౫. మహాయఞ్ఞవగ్గో

౧. సత్తవిఞ్ఞాణట్ఠితిసుత్తం

౪౪. [దీ. ని. ౩.౩౩౨; చూళని. పోసాలమాణవపుచ్ఛానిద్దేస ౮౩] ‘‘సత్తిమా, భిక్ఖవే, విఞ్ఞాణట్ఠితియో. కతమా సత్త? సన్తి, భిక్ఖవే, సత్తా నానత్తకాయా నానత్తసఞ్ఞినో, సేయ్యథాపి మనుస్సా, ఏకచ్చే చ దేవా, ఏకచ్చే చ వినిపాతికా. అయం పఠమా విఞ్ఞాణట్ఠితి.

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, సత్తా నానత్తకాయా ఏకత్తసఞ్ఞినో, సేయ్యథాపి దేవా బ్రహ్మకాయికా పఠమాభినిబ్బత్తా. అయం దుతియా విఞ్ఞాణట్ఠితి.

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, సత్తా ఏకత్తకాయా నానత్తసఞ్ఞినో, సేయ్యథాపి దేవా ఆభస్సరా. అయం తతియా విఞ్ఞాణట్ఠితి.

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, సత్తా ఏకత్తకాయా ఏకత్తసఞ్ఞినో, సేయ్యథాపి దేవా సుభకిణ్హా. అయం చతుత్థా విఞ్ఞాణట్ఠితి.

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, సత్తా సబ్బసో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా పటిఘసఞ్ఞానం అత్థఙ్గమా నానత్తసఞ్ఞానం అమనసికారా ‘అనన్తో ఆకాసో’తి ఆకాసానఞ్చాయతనూపగా. అయం పఞ్చమా విఞ్ఞాణట్ఠితి.

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, సత్తా సబ్బసో ఆకాసానఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘అనన్తం విఞ్ఞాణ’న్తి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనూపగా. అయం ఛట్ఠా విఞ్ఞాణట్ఠితి.

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, సత్తా సబ్బసో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘నత్థి కిఞ్చీ’తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనూపగా. అయం సత్తమా విఞ్ఞాణట్ఠితి. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, సత్త విఞ్ఞాణట్ఠితియో’’తి. పఠమం.

౨. సమాధిపరిక్ఖారసుత్తం

౪౫. ‘‘సత్తిమే, భిక్ఖవే, సమాధిపరిక్ఖారా. కతమే సత్త? సమ్మాదిట్ఠి, సమ్మాసఙ్కప్పో, సమ్మావాచా, సమ్మాకమ్మన్తో, సమ్మాఆజీవో, సమ్మావాయామో, సమ్మాసతి. యా ఖో, భిక్ఖవే, ఇమేహి సత్తహఙ్గేహి చిత్తస్సేకగ్గతా పరిక్ఖతా [‘సపరిక్ఖారతా’తిపి, ‘సపరిక్ఖతా’తిపి (సం. ని. ౫.౨౮)], అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అరియో సమ్మాసమాధి [సమాధి (స్యా.)] సఉపనిసో ఇతిపి సపరిక్ఖారో ఇతిపీ’’తి. దుతియం.

౩. పఠమఅగ్గిసుత్తం

౪౬. ‘‘సత్తిమే, భిక్ఖవే, అగ్గీ. కతమే సత్త? రాగగ్గి, దోసగ్గి, మోహగ్గి, ఆహునేయ్యగ్గి, గహపతగ్గి, దక్ఖిణేయ్యగ్గి, కట్ఠగ్గి – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, సత్త అగ్గీ’’తి. తతియం.

౪. దుతియఅగ్గిసుత్తం

౪౭. తేన ఖో పన సమయేన ఉగ్గతసరీరస్స బ్రాహ్మణస్స మహాయఞ్ఞో ఉపక్ఖటో హోతి. పఞ్చ ఉసభసతాని థూణూపనీతాని హోన్తి యఞ్ఞత్థాయ, పఞ్చ వచ్ఛతరసతాని థూణూపనీతాని హోన్తి యఞ్ఞత్థాయ, పఞ్చ వచ్ఛతరిసతాని థూణూపనీతాని హోన్తి యఞ్ఞత్థాయ, పఞ్చ అజసతాని థూణూపనీతాని హోన్తి యఞ్ఞత్థాయ, పఞ్చ ఉరబ్భసతాని థూణూపనీతాని హోన్తి యఞ్ఞత్థాయ. అథ ఖో ఉగ్గతసరీరో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఉగ్గతసరీరో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘సుతం మేతం, భో గోతమ, అగ్గిస్స ఆదానం [ఆధానం (సీ. స్యా.)] యూపస్స ఉస్సాపనం మహప్ఫలం హోతి మహానిసంస’’న్తి. ‘‘మయాపి ఖో ఏతం, బ్రాహ్మణ, సుతం అగ్గిస్స ఆదానం యూపస్స ఉస్సాపనం మహప్ఫలం హోతి మహానిసంస’’న్తి. దుతియమ్పి ఖో ఉగ్గతసరీరో బ్రాహ్మణో…పే… తతియమ్పి ఖో ఉగ్గతసరీరో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సుతం మేతం, భో గోతమ, అగ్గిస్స ఆదానం యూపస్స ఉస్సాపనం మహప్ఫలం హోతి మహానిసంస’’న్తి. ‘‘మయాపి ఖో ఏతం, బ్రాహ్మణ, సుతం అగ్గిస్స ఆదానం యూపస్స ఉస్సాపనం మహప్ఫలం హోతి మహానిసంస’’న్తి. ‘‘తయిదం, భో గోతమ, సమేతి భోతో చేవ గోతమస్స అమ్హాకఞ్చ, యదిదం సబ్బేన సబ్బం’’.

ఏవం వుత్తే ఆయస్మా ఆనన్దో ఉగ్గతసరీరం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచ – ‘‘న ఖో, బ్రాహ్మణ, తథాగతా ఏవం పుచ్ఛితబ్బా – ‘సుతం మేతం, భో గోతమ, అగ్గిస్స ఆదానం యూపస్స ఉస్సాపనం మహప్ఫలం హోతి మహానిసంస’న్తి. ఏవం ఖో, బ్రాహ్మణ, తథాగతా పుచ్ఛితబ్బా – ‘అహఞ్హి, భన్తే, అగ్గిం [అగ్గిస్స (క.)] ఆదాతుకామో, [ఆధాతుకామో (సీ. స్యా.)] యూపం ఉస్సాపేతుకామో. ఓవదతు మం, భన్తే, భగవా. అనుసాసతు మం, భన్తే, భగవా యం మమ అస్స దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’’తి.

అథ ఖో ఉగ్గతసరీరో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అహఞ్హి, భో గోతమ, అగ్గిం ఆదాతుకామో యూపం ఉస్సాపేతుకామో. ఓవదతు మం భవం గోతమో. అనుసాసతు మం భవం గోతమో యం మమ అస్స దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి.

‘‘అగ్గిం, బ్రాహ్మణ, ఆదేన్తో [ఆధేన్తో (సీ. స్యా.)] యూపం ఉస్సాపేన్తో పుబ్బేవ యఞ్ఞా తీణి సత్థాని ఉస్సాపేతి అకుసలాని దుక్ఖుద్రయాని [దుక్ఖుద్దయాని (సీ.)] దుక్ఖవిపాకాని. కతమాని తీణి? కాయసత్థం, వచీసత్థం, మనోసత్థం. అగ్గిం, బ్రాహ్మణ, ఆదేన్తో యూపం ఉస్సాపేన్తో పుబ్బేవ యఞ్ఞా ఏవం చిత్తం ఉప్పాదేసి – ‘ఏత్తకా ఉసభా హఞ్ఞన్తు యఞ్ఞత్థాయ, ఏత్తకా వచ్ఛతరా హఞ్ఞన్తు యఞ్ఞత్థాయ, ఏత్తకా వచ్ఛతరియో హఞ్ఞన్తు యఞ్ఞత్థాయ, ఏత్తకా అజా హఞ్ఞన్తు యఞ్ఞత్థాయ, ఏత్తకా ఉరబ్భా హఞ్ఞన్తు యఞ్ఞత్థాయా’తి. సో ‘పుఞ్ఞం కరోమీ’తి అపుఞ్ఞం కరోతి, ‘కుసలం కరోమీ’తి అకుసలం కరోతి, ‘సుగతియా మగ్గం పరియేసామీ’తి దుగ్గతియా మగ్గం పరియేసతి. అగ్గిం, బ్రాహ్మణ, ఆదేన్తో యూపం ఉస్సాపేన్తో పుబ్బేవ యఞ్ఞా ఇదం పఠమం మనోసత్థం ఉస్సాపేతి అకుసలం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాకం.

‘‘పున చపరం, బ్రాహ్మణ, అగ్గిం ఆదేన్తో యూపం ఉస్సాపేన్తో పుబ్బేవ యఞ్ఞా ఏవం వాచం భాసతి – ‘ఏత్తకా ఉసభా హఞ్ఞన్తు యఞ్ఞత్థాయ, ఏత్తకా వచ్ఛతరా హఞ్ఞన్తు యఞ్ఞత్థాయ, ఏత్తకా వచ్ఛతరియో హఞ్ఞన్తు యఞ్ఞత్థాయ, ఏత్తకా అజా హఞ్ఞన్తు యఞ్ఞత్థాయ, ఏత్తకా ఉరబ్భా హఞ్ఞన్తు యఞ్ఞత్థాయా’తి. సో ‘పుఞ్ఞం కరోమీ’తి అపుఞ్ఞం కరోతి, ‘కుసలం కరోమీ’తి అకుసలం కరోతి, ‘సుగతియా మగ్గం పరియేసామీ’తి దుగ్గతియా మగ్గం పరియేసతి. అగ్గిం, బ్రాహ్మణ, ఆదేన్తో యూపం ఉస్సాపేన్తో పుబ్బేవ యఞ్ఞా ఇదం దుతియం వచీసత్థం ఉస్సాపేతి అకుసలం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాకం.

‘‘పున చపరం, బ్రాహ్మణ, అగ్గిం ఆదేన్తో యూపం ఉస్సాపేన్తో పుబ్బేవ యఞ్ఞా సయం పఠమం సమారమ్భతి [సమారబ్భతి (సీ. క.), సమారభతి (స్యా.)] ఉసభా హన్తుం [హఞ్ఞన్తు (సీ. స్యా.)] యఞ్ఞత్థాయ, సయం పఠమం సమారమ్భతి వచ్ఛతరా హన్తుం యఞ్ఞత్థాయ, సయం పఠమం సమారమ్భతి వచ్ఛతరియో హన్తుం యఞ్ఞత్థాయ, సయం పఠమం సమారమ్భతి అజా హన్తుం యఞ్ఞత్థాయ, సయం పఠమం సమారమ్భతి ఉరబ్భా హన్తుం యఞ్ఞత్థాయ [హఞ్ఞన్తు యఞ్ఞత్థాయాతి (సీ. స్యా.)]. సో ‘పుఞ్ఞం కరోమీ’తి అపుఞ్ఞం కరోతి, ‘కుసలం కరోమీ’తి అకుసలం కరోతి, ‘సుగతియా మగ్గం పరియేసామీ’తి దుగ్గతియా మగ్గం పరియేసతి. అగ్గిం, బ్రాహ్మణ, ఆదేన్తో యూపం ఉస్సాపేన్తో పుబ్బేవ యఞ్ఞా ఇదం తతియం కాయసత్థం ఉస్సాపేతి అకుసలం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాకం. అగ్గిం, బ్రాహ్మణ, ఆదేన్తో యూపం ఉస్సాపేన్తో పుబ్బేవ యఞ్ఞా ఇమాని తీణి సత్థాని ఉస్సాపేతి అకుసలాని దుక్ఖుద్రయాని దుక్ఖవిపాకాని.

‘‘తయోమే, బ్రాహ్మణ, అగ్గీ పహాతబ్బా పరివజ్జేతబ్బా, న సేవితబ్బా. కతమే తయో? రాగగ్గి, దోసగ్గి, మోహగ్గి.

‘‘కస్మా చాయం, బ్రాహ్మణ, రాగగ్గి పహాతబ్బో పరివజ్జేతబ్బో, న సేవితబ్బో? రత్తో ఖో, బ్రాహ్మణ, రాగేన అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో కాయేన దుచ్చరితం చరతి, వాచాయ దుచ్చరితం చరతి, మనసా దుచ్చరితం చరతి. సో కాయేన దుచ్చరితం చరిత్వా, వాచాయ దుచ్చరితం చరిత్వా, మనసా దుచ్చరితం చరిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. తస్మాయం రాగగ్గి పహాతబ్బో పరివజ్జేతబ్బో, న సేవితబ్బో.

‘‘కస్మా చాయం, బ్రాహ్మణ, దోసగ్గి పహాతబ్బో పరివజ్జేతబ్బో, న సేవితబ్బో? దుట్ఠో ఖో, బ్రాహ్మణ, దోసేన అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో కాయేన దుచ్చరితం చరతి, వాచాయ దుచ్చరితం చరతి, మనసా దుచ్చరితం చరతి. సో కాయేన దుచ్చరితం చరిత్వా, వాచాయ దుచ్చరితం చరిత్వా, మనసా దుచ్చరితం చరిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. తస్మాయం దోసగ్గి పహాతబ్బో పరివజ్జేతబ్బో, న సేవితబ్బో.

‘‘కస్మా చాయం, బ్రాహ్మణ, మోహగ్గి పహాతబ్బో పరివజ్జేతబ్బో, న సేవితబ్బో? మూళ్హో ఖో, బ్రాహ్మణ, మోహేన అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో కాయేన దుచ్చరితం చరతి, వాచాయ దుచ్చరితం చరతి, మనసా దుచ్చరితం చరతి. సో కాయేన దుచ్చరితం చరిత్వా, వాచాయ దుచ్చరితం చరిత్వా, మనసా దుచ్చరితం చరిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. తస్మాయం మోహగ్గి పహాతబ్బో పరివజ్జేతబ్బో, న సేవితబ్బో. ఇమే ఖో తయో, బ్రాహ్మణ, అగ్గీ పహాతబ్బా పరివజ్జేతబ్బా, న సేవితబ్బా.

‘‘తయో ఖో, బ్రాహ్మణ, అగ్గీ సక్కత్వా గరుం కత్వా మానేత్వా పూజేత్వా సమ్మా సుఖం పరిహాతబ్బా. కతమే తయో? ఆహునేయ్యగ్గి, గహపతగ్గి, దక్ఖిణేయ్యగ్గి.

‘‘కతమో చ, బ్రాహ్మణ, ఆహునేయ్యగ్గి? ఇధ, బ్రాహ్మణ, యస్స తే హోన్తి మాతాతి వా పితాతి వా, అయం వుచ్చతి, బ్రాహ్మణ, ఆహునేయ్యగ్గి. తం కిస్స హేతు? అతోహయం [ఇతోపాయం (క.)], బ్రాహ్మణ, ఆహుతో సమ్భూతో, తస్మాయం ఆహునేయ్యగ్గి సక్కత్వా గరుం కత్వా మానేత్వా పూజేత్వా సమ్మా సుఖం పరిహాతబ్బో.

‘‘కతమో చ, బ్రాహ్మణ, గహపతగ్గి? ఇధ, బ్రాహ్మణ, యస్స తే హోన్తి పుత్తాతి వా దారాతి వా దాసాతి వా పేస్సాతి వా కమ్మకరాతి వా, అయం వుచ్చతి, బ్రాహ్మణ, గహపతగ్గి. తస్మాయం గహపతగ్గి సక్కత్వా గరుం కత్వా మానేత్వా పూజేత్వా సమ్మా సుఖం పరిహాతబ్బో.

‘‘కతమో చ, బ్రాహ్మణ, దక్ఖిణేయ్యగ్గి? ఇధ, బ్రాహ్మణ, యే తే సమణబ్రాహ్మణా పరప్పవాదా పటివిరతా ఖన్తిసోరచ్చే నివిట్ఠా ఏకమత్తానం దమేన్తి, ఏకమత్తానం సమేన్తి, ఏకమత్తానం పరినిబ్బాపేన్తి, అయం వుచ్చతి, బ్రాహ్మణ, దక్ఖిణేయ్యగ్గి. తస్మాయం దక్ఖిణేయ్యగ్గి సక్కత్వా గరుం కత్వా మానేత్వా పూజేత్వా సమ్మా సుఖం పరిహాతబ్బో. ఇమే ఖో, బ్రాహ్మణ, తయో అగ్గీ సక్కత్వా గరుం కత్వా మానేత్వా పూజేత్వా సమ్మా సుఖం పరిహాతబ్బా.

‘‘అయం ఖో పన, బ్రాహ్మణ, కట్ఠగ్గి కాలేన కాలం ఉజ్జలేతబ్బో, కాలేన కాలం అజ్ఝుపేక్ఖితబ్బో, కాలేన కాలం నిబ్బాపేతబ్బో, కాలేన కాలం నిక్ఖిపితబ్బో’’తి.

ఏవం వుత్తే ఉగ్గతసరీరో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ; అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గతన్తి. ఏసాహం, భో గోతమ, పఞ్చ ఉసభసతాని ముఞ్చామి జీవితం దేమి, పఞ్చ వచ్ఛతరసతాని ముఞ్చామి జీవితం దేమి, పఞ్చ వచ్ఛతరిసతాని ముఞ్చామి జీవితం దేమి, పఞ్చ అజసతాని ముఞ్చామి జీవితం దేమి, పఞ్చ ఉరబ్భసతాని ముఞ్చామి జీవితం దేమి. హరితాని చేవ తిణాని ఖాదన్తు, సీతాని చ పానీయాని పివన్తు, సీతో చ నేసం వాతో ఉపవాయత’’న్తి [ఉపవాయతూతి (క.)]. చతుత్థం.

౫. పఠమసఞ్ఞాసుత్తం

౪౮. ‘‘సత్తిమా, భిక్ఖవే, సఞ్ఞా భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోన్తి మహానిసంసా అమతోగధా అమతపరియోసానా.

‘‘కతమా సత్త? అసుభసఞ్ఞా, మరణసఞ్ఞా, ఆహారే పటికూలసఞ్ఞా, సబ్బలోకే అనభిరతసఞ్ఞా, అనిచ్చసఞ్ఞా, అనిచ్చే దుక్ఖసఞ్ఞా, దుక్ఖే అనత్తసఞ్ఞా. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, సత్త సఞ్ఞా భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోన్తి మహానిసంసా అమతోగధా అమతపరియోసానా’’తి. పఞ్చమం.

౬. దుతియసఞ్ఞాసుత్తం

౪౯. ‘‘సత్తిమా, భిక్ఖవే, సఞ్ఞా భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోన్తి మహానిసంసా అమతోగధా అమతపరియోసానా. కతమా సత్త? అసుభసఞ్ఞా, మరణసఞ్ఞా, ఆహారే పటికూలసఞ్ఞా, సబ్బలోకే అనభిరతసఞ్ఞా, అనిచ్చసఞ్ఞా, అనిచ్చే దుక్ఖసఞ్ఞా, దుక్ఖే అనత్తసఞ్ఞా. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, సత్త సఞ్ఞా భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోన్తి మహానిసంసా అమతోగధా అమతపరియోసానాతి.

‘‘‘అసుభసఞ్ఞా, భిక్ఖవే, భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోతి మహానిసంసా అమతోగధా అమతపరియోసానా’తి. ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? అసుభసఞ్ఞాపరిచితేన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో చేతసా బహులం విహరతో మేథునధమ్మసమాపత్తియా చిత్తం పతిలీయతి పతికుటతి పతివత్తతి, న సమ్పసారియతి ఉపేక్ఖా వా పాటికుల్యతా వా సణ్ఠాతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, కుక్కుటపత్తం వా న్హారుదద్దులం వా అగ్గిమ్హి పక్ఖిత్తం పతిలీయతి పతికుటతి పతివత్తతి, న సమ్పసారియతి. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అసుభసఞ్ఞాపరిచితేన చేతసా బహులం విహరతో మేథునధమ్మసమాపత్తియా చిత్తం పతిలీయతి పతికుటతి పతివత్తతి, న సమ్పసారియతి ఉపేక్ఖా వా పాటికుల్యతా వా సణ్ఠాతి.

‘‘సచే, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అసుభసఞ్ఞాపరిచితేన చేతసా బహులం విహరతో మేథునధమ్మసమాపత్తియా చిత్తం అనుసన్దహతి [అనుసణ్ఠాతి (సీ.)] అప్పటికుల్యతా సణ్ఠాతి; వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా ‘అభావితా మే అసుభసఞ్ఞా, నత్థి మే పుబ్బేనాపరం విసేసో, అప్పత్తం మే భావనాబల’న్తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. సచే పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అసుభసఞ్ఞాపరిచితేన చేతసా బహులం విహరతో మేథునధమ్మసమాపత్తియా చిత్తం పతిలీయతి పతికుటతి పతివత్తతి, న సమ్పసారియతి ఉపేక్ఖా వా పాటికుల్యతా వా సణ్ఠాతి; వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా ‘సుభావితా మే అసుభసఞ్ఞా, అత్థి మే పుబ్బేనాపరం విసేసో, పత్తం మే భావనాబల’న్తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. ‘అసుభసఞ్ఞా, భిక్ఖవే, భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోతి మహానిసంసా అమతోగధా అమతపరియోసానా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘మరణసఞ్ఞా, భిక్ఖవే, భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోతి మహానిసంసా అమతోగధా అమతపరియోసానా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? మరణసఞ్ఞాపరిచితేన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో చేతసా బహులం విహరతో జీవితనికన్తియా చిత్తం పతిలీయతి పతికుటతి పతివత్తతి, న సమ్పసారియతి ఉపేక్ఖా వా పాటికుల్యతా వా సణ్ఠాతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, కుక్కుటపత్తం వా న్హారుదద్దులం వా అగ్గిమ్హి పక్ఖిత్తం పతిలీయతి పతికుటతి పతివత్తతి, న సమ్పసారియతి. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో మరణసఞ్ఞాపరిచితేన చేతసా బహులం విహరతో జీవితనికన్తియా చిత్తం పతిలీయతి పతికుటతి పతివత్తతి, న సమ్పసారియతి ఉపేక్ఖా వా పాటికుల్యతా వా సణ్ఠాతి.

‘‘సచే, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో మరణసఞ్ఞాపరిచితేన చేతసా బహులం విహరతో జీవితనికన్తియా చిత్తం అనుసన్దహతి అప్పటికుల్యతా సణ్ఠాతి; వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా ‘అభావితా మే మరణసఞ్ఞా, నత్థి మే పుబ్బేనాపరం విసేసో, అప్పత్తం మే భావనాబల’న్తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. సచే పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో మరణసఞ్ఞాపరిచితేన చేతసా బహులం విహరతో జీవితనికన్తియా చిత్తం పతిలీయతి పతికుటతి పతివత్తతి, న సమ్పసారియతి ఉపేక్ఖా వా పాటికుల్యతా వా సణ్ఠాతి; వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా ‘సుభావితా మే మరణసఞ్ఞా, అత్థి మే పుబ్బేనాపరం విసేసో, పత్తం మే భావనాబల’న్తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. ‘మరణసఞ్ఞా, భిక్ఖవే, భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోతి మహానిసంసా అమతోగధా అమతపరియోసానా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘ఆహారే పటికూలసఞ్ఞా, భిక్ఖవే, భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోతి మహానిసంసా అమతోగధా అమతపరియోసానా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం, కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఆహారే పటికూలసఞ్ఞాపరిచితేన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో చేతసా బహులం విహరతో రసతణ్హాయ చిత్తం పతిలీయతి …పే… ఉపేక్ఖా వా పాటికుల్యతా వా సణ్ఠాతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, కుక్కుటపత్తం వా న్హారుదద్దులం వా అగ్గిమ్హి పక్ఖిత్తం పతిలీయతి పతికుటతి పతివత్తతి, న సమ్పసారియతి. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో ఆహారే పటికూలసఞ్ఞాపరిచితేన చేతసా బహులం విహరతో రసతణ్హాయ చిత్తం పతిలీయతి…పే… ఉపేక్ఖా వా పాటికుల్యతా వా సణ్ఠాతి.

‘‘సచే, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో ఆహారే పటికూలసఞ్ఞాపరిచితేన చేతసా బహులం విహరతో రసతణ్హాయ చిత్తం అనుసన్దహతి అప్పటికుల్యతా సణ్ఠాతి; వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా ‘అభావితా మే ఆహారే పటికూలసఞ్ఞా, నత్థి మే పుబ్బేనాపరం విసేసో, అప్పత్తం మే భావనాబల’న్తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. సచే పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో ఆహారే పటికూలసఞ్ఞాపరిచితేన చేతసా బహులం విహరతో రసతణ్హాయ చిత్తం పతిలీయతి…పే… ఉపేక్ఖా వా పాటికుల్యతా వా సణ్ఠాతి; వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా ‘సుభావితా మే ఆహారే పటికూలసఞ్ఞా, అత్థి మే పుబ్బేనాపరం విసేసో, పత్తం మే భావనాబల’న్తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. ‘ఆహారే పటికూలసఞ్ఞా, భిక్ఖవే, భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోతి మహానిసంసా అమతోగధా అమతపరియోసానా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘సబ్బలోకే అనభిరతసఞ్ఞా, భిక్ఖవే, భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోతి మహానిసంసా అమతోగధా అమతపరియోసానా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? సబ్బలోకే అనభిరతసఞ్ఞాపరిచితేన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో చేతసా బహులం విహరతో లోకచిత్రేసు చిత్తం పతిలీయతి…పే… సేయ్యథాపి భిక్ఖవే…పే… పతిలీయతి పతికుటతి పతివత్తతి, న సమ్పసారియతి. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో సబ్బలోకే అనభిరతసఞ్ఞాపరిచితేన చేతసా బహులం విహరతో లోకచిత్రేసు చిత్తం పతిలీయతి పతికుటతి పతివత్తతి, న సమ్పసారియతి ఉపేక్ఖా వా పాటికుల్యతా వా సణ్ఠాతి.

‘‘సచే, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో సబ్బలోకే అనభిరతసఞ్ఞాపరిచితేన చేతసా బహులం విహరతో లోకచిత్రేసు చిత్తం అనుసన్దహతి అప్పటికుల్యతా సణ్ఠాతి; వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా ‘అభావితా మే సబ్బలోకే అనభిరతసఞ్ఞా, నత్థి మే పుబ్బేనాపరం విసేసో, అప్పత్తం మే భావనాబల’న్తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. సచే పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో సబ్బలోకే అనభిరతసఞ్ఞాపరిచితేన చేతసా బహులం విహరతో లోకచిత్రేసు చిత్తం పతిలీయతి…పే… ఉపేక్ఖా వా పాటికుల్యతా వా సణ్ఠాతి; వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా ‘సుభావితా మే సబ్బలోకే అనభిరతసఞ్ఞా, అత్థి మే పుబ్బేనాపరం విసేసో, పత్తం మే భావనాబల’న్తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. ‘సబ్బలోకే అనభిరతసఞ్ఞా, భిక్ఖవే, భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోతి మహానిసంసా అమతోగధా అమతపరియోసానా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘అనిచ్చసఞ్ఞా, భిక్ఖవే, భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోతి మహానిసంసా అమతోగధా అమతపరియోసానా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? అనిచ్చసఞ్ఞాపరిచితేన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో చేతసా బహులం విహరతో లాభసక్కారసిలోకే చిత్తం పతిలీయతి…పే… ఉపేక్ఖా వా పాటికుల్యతా వా సణ్ఠాతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, కుక్కుటపత్తం వా న్హారుదద్దులం వా అగ్గిమ్హి పక్ఖిత్తం పతిలీయతి పతికుటతి పతివత్తతి న సమ్పసారియతి. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అనిచ్చసఞ్ఞాపరిచితేన చేతసా బహులం విహరతో లాభసక్కారసిలోకే చిత్తం పతిలీయతి…పే… ఉపేక్ఖా వా పాటికుల్యతా వా సణ్ఠాతి.

‘‘సచే, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అనిచ్చసఞ్ఞాపరిచితేన చేతసా బహులం విహరతో లాభసక్కారసిలోకే చిత్తం అనుసన్దహతి అప్పటికుల్యతా సణ్ఠాతి; వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా ‘అభావితా మే అనిచ్చసఞ్ఞా, నత్థి మే పుబ్బేనాపరం విసేసో, అప్పత్తం మే భావనాబల’న్తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. సచే పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అనిచ్చసఞ్ఞాపరిచితేన చేతసా బహులం విహరతో లాభసక్కారసిలోకే చిత్తం పతిలీయతి పతికుటతి పతివత్తతి, న సమ్పసారియతి ఉపేక్ఖా వా పాటికుల్యతా వా సణ్ఠాతి; వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా ‘సుభావితా మే అనిచ్చసఞ్ఞా, అత్థి మే పుబ్బేనాపరం విసేసో, పత్తం మే భావనాబల’న్తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. ‘అనిచ్చసఞ్ఞా, భిక్ఖవే, భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోతి మహానిసంసా అమతోగధా అమతపరియోసానా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘అనిచ్చే దుక్ఖసఞ్ఞా, భిక్ఖవే, భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోతి మహానిసంసా అమతోగధా అమతపరియోసానా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? అనిచ్చే దుక్ఖసఞ్ఞాపరిచితేన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో చేతసా బహులం విహరతో ఆలస్యే కోసజ్జే విస్సట్ఠియే పమాదే అననుయోగే అపచ్చవేక్ఖణాయ తిబ్బా భయసఞ్ఞా పచ్చుపట్ఠితా హోతి, సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఉక్ఖిత్తాసికే వధకే.

‘‘సచే, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అనిచ్చే దుక్ఖసఞ్ఞాపరిచితేన చేతసా బహులం విహరతో ఆలస్యే కోసజ్జే విస్సట్ఠియే పమాదే అననుయోగే అపచ్చవేక్ఖణాయ తిబ్బా భయసఞ్ఞా, న పచ్చుపట్ఠితా హోతి, సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఉక్ఖిత్తాసికే వధకే. వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా ‘అభావితా మే అనిచ్చే దుక్ఖసఞ్ఞా, నత్థి మే పుబ్బేనాపరం విసేసో, అప్పత్తం మే భావనాబల’న్తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. సచే పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అనిచ్చే దుక్ఖసఞ్ఞాపరిచితేన చేతసా బహులం విహరతో ఆలస్యే కోసజ్జే విస్సట్ఠియే పమాదే అననుయోగే అపచ్చవేక్ఖణాయ తిబ్బా భయసఞ్ఞా పచ్చుపట్ఠితా హోతి, సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఉక్ఖిత్తాసికే వధకే. వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా ‘సుభావితా మే అనిచ్చే దుక్ఖసఞ్ఞా, అత్థి మే పుబ్బేనాపరం విసేసో, పత్తం మే భావనాబల’న్తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. ‘అనిచ్చే దుక్ఖసఞ్ఞా, భిక్ఖవే, భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోతి మహానిసంసా అమతోగధా అమతపరియోసానా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘దుక్ఖే అనత్తసఞ్ఞా, భిక్ఖవే, భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోతి మహానిసంసా అమతోగధా అమతపరియోసానా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? దుక్ఖే అనత్తసఞ్ఞాపరిచితేన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో చేతసా బహులం విహరతో ఇమస్మిఞ్చ సవిఞ్ఞాణకే కాయే బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేసు అహఙ్కారమమఙ్కారమానాపగతం మానసం హోతి విధాసమతిక్కన్తం సన్తం సువిముత్తం.

‘‘సచే, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో దుక్ఖే అనత్తసఞ్ఞాపరిచితేన చేతసా బహులం విహరతో ఇమస్మిఞ్చ సవిఞ్ఞాణకే కాయే బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేసు న అహఙ్కారమమఙ్కారమానాపగతం మానసం హోతి విధాసమతిక్కన్తం సన్తం సువిముత్తం. వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా ‘అభావితా మే దుక్ఖే అనత్తసఞ్ఞా, నత్థి మే పుబ్బేనాపరం విసేసో, అప్పత్తం మే భావనాబల’న్తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి.

‘‘సచే పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో దుక్ఖే అనత్తసఞ్ఞాపరిచితేన చేతసా బహులం విహరతో ఇమస్మిఞ్చ సవిఞ్ఞాణకే కాయే బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేసు అహఙ్కారమమఙ్కారమానాపగతం మానసం హోతి విధాసమతిక్కన్తం సన్తం సువిముత్తం. వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా ‘సుభావితా మే దుక్ఖే అనత్తసఞ్ఞా, అత్థి మే పుబ్బేనాపరం విసేసో, పత్తం మే భావనాబల’న్తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. ‘దుక్ఖే అనత్తసఞ్ఞా, భిక్ఖవే, భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోతి మహానిసంసా అమతోగధా అమతపరియోసానా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, సత్త సఞ్ఞా భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోన్తి మహానిసంసా అమతోగధా అమతపరియోసానా’’తి. ఛట్ఠం.

౭. మేథునసుత్తం

౫౦. అథ ఖో జాణుస్సోణి బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో జాణుస్సోణి బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘భవమ్పి నో గోతమో బ్రహ్మచారీ పటిజానాతీ’’తి? ‘‘యఞ్హి తం, బ్రాహ్మణ, సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అఖణ్డం అచ్ఛిద్దం అసబలం అకమ్మాసం పరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం చరతీ’తి, మమేవ తం, బ్రాహ్మణ, సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, అఖణ్డం అచ్ఛిద్దం అసబలం అకమ్మాసం పరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం చరామీ’’’తి. ‘‘కిం పన, భో గోతమ, బ్రహ్మచరియస్స ఖణ్డమ్పి ఛిద్దమ్పి సబలమ్పి కమ్మాసమ్పీ’’తి?

‘‘ఇధ, బ్రాహ్మణ, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా సమ్మా బ్రహ్మచారీ పటిజానమానో న హేవ ఖో మాతుగామేన సద్ధిం ద్వయంద్వయసమాపత్తిం సమాపజ్జతి; అపి చ ఖో మాతుగామస్స ఉచ్ఛాదనపరిమద్దనన్హాపనసమ్బాహనం సాదియతి. సో తం అస్సాదేతి [సో తదస్సాదేతి (సీ.)], తం నికామేతి, తేన చ విత్తిం ఆపజ్జతి. ఇదమ్పి ఖో, బ్రాహ్మణ, బ్రహ్మచరియస్స ఖణ్డమ్పి ఛిద్దమ్పి సబలమ్పి కమ్మాసమ్పి. అయం వుచ్చతి, బ్రాహ్మణ, అపరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం చరతి, సంయుత్తో మేథునేన సంయోగేన న పరిముచ్చతి జాతియా జరాయ మరణేన [జరామరణేన (సీ. స్యా.)] సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి, న పరిముచ్చతి దుక్ఖస్మాతి వదామి.

‘‘పున చపరం, బ్రాహ్మణ, ఇధేకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా సమ్మా బ్రహ్మచారీ పటిజానమానో న హేవ ఖో మాతుగామేన సద్ధిం ద్వయంద్వయసమాపత్తిం సమాపజ్జతి, నపి మాతుగామస్స ఉచ్ఛాదనపరిమద్దనన్హాపనసమ్బాహనం సాదియతి; అపి చ ఖో మాతుగామేన సద్ధిం సఞ్జగ్ఘతి సంకీళతి సంకేలాయతి…పే… నపి మాతుగామేన సద్ధిం సఞ్జగ్ఘతి సంకీళతి సంకేలాయతి; అపి చ ఖో మాతుగామస్స చక్ఖునా చక్ఖుం ఉపనిజ్ఝాయతి పేక్ఖతి…పే… నపి మాతుగామస్స చక్ఖునా చక్ఖుం ఉపనిజ్ఝాయతి పేక్ఖతి; అపి చ ఖో మాతుగామస్స సద్దం సుణాతి తిరోకుట్టం వా తిరోపాకారం వా హసన్తియా వా భణన్తియా వా గాయన్తియా వా రోదన్తియా వా…పే… నపి మాతుగామస్స సద్దం సుణాతి తిరోకుట్టం వా తిరోపాకారం వా హసన్తియా వా భణన్తియా వా గాయన్తియా వా రోదన్తియా వా; అపి చ ఖో యానిస్స తాని పుబ్బే మాతుగామేన సద్ధిం హసితలపితకీళితాని తాని అనుస్సరతి…పే… నపి యానిస్స తాని పుబ్బే మాతుగామేన సద్ధిం హసితలపితకీళితాని తాని అనుస్సరతి; అపి చ ఖో పస్సతి గహపతిం వా గహపతిపుత్తం వా పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితం సమఙ్గీభూతం పరిచారయమానం…పే… నపి పస్సతి గహపతిం వా గహపతిపుత్తం వా పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితం సమఙ్గీభూతం పరిచారయమానం; అపి చ ఖో అఞ్ఞతరం దేవనికాయం పణిధాయ బ్రహ్మచరియం చరతి ఇమినాహం సీలేన వా వతేన వా తపేన వా బ్రహ్మచరియేన వా దేవో వా భవిస్సామి దేవఞ్ఞతరో వాతి. సో తం అస్సాదేతి, తం నికామేతి, తేన చ విత్తిం ఆపజ్జతి. ఇదమ్పి ఖో, బ్రాహ్మణ, బ్రహ్మచరియస్స ఖణ్డమ్పి ఛిద్దమ్పి సబలమ్పి కమ్మాసమ్పి. అయం వుచ్చతి, బ్రాహ్మణ, అపరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం చరతి సంయుత్తో మేథునేన సంయోగేన, న పరిముచ్చతి జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి, న పరిముచ్చతి దుక్ఖస్మాతి వదామి.

‘‘యావకీవఞ్చాహం, బ్రాహ్మణ, ఇమేసం సత్తన్నం మేథునసంయోగానం అఞ్ఞతరఞ్ఞతరమేథునసంయోగం [అఞ్ఞతరం మేథునసంయోగం (సీ. స్యా.)] అత్తని అప్పహీనం సమనుపస్సిం, నేవ తావాహం, బ్రాహ్మణ, సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధోతి పచ్చఞ్ఞాసిం [అభిసమ్బుద్ధో పచ్చఞ్ఞాసిం (సీ. స్యా.)].

‘‘యతో చ ఖోహం, బ్రాహ్మణ, ఇమేసం సత్తన్నం మేథునసంయోగానం అఞ్ఞతరఞ్ఞతరమేథునసంయోగం అత్తని అప్పహీనం న సమనుపస్సిం, అథాహం, బ్రాహ్మణ, సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధోతి పచ్చఞ్ఞాసిం. ‘ఞాణఞ్చ పన మే దస్సనం ఉదపాది, అకుప్పా మే విముత్తి [చేతోవిముత్తి (సీ. క.)], అయమన్తిమా జాతి, నత్థి దాని పునబ్భవో’’’తి.

ఏవం వుత్తే జాణుస్సోణి బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ; అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి. సత్తమం.

౮. సంయోగసుత్తం

౫౧. ‘‘సంయోగవిసంయోగం వో, భిక్ఖవే, ధమ్మపరియాయం దేసేస్సామి. తం సుణాథ…పే… కతమో చ సో, భిక్ఖవే, సంయోగో విసంయోగో ధమ్మపరియాయో?

‘‘ఇత్థీ, భిక్ఖవే, అజ్ఝత్తం ఇత్థిన్ద్రియం మనసి కరోతి – ఇత్థికుత్తం ఇత్థాకప్పం ఇత్థివిధం ఇత్థిచ్ఛన్దం ఇత్థిస్సరం ఇత్థాలఙ్కారం. సా తత్థ రజ్జతి తత్రాభిరమతి. సా తత్థ రత్తా తత్రాభిరతా బహిద్ధా పురిసిన్ద్రియం మనసి కరోతి – పురిసకుత్తం పురిసాకప్పం పురిసవిధం పురిసచ్ఛన్దం పురిసస్సరం పురిసాలఙ్కారం. సా తత్థ రజ్జతి తత్రాభిరమతి. సా తత్థ రత్తా తత్రాభిరతా బహిద్ధా సంయోగం ఆకఙ్ఖతి. యఞ్చస్సా సంయోగపచ్చయా ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం తఞ్చ ఆకఙ్ఖతి. ఇత్థత్తే, భిక్ఖవే, అభిరతా సత్తా పురిసేసు సంయోగం గతా. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, ఇత్థీ ఇత్థత్తం నాతివత్తతి.

‘‘పురిసో, భిక్ఖవే, అజ్ఝత్తం పురిసిన్ద్రియం మనసి కరోతి – పురిసకుత్తం పురిసాకప్పం పురిసవిధం పురిసచ్ఛన్దం పురిసస్సరం పురిసాలఙ్కారం. సో తత్థ రజ్జతి తత్రాభిరమతి. సో తత్థ రత్తో తత్రాభిరతో బహిద్ధా ఇత్థిన్ద్రియం మనసి కరోతి – ఇత్థికుత్తం ఇత్థాకప్పం ఇత్థివిధం ఇత్థిచ్ఛన్దం ఇత్థిస్సరం ఇత్థాలఙ్కారం. సో తత్థ రజ్జతి తత్రాభిరమతి. సో తత్థ రత్తో తత్రాభిరతో బహిద్ధా సంయోగం ఆకఙ్ఖతి. యఞ్చస్స సంయోగపచ్చయా ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం తఞ్చ ఆకఙ్ఖతి. పురిసత్తే, భిక్ఖవే, అభిరతా సత్తా ఇత్థీసు సంయోగం గతా. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పురిసో పురిసత్తం నాతివత్తతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, సంయోగో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, విసంయోగో హోతి? ఇత్థీ, భిక్ఖవే, అజ్ఝత్తం ఇత్థిన్ద్రియం న మనసి కరోతి – ఇత్థికుత్తం ఇత్థాకప్పం ఇత్థివిధం ఇత్థిచ్ఛన్దం ఇత్థిస్సరం ఇత్థాలఙ్కారం. సా తత్థ న రజ్జతి, సా తత్ర నాభిరమతి. సా తత్థ అరత్తా తత్ర అనభిరతా బహిద్ధా పురిసిన్ద్రియం న మనసి కరోతి – పురిసకుత్తం పురిసాకప్పం పురిసవిధం పురిసచ్ఛన్దం పురిసస్సరం పురిసాలఙ్కారం. సా తత్థ న రజ్జతి, తత్ర నాభిరమతి. సా తత్థ అరత్తా తత్ర అనభిరతా బహిద్ధా సంయోగం నాకఙ్ఖతి. యఞ్చస్సా సంయోగపచ్చయా ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం తఞ్చ నాకఙ్ఖతి. ఇత్థత్తే, భిక్ఖవే, అనభిరతా సత్తా పురిసేసు విసంయోగం గతా. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, ఇత్థీ ఇత్థత్తం అతివత్తతి.

‘‘పురిసో, భిక్ఖవే, అజ్ఝత్తం పురిసిన్ద్రియం న మనసి కరోతి – పురిసకుత్తం పురిసాకప్పం పురిసవిధం పురిసచ్ఛన్దం పురిసస్సరం పురిసాలఙ్కారం. సో తత్థ న రజ్జతి, సో తత్ర నాభిరమతి. సో తత్థ అరత్తో తత్ర అనభిరతో బహిద్ధా ఇత్థిన్ద్రియం న మనసి కరోతి – ఇత్థికుత్తం ఇత్థాకప్పం ఇత్థివిధం ఇత్థిచ్ఛన్దం ఇత్థిస్సరం ఇత్థాలఙ్కారం. సో తత్థ న రజ్జతి, తత్ర నాభిరమతి. సో తత్థ అరత్తో తత్ర అనభిరతో బహిద్ధా సంయోగం నాకఙ్ఖతి. యఞ్చస్స సంయోగపచ్చయా ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం తఞ్చ నాకఙ్ఖతి. పురిసత్తే, భిక్ఖవే, అనభిరతా సత్తా ఇత్థీసు విసంయోగం గతా. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పురిసో పురిసత్తం అతివత్తతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, విసంయోగో హోతి. అయం ఖో, భిక్ఖవే, సంయోగో విసంయోగో ధమ్మపరియాయో’’తి. అట్ఠమం.

౯. దానమహప్ఫలసుత్తం

౫౨. ఏకం సమయం భగవా చమ్పాయం విహరతి గగ్గరాయ పోక్ఖరణియా తీరే. అథ ఖో సమ్బహులా చమ్పేయ్యకా ఉపాసకా యేన ఆయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో చమ్పేయ్యకా ఉపాసకా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచుం – ‘‘చిరస్సుతా నో, భన్తే [భన్తే సారిపుత్త (సీ.)], భగవతో సమ్ముఖా ధమ్మీకథా. సాధు మయం, భన్తే, లభేయ్యామ భగవతో సమ్ముఖా ధమ్మిం కథం [భగవతో సన్తికా ధమ్మిం కథం (సీ.), భగవతో ధమ్మిం కథం (స్యా.)] సవనాయా’’తి. ‘‘తేనహావుసో, తదహుపోసథే ఆగచ్ఛేయ్యాథ, అప్పేవ నామ లభేయ్యాథ భగవతో సమ్ముఖా [భగవతో సన్తికే (స్యా.)] ధమ్మిం కథం సవనాయా’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో చమ్పేయ్యకా ఉపాసకా ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స పటిస్సుత్వా ఉట్ఠాయాసనా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కమింసు.

అథ ఖో చమ్పేయ్యకా ఉపాసకా తదహుపోసథే యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో తేహి చమ్పేయ్యకేహి ఉపాసకేహి సద్ధిం యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘సియా ను ఖో, భన్తే, ఇధేకచ్చస్స తాదిసంయేవ దానం దిన్నం న మహప్ఫలం హోతి న మహానిసంసం; సియా పన, భన్తే, ఇధేకచ్చస్స తాదిసంయేవ దానం దిన్నం మహప్ఫలం హోతి మహానిసంస’’న్తి? ‘‘సియా, సారిపుత్త, ఇధేకచ్చస్స తాదిసంయేవ దానం దిన్నం న మహప్ఫలం హోతి న మహానిసంసం; సియా పన, సారిపుత్త, ఇధేకచ్చస్స తాదిసంయేవ దానం దిన్నం మహప్ఫలం హోతి మహానిసంస’’న్తి. ‘‘కో ను ఖో, భన్తే, హేతు కో పచ్చయో యేన మిధేకచ్చస్స తాదిసంయేవ దానం దిన్నం న మహప్ఫలం హోతి న మహానిసంసం; కో ను ఖో, భన్తే, హేతు కో పచ్చయో యేన మిధేకచ్చస్స తాదిసంయేవ దానం దిన్నం మహప్ఫలం హోతి మహానిసంస’’న్తి?

‘‘ఇధ, సారిపుత్త, ఏకచ్చో సాపేఖో [సాపేక్ఖో (స్యా.)] దానం దేతి, పతిబద్ధచిత్తో [పతిబన్ధచిత్తో (క.)] దానం దేతి, సన్నిధిపేఖో దానం దేతి, ‘ఇమం పేచ్చ పరిభుఞ్జిస్సామీ’తి దానం దేతి. సో తం దానం దేతి సమణస్స వా బ్రాహ్మణస్స వా అన్నం పానం వత్థం యానం మాలాగన్ధవిలేపనం సేయ్యావసథపదీపేయ్యం. తం కిం మఞ్ఞసి, సారిపుత్త, దదేయ్య ఇధేకచ్చో ఏవరూపం దాన’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘తత్ర, సారిపుత్త, య్వాయం సాపేఖో దానం దేతి, పతిబద్ధచిత్తో దానం దేతి, సన్నిధిపేఖో దానం దేతి, ‘ఇమం పేచ్చ పరిభుఞ్జిస్సామీ’తి దానం దేతి. సో తం దానం దత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా చాతుమహారాజికానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జతి. సో తం కమ్మం ఖేపేత్వా తం ఇద్ధిం తం యసం తం ఆధిపచ్చం ఆగామీ హోతి ఆగన్తా ఇత్థత్తం.

‘‘ఇధ పన, సారిపుత్త, ఏకచ్చో న హేవ ఖో సాపేఖో దానం దేతి, న పతిబద్ధచిత్తో దానం దేతి, న సన్నిధిపేఖో దానం దేతి, న ‘ఇమం పేచ్చ పరిభుఞ్జిస్సామీ’తి దానం దేతి; అపి చ ఖో ‘సాహు దాన’న్తి దానం దేతి…పే… నపి ‘సాహు దాన’న్తి దానం దేతి; అపి చ ఖో ‘దిన్నపుబ్బం కతపుబ్బం పితుపితామహేహి న అరహామి పోరాణం కులవంసం హాపేతు’న్తి దానం దేతి…పే… నపి ‘దిన్నపుబ్బం కతపుబ్బం పితుపితామహేహి న అరహామి పోరాణం కులవంసం హాపేతు’న్తి దానం దేతి; అపి చ ఖో ‘అహం పచామి, ఇమే న పచన్తి, నారహామి పచన్తో అపచన్తానం దానం అదాతు’న్తి దానం దేతి…పే… నపి ‘అహం పచామి, ఇమే న పచన్తి, నారహామి పచన్తో అపచన్తానం దానం అదాతు’న్తి దానం దేతి; అపి చ ఖో ‘యథా తేసం పుబ్బకానం ఇసీనం తాని మహాయఞ్ఞాని అహేసుం, సేయ్యథిదం – అట్ఠకస్స వామకస్స వామదేవస్స వేస్సామిత్తస్స యమదగ్గినో అఙ్గీరసస్స భారద్వాజస్స వాసేట్ఠస్స కస్సపస్స భగునో, ఏవం మే అయం దానసంవిభాగో భవిస్సతీ’తి దానం దేతి…పే… నపి ‘యథా తేసం పుబ్బకానం ఇసీనం తాని మహాయఞ్ఞాని అహేసుం, సేయ్యథిదం – అట్ఠకస్స వామకస్స వామదేవస్స వేస్సామిత్తస్స యమదగ్గినో అఙ్గీరసస్స భారద్వాజస్స వాసేట్ఠస్స కస్సపస్స భగునో, ఏవం మే అయం దానసంవిభాగో భవిస్సతీ’తి దానం దేతి; అపి చ ఖో ‘ఇమం మే దానం దదతో చిత్తం పసీదతి, అత్తమనతా సోమనస్సం ఉపజాయతీ’తి దానం దేతి…పే… నపి ‘ఇమం మే దానం దదతో చిత్తం పసీదతి, అత్తమనతా సోమనస్సం ఉపజాయతీ’తి దానం దేతి; అపి చ ఖో చిత్తాలఙ్కారచిత్తపరిక్ఖారం దానం దేతి. సో తం దానం దేతి సమణస్స వా బ్రాహ్మణస్స వా అన్నం పానం వత్థం యానం మాలాగన్ధవిలేపనం సేయ్యావసథపదీపేయ్యం. తం కిం మఞ్ఞసి, సారిపుత్త, దదేయ్య ఇధేకచ్చో ఏవరూపం దాన’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘తత్ర, సారిపుత్త, య్వాయం న హేవ [నహేవ ఖో (సీ. స్యా.)] సాపేఖో దానం దేతి; న పతిబద్ధచిత్తో దానం దేతి; న సన్నిధిపేఖో దానం దేతి; న ‘ఇమం పేచ్చ పరిభుఞ్జిస్సామీ’తి దానం దేతి; నపి ‘సాహు దాన’న్తి దానం దేతి; నపి ‘దిన్నపుబ్బం కతపుబ్బం పితుపితామహేహి న అరహామి పోరాణం కులవంసం హాపేతు’న్తి దానం దేతి; నపి ‘అహం పచామి, ఇమే న పచన్తి, నారహామి పచన్తో అపచన్తానం దానం అదాతు’న్తి దానం దేతి; నపి ‘యథా తేసం పుబ్బకానం ఇసీనం తాని మహాయఞ్ఞాని అహేసుం, సేయ్యథిదం – అట్ఠకస్స వామకస్స వామదేవస్స వేస్సామిత్తస్స యమదగ్గినో అఙ్గీరసస్స భారద్వాజస్స వాసేట్ఠస్స కస్సపస్స భగునో, ఏవం మే అయం దానసంవిభాగో భవిస్సతీ’తి దానం దేతి; నపి ‘ఇమం మే దానం దదతో చిత్తం పసీదతి, అత్తమనతా సోమనస్సం ఉపజాయతీ’తి దానం దేతి; అపి చ ఖో చిత్తాలఙ్కారచిత్తపరిక్ఖారం దానం దేతి. సో తం దానం దత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా బ్రహ్మకాయికానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జతి. సో తం కమ్మం ఖేపేత్వా తం ఇద్ధిం తం యసం తం ఆధిపచ్చం అనాగామీ హోతి అనాగన్తా ఇత్థత్తం. అయం ఖో, సారిపుత్త, హేతు అయం పచ్చయో యేన మిధేకచ్చస్స తాదిసంయేవ దానం దిన్నం న మహప్ఫలం హోతి న మహానిసంసం. అయం పన, సారిపుత్త, హేతు అయం పచ్చయో యేన మిధేకచ్చస్స తాదిసంయేవ దానం దిన్నం మహప్ఫలం హోతి మహానిసంస’’న్తి. నవమం.

౧౦. నన్దమాతాసుత్తం

౫౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం ఆయస్మా చ సారిపుత్తో ఆయస్మా చ మహామోగ్గల్లానో దక్ఖిణాగిరిస్మిం చారికం చరన్తి మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం. తేన ఖో పన సమయేన వేళుకణ్డకీ [వేళుకణ్డకీ (స్యా.) అ. ని. ౬.౩౭; ౨.౧౩౪; సం. ని. ౨.౧౭౩ పస్సితబ్బం] నన్దమాతా ఉపాసికా రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ పారాయనం [చూళని. పారాయనవగ్గ, వత్థుగాథా] సరేన భాసతి.

తేన ఖో పన సమయేన వేస్సవణో మహారాజా ఉత్తరాయ దిసాయ దక్ఖిణం దిసం గచ్ఛతి కేనచిదేవ కరణీయేన. అస్సోసి ఖో వేస్సవణో మహారాజా నన్దమాతాయ ఉపాసికాయ పారాయనం సరేన భాసన్తియా, సుత్వా కథాపరియోసానం ఆగమయమానో అట్ఠాసి.

అథ ఖో నన్దమాతా ఉపాసికా పారాయనం సరేన భాసిత్వా తుణ్హీ అహోసి. అథ ఖో వేస్సవణో మహారాజా నన్దమాతాయ ఉపాసికాయ కథాపరియోసానం విదిత్వా అబ్భానుమోది – ‘‘సాధు భగిని, సాధు భగినీ’’తి! ‘‘కో పనేసో, భద్రముఖా’’తి? ‘‘అహం తే, భగిని, భాతా వేస్సవణో, మహారాజా’’తి. ‘‘సాధు, భద్రముఖ, తేన హి యో మే అయం ధమ్మపరియాయో భణితో ఇదం తే హోతు ఆతిథేయ్య’’న్తి. ‘‘సాధు, భగిని, ఏతఞ్చేవ మే హోతు ఆతిథేయ్యం. స్వేవ [స్వే చ (సీ.)] సారిపుత్తమోగ్గల్లానప్పముఖో భిక్ఖుసఙ్ఘో అకతపాతరాసో వేళుకణ్డకం ఆగమిస్సతి, తఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘం పరివిసిత్వా మమ దక్ఖిణం ఆదిసేయ్యాసి. ఏతఞ్చేవ [ఏవఞ్చ (సీ. స్యా.), ఏతఞ్చ (?)] మే భవిస్సతి ఆతిథేయ్య’’న్తి.

అథ ఖో నన్దమాతా ఉపాసికా తస్సా రత్తియా అచ్చయేన సకే నివేసనే పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదాపేసి. అథ ఖో సారిపుత్తమోగ్గల్లానప్పముఖో భిక్ఖుసఙ్ఘో అకతపాతరాసో యేన వేళుకణ్డకో తదవసరి. అథ ఖో నన్దమాతా ఉపాసికా అఞ్ఞతరం పురిసం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, అమ్భో పురిస, ఆరామం గన్త్వా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స కాలం ఆరోచేహి – ‘కాలో, భన్తే, అయ్యాయ నన్దమాతుయా నివేసనే నిట్ఠితం భత్త’’’న్తి. ‘‘ఏవం, అయ్యే’’తి ఖో సో పురిసో నన్దమాతాయ ఉపాసికాయ పటిస్సుత్వా ఆరామం గన్త్వా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స కాలం ఆరోచేసి – ‘‘కాలో, భన్తే, అయ్యాయ నన్దమాతుయా నివేసనే నిట్ఠితం భత్త’’న్తి. అథ ఖో సారిపుత్తమోగ్గల్లానప్పముఖో భిక్ఖుసఙ్ఘో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన నన్దమాతాయ ఉపాసికాయ నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో నన్దమాతా ఉపాసికా సారిపుత్తమోగ్గల్లానప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన సహత్థా సన్తప్పేసి సమ్పవారేసి.

అథ ఖో నన్దమాతా ఉపాసికా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో నన్దమాతరం ఉపాసికం ఆయస్మా సారిపుత్తో ఏతదవోచ – ‘‘కో పన తే, నన్దమాతే, భిక్ఖుసఙ్ఘస్స అబ్భాగమనం ఆరోచేసీ’’తి?

‘‘ఇధాహం, భన్తే, రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ పారాయనం సరేన భాసిత్వా తుణ్హీ అహోసిం. అథ ఖో, భన్తే, వేస్సవణో మహారాజా మమ కథాపరియోసానం విదిత్వా అబ్భానుమోది – ‘సాధు, భగిని, సాధు, భగినీ’తి! ‘కో పనేసో, భద్రముఖా’తి? ‘అహం తే, భగిని, భాతా వేస్సవణో, మహారాజా’తి. ‘సాధు, భద్రముఖ, తేన హి యో మే అయం ధమ్మపరియాయో భణితో ఇదం తే హోతు ఆతిథేయ్య’న్తి. ‘సాధు, భగిని, ఏతఞ్చేవ మే హోతు ఆతిథేయ్యం. స్వేవ సారిపుత్తమోగ్గల్లానప్పముఖో భిక్ఖుసఙ్ఘో అకతపాతరాసో వేళుకణ్డకం ఆగమిస్సతి, తఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘం పరివిసిత్వా మమ దక్ఖిణం ఆదిసేయ్యాసి. ఏతఞ్చేవ [ఏతఞ్చ (సీ.), ఏవఞ్చ (స్యా.)] మే భవిస్సతి ఆతిథేయ్య’న్తి. యదిదం [యమిదం (మ. ని. ౧.౩౬౩)], భన్తే, దానే [పుఞ్ఞం హి తం (సీ.), పుఞ్ఞం పుఞ్ఞమహితం (స్యా.), పుఞ్ఞం వా పుఞ్ఞమహం వా (పీ.), పుఞ్ఞం వా పుఞ్ఞమహీ వా (క.)] పుఞ్ఞఞ్చ పుఞ్ఞమహీ చ తం [పుఞ్ఞం హి తం (సీ.), పుఞ్ఞం పుఞ్ఞమహితం (స్యా.), పుఞ్ఞం వా పుఞ్ఞమహం వా (పీ.), పుఞ్ఞం వా పుఞ్ఞమహీ వా (క.)] వేస్సవణస్స మహారాజస్స సుఖాయ హోతూ’’తి.

‘‘అచ్ఛరియం, నన్దమాతే, అబ్భుతం, నన్దమాతే! యత్ర హి నామ వేస్సవణేన మహారాజేన ఏవంమహిద్ధికేన ఏవంమహేసక్ఖేన దేవపుత్తేన సమ్ముఖా సల్లపిస్ససీ’’తి.

‘‘న ఖో మే, భన్తే, ఏసేవ అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. అత్థి మే అఞ్ఞోపి అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. ఇధ మే, భన్తే, నన్దో నామ ఏకపుత్తకో పియో మనాపో. తం రాజానో కిస్మిఞ్చిదేవ పకరణే ఓకస్స పసయ్హ జీవితా వోరోపేసుం. తస్మిం ఖో పనాహం, భన్తే, దారకే గహితే వా గయ్హమానే వా వధే వా వజ్ఝమానే వా హతే వా హఞ్ఞమానే వా నాభిజానామి చిత్తస్స అఞ్ఞథత్త’’న్తి. ‘‘అచ్ఛరియం, నన్దమాతే, అబ్భుతం నన్దమాతే! యత్ర హి నామ చిత్తుప్పాదమ్పి [చిత్తుప్పాదమత్తమ్పి (స్యా.)] పరిసోధేస్ససీ’’తి.

‘‘న ఖో మే, భన్తే, ఏసేవ అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. అత్థి మే అఞ్ఞోపి అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. ఇధ మే, భన్తే, సామికో కాలఙ్కతో అఞ్ఞతరం యక్ఖయోనిం ఉపపన్నో. సో మే తేనేవ పురిమేన అత్తభావేన ఉద్దస్సేసి. న ఖో పనాహం, భన్తే, అభిజానామి తతోనిదానం చిత్తస్స అఞ్ఞథత్త’’న్తి. ‘‘అచ్ఛరియం, నన్దమాతే, అబ్భుతం, నన్దమాతే! యత్ర హి నామ చిత్తుప్పాదమ్పి పరిసోధేస్ససీ’’తి.

‘‘న ఖో మే, భన్తే, ఏసేవ అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. అత్థి మే అఞ్ఞోపి అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. యతోహం, భన్తే, సామికస్స దహరస్సేవ దహరా ఆనీతా నాభిజానామి సామికం మనసాపి అతిచరితా [అతిచరితుం (స్యా.), అతిచారిత్తం (క.)], కుతో పన కాయేనా’’తి! ‘‘అచ్ఛరియం, నన్దమాతే, అబ్భుతం, నన్దమాతే! యత్ర హి నామ చిత్తుప్పాదమ్పి పరిసోధేస్ససీ’’తి.

‘‘న ఖో మే, భన్తే, ఏసేవ అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. అత్థి మే అఞ్ఞోపి అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. యదాహం, భన్తే, ఉపాసికా పటిదేసితా నాభిజానామి కిఞ్చి సిక్ఖాపదం సఞ్చిచ్చ వీతిక్కమితా’’తి. ‘‘అచ్ఛరియం, నన్దమాతే, అబ్భుతం, నన్దమాతే’’తి!

‘‘న ఖో మే, భన్తే, ఏసేవ అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. అత్థి మే అఞ్ఞోపి అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. ఇధాహం, భన్తే, యావదేవ [యావదేవ (సీ. స్యా.) సం. ని. ౨.౧౫౨ పాళి చ అట్ఠకథాటీకా చ పస్సితబ్బా] ఆకఙ్ఖామి వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి. వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి. పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖికా చ విహరామి సతా చ సమ్పజానా సుఖఞ్చ కాయే పటిసంవేదేమి, యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి – ‘ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీ’తి తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి. సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామీ’’తి. ‘‘అచ్ఛరియం, నన్దమాతే, అబ్భుతం, నన్దమాతే’’తి!

‘‘న ఖో మే, భన్తే, ఏసేవ అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. అత్థి మే అఞ్ఞోపి అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో. యానిమాని, భన్తే, భగవతా దేసితాని పఞ్చోరమ్భాగియాని సంయోజనాని నాహం తేసం కిఞ్చి అత్తని అప్పహీనం సమనుపస్సామీ’’తి. ‘‘అచ్ఛరియం, నన్దమాతే, అబ్భుతం, నన్దమాతే’’తి!

అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో నన్దమాతరం ఉపాసికం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా సమాదపేత్వా సముత్తేజేత్వా సమ్పహంసేత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామీతి. దసమం.

మహాయఞ్ఞవగ్గో పఞ్చమో.