౧౦. నన్దమాతాసుత్తం

౫౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం ఆయస్మా చ సారిపుత్తో ఆయస్మా చ మహామోగ్గల్లానో దక్ఖిణాగిరిస్మిం చారికం చరన్తి మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం. తేన ఖో పన సమయేన వేళుకణ్డకీ [వేళుకణ్డకీ (స్యా.) అ. ని. ౬.౩౭; ౨.౧౩౪; సం. ని. ౨.౧౭౩ పస్సితబ్బం] నన్దమాతా ఉపాసికా రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ పారాయనం [చూళని. పారాయనవగ్గ, వత్థుగాథా] సరేన భాసతి.

తేన ఖో పన సమయేన వేస్సవణో మహారాజా ఉత్తరాయ దిసాయ దక్ఖిణం దిసం గచ్ఛతి కేనచిదేవ కరణీయేన. అస్సోసి ఖో వేస్సవణో మహారాజా నన్దమాతాయ ఉపాసికాయ పారాయనం సరేన భాసన్తియా, సుత్వా కథాపరియోసానం ఆగమయమానో అట్ఠాసి.

అథ ఖో నన్దమాతా ఉపాసికా పారాయనం సరేన భాసిత్వా తుణ్హీ అహోసి. అథ ఖో వేస్సవణో మహారాజా నన్దమాతాయ ఉపాసికాయ కథాపరియోసానం విదిత్వా అబ్భానుమోది – ‘‘సాధు భగిని, సాధు భగినీ’’తి! ‘‘కో పనేసో, భద్రముఖా’’తి? ‘‘అహం తే, భగిని, భాతా వేస్సవణో, మహారాజా’’తి. ‘‘సాధు, భద్రముఖ, తేన హి యో మే అయం ధమ్మపరియాయో భణితో ఇదం తే హోతు ఆతిథేయ్య’’న్తి. ‘‘సాధు, భగిని, ఏతఞ్చేవ మే హోతు ఆతిథేయ్యం. స్వేవ [స్వే చ (సీ.)] సారిపుత్తమోగ్గల్లానప్పముఖో భిక్ఖుసఙ్ఘో అకతపాతరాసో వేళుకణ్డకం ఆగమిస్సతి, తఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘం పరివిసిత్వా మమ దక్ఖిణం ఆదిసేయ్యాసి. ఏతఞ్చేవ [ఏవఞ్చ (సీ. స్యా.), ఏతఞ్చ (?)] మే భవిస్సతి ఆతిథేయ్య’’న్తి.

అథ ఖో నన్దమాతా ఉపాసికా తస్సా రత్తియా అచ్చయేన సకే నివేసనే పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదాపేసి. అథ ఖో సారిపుత్తమోగ్గల్లానప్పముఖో భిక్ఖుసఙ్ఘో అకతపాతరాసో యేన వేళుకణ్డకో తదవసరి. అథ ఖో నన్దమాతా ఉపాసికా అఞ్ఞతరం పురిసం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, అమ్భో పురిస, ఆరామం గన్త్వా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స కాలం ఆరోచేహి – ‘కాలో, భన్తే, అయ్యాయ నన్దమాతుయా నివేసనే నిట్ఠితం భత్త’’’న్తి. ‘‘ఏవం, అయ్యే’’తి ఖో సో పురిసో నన్దమాతాయ ఉపాసికాయ పటిస్సుత్వా ఆరామం గన్త్వా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స కాలం ఆరోచేసి – ‘‘కాలో, భన్తే, అయ్యాయ నన్దమాతుయా నివేసనే నిట్ఠితం భత్త’’న్తి. అథ ఖో సారిపుత్తమోగ్గల్లానప్పముఖో భిక్ఖుసఙ్ఘో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన నన్దమాతాయ ఉపాసికాయ నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో నన్దమాతా ఉపాసికా సారిపుత్తమోగ్గల్లానప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన సహత్థా సన్తప్పేసి సమ్పవారేసి.

అథ ఖో నన్దమాతా ఉపాసికా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో నన్దమాతరం ఉపాసికం ఆయస్మా సారిపుత్తో ఏతదవోచ – ‘‘కో పన తే, నన్దమాతే, భిక్ఖుసఙ్ఘస్స అబ్భాగమనం ఆరోచేసీ’’తి?

‘‘ఇధాహం, భన్తే, రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ పారాయనం సరేన భాసిత్వా తుణ్హీ అహోసిం. అథ ఖో, భన్తే, వేస్సవణో మహారాజా మమ కథాపరియోసానం విదిత్వా అబ్భానుమోది – ‘సాధు, భగిని, సాధు, భగినీ’తి! ‘కో పనేసో, భద్రముఖా’తి? ‘అహం తే, భగిని, భాతా వేస్సవణో, మహారాజా’తి. ‘సాధు, భద్రముఖ, తేన హి యో మే అయం ధమ్మపరియాయో భణితో ఇదం తే హోతు ఆతిథేయ్య’న్తి. ‘సాధు, భగిని, ఏతఞ్చేవ మే హోతు ఆతిథేయ్యం. స్వేవ సారిపుత్తమోగ్గల్లానప్పముఖో భిక్ఖుసఙ్ఘో అకతపాతరాసో వేళుకణ్డకం ఆగమిస్సతి, తఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘం పరివిసిత్వా మమ దక్ఖిణం ఆదిసేయ్యాసి. ఏతఞ్చేవ [ఏతఞ్చ (సీ.), ఏవఞ్చ (స్యా.)] మే భవిస్సతి ఆతిథేయ్య’న్తి. యదిదం [యమిదం (మ. ని. ౧.౩౬౩)], భన్తే, దానే [పుఞ్ఞం హి తం (సీ.), పుఞ్ఞం పుఞ్ఞమహితం (స్యా.), పుఞ్ఞం వా పుఞ్ఞమహం వా (పీ.), పుఞ్ఞం వా పుఞ్ఞమహీ వా (క.)] పుఞ్ఞఞ్చ పుఞ్ఞమహీ చ తం [పుఞ్ఞం హి తం (సీ.), పుఞ్ఞం పుఞ్ఞమహితం (స్యా.), పుఞ్ఞం వా పుఞ్ఞమహం వా (పీ.), పుఞ్ఞం వా పుఞ్ఞమహీ వా (క.)] వేస్సవణస్స మహారాజస్స సుఖాయ హోతూ’’తి.

‘‘అచ్ఛరియం, నన్దమాతే, అబ్భుతం, నన్దమాతే! యత్ర హి నామ వేస్సవణేన మహారాజేన ఏవంమహిద్ధికేన ఏవంమహేసక్ఖేన దేవపుత్తేన సమ్ముఖా సల్లపిస్ససీ’’తి.

‘‘న ఖో మే, భన్తే, ఏసేవ అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. అత్థి మే అఞ్ఞోపి అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. ఇధ మే, భన్తే, నన్దో నామ ఏకపుత్తకో పియో మనాపో. తం రాజానో కిస్మిఞ్చిదేవ పకరణే ఓకస్స పసయ్హ జీవితా వోరోపేసుం. తస్మిం ఖో పనాహం, భన్తే, దారకే గహితే వా గయ్హమానే వా వధే వా వజ్ఝమానే వా హతే వా హఞ్ఞమానే వా నాభిజానామి చిత్తస్స అఞ్ఞథత్త’’న్తి. ‘‘అచ్ఛరియం, నన్దమాతే, అబ్భుతం నన్దమాతే! యత్ర హి నామ చిత్తుప్పాదమ్పి [చిత్తుప్పాదమత్తమ్పి (స్యా.)] పరిసోధేస్ససీ’’తి.

‘‘న ఖో మే, భన్తే, ఏసేవ అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. అత్థి మే అఞ్ఞోపి అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. ఇధ మే, భన్తే, సామికో కాలఙ్కతో అఞ్ఞతరం యక్ఖయోనిం ఉపపన్నో. సో మే తేనేవ పురిమేన అత్తభావేన ఉద్దస్సేసి. న ఖో పనాహం, భన్తే, అభిజానామి తతోనిదానం చిత్తస్స అఞ్ఞథత్త’’న్తి. ‘‘అచ్ఛరియం, నన్దమాతే, అబ్భుతం, నన్దమాతే! యత్ర హి నామ చిత్తుప్పాదమ్పి పరిసోధేస్ససీ’’తి.

‘‘న ఖో మే, భన్తే, ఏసేవ అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. అత్థి మే అఞ్ఞోపి అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. యతోహం, భన్తే, సామికస్స దహరస్సేవ దహరా ఆనీతా నాభిజానామి సామికం మనసాపి అతిచరితా [అతిచరితుం (స్యా.), అతిచారిత్తం (క.)], కుతో పన కాయేనా’’తి! ‘‘అచ్ఛరియం, నన్దమాతే, అబ్భుతం, నన్దమాతే! యత్ర హి నామ చిత్తుప్పాదమ్పి పరిసోధేస్ససీ’’తి.

‘‘న ఖో మే, భన్తే, ఏసేవ అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. అత్థి మే అఞ్ఞోపి అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. యదాహం, భన్తే, ఉపాసికా పటిదేసితా నాభిజానామి కిఞ్చి సిక్ఖాపదం సఞ్చిచ్చ వీతిక్కమితా’’తి. ‘‘అచ్ఛరియం, నన్దమాతే, అబ్భుతం, నన్దమాతే’’తి!

‘‘న ఖో మే, భన్తే, ఏసేవ అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. అత్థి మే అఞ్ఞోపి అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. ఇధాహం, భన్తే, యావదేవ [యావదేవ (సీ. స్యా.) సం. ని. ౨.౧౫౨ పాళి చ అట్ఠకథాటీకా చ పస్సితబ్బా] ఆకఙ్ఖామి వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి. వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి. పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖికా చ విహరామి సతా చ సమ్పజానా సుఖఞ్చ కాయే పటిసంవేదేమి, యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి – ‘ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీ’తి తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి. సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామీ’’తి. ‘‘అచ్ఛరియం, నన్దమాతే, అబ్భుతం, నన్దమాతే’’తి!

‘‘న ఖో మే, భన్తే, ఏసేవ అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. అత్థి మే అఞ్ఞోపి అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. యానిమాని, భన్తే, భగవతా దేసితాని పఞ్చోరమ్భాగియాని సంయోజనాని నాహం తేసం కిఞ్చి అత్తని అప్పహీనం సమనుపస్సామీ’’తి. ‘‘అచ్ఛరియం, నన్దమాతే, అబ్భుతం, నన్దమాతే’’తి!

అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో నన్దమాతరం ఉపాసికం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా సమాదపేత్వా సముత్తేజేత్వా సమ్పహంసేత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామీతి. దసమం.

మహాయఞ్ఞవగ్గో పఞ్చమో.