత్తనావ అత్థమఞ్ఞాయ ధమ్మమఞ్ఞాయ ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నో హోతి, నో పరం ధమ్మానుధమ్మప్పటిపత్తియా సమాదపేతి. ఏత్తావతా ఖో, జీవక, ఉపాసకో అత్తహితాయ పటిపన్నో హోతి, నో పరహితాయా’’తి.

‘‘కిత్తావతా పన, భన్తే, ఉపాసకో అత్తహితాయ చ పటిపన్నో హోతి పరహితాయ చా’’తి? ‘‘యతో ఖో, జీవక, ఉపాసకో అత్తనా చ సద్ధాసమ్పన్నో హోతి, పరఞ్చ సద్ధాసమ్పదాయ సమాదపేతి; అత్తనా చ సీలసమ్పన్నో హోతి, పరఞ్చ సీలసమ్పదాయ సమాదపేతి; అత్తనా చ చాగసమ్పన్నో హోతి, పరఞ్చ చాగసమ్పదాయ సమాదపేతి; అత్తనా చ భిక్ఖూనం దస్సనకామో హోతి, పరఞ్చ భిక్ఖూనం దస్సనే సమాదపేతి; అత్తనా చ సద్ధమ్మం సోతుకామో హోతి, పరఞ్చ సద్ధమ్మస్సవనే సమాదపేతి; అత్తనా చ సుతానం ధమ్మానం ధారణజాతికో హోతి, పరఞ్చ ధమ్మధారణాయ సమాదపేతి; అత్తనా చ సుతానం ధమ్మానం అత్థూపపరిక్ఖితా హోతి, పరఞ్చ అత్థూపపరిక్ఖాయ సమాదపేతి; అత్తనా చ అత్థమఞ్ఞాయ ధమ్మమఞ్ఞాయ ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నో హోతి, పరఞ్చ ధమ్మానుధమ్మప్పటిపత్తియా సమాదపేతి. ఏత్తావతా ఖో, జీవక, ఉపాసకో అత్తహితాయ చ పటిపన్నో హోతి పరహితాయ చా’’తి. ఛట్ఠం.

౭. పఠమబలసుత్తం

౨౭. ‘‘అట్ఠిమాని, భిక్ఖవే, బలాని. కతమాని అట్ఠ? రుణ్ణబలా, భిక్ఖవే, దారకా, కోధబలా మాతుగామా, ఆవుధబలా చోరా, ఇస్సరియబలా రాజానో, ఉజ్ఝత్తిబలా బాలా, నిజ్ఝత్తిబలా పణ్డితా, పటిసఙ్ఖానబలా బహుస్సుతా, ఖన్తిబలా సమణబ్రాహ్మణా – ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠ బలానీ’’తి. సత్తమం.

౮. దుతియబలసుత్తం

౨౮. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘కతి ను ఖో, సారిపుత్త, ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో బలాని, యేహి బలేహి సమన్నాగతో ఖీణాసవో భిక్ఖు ఆసవానం ఖయం పటిజానాతి – ‘ఖీణా మే ఆసవా’’’తి? ‘‘అట్ఠ, భన్తే, ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో బలాని, యేహి బలేహి సమన్నాగతో ఖీణాసవో భిక్ఖు ఆసవానం ఖయం పటిజానాతి – ‘ఖీణా మే ఆసవా’’’తి.

‘‘కతమాని అట్ఠ? [అ. ని. ౧౦.౯౦; పటి. మ. ౨.౪౪] ఇధ, భన్తే, ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో అనిచ్చతో సబ్బే సఙ్ఖారా యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ సుదిట్ఠా హోన్తి. యమ్పి, భన్తే, ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో అనిచ్చతో సబ్బే సఙ్ఖారా యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ సుదిట్ఠా హోన్తి, ఇదమ్పి, భన్తే, ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో బలం హోతి, యం బలం ఆగమ్మ ఖీణాసవో భిక్ఖు ఆసవానం ఖయం పటిజానాతి – ‘ఖీణా మే ఆసవా’’’తి.

‘‘పున చపరం, భన్తే, ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో అఙ్గారకాసూపమా కామా యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ సుదిట్ఠా హోన్తి. యమ్పి, భన్తే, ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో అఙ్గారకాసూపమా కామా యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ సుదిట్ఠా హోన్తి, ఇదమ్పి, భన్తే, ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో బలం హోతి, యం బలం ఆగమ్మ ఖీణాసవో భిక్ఖు ఆసవానం ఖయం పటిజానాతి – ‘ఖీణా మే ఆసవా’’’తి.

‘‘పున చపరం, భన్తే, ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో వివేకనిన్నం చిత్తం హోతి వివేకపోణం వివేకపబ్భారం వివేకట్ఠం నేక్ఖమ్మాభిరతం బ్యన్తిభూతం సబ్బసో ఆసవట్ఠానియేహి ధమ్మేహి. యమ్పి, భన్తే, ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో వివేకనిన్నం చిత్తం హోతి వివేకపోణం వివేకపబ్భారం వివేకట్ఠం నేక్ఖమ్మాభిరతం బ్యన్తిభూతం సబ్బసో ఆసవట్ఠానియేహి ధమ్మేహి, ఇదమ్పి, భన్తే, ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో బలం హోతి, యం బలం ఆగమ్మ ఖీణాసవో భిక్ఖు ఆసవానం ఖయం పటిజానాతి – ‘ఖీణా మే ఆసవా’’’తి.

‘‘పున చపరం, భన్తే, ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో చత్తారో సతిపట్ఠానా భావితా హోన్తి సుభావితా. యమ్పి, భన్తే, ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో చత్తారో సతిపట్ఠానా భావితా హోన్తి సుభావితా, ఇదమ్పి, భన్తే, ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో బలం హోతి, యం బలం ఆగమ్మ ఖీణాసవో భిక్ఖు ఆసవానం ఖయం పటిజానాతి – ‘ఖీణా మే ఆసవా’’’తి.

‘‘పున చపరం, భన్తే, ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో చత్తారో ఇద్ధిపాదా భావితా హోన్తి సుభావితా…పే… పఞ్చిన్ద్రియాని భావితాని హోన్తి సుభావితాని…పే… సత్త బోజ్ఝఙ్గా భావితా హోన్తి సుభావితా…పే… అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో భావితో హోతి సుభావితో. యమ్పి, భన్తే, ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో భావితో హోతి సుభావితో, ఇదమ్పి, భన్తే, ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో బలం హోతి, యం బలం ఆగమ్మ ఖీణాసవో భిక్ఖు ఆసవానం ఖయం పటిజానాతి – ‘ఖీణా మే ఆసవా’’’తి.

‘‘ఇమాని ఖో, భన్తే, అట్ఠ ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో బలాని, యేహి బలేహి సమన్నాగతో ఖీణాసవో భిక్ఖు ఆసవానం ఖయం పటిజానాతి – ‘ఖీణా మే ఆసవా’’’తి. అట్ఠమం.

౯. అక్ఖణసుత్తం

౨౯. ‘‘‘ఖణకిచ్చో లోకో, ఖణకిచ్చో లోకో’తి, భిక్ఖవే, అస్సుతవా పుథుజ్జనో భాసతి, నో చ ఖో సో జానాతి ఖణం వా అక్ఖణం వా. అట్ఠిమే, భిక్ఖవే, అక్ఖణా అసమయా బ్రహ్మచరియవాసాయ. కతమే అట్ఠ? ఇధ, భిక్ఖవే, తథాగతో చ లోకే ఉప్పన్నో హోతి అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా, ధమ్మో చ దేసియతి ఓపసమికో పరినిబ్బానికో సమ్బోధగామీ సుగతప్పవేదితో; అయఞ్చ పుగ్గలో నిరయం ఉపపన్నో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో అక్ఖణో అసమయో బ్రహ్మచరియవాసాయ.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, తథాగతో చ లోకే ఉప్పన్నో హోతి…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా, ధమ్మో చ దేసియతి ఓపసమికో పరినిబ్బానికో సమ్బోధగామీ సుగతప్పవేదితో; అయఞ్చ పుగ్గలో తిరచ్ఛానయోనిం ఉపపన్నో హోతి…పే….

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే…పే… అయఞ్చ పుగ్గలో పేత్తివిసయం ఉపపన్నో హోతి…పే….

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే…పే… అయఞ్చ పుగ్గలో అఞ్ఞతరం దీఘాయుకం దేవనికాయం ఉపపన్నో హోతి…పే….

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే…పే… అయఞ్చ పుగ్గలో పచ్చన్తిమేసు జనపదేసు పచ్చాజాతో హోతి, సో చ హోతి అవిఞ్ఞాతారేసు మిలక్ఖేసు [మిలక్ఖూసు (స్యా. క.) దీ. ని. ౩.౩౫౮], యత్థ నత్థి గతి భిక్ఖూనం భిక్ఖునీనం ఉపాసకానం ఉపాసికానం…పే… పఞ్చమో అక్ఖణో అసమయో బ్రహ్మచరియవాసాయ.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే…పే… అయఞ్చ పుగ్గలో మజ్ఝిమేసు జనపదేసు పచ్చాజాతో హోతి, సో చ హోతి మిచ్ఛాదిట్ఠికో విపరీతదస్సనో – ‘నత్థి దిన్నం, నత్థి యిట్ఠం, నత్థి హుతం, నత్థి సుకతదుక్కటానం కమ్మానం ఫలం విపాకో, నత్థి అయం లోకో, నత్థి పరో లోకో, నత్థి మాతా, నత్థి పితా, నత్థి సత్తా ఓపపాతికా, నత్థి లోకే సమణబ్రాహ్మణా సమ్మగ్గతా సమ్మా పటిపన్నా యే ఇమఞ్చ లోకం పరఞ్చ లోకం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేన్తీ’తి…పే….

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే…పే… అయఞ్చ పుగ్గలో మజ్ఝిమేసు జనపదేసు పచ్చాజాతో హోతి, సో చ హోతి దుప్పఞ్ఞో జళో ఏళమూగో అప్పటిబలో సుభాసితదుబ్భాసితస్స అత్థమఞ్ఞాతుం. అయం, భిక్ఖవే, సత్తమో అక్ఖణో అసమయో బ్రహ్మచరియవాసాయ.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, తథాగతో చ లోకే అనుప్పన్నో హోతి అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా. ధమ్మో చ న దేసియతి ఓపసమికో పరినిబ్బానికో సమ్బోధగామీ సుగతప్పవేదితో. అయఞ్చ పుగ్గలో మజ్ఝిమేసు జనపదేసు పచ్చాజాతో హోతి, సో చ హోతి పఞ్ఞవా అజళో అనేళమూగో పటిబలో సుభాసితదుబ్భాసితస్స అత్థమఞ్ఞాతుం. అయం, భిక్ఖవే, అట్ఠమో అక్ఖణో అసమయో బ్రహ్మచరియవాసాయ. ‘ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠ అక్ఖణా అసమయా బ్రహ్మచరియవాసాయ’’’.

‘‘ఏకోవ ఖో, భిక్ఖవే, ఖణో చ సమయో చ బ్రహ్మచరియవాసాయ. కతమో ఏకో? ఇధ, భిక్ఖవే, తథాగతో చ లోకే ఉప్పన్నో హోతి అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా. ధమ్మో చ దేసియతి ఓపసమికో పరినిబ్బానికో సమ్బోధగామీ సుగతప్పవేదితో. అయఞ్చ పుగ్గలో మజ్ఝిమేసు జనపదేసు పచ్చాజాతో హోతి, సో చ హోతి పఞ్ఞవా అజళో అనేళమూగో పటిబలో సుభాసితదుబ్భాసితస్స అత్థమఞ్ఞాతుం. అయం, భిక్ఖవే, ఏకోవ ఖణో చ సమయో చ బ్రహ్మచరియవాసాయా’’తి.

‘‘మనుస్సలాభం [మనుస్సలోకం (స్యా.)] లద్ధాన, సద్ధమ్మే సుప్పవేదితే;

యే ఖణం నాధిగచ్ఛన్తి, అతినామేన్తి తే ఖణం.

‘‘బహూ హి అక్ఖణా వుత్తా, మగ్గస్స అన్తరాయికా;

కదాచి కరహచి లోకే, ఉప్పజ్జన్తి తథాగతా.

‘‘తయిదం [తస్సిదం (క.)] సమ్ముఖీభూతం, యం లోకస్మిం సుదుల్లభం;

మనుస్సపటిలాభో చ, సద్ధమ్మస్స చ దేసనా;

అలం వాయమితుం తత్థ, అత్తకామేన [అత్థకామేన (సీ. స్యా. క.)] జన్తునా.

‘‘కథం విజఞ్ఞా సద్ధమ్మం, ఖణో వే [వో (స్యా.)] మా ఉపచ్చగా;

ఖణాతీతా హి సోచన్తి, నిరయమ్హి సమప్పితా.

‘‘ఇధ చే నం విరాధేతి, సద్ధమ్మస్స నియామతం [నియామితం (స్యా.)];

వాణిజోవ అతీతత్థో, చిరత్తం [చిరన్తం (క.)] అనుతపిస్సతి.

‘‘అవిజ్జానివుతో పోసో, సద్ధమ్మం అపరాధికో;

జాతిమరణసంసారం, చిరం పచ్చనుభోస్సతి.

‘‘యే చ లద్ధా మనుస్సత్తం, సద్ధమ్మే సుప్పవేదితే;

అకంసు సత్థు వచనం, కరిస్సన్తి కరోన్తి వా.

‘‘ఖణం పచ్చవిదుం లోకే, బ్రహ్మచరియం అనుత్తరం;

యే మగ్గం పటిపజ్జింసు, తథాగతప్పవేదితం.

‘‘యే సంవరా చక్ఖుమతా, దేసితాదిచ్చబన్ధునా;

తేసు [తేసం (క.)] గుత్తో సదా సతో, విహరే అనవస్సుతో.

‘‘సబ్బే అనుసయే ఛేత్వా, మారధేయ్యపరానుగే;

తే వే పారఙ్గతా [పారగతా (సీ. స్యా. పీ.)] లోకే, యే పత్తా ఆసవక్ఖయ’’న్తి. నవమం;

౧౦. అనురుద్ధమహావితక్కసుత్తం

౩౦. ఏకం సమయం భగవా భగ్గేసు విహరతి సుంసుమారగిరే భేసకళావనే మిగదాయే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా అనురుద్ధో చేతీసు విహరతి పాచీనవంసదాయే. అథ ఖో ఆయస్మతో అనురుద్ధస్స రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘‘అప్పిచ్ఛస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో మహిచ్ఛస్స; సన్తుట్ఠస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో అసన్తుట్ఠస్స; పవివిత్తస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో సఙ్గణికారామస్స; ఆరద్ధవీరియస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో కుసీతస్స; ఉపట్ఠితస్సతిస్సాయం [ఉపట్ఠితసతిస్సాయం (సీ. స్యా. పీ.)] ధమ్మో, నాయం ధమ్మో ముట్ఠస్సతిస్స [ముట్ఠసతిస్స (సీ. స్యా. పీ.)]; సమాహితస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో అసమాహితస్స; పఞ్ఞవతో అయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో దుప్పఞ్ఞస్సా’’తి.

అథ ఖో భగవా ఆయస్మతో అనురుద్ధస్స చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య; ఏవమేవం – భగ్గేసు సుంసుమారగిరే భేసకళావనే మిగదాయే అన్తరహితో చేతీసు పాచీనవంసదాయే ఆయస్మతో అనురుద్ధస్స సమ్ముఖే పాతురహోసి. నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే ఆసనే. ఆయస్మాపి ఖో అనురుద్ధో భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం

నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం అనురుద్ధం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘సాధు సాధు, అనురుద్ధ! సాధు ఖో త్వం, అనురుద్ధ, (యం తం మహాపురిసవితక్కం) [సత్త మహాపురిసవితక్కే (సీ. పీ.) దీ. ని. ౩.౩౫౮] వితక్కేసి – ‘అప్పిచ్ఛస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో మహిచ్ఛస్స; సన్తుట్ఠస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో అసన్తుట్ఠస్స; పవివిత్తస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో సఙ్గణికారామస్స; ఆరద్ధవీరియస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో కుసీతస్స; ఉపట్ఠితస్సతిస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో ముట్ఠస్సతిస్స; సమాహితస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో అసమాహితస్స; పఞ్ఞవతో అయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో దుప్పఞ్ఞస్సా’తి. తేన హి త్వం, అనురుద్ధ, ఇమమ్పి అట్ఠమం మహాపురిసవితక్కం వితక్కేహి – ‘నిప్పపఞ్చారామస్సాయం ధమ్మో నిప్పపఞ్చరతినో, నాయం ధమ్మో పపఞ్చారామస్స పపఞ్చరతినో’’’తి.

‘‘యతో ఖో త్వం, అనురుద్ధ, ఇమే అట్ఠ మహాపురిసవితక్కే వితక్కేస్ససి, తతో త్వం, అనురుద్ధ, యావదేవ [యావదే (సం. ని. ౨.౧౫౨)] ఆకఙ్ఖిస్ససి, వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్ససి.

‘‘యతో ఖో త్వం, అనురుద్ధ, ఇమే అట్ఠ మహాపురిసవితక్కే వితక్కేస్ససి, తతో త్వం, అనురుద్ధ, యావదేవ ఆకఙ్ఖిస్ససి, వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం సమాధిజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్ససి.

‘‘యతో ఖో త్వం, అనురుద్ధ, ఇమే అట్ఠ మహాపురిసవితక్కే వితక్కేస్ససి, తతో త్వం, అనురుద్ధ, యావదేవ ఆకఙ్ఖిస్ససి, పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖకో చ విహరిస్ససి సతో చ సమ్పజానో సుఖఞ్చ కాయేన పటిసంవేదిస్ససి యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి – ‘ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీ’తి తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్ససి.

‘‘యతో ఖో త్వం, అనురుద్ధ, ఇమే అట్ఠ మహాపురిసవితక్కే వితక్కేస్ససి, తతో త్వం, అనురుద్ధ, యావదేవ ఆకఙ్ఖిస్ససి, సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్ససి.

‘‘యతో ఖో త్వం, అనురుద్ధ, ఇమే చ అట్ఠ మహాపురిసవితక్కే వితక్కేస్ససి, ఇమేసఞ్చ చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ భవిస్ససి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ, తతో తుయ్హం, అనురుద్ధ, సేయ్యథాపి నామ గహపతిస్స వా గహపతిపుత్తస్స వా నానారత్తానం దుస్సానం దుస్సకరణ్డకో పూరో; ఏవమేవం తే పంసుకూలచీవరం ఖాయిస్సతి సన్తుట్ఠస్స విహరతో రతియా అపరితస్సాయ ఫాసువిహారాయ ఓక్కమనాయ నిబ్బానస్స.

‘‘యతో ఖో త్వం, అనురుద్ధ, ఇమే చ అట్ఠ మహాపురిసవితక్కే వితక్కేస్ససి, ఇమేసఞ్చ చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ భవిస్ససి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ, తతో తుయ్హం, అనురుద్ధ, సేయ్యథాపి నామ గహపతిస్స వా గహపతిపుత్తస్స వా సాలీనం ఓదనో విచితకాళకో అనేకసూపో అనేకబ్యఞ్జనో; ఏవమేవం తే పిణ్డియాలోపభోజనం ఖాయిస్సతి సన్తుట్ఠస్స విహరతో రతియా అపరితస్సాయ ఫాసువిహారాయ ఓక్కమనాయ నిబ్బానస్స.

‘‘యతో ఖో త్వం, అనురుద్ధ, ఇమే చ అట్ఠ మహాపురిసవితక్కే వితక్కేస్ససి, ఇమేసఞ్చ చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ భవిస్ససి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ, తతో తుయ్హం, అనురుద్ధ, సేయ్యథాపి నామ గహపతిస్స వా గహపతిపుత్తస్స వా కూటాగారం ఉల్లిత్తావలిత్తం నివాతం ఫుసితగ్గళం పిహితవాతపానం; ఏవమేవం తే రుక్ఖమూలసేనాసనం ఖాయిస్సతి సన్తుట్ఠస్స విహరతో రతియా అపరితస్సాయ ఫాసువిహారాయ ఓక్కమనాయ నిబ్బానస్స.

‘‘యతో ఖో త్వం, అనురుద్ధ, ఇమే చ అట్ఠ మహాపురిసవితక్కే వితక్కేస్ససి, ఇమేసఞ్చ చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ భవిస్ససి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ, తతో తుయ్హం, అనురుద్ధ, సేయ్యథాపి నామ గహపతిస్స వా గహపతిపుత్తస్స వా పల్లఙ్కో గోనకత్థతో పటికత్థతో పటలికత్థతో కదలిమిగపవరపచ్చత్థరణో [కాదలి… పచ్చత్థరణో (సీ.)] సఉత్తరచ్ఛదో ఉభతోలోహితకూపధానో; ఏవమేవం తే తిణసన్థారకసయనాసనం ఖాయిస్సతి సన్తుట్ఠస్స విహరతో రతియా అపరితస్సాయ ఫాసువిహారాయ ఓక్కమనాయ నిబ్బానస్స.

‘‘యతో ఖో త్వం, అనురుద్ధ, ఇమే చ అట్ఠ మహాపురిసవితక్కే వితక్కేస్ససి, ఇమేసఞ్చ చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ భవిస్ససి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ, తతో తుయ్హం, అనురుద్ధ, సేయ్యథాపి నామ గహపతిస్స వా గహపతిపుత్తస్స వా నానాభేసజ్జాని, సేయ్యథిదం – సప్పి నవనీతం తేలం మధు ఫాణితం; ఏవమేవం తే పూతిముత్తభేసజ్జం ఖాయిస్సతి సన్తుట్ఠస్స విహరతో రతియా అపరితస్సాయ ఫాసువిహారాయ ఓక్కమనాయ నిబ్బానస్స. తేన హి త్వం, అనురుద్ధ, ఆయతికమ్పి వస్సావాసం ఇధేవ చేతీసు పాచీనవంసదాయే విహరేయ్యాసీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా అనురుద్ధో భగవతో పచ్చస్సోసి.

అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం అనురుద్ధం ఇమినా ఓవాదేన ఓవదిత్వా – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవం – చేతీసు పాచీనవంసదాయే అన్తరహితో భగ్గేసు సుంసుమారగిరే భేసకళావనే మిగదాయే పాతురహోసీతి. నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే ఆసనే. నిసజ్జ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అట్ఠ ఖో, భిక్ఖవే, మహాపురిసవితక్కే దేసేస్సామి, తం సుణాథ…పే… కతమే చ, భిక్ఖవే, అట్ఠ మహాపురిసవితక్కా? అప్పిచ్ఛస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో మహిచ్ఛస్స; సన్తుట్ఠస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో అసన్తుట్ఠస్స; పవివిత్తస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో సఙ్గణికారామస్స; ఆరద్ధవీరియస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో కుసీతస్స; ఉపట్ఠితస్సతిస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో ముట్ఠస్సతిస్స; సమాహితస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో అసమాహితస్స; పఞ్ఞవతో అయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో దుప్పఞ్ఞస్స; నిప్పపఞ్చారామస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో నిప్పపఞ్చరతినో, నాయం ధమ్మో పపఞ్చారామస్స పపఞ్చరతినో’’.

‘‘‘అప్పిచ్ఛస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో మహిచ్ఛస్సా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అప్పిచ్ఛో సమానో ‘అప్పిచ్ఛోతి మం జానేయ్యు’న్తి న ఇచ్ఛతి, సన్తుట్ఠో సమానో ‘సన్తుట్ఠోతి మం జానేయ్యు’న్తి న ఇచ్ఛతి, పవివిత్తో సమానో ‘పవివిత్తోతి మం జానేయ్యు’న్తి న ఇచ్ఛతి, ఆరద్ధవీరియో సమానో ‘ఆరద్ధవీరియోతి మం జానేయ్యు’న్తి న ఇచ్ఛతి, ఉపట్ఠితస్సతి సమానో ‘ఉపట్ఠితస్సతీతి మం జానేయ్యు’న్తి న ఇచ్ఛతి, సమాహితో సమానో ‘సమాహితోతి మం జానేయ్యు’న్తి న ఇచ్ఛతి, పఞ్ఞవా సమానో ‘పఞ్ఞవాతి మం జానేయ్యు’న్తి న ఇచ్ఛతి, నిప్పపఞ్చారామో సమానో ‘నిప్పపఞ్చారామోతి మం జానేయ్యు’న్తి న ఇచ్ఛతి. ‘అప్పిచ్ఛస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో మహిచ్ఛస్సా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘సన్తుట్ఠస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో అసన్తుట్ఠస్సా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం, కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరచీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన. ‘సన్తుట్ఠస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో అసన్తుట్ఠస్సా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘పవివిత్తస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో సఙ్గణికారామస్సా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం, కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో పవివిత్తస్స విహరతో భవన్తి ఉపసఙ్కమితారో భిక్ఖూ భిక్ఖునియో ఉపాసకా ఉపాసికాయో రాజానో రాజమహామత్తా తిత్థియా తిత్థియసావకా. తత్ర భిక్ఖు వివేకనిన్నేన చిత్తేన వివేకపోణేన వివేకపబ్భారేన వివేకట్ఠేన నేక్ఖమ్మాభిరతేన అఞ్ఞదత్థు ఉయ్యోజనికపటిసంయుత్తంయేవ కథం కత్తా [పవత్తా (క.)] హోతి. ‘పవివిత్తస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో సఙ్గణికారామస్సా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘ఆరద్ధవీరియస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో కుసీతస్సా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం, కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఆరద్ధవీరియో విహరతి అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదాయ థామవా దళ్హపరక్కమో అనిక్ఖిత్తధురో కుసలేసు ధమ్మేసు. ‘ఆరద్ధవీరియస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో కుసీతస్సా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘ఉపట్ఠితస్సతిస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో ముట్ఠస్సతిస్సా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సతిమా హోతి పరమేన సతినేపక్కేన సమన్నాగతో, చిరకతమ్పి చిరభాసితమ్పి సరితా అనుస్సరితా. ‘ఉపట్ఠితస్సతిస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో, ముట్ఠస్సతిస్సా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘సమాహితస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో అసమాహితస్సా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి…పే… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ‘సమాహితస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో అసమాహితస్సా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘పఞ్ఞవతో అయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో దుప్పఞ్ఞస్సా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పఞ్ఞవా హోతి ఉదయత్థగామినియా పఞ్ఞాయ సమన్నాగతో అరియాయ నిబ్బేధికాయ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామినియా. ‘పఞ్ఞవతో అయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నాయం ధమ్మో దుప్పఞ్ఞస్సా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘నిప్పపఞ్చారామస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో నిప్పపఞ్చరతినో, నాయం ధమ్మో పపఞ్చారామస్స పపఞ్చరతినో’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో పపఞ్చనిరోధే చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతి. ‘నిప్పపఞ్చారామస్సాయం, భిక్ఖవే, ధమ్మో, నిప్పపఞ్చరతినో, నాయం ధమ్మో పపఞ్చారామస్స పపఞ్చరతినో’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్త’’న్తి.

అథ ఖో ఆయస్మా అనురుద్ధో ఆయతికమ్పి వస్సావాసం తత్థేవ చేతీసు పాచీనవంసదాయే విహాసి. అథ ఖో ఆయస్మా అనురుద్ధో ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో నచిరస్సేవ – యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి, తదనుత్తరం – బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహాసి. ‘‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’’తి అబ్భఞ్ఞాసి. అఞ్ఞతరో చ పనాయస్మా అనురుద్ధో అరహతం అహోసీతి. అథ ఖో ఆయస్మా అనురుద్ధో అరహత్తప్పత్తో తాయం వేలాయం ఇమా గాథాయో అభాసి –

[థేరగా. ౯౦౧-౯౦౩] ‘‘మమ సఙ్కప్పమఞ్ఞాయ, సత్థా లోకే అనుత్తరో;

మనోమయేన కాయేన, ఇద్ధియా ఉపసఙ్కమి.

‘‘యథా మే అహు సఙ్కప్పో, తతో ఉత్తరి దేసయి;

నిప్పపఞ్చరతో బుద్ధో, నిప్పపఞ్చం అదేసయి.

‘‘తస్సాహం ధమ్మమఞ్ఞాయ, విహాసిం సాసనే రతో;

తిస్సో విజ్జా అనుప్పత్తా, కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి. దసమం;

గహపతివగ్గో తతియో.