పఠమపణ్ణాసకం

౧. ధనవగ్గో

౧. పఠమపియసుత్తం

౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘సత్తహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం అప్పియో చ హోతి అమనాపో చ అగరు చ అభావనీయో చ. కతమేహి సత్తహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు లాభకామో చ హోతి, సక్కారకామో చ హోతి, అనవఞ్ఞత్తికామో చ హోతి, అహిరికో చ హోతి, అనోత్తప్పీ చ, పాపిచ్ఛో చ, మిచ్ఛాదిట్ఠి చ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, సత్తహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం అప్పియో చ హోతి అమనాపో చ అగరు చ అభావనీయో చ.

‘‘సత్తహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం పియో చ హోతి, మనాపో చ గరు చ భావనీయో చ. కతమేహి సత్తహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు న లాభకామో చ హోతి, న సక్కారకామో చ హోతి, న అనవఞ్ఞత్తికామో చ హోతి, హిరిమా చ హోతి, ఓత్తప్పీ చ, అప్పిచ్ఛో చ, సమ్మాదిట్ఠి చ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, సత్తహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం పియో చ హోతి మనాపో చ గరు చ భావనీయో చా’’తి. పఠమం.

౨. దుతియపియసుత్తం

౨. ‘‘సత్తహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం అప్పియో చ హోతి అమనాపో చ అగరు చ అభావనీయో చ. కతమేహి సత్తహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు లాభకామో చ హోతి, సక్కారకామో చ హోతి, అనవఞ్ఞత్తికామో చ హోతి, అహిరికో చ హోతి, అనోత్తప్పీ చ, ఇస్సుకీ చ, మచ్ఛరీ చ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, సత్తహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం అప్పియో చ హోతి అమనాపో చ అగరు చ అభావనీయో చ.

‘‘సత్తహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు+? సబ్రహ్మచారీనం పియో చ హోతి మనాపో చ గరు చ భావనీయో చ. కతమేహి సత్తహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు న లాభకామో చ హోతి, న సక్కారకామో చ హోతి, న అనవఞ్ఞత్తికామో చ హోతి, హిరిమా చ హోతి, ఓత్తప్పీ చ, అనిస్సుకీ చ, అమచ్ఛరీ చ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, సత్తహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం పియో చ హోతి మనాపో చ గరు చ భావనీయో చా’’తి. దుతియం.

౩. సంఖిత్తబలసుత్తం

౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే…పే… సత్తిమాని, భిక్ఖవే, బలాని. కతమాని సత్త? సద్ధాబలం, వీరియబలం, హిరీబలం, ఓత్తప్పబలం, సతిబలం, సమాధిబలం, పఞ్ఞాబలం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, సత్త బలానీతి.

‘‘సద్ధాబలం వీరియఞ్చ, హిరీ [హిరి (సీ. పీ. క.)] ఓత్తప్పియం బలం;

సతిబలం సమాధి చ, పఞ్ఞా వే సత్తమం బలం;

ఏతేహి బలవా భిక్ఖు, సుఖం జీవతి పణ్డితో;

‘‘యోనిసో విచినే ధమ్మం, పఞ్ఞాయత్థం విపస్సతి;

పజ్జోతస్సేవ నిబ్బానం, విమోక్ఖో హోతి చేతసో’’తి. తతియం;

౪. విత్థతబలసుత్తం

౪. ‘‘సత్తిమాని, భిక్ఖవే, బలాని. కతమాని సత్త? సద్ధాబల, వీరియబలం, హిరీబలం, ఓత్తప్పబలం, సతిబలం, సమాధిబలం, పఞ్ఞాబలం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, సద్ధాబలం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో సద్ధో హోతి, సద్దహతి తథాగతస్స బోధిం – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’తి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సద్ధాబలం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, వీరియబలం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో ఆరద్ధవీరియో విహరతి అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ, కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదాయ, థామవా దళ్హపరక్కమో అనిక్ఖిత్తధురో కుసలేసు ధమ్మేసు. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, వీరియబలం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, హిరీబలం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో హిరిమా హోతి, హిరీయతి కాయదుచ్చరితేన వచీదుచ్చరితేన మనోదుచ్చరితేన, హిరీయతి పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, హిరీబలం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, ఓత్తప్పబలం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో ఓత్తప్పీ హోతి, ఓత్తప్పతి కాయదుచ్చరితేన వచీదుచ్చరితేన మనోదుచ్చరితేన, ఓత్తప్పతి పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఓత్తప్పబలం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, సతిబలం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో సతిమా హోతి పరమేన సతినేపక్కేన సమన్నాగతో చిరకతమ్పి చిరభాసితమ్పి సరితా అనుస్సరితా. ఇదం, వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సతిబలం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, సమాధిబలం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో వివిచ్చేవ కామేహి…పే… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమాధిబలం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, పఞ్ఞాబలం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో పఞ్ఞవా హోతి ఉదయత్థగామినియా పఞ్ఞాయ సమన్నాగతో అరియాయ నిబ్బేధికాయ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామినియా. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, పఞ్ఞాబలం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, సత్త బలానీతి.

‘‘సద్ధాబలం వీరియఞ్చ, హిరీ ఓత్తప్పియం బలం;

సతిబలం సమాధి చ, పఞ్ఞా వే సత్తమం బలం;

ఏతేహి బలవా భిక్ఖు, సుఖం జీవతి పణ్డితో.

‘‘యోనిసో విచినే ధమ్మం, పఞ్ఞాయత్థం విపస్సతి;

పజ్జోతస్సేవ నిబ్బానం, విమోక్ఖో హోతి చేతసో’’తి. చతుత్థం;

౫. సంఖిత్తధనసుత్తం

౫. ‘‘సత్తిమాని, భిక్ఖవే, ధనాని. కతమాని సత్త? సద్ధాధనం, సీలధనం, హిరీధనం, ఓత్తప్పధనం, సుతధనం, చాగధనం, పఞ్ఞాధనం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, సత్త ధనానీతి.

‘‘సద్ధాధనం సీలధనం, హిరీ ఓత్తప్పియం ధనం;

సుతధనఞ్చ చాగో చ, పఞ్ఞా వే సత్తమం ధనం.

‘‘యస్స ఏతే ధనా అత్థి, ఇత్థియా పురిసస్స వా;

అదలిద్దోతి తం ఆహు, అమోఘం తస్స జీవితం.

‘‘తస్మా సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ, పసాదం ధమ్మదస్సనం;

అనుయుఞ్జేథ మేధావీ, సరం [వరం (క.)] బుద్ధాన సాసన’’న్తి. పఞ్చమం;

౬. విత్థతధనసుత్తం

౬. ‘‘సత్తిమాని, భిక్ఖవే, ధనాని. కతమాని సత్త? సద్ధాధనం, సీలధనం, హిరీధనం, ఓత్తప్పధనం, సుతధనం, చాగధనం, పఞ్ఞాధనం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, సద్ధాధనం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో సద్ధో హోతి, సద్దహతి తథాగతస్స బోధిం – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో…పే… బుద్ధో భగవా’తి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సద్ధాధనం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, సీలధనం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి…పే… సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా పటివిరతో హోతి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సీలధనం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, హిరీధనం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో హిరీమా హోతి, హిరీయతి కాయదుచ్చరితేన వచీదుచ్చరితేన మనోదుచ్చరితేన, హిరీయతి పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, హిరీధనం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, ఓత్తప్పధనం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో ఓత్తప్పీ హోతి, ఓత్తప్పతి కాయదుచ్చరితేన వచీదుచ్చరితేన మనోదుచ్చరితేన, ఓత్తప్పతి పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఓత్తప్పధనం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, సుతధనం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో బహుస్సుతో హోతి సుతధరో సుతసన్నిచయో. యే తే ధమ్మా ఆదికల్యాణా మజ్ఝేకల్యాణా పరియోసానకల్యాణా సాత్థం సబ్యఞ్జనం, కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం అభివదన్తి. తథారూపాస్స ధమ్మా బహుస్సుతా హోన్తి ధాతా వచసా పరిచితా మనసానుపేక్ఖితా దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సుతధనం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, చాగధనం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో విగతమలమచ్ఛేరేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి ముత్తచాగో పయతపాణి వోస్సగ్గరతో యాచయోగో దానసంవిభాగరతో. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, చాగధనం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, పఞ్ఞాధనం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో పఞ్ఞవా హోతి…పే… సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామినియా. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, పఞ్ఞాధనం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, సత్తధనానీతి.

‘‘సద్ధాధనం సీలధనం, హిరీ ఓత్తప్పియం ధనం;

సుతధనఞ్చ చాగో చ, పఞ్ఞా వే సత్తమం ధనం.

‘‘యస్స ఏతే ధనా అత్థి, ఇత్థియా పురిసస్స వా;

అదలిద్దోతి తం ఆహు, అమోఘం తస్స జీవితం.

‘‘తస్మా సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ, పసాదం ధమ్మదస్సనం;

అనుయుఞ్జేథ మేధావీ, సరం బుద్ధాన సాసన’’న్తి. ఛట్ఠం;

౭. ఉగ్గసుత్తం

౭. అథ ఖో ఉగ్గో రాజమహామత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఉగ్గో రాజమహామత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘అచ్ఛరియం, భన్తే, అబ్భుతం, భన్తే! యావ అడ్ఢో చాయం, భన్తే, మిగారో రోహణేయ్యో యావ మహద్ధనో యావ మహాభోగో’’తి. ‘‘కీవ అడ్ఢో పనుగ్గ, మిగారో రోహణేయ్యో, కీవ మహద్ధనో, కీవ మహాభోగో’’తి? ‘‘సతం, భన్తే, సతసహస్సానం [సహస్సానం (సీ.), సహస్సాని (స్యా.), సతసహస్సాని (?)] హిరఞ్ఞస్స, కో పన వాదో రూపియస్సా’’తి! ‘‘అత్థి ఖో ఏతం, ఉగ్గ, ధనం నేతం ‘నత్థీ’తి వదామీతి. తఞ్చ ఖో ఏతం, ఉగ్గ, ధనం సాధారణం అగ్గినా ఉదకేన రాజూహి చోరేహి అప్పియేహి దాయాదేహి. సత్త ఖో ఇమాని, ఉగ్గ, ధనాని అసాధారణాని అగ్గినా ఉదకేన రాజూహి చోరేహి అప్పియేహి దాయాదేహి. కతమాని సత్త? సద్ధాధనం, సీలధనం, హిరీధనం, ఓత్తప్పధనం, సుతధనం, చాగధనం, పఞ్ఞాధనం. ఇమాని ఖో, ఉగ్గ, సత్త ధనాని అసాధారణాని అగ్గినా ఉదకేన రాజూహి చోరేహి అప్పియేహి దాయాదేహీతి.

‘‘సద్ధాధనం సీలధనం, హిరీ ఓత్తప్పియం ధనం;

సుతధనఞ్చ చాగో చ, పఞ్ఞా వే సత్తమం ధనం.

‘‘యస్స ఏతే ధనా అత్థి, ఇత్థియా పురిసస్స వా;

స వే మహద్ధనో లోకే, అజేయ్యో దేవమానుసే.

‘‘తస్మా సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ, పసాదం ధమ్మదస్సనం;

అనుయుఞ్జేథ మేధావీ, సరం బుద్ధాన సాసన’’న్తి. సత్తమం;

౮. సంయోజనసుత్తం

౮. ‘‘సత్తిమాని, భిక్ఖవే, సంయోజనాని. కతమాని సత్త? అనునయసంయోజనం, పటిఘసంయోజనం, దిట్ఠిసంయోజనం, విచికిచ్ఛాసంయోజనం, మానసంయోజనం, భవరాగసంయోజనం, అవిజ్జాసంయోజనం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, సత్త సంయోజనానీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. పహానసుత్తం

౯. ‘‘సత్తన్నం, భిక్ఖవే, సంయోజనానం పహానాయ సముచ్ఛేదాయ బ్రహ్మచరియం వుస్సతి. కతమేసం సత్తన్నం? అనునయసంయోజనస్స పహానాయ సముచ్ఛేదాయ బ్రహ్మచరియం వుస్సతి, పటిఘసంయోజనస్స…పే… దిట్ఠిసంయోజనస్స… విచికిచ్ఛాసంయోజనస్స… మానసంయోజనస్స… భవరాగసంయోజనస్స … అవిజ్జాసంయోజనస్స పహానాయ సముచ్ఛేదాయ బ్రహ్మచరియం వుస్సతి. ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, సత్తన్నం సంయోజనానం పహానాయ సముచ్ఛేదాయ బ్రహ్మచరియం వుస్సతి. యతో చ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అనునయసంయోజనం పహీనం హోతి ఉచ్ఛిన్నమూలం తాలావత్థుకతం అనభావం కతం ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మం. పటిఘసంయోజనం…పే… దిట్ఠిసంయోజనం… విచికిచ్ఛాసంయోజనం… మానసంయోజనం… భవరాగసంయోజనం… అవిజ్జాసంయోజనం పహీనం హోతి ఉచ్ఛిన్నమూలం తాలావత్థుకతం అనభావం కతం ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మం. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అచ్ఛేచ్ఛి తణ్హం, వివత్తయి సంయోజనం, సమ్మా మానాభిసమయా అన్తమకాసి దుక్ఖస్సా’’తి. నవమం.

౧౦. మచ్ఛరియసుత్తం

౧౦. ‘‘సత్తిమాని, భిక్ఖవే, సంయోజనాని. కతమాని సత్త? అనునయసంయోజనం, పటిఘసంయోజనం, దిట్ఠిసంయోజనం, విచికిచ్ఛాసంయోజనం, మానసంయోజనం, ఇస్సాసంయోజనం, మచ్ఛరియసంయోజనం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, సత్త సంయోజనానీ’’తి. దసమం.

ధనవగ్గో పఠమో.

తస్సుద్దానం –

ద్వే పియాని బలం ధనం, సంఖిత్తఞ్చేవ విత్థతం;

ఉగ్గం సంయోజనఞ్చేవ, పహానం మచ్ఛరియేన చాతి.

౨. అనుసయవగ్గో

౧. పఠమఅనుసయసుత్తం

౧౧. ‘‘సత్తిమే, భిక్ఖవే, అనుసయా. కతమే సత్త? కామరాగానుసయో, పటిఘానుసయో, దిట్ఠానుసయో, విచికిచ్ఛానుసయో, మానానుసయో, భవరాగానుసయో, అవిజ్జానుసయో. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, సత్త అనుసయా’’తి. పఠమం.

౨. దుతియఅనుసయసుత్తం

౧౨. ‘‘సత్తన్నం, భిక్ఖవే, అనుసయానం పహానాయ సముచ్ఛేదాయ బ్రహ్మచరియం వుస్సతి. కతమేసం సత్తన్నం? కామరాగానుసయస్స పహానాయ సముచ్ఛేదాయ బ్రహ్మచరియం వుస్సతి, పటిఘానుసయస్స…పే… దిట్ఠానుసయస్స… విచికిచ్ఛానుసయస్స… మానానుసయస్స… భవరాగానుసయస్స… అవిజ్జానుసయస్స పహానాయ సముచ్ఛేదాయ బ్రహ్మచరియం వుస్సతి. ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, సత్తన్నం అనుసయానం పహానాయ సముచ్ఛేదాయ బ్రహ్మచరియం వుస్సతి.

‘‘యతో చ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో కామరాగానుసయో పహీనో హోతి ఉచ్ఛిన్నమూలో తాలావత్థుకతో అనభావంకతో ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మో. పటిఘానుసయో…పే… దిట్ఠానుసయో… విచికిచ్ఛానుసయో… మానానుసయో… భవరాగానుసయో… అవిజ్జానుసయో పహీనో హోతి ఉచ్ఛిన్నమూలో తాలావత్థుకతో అనభావంకతో ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మో. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అచ్ఛేచ్ఛి తణ్హం, వివత్తయి సంయోజనం, సమ్మా మానాభిసమయా అన్తమకాసి దుక్ఖస్సా’’తి. దుతియం.

౩. కులసుత్తం

౧౩. ‘‘సత్తహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతం కులం అనుపగన్త్వా వా నాలం ఉపగన్తుం, ఉపగన్త్వా వా నాలం ఉపనిసీదితుం. కతమేహి సత్తహి? న మనాపేన పచ్చుట్ఠేన్తి, న మనాపేన అభివాదేన్తి, న మనాపేన ఆసనం దేన్తి, సన్తమస్స పరిగుహన్తి, బహుకమ్పి థోకం దేన్తి, పణీతమ్పి లూఖం దేన్తి, అసక్కచ్చం దేన్తి నో సక్కచ్చం. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, సత్తహి అఙ్గేహి సమన్నాగతం కులం అనుపగన్త్వా వా నాలం ఉపగన్తుం, ఉపగన్త్వా వా నాలం ఉపనిసీదితుం.

‘‘సత్తహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతం కులం అనుపగన్త్వా వా అలం ఉపగన్తుం, ఉపగన్త్వా వా అలం ఉపనిసీదితుం. కతమేహి సత్తహి? మనాపేన పచ్చుట్ఠేన్తి, మనాపేన అభివాదేన్తి, మనాపేన ఆసనం దేన్తి, సన్తమస్స న పరిగుహన్తి, బహుకమ్పి బహుకం దేన్తి, పణీతమ్పి పణీతం దేన్తి, సక్కచ్చం దేన్తి నో అసక్కచ్చం. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, సత్తహి అఙ్గేహి సమన్నాగతం కులం అనుపగన్త్వా వా అలం ఉపగన్తుం, ఉపగన్త్వా వా అలం ఉపనిసీదితు’’న్తి. తతియం.

౪. పుగ్గలసుత్తం

౧౪. ‘‘సత్తిమే, భిక్ఖవే, పుగ్గలా ఆహునేయ్యా పాహునేయ్యా దక్ఖిణేయ్యా అఞ్జలికరణీయా అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స. కతమే సత్త? ఉభతోభాగవిముత్తో, పఞ్ఞావిముత్తో, కాయసక్ఖీ, దిట్ఠిప్పత్తో [దిట్ఠప్పత్తో (క.)], సద్ధావిముత్తో, ధమ్మానుసారీ, సద్ధానుసారీ. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, సత్త పుగ్గలా ఆహునేయ్యా పాహునేయ్యా దక్ఖిణేయ్యా అఞ్జలికరణీయా అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’’తి. చతుత్థం.

౫. ఉదకూపమాసుత్తం

౧౫. ‘‘సత్తిమే, భిక్ఖవే, ఉదకూపమా పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే సత్త? [పు. ప. ౨౦౩; కథా. ౮౫౨] ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో సకిం నిముగ్గో నిముగ్గోవ హోతి; ఇధ పన, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జిత్వా నిముజ్జతి; ఇధ పన, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జిత్వా ఠితో హోతి; ఇధ పన, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జిత్వా విపస్సతి విలోకేతి; ఇధ పన, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జిత్వా పతరతి; ఇధ పన, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జిత్వా పతిగాధప్పత్తో హోతి; ఇధ పన, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జిత్వా తిణ్ణో హోతి పారఙ్గతో [పారగతో (సీ. స్యా. కం.)] థలే తిట్ఠతి బ్రాహ్మణో.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో సకిం నిముగ్గో నిముగ్గోవ హోతి? ఇధ భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో సమన్నాగతో హోతి ఏకన్తకాళకేహి అకుసలేహి ధమ్మేహి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో సకిం నిముగ్గో నిముగ్గోవ హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జిత్వా నిముజ్జతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జతి సాధు సద్ధా కుసలేసు ధమ్మేసు, సాధు హిరీ…పే… సాధు ఓత్తప్పం… సాధు వీరియం [విరియం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] … సాధు పఞ్ఞా కుసలేసు ధమ్మేసూతి. తస్స సా సద్ధా నేవ తిట్ఠతి నో వడ్ఢతి హాయతియేవ, తస్స సా హిరీ…పే… తస్స తం ఓత్తప్పం… తస్స తం వీరియం… తస్స సా పఞ్ఞా నేవ తిట్ఠతి నో వడ్ఢతి హాయతియేవ. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జిత్వా నిముజ్జతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జిత్వా ఠితో హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జతి సాధు సద్ధా కుసలేసు ధమ్మేసు, సాధు హిరీ…పే… సాధు ఓత్తప్పం… సాధు వీరియం… సాధు పఞ్ఞా కుసలేసు ధమ్మేసూతి. తస్స సా సద్ధా నేవ హాయతి నో వడ్ఢతి ఠితా హోతి. తస్స సా హిరీ…పే… తస్స తం ఓత్తప్పం… తస్స తం వీరియం… తస్స సా పఞ్ఞా నేవ హాయతి నో వడ్ఢతి ఠితా హోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జిత్వా ఠితో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జిత్వా విపస్సతి విలోకేతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జతి సాధు సద్ధా కుసలేసు ధమ్మేసు, సాధు హిరీ…పే… సాధు ఓత్తప్పం… సాధు వీరియం… సాధు పఞ్ఞా కుసలేసు ధమ్మేసూతి. సో తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా సోతాపన్నో హోతి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జిత్వా విపస్సతి విలోకేతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జిత్వా పతరతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జతి సాధు సద్ధా కుసలేసు ధమ్మేసు, సాధు హిరీ…పే… సాధు ఓత్తప్పం… సాధు వీరియం… సాధు పఞ్ఞా కుసలేసు ధమ్మేసూతి. సో తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా రాగదోసమోహానం తనుత్తా సకదాగామీ హోతి, సకిదేవ [సకిందేవ (క.)] ఇమం లోకం ఆగన్త్వా దుక్ఖస్సన్తం కరోతి [దుక్ఖస్సన్తకరో హోతి (క.)]. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జిత్వా పతరతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జిత్వా పతిగాధప్పత్తో హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జతి సాధు సద్ధా కుసలేసు ధమ్మేసు, సాధు హిరీ…పే… సాధు ఓత్తప్పం… సాధు వీరియం… సాధు పఞ్ఞా కుసలేసు ధమ్మేసూతి. సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికో హోతి తత్థ పరినిబ్బాయీ అనావత్తిధమ్మో తస్మా లోకా. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జిత్వా పతిగాధప్పత్తో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జిత్వా తిణ్ణో హోతి పారఙ్గతో థలే తిట్ఠతి బ్రాహ్మణో. ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జతి సాధు సద్ధా కుసలేసు ధమ్మేసు, సాధు హిరీ…పే… సాధు ఓత్తప్పం… సాధు వీరియం… సాధు పఞ్ఞా కుసలేసు ధమ్మేసూతి. సో ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఉమ్ముజ్జిత్వా తిణ్ణో హోతి పారఙ్గతో థలే తిట్ఠతి బ్రాహ్మణో.

‘‘ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, సత్త ఉదకూపమా పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మి’’న్తి. పఞ్చమం.

౬. అనిచ్చానుపస్సీసుత్తం

౧౬. ‘‘సత్తిమే, భిక్ఖవే, పుగ్గలా ఆహునేయ్యా పాహునేయ్యా దక్ఖిణేయ్యా అఞ్జలికరణీయా అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స. కతమే సత్త? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో సబ్బసఙ్ఖారేసు అనిచ్చానుపస్సీ విహరతి, అనిచ్చసఞ్ఞీ, అనిచ్చపటిసంవేదీ సతతం సమితం అబ్బోకిణ్ణం చేతసా అధిముచ్చమానో పఞ్ఞాయ పరియోగాహమానో. సో ఆసవానం ఖయా…పే… సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో పుగ్గలో ఆహునేయ్యో పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో పుగ్గలో సబ్బసఙ్ఖారేసు అనిచ్చానుపస్సీ విహరతి, అనిచ్చసఞ్ఞీ, అనిచ్చపటిసంవేదీ సతతం సమితం అబ్బోకిణ్ణం చేతసా అధిముచ్చమానో పఞ్ఞాయ పరియోగాహమానో. తస్స అపుబ్బం అచరిమం ఆసవపరియాదానఞ్చ హోతి జీవితపరియాదానఞ్చ. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో పుగ్గలో ఆహునేయ్యో…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో పుగ్గలో సబ్బసఙ్ఖారేసు అనిచ్చానుపస్సీ విహరతి, అనిచ్చసఞ్ఞీ, అనిచ్చపటిసంవేదీ సతతం సమితం అబ్బోకిణ్ణం చేతసా అధిముచ్చమానో పఞ్ఞాయ పరియోగాహమానో. సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా అన్తరాపరినిబ్బాయీ హోతి…పే… ఉపహచ్చపరినిబ్బాయీ హోతి…పే… అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి…పే… ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి…పే… ఉద్ధంసోతో హోతి అకనిట్ఠగామీ. అయం, భిక్ఖవే, సత్తమో పుగ్గలో ఆహునేయ్యో పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, సత్త పుగ్గలా ఆహునేయ్యా పాహునేయ్యా దక్ఖిణేయ్యా అఞ్జలికరణీయా అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’’తి. ఛట్ఠం.

౭. దుక్ఖానుపస్సీసుత్తం

౧౭. సత్తిమే, భిక్ఖవే, పుగ్గలా ఆహునేయ్యా…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స. కతమే సత్త? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో సబ్బసఙ్ఖారేసు దుక్ఖానుపస్సీ విహరతి…పే…. సత్తమం.

౮. అనత్తానుపస్సీసుత్తం

౧౮. సబ్బేసు ధమ్మేసు అనత్తానుపస్సీ విహరతి…పే…. అట్ఠమం.

౯. నిబ్బానసుత్తం

౧౯. [కథా. ౫౪౭-౫౪౮] ‘‘నిబ్బానే సుఖానుపస్సీ విహరతి సుఖసఞ్ఞీ సుఖపటిసంవేదీ సతతం సమితం అబ్బోకిణ్ణం చేతసా అధిముచ్చమానో పఞ్ఞాయ పరియోగాహమానో. సో ఆసవానం ఖయా…పే… సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం భిక్ఖవే, పఠమో పుగ్గలో ఆహునేయ్యో…పే… పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో పుగ్గలో నిబ్బానే సుఖానుపస్సీ విహరతి సుఖసఞ్ఞీ సుఖపటిసంవేదీ సతతం సమితం అబ్బోకిణ్ణం చేతసా అధిముచ్చమానో పఞ్ఞాయ పరియోగాహమానో. తస్స అపుబ్బం అచరిమం ఆసవపరియాదానఞ్చ హోతి జీవితపరియాదానఞ్చ. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో పుగ్గలో ఆహునేయ్యో…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో పుగ్గలో నిబ్బానే సుఖానుపస్సీ విహరతి సుఖసఞ్ఞీ సుఖపటిసంవేదీ సతతం సమితం అబ్బోకిణ్ణం చేతసా అధిముచ్చమానో పఞ్ఞాయ పరియోగాహమానో. సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా అన్తరాపరినిబ్బాయీ హోతి…పే… ఉపహచ్చపరినిబ్బాయీ హోతి…పే… అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి…పే… ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి…పే… ఉద్ధంసోతో హోతి అకనిట్ఠగామీ. అయం, భిక్ఖవే, సత్తమో పుగ్గలో ఆహునేయ్యో…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, సత్త పుగ్గలా ఆహునేయ్యా…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’’తి. నవమం.

౧౦. నిద్దసవత్థుసుత్తం

౨౦. ‘‘సత్తిమాని, భిక్ఖవే, నిద్దసవత్థూని. కతమాని సత్త? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సిక్ఖాసమాదానే తిబ్బచ్ఛన్దో హోతి ఆయతిఞ్చ సిక్ఖాసమాదానే అవిగతపేమో [అధిగతపేమో (స్యా.) అ. ని. ౭.౪౨; దీ. ని. ౩.౩౩౧], ధమ్మనిసన్తియా తిబ్బచ్ఛన్దో హోతి ఆయతిఞ్చ ధమ్మనిసన్తియా అవిగతపేమో, ఇచ్ఛావినయే తిబ్బచ్ఛన్దో హోతి ఆయతిఞ్చ ఇచ్ఛావినయే అవిగతపేమో, పటిసల్లానే తిబ్బచ్ఛన్దో హోతి ఆయతిఞ్చ పటిసల్లానే అవిగతపేమో, వీరియారమ్భే [వీరియారబ్భే (క.)] తిబ్బచ్ఛన్దో హోతి ఆయతిఞ్చ వీరియారమ్భే అవిగతపేమో, సతినేపక్కే తిబ్బచ్ఛన్దో హోతి ఆయతిఞ్చ సతినేపక్కే అవిగతపేమో, దిట్ఠిపటివేధే తిబ్బచ్ఛన్దో హోతి ఆయతిఞ్చ దిట్ఠిపటివేధే అవిగతపేమో. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, సత్త నిద్దసవత్థూనీ’’తి. దసమం.

అనుసయవగ్గో దుతియో.

తస్సుద్దానం –

దువే అనుసయా కులం, పుగ్గలం ఉదకూపమం;

అనిచ్చం దుక్ఖం అనత్తా చ, నిబ్బానం నిద్దసవత్థు చాతి.

౩. వజ్జిసత్తకవగ్గో

౧. సారన్దదసుత్తం

౨౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా వేసాలియం విహరతి సారన్దదే చేతియే. అథ ఖో సమ్బహులా లిచ్ఛవీ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నే ఖో తే లిచ్ఛవీ భగవా ఏతదవోచ – ‘‘సత్త వో, లిచ్ఛవీ, అపరిహానియే [అపరిహానీయే (క.)] ధమ్మే దేసేస్సామి. తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే లిచ్ఛవీ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘కతమే చ, లిచ్ఛవీ, సత్త అపరిహానియా ధమ్మా? యావకీవఞ్చ, లిచ్ఛవీ, వజ్జీ అభిణ్హం సన్నిపాతా భవిస్సన్తి సన్నిపాతబహులా; వుద్ధియేవ, లిచ్ఛవీ, వజ్జీనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘యావకీవఞ్చ, లిచ్ఛవీ, వజ్జీ సమగ్గా సన్నిపతిస్సన్తి, సమగ్గా వుట్ఠహిస్సన్తి, సమగ్గా వజ్జికరణీయాని కరిస్సన్తి; వుద్ధియేవ, లిచ్ఛవీ, వజ్జీనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘యావకీవఞ్చ, లిచ్ఛవీ, వజ్జీ అపఞ్ఞత్తం న పఞ్ఞాపేస్సన్తి, పఞ్ఞత్తం న సముచ్ఛిన్దిస్సన్తి, యథాపఞ్ఞత్తే పోరాణే వజ్జిధమ్మే సమాదాయ వత్తిస్సన్తి; వుద్ధియేవ, లిచ్ఛవీ, వజ్జీనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘యావకీవఞ్చ, లిచ్ఛవీ, వజ్జీ యే తే వజ్జీనం వజ్జిమహల్లకా తే సక్కరిస్సన్తి గరుం కరిస్సన్తి మానేస్సన్తి పూజేస్సన్తి, తేసఞ్చ సోతబ్బం మఞ్ఞిస్సన్తి; వుద్ధియేవ, లిచ్ఛవీ, వజ్జీనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘యావకీవఞ్చ, లిచ్ఛవీ, వజ్జీ యా తా కులిత్థియో కులకుమారియో తా న ఓకస్స పసయ్హ వాసేస్సన్తి; వుద్ధియేవ, లిచ్ఛవీ, వజ్జీనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘యావకీవఞ్చ, లిచ్ఛవీ, వజ్జీ యాని తాని వజ్జీనం వజ్జిచేతియాని అబ్భన్తరాని చేవ బాహిరాని చ తాని సక్కరిస్సన్తి గరుం కరిస్సన్తి మానేస్సన్తి పూజేస్సన్తి, తేసఞ్చ దిన్నపుబ్బం కతపుబ్బం ధమ్మికం బలిం నో పరిహాపేస్సన్తి; వుద్ధియేవ, లిచ్ఛవీ, వజ్జీనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘యావకీవఞ్చ, లిచ్ఛవీ, వజ్జీనం అరహన్తేసు ధమ్మికా రక్ఖావరణగుత్తి సుసంవిహితా భవిస్సతి – ‘కిన్తి అనాగతా చ అరహన్తో విజితం ఆగచ్ఛేయ్యుం, ఆగతా చ అరహన్తో విజితే ఫాసుం విహరేయ్యు’న్తి; వుద్ధియేవ, లిచ్ఛవీ, వజ్జీనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘యావకీవఞ్చ, లిచ్ఛవీ, ఇమే సత్త అపరిహానియా ధమ్మా వజ్జీసు ఠస్సన్తి [వత్తిస్సన్తి (క.)], ఇమేసు చ సత్తసు అపరిహానియేసు ధమ్మేసు వజ్జీ సన్దిస్సిస్సన్తి [సన్దిస్సన్తి (సీ. పీ. క.)]; వుద్ధియేవ, లిచ్ఛవీ, వజ్జీనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహానీ’’తి. పఠమం.

౨. వస్సకారసుత్తం

౨౨. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి గిజ్ఝకూటే పబ్బతే. తేన ఖో పన సమయేన రాజా మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో వజ్జీ అభియాతుకామో హోతి. సో ఏవమాహ – ‘‘అహం హిమే వజ్జీ ఏవంమహిద్ధికే ఏవంమహానుభావే ఉచ్ఛేచ్ఛామి [ఉచ్ఛేజ్జిస్సామి (స్యా.), ఉచ్ఛిజ్జిస్సామి (క.)], వజ్జీ వినాసేస్సామి, వజ్జీ అనయబ్యసనం ఆపాదేస్సామీ’’తి [ఆపాదేస్సామి వజ్జీతి (క.) దీ. ని. ౨.౧౩౧].

అథ ఖో రాజా మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో వస్సకారం బ్రాహ్మణం మాగధమహామత్తం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, బ్రాహ్మణ, యేన భగవా తేనుపసఙ్కమ; ఉపసఙ్కమిత్వా మమ వచనేన భగవతో పాదే సిరసా వన్దాహి, అప్పాబాధం అప్పాతఙ్కం లహుట్ఠానం బలం ఫాసువిహారం పుచ్ఛ – ‘రాజా, భన్తే, మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో భగవతో పాదే సిరసా వన్దతి, అప్పాబాధం అప్పాతఙ్కం లహుట్ఠానం బలం ఫాసువిహారం పుచ్ఛతీ’తి. ఏవఞ్చ వదేహి – ‘రాజా, భన్తే, మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో వజ్జీ అభియాతుకామో. సో ఏవమాహ – ‘అహం హిమే వజ్జీ ఏవంమహిద్ధికే ఏవంమహానుభావే ఉచ్ఛేచ్ఛామి, వజ్జీ వినాసేస్సామి, వజ్జీ అనయబ్యసనం ఆపాదేస్సామీ’తి. యథా తే భగవా బ్యాకరోతి, తం సాధుకం ఉగ్గహేత్వా మమ ఆరోచేయ్యాసి. న హి తథాగతా వితథం భణన్తీ’’తి.

‘‘ఏవం, భో’’తి ఖో వస్సకారో బ్రాహ్మణో మాగధమహామత్తో రఞ్ఞో మాగధస్స అజాతసత్తుస్స వేదేహిపుత్తస్స పటిస్సుత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో వస్సకారో బ్రాహ్మణో మాగధమహామత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘రాజా, భో గోతమ, మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో భోతో గోతమస్స పాదే సిరసా వన్దతి, అప్పాబాధం అప్పాతఙ్కం లహుట్ఠానం బలం ఫాసువిహారం పుచ్ఛతి. రాజా [ఏవఞ్చ వదేతి రాజా (సీ. క.)], భో గోతమ, మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో వజ్జీ అభియాతుకామో. సో ఏవమాహ – ‘అహం హిమే వజ్జీ ఏవంమహిద్ధికే ఏవంమహానుభావే ఉచ్ఛేచ్ఛామి, వజ్జీ వినాసేస్సామి, వజ్జీ అనయబ్యసనం ఆపాదేస్సామీ’’’తి.

తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పిట్ఠితో ఠితో హోతి భగవన్తం బీజయమానో [వీజమానో (సీ. స్యా.)]. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘కిన్తి తే, ఆనన్ద, సుతం – ‘వజ్జీ అభిణ్హం సన్నిపాతా సన్నిపాతబహులా’’’తి? ‘‘సుతం మేతం, భన్తే – ‘వజ్జీ అభిణ్హం సన్నిపాతా సన్నిపాతబహులా’’’తి. ‘‘యావకీవఞ్చ, ఆనన్ద, వజ్జీ అభిణ్హం సన్నిపాతా భవిస్సన్తి సన్నిపాతబహులా; వుద్ధియేవ, ఆనన్ద, వజ్జీనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘కిన్తి తే, ఆనన్ద, సుతం – ‘వజ్జీ సమగ్గా సన్నిపతన్తి, సమగ్గా వుట్ఠహన్తి, సమగ్గా వజ్జికరణీయాని కరోన్తీ’’’తి? ‘‘సుతం మేతం, భన్తే – ‘వజ్జీ సమగ్గా సన్నిపతన్తి, సమగ్గా వుట్ఠహన్తి, సమగ్గా వజ్జికరణీయాని కరోన్తీ’’’తి. ‘‘యావకీవఞ్చ, ఆనన్ద, వజ్జీ సమగ్గా సన్నిపతిస్సన్తి, సమగ్గా వుట్ఠహిస్సన్తి, సమగ్గా వజ్జికరణీయాని కరిస్సన్తి; వుద్ధియేవ, ఆనన్ద, వజ్జీనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘కిన్తి తే, ఆనన్ద, సుతం – ‘వజ్జీ అపఞ్ఞత్తం న పఞ్ఞాపేన్తి, పఞ్ఞత్తం న సముచ్ఛిన్దన్తి, యథాపఞ్ఞత్తే పోరాణే వజ్జిధమ్మే సమాదాయ వత్తన్తీ’’’తి? ‘‘సుతం మేతం, భన్తే – ‘వజ్జీ అపఞ్ఞత్తం న పఞ్ఞాపేన్తి, పఞ్ఞత్తం న సముచ్ఛిన్దన్తి, యథాపఞ్ఞత్తే పోరాణే వజ్జిధమ్మే సమాదాయ వత్తన్తీ’’’తి. ‘‘యావకీవఞ్చ, ఆనన్ద, వజ్జీ అపఞ్ఞత్తం న పఞ్ఞాపేస్సన్తి, పఞ్ఞత్తం న సముచ్ఛిన్దిస్సన్తి, యథాపఞ్ఞత్తే పోరాణే వజ్జిధమ్మే సమాదాయ వత్తిస్సన్తి; వుద్ధియేవ, ఆనన్ద, వజ్జీనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘కిన్తి తే, ఆనన్ద, సుతం – ‘వజ్జీ యే తే వజ్జీనం వజ్జిమహల్లకా తే సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి, తేసఞ్చ సోతబ్బం మఞ్ఞన్తీ’’’తి? ‘‘సుతం మేతం, భన్తే – ‘వజ్జీ యే తే వజ్జీనం వజ్జిమహల్లకా తే సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి, తేసఞ్చ సోతబ్బం మఞ్ఞన్తీ’’’తి. ‘‘యావకీవఞ్చ, ఆనన్ద, వజ్జీ యే తే వజ్జీనం వజ్జిమహల్లకా తే సక్కరిస్సన్తి గరుం కరిస్సన్తి మానేస్సన్తి పూజేస్సన్తి, తేసఞ్చ సోతబ్బం మఞ్ఞిస్సన్తి; వుద్ధియేవ, ఆనన్ద, వజ్జీనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘కిన్తి తే, ఆనన్ద, సుతం – ‘వజ్జీ యా తా కులిత్థియో కులకుమారియో తా న ఓకస్స పసయ్హ వాసేన్తీ’’’తి? ‘‘సుతం మేతం, భన్తే – ‘వజ్జీ యా తా కులిత్థియో కులకుమారియో తా న ఓకస్స పసయ్హ వాసేన్తీ’’’తి. ‘‘యావకీవఞ్చ, ఆనన్ద, వజ్జీ యా తా కులిత్థియో కులకుమారియో తా న ఓకస్స పసయ్హ వాసేస్సన్తి; వుద్ధియేవ, ఆనన్ద, వజ్జీనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘కిన్తి తే, ఆనన్ద, సుతం – ‘వజ్జీ యాని తాని వజ్జీనం వజ్జిచేతియాని అబ్భన్తరాని చేవ బాహిరాని చ తాని సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి, తేసఞ్చ దిన్నపుబ్బం కతపుబ్బం ధమ్మికం బలిం నో పరిహాపేన్తీ’’’తి? ‘‘సుతం మేతం, భన్తే – ‘వజ్జీ యాని తాని వజ్జీనం వజ్జిచేతియాని అబ్భన్తరాని చేవ బాహిరాని చ తాని సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి, తేసఞ్చ దిన్నపుబ్బం కతపుబ్బం ధమ్మికం బలిం నో పరిహాపేన్తీ’’’తి. ‘‘యావకీవఞ్చ, ఆనన్ద, వజ్జీ యాని తాని వజ్జీనం వజ్జిచేతియాని అబ్భన్తరాని చేవ బాహిరాని చ తాని సక్కరిస్సన్తి గరుం కరిస్సన్తి మానేస్సన్తి పూజేస్సన్తి, తేసఞ్చ దిన్నపుబ్బం కతపుబ్బం ధమ్మికం బలిం నో పరిహాపేస్సన్తి; వుద్ధియేవ, ఆనన్ద, వజ్జీనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘కిన్తి తే, ఆనన్ద, సుతం – ‘వజ్జీనం అరహన్తేసు ధమ్మికా రక్ఖావరణగుత్తి సుసంవిహితా – కిన్తి అనాగతా చ అరహన్తో విజితం ఆగచ్ఛేయ్యుం, ఆగతా చ అరహన్తో విజితే ఫాసుం విహరేయ్యు’’’న్తి? ‘‘సుతం మేతం, భన్తే – ‘వజ్జీనం అరహన్తేసు ధమ్మికా రక్ఖావరణగుత్తి సుసంవిహితా భవిస్సతి – కిన్తి అనాగతా చ అరహన్తో విజితం ఆగచ్ఛేయ్యుం, ఆగతా చ అరహన్తో విజితే ఫాసుం విహరేయ్యు’’’న్తి. ‘‘యావకీవఞ్చ, ఆనన్ద, వజ్జీనం అరహన్తేసు ధమ్మికా రక్ఖావరణగుత్తి సుసంవిహితా భవిస్సతి – ‘కిన్తి అనాగతా చ అరహన్తో విజితం ఆగచ్ఛేయ్యుం, ఆగతా చ అరహన్తో విజితే ఫాసుం విహరేయ్యు’న్తి; వుద్ధియేవ, ఆనన్ద, వజ్జీనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహానీ’’తి.

అథ ఖో భగవా వస్సకారం బ్రాహ్మణం మాగధమహామత్తం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏకమిదాహం, బ్రాహ్మణ, సమయం వేసాలియం విహరామి సారన్దదే చేతియే. తత్రాహం, బ్రాహ్మణ, వజ్జీనం ఇమే సత్త అపరిహానియే ధమ్మే దేసేసిం. యావకీవఞ్చ, బ్రాహ్మణ, ఇమే సత్త అపరిహానియా ధమ్మా వజ్జీసు ఠస్సన్తి, ఇమేసు చ సత్తసు అపరిహానియేసు ధమ్మేసు వజ్జీ సన్దిస్సిస్సన్తి; వుద్ధియేవ, బ్రాహ్మణ, వజ్జీనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహానీ’’తి.

‘‘ఏకమేకేనపి [ఏకమేకేనపి తేన ఖో (క.) దీ. ని. ౨.౧౩౫] భో, గోతమ, అపరిహానియేన ధమ్మేన సమన్నాగతానం వజ్జీనం వుద్ధియేవ పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని; కో పన వాదో సత్తహి అపరిహానియేహి ధమ్మేహి! అకరణీయా చ, భో గోతమ, వజ్జీ రఞ్ఞా మాగధేన అజాతసత్తునా వేదేహిపుత్తేన యదిదం యుద్ధస్స, అఞ్ఞత్ర ఉపలాపనాయ [ఉపలాపనా (క. సీ. క.)], అఞ్ఞత్ర మిథుభేదా. హన్ద చ దాని మయం, భో గోతమ, గచ్ఛామ, బహుకిచ్చా మయం బహుకరణీయా’’తి. ‘‘యస్సదాని త్వం, బ్రాహ్మణ, కాలం మఞ్ఞసీ’’తి. అథ ఖో వస్సకారో బ్రాహ్మణో మాగధమహామత్తో భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామీతి. దుతియం.

౩. పఠమసత్తకసుత్తం

౨౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి గిజ్ఝకూటే పబ్బతే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘సత్త వో, భిక్ఖవే, అపరిహానియే ధమ్మే దేసేస్సామి. తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, సత్త అపరిహానియా ధమ్మా? యావకీవఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అభిణ్హం సన్నిపాతా భవిస్సన్తి సన్నిపాతబహులా; వుద్ధియేవ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘యావకీవఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ సమగ్గా సన్నిపతిస్సన్తి, సమగ్గా వుట్ఠహిస్సన్తి, సమగ్గా సఙ్ఘకరణీయాని కరిస్సన్తి; వుద్ధియేవ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘యావకీవఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అపఞ్ఞత్తం న పఞ్ఞాపేస్సన్తి, పఞ్ఞత్తం న సముచ్ఛిన్దిస్సన్తి, యథాపఞ్ఞత్తేసు సిక్ఖాపదేసు సమాదాయ వత్తిస్సన్తి; వుద్ధియేవ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘యావకీవఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ యే తే భిక్ఖూ థేరా రత్తఞ్ఞూ చిరపబ్బజితా సఙ్ఘపితరో సఙ్ఘపరిణాయకా తే సక్కరిస్సన్తి గరుం కరిస్సన్తి మానేస్సన్తి పూజేస్సన్తి, తేసఞ్చ సోతబ్బం మఞ్ఞిస్సన్తి; వుద్ధియేవ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘యావకీవఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ ఉప్పన్నాయ తణ్హాయ పోనోభవికాయ న వసం గచ్ఛిస్సన్తి; వుద్ధియేవ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘యావకీవఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ ఆరఞ్ఞకేసు సేనాసనేసు సాపేక్ఖా భవిస్సన్తి; వుద్ధియేవ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘యావకీవఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ పచ్చత్తఞ్ఞేవ సతిం ఉపట్ఠాపేస్సన్తి – ‘కిన్తి అనాగతా చ పేసలా సబ్రహ్మచారీ ఆగచ్ఛేయ్యుం, ఆగతా చ పేసలా సబ్రహ్మచారీ ఫాసుం విహరేయ్యు’న్తి; వుద్ధియేవ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘యావకీవఞ్చ, భిక్ఖవే, ఇమే సత్త అపరిహానియా ధమ్మా భిక్ఖూసు ఠస్సన్తి, ఇమేసు చ సత్తసు అపరిహానియేసు ధమ్మేసు భిక్ఖూ సన్దిస్సిస్సన్తి; వుద్ధియేవ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహానీ’’తి. తతియం.

౪. దుతియసత్తకసుత్తం

౨౪. [దీ. ని. ౨.౧౩౮] ‘‘సత్త వో, భిక్ఖవే, అపరిహానియే ధమ్మే దేసేస్సామి. తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ…పే… కతమే చ, భిక్ఖవే, సత్త అపరిహానియా ధమ్మా?

యావకీవఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ న కమ్మారామా భవిస్సన్తి, న కమ్మరతా, న కమ్మారామతం అనుయుత్తా; వుద్ధియేవ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘యావకీవఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ న భస్సారామా భవిస్సన్తి…పే… న నిద్దారామా భవిస్సన్తి… న సఙ్గణికారామా భవిస్సన్తి… న పాపిచ్ఛా భవిస్సన్తి న పాపికానం ఇచ్ఛానం వసం గతా… న పాపమిత్తా భవిస్సన్తి న పాపసహాయా న పాపసమ్పవఙ్కా… న ఓరమత్తకేన విసేసాధిగమేన అన్తరావోసానం ఆపజ్జిస్సన్తి; వుద్ధియేవ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘యావకీవఞ్చ, భిక్ఖవే, ఇమే సత్త అపరిహానియా ధమ్మా భిక్ఖూసు ఠస్సన్తి, ఇమేసు చ సత్తసు అపరిహానియేసు ధమ్మేసు భిక్ఖూ సన్దిస్సిస్సన్తి; వుద్ధియేవ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం పాటికఙ్ఖా, నో పరిహానీ’’తి. చతుత్థం.