౬. అబ్యాకతవగ్గో

౧. అబ్యాకతసుత్తం

౫౪. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, భన్తే, హేతు కో పచ్చయో యేన సుతవతో అరియసావకస్స విచికిచ్ఛా నుప్పజ్జతి అబ్యాకతవత్థూసూ’’తి?

‘‘దిట్ఠినిరోధా ఖో, భిక్ఖు, సుతవతో అరియసావకస్స విచికిచ్ఛా నుప్పజ్జతి అబ్యాకతవత్థూసు. ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి ఖో, భిక్ఖు, దిట్ఠిగతమేతం; ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి ఖో, భిక్ఖు, దిట్ఠిగతమేతం; ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి ఖో, భిక్ఖు, దిట్ఠిగతమేతం; ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి ఖో, భిక్ఖు, దిట్ఠిగతమేతం. అస్సుతవా, భిక్ఖు, పుథుజ్జనో దిట్ఠిం నప్పజానాతి, దిట్ఠిసముదయం నప్పజానాతి, దిట్ఠినిరోధం నప్పజానాతి, దిట్ఠినిరోధగామినిం పటిపదం నప్పజానాతి. తస్స సా దిట్ఠి పవడ్ఢతి, సో న పరిముచ్చతి జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి, న పరిముచ్చతి దుక్ఖస్మాతి వదామి.

‘‘సుతవా చ ఖో, భిక్ఖు, అరియసావకో దిట్ఠిం పజానాతి, దిట్ఠిసముదయం పజానాతి, దిట్ఠినిరోధం పజానాతి, దిట్ఠినిరోధగామినిం పటిపదం పజానాతి. తస్స సా దిట్ఠి నిరుజ్ఝతి, సో పరిముచ్చతి జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి, పరిముచ్చతి దుక్ఖస్మాతి వదామి. ఏవం జానం ఖో, భిక్ఖు, సుతవా అరియసావకో ఏవం పస్సం ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న బ్యాకరోతి; ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న బ్యాకరోతి; ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న బ్యాకరోతి; ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న బ్యాకరోతి. ఏవం జానం ఖో, భిక్ఖు, సుతవా అరియసావకో ఏవం పస్సం ఏవం అబ్యాకరణధమ్మో హోతి అబ్యాకతవత్థూసు. ఏవం జానం ఖో, భిక్ఖు, సుతవా అరియసావకో ఏవం పస్సం న ఛమ్భతి, న కమ్పతి, న వేధతి, న సన్తాసం ఆపజ్జతి అబ్యాకతవత్థూసు.

‘‘‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి ఖో, భిక్ఖు, తణ్హాగతమేతం…పే… సఞ్ఞాగతమేతం …పే… మఞ్ఞితమేతం…పే… పపఞ్చితమేతం…పే… ఉపాదానగతమేతం…పే… ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి ఖో, భిక్ఖు, విప్పటిసారో ఏసో; ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి ఖో, భిక్ఖు, విప్పటిసారో ఏసో; ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి ఖో, భిక్ఖు, విప్పటిసారో ఏసో; ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి ఖో, భిక్ఖు, విప్పటిసారో ఏసో. అస్సుతవా, భిక్ఖు, పుథుజ్జనో విప్పటిసారం నప్పజానాతి, విప్పటిసారసముదయం నప్పజానాతి, విప్పటిసారనిరోధం నప్పజానాతి, విప్పటిసారనిరోధగామినిం పటిపదం నప్పజానాతి. తస్స సో విప్పటిసారో పవడ్ఢతి, సో న పరిముచ్చతి జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి, న పరిముచ్చతి దుక్ఖస్మాతి వదామి.

‘‘సుతవా చ ఖో, భిక్ఖు, అరియసావకో విప్పటిసారం పజానాతి, విప్పటిసారసముదయం పజానాతి, విప్పటిసారనిరోధం పజానాతి, విప్పటిసారనిరోధగామినిం పటిపదం పజానాతి. తస్స సో విప్పటిసారో నిరుజ్ఝతి, సో పరిముచ్చతి జాతియా…పే… దుక్ఖస్మాతి వదామి. ఏవం జానం ఖో, భిక్ఖు, సుతవా అరియసావకో ఏవం పస్సం ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న బ్యాకరోతి…పే… ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న బ్యాకరోతి. ఏవం జానం ఖో, భిక్ఖు, సుతవా అరియసావకో ఏవం పస్సం ఏవం అబ్యాకరణధమ్మో హోతి అబ్యాకతవత్థూసు. ఏవం జానం ఖో, భిక్ఖు, సుతవా అరియసావకో ఏవం పస్సం న ఛమ్భతి, న కమ్పతి, న వేధతి, న సన్తాసం ఆపజ్జతి అబ్యాకతవత్థూసు. అయం ఖో, భిక్ఖు, హేతు అయం పచ్చయో యేన సుతవతో అరియసావకస్స విచికిచ్ఛా నుప్పజ్జతి అబ్యాకతవత్థూసూ’’తి. పఠమం.

౨. పురిసగతిసుత్తం

౫౫. ‘‘సత్త చ [సత్త (సీ.), సత్త చ ఖో (క.)], భిక్ఖవే, పురిసగతియో దేసేస్సామి అనుపాదా చ పరినిబ్బానం [పరినిబ్బాణం (సీ.)]. తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ – ‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సత్త పురిసగతియో?

‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం పటిపన్నో హోతి – ‘నో చస్స నో చ మే సియా, న భవిస్సతి న మే భవిస్సతి, యదత్థి యం భూతం తం పజహామీ’తి ఉపేక్ఖం పటిలభతి. సో భవే న రజ్జతి, సమ్భవే న రజ్జతి, అత్థుత్తరి పదం సన్తం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతి. తఞ్చ ఖ్వస్స పదం న సబ్బేన సబ్బం సచ్ఛికతం హోతి, తస్స న సబ్బేన సబ్బం మానానుసయో పహీనో హోతి, న సబ్బేన సబ్బం భవరాగానుసయో పహీనో హోతి, న సబ్బేన సబ్బం అవిజ్జానుసయో పహీనో హోతి. సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా అన్తరాపరినిబ్బాయీ హోతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, దివసంసన్తత్తే [దివససన్తత్తే (సీ. స్యా.) మ. ని. ౨.౧౫౪] అయోకపాలే హఞ్ఞమానే పపటికా నిబ్బత్తిత్వా నిబ్బాయేయ్య. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం పటిపన్నో హోతి – ‘నో చస్స నో చ మే సియా, న భవిస్సతి న మే భవిస్సతి, యదత్థి యం భూతం తం పజహామీ’తి ఉపేక్ఖం పటిలభతి. సో భవే న రజ్జతి, సమ్భవే న రజ్జతి, అత్థుత్తరి పదం సన్తం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతి. తఞ్చ ఖ్వస్స పదం న సబ్బేన సబ్బం సచ్ఛికతం హోతి, తస్స న సబ్బేన సబ్బం మానానుసయో పహీనో హోతి, న సబ్బేన సబ్బం భవరాగానుసయో పహీనో హోతి, న సబ్బేన సబ్బం అవిజ్జానుసయో పహీనో హోతి. సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా అన్తరాపరినిబ్బాయీ హోతి.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం పటిపన్నో హోతి – నో చస్స నో చ మే సియా…పే… సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా అన్తరాపరినిబ్బాయీ హోతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, దివసంసన్తత్తే అయోకపాలే హఞ్ఞమానే పపటికా నిబ్బత్తిత్వా ఉప్పతిత్వా అనుపహచ్చ తలం నిబ్బాయేయ్య. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం పటిపన్నో హోతి – నో చస్స నో చ మే సియా…పే… సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా అన్తరాపరినిబ్బాయీ హోతి.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం పటిపన్నో హోతి – నో చస్స నో చ మే సియా…పే… సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఉపహచ్చపరినిబ్బాయీ హోతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, దివసంసన్తత్తే అయోకపాలే హఞ్ఞమానే పపటికా నిబ్బత్తిత్వా ఉప్పతిత్వా ఉపహచ్చ తలం నిబ్బాయేయ్య. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం పటిపన్నో హోతి – నో చస్స నో చ మే సియా…పే… సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఉపహచ్చపరినిబ్బాయీ హోతి.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం పటిపన్నో హోతి – నో చస్స నో చ మే సియా…పే… సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, దివసంసన్తత్తే అయోకపాలే హఞ్ఞమానే పపటికా నిబ్బత్తిత్వా ఉప్పతిత్వా పరిత్తే తిణపుఞ్జే వా కట్ఠపుఞ్జే వా నిపతేయ్య. సా తత్థ అగ్గిమ్పి జనేయ్య, ధూమమ్పి జనేయ్య, అగ్గిమ్పి జనేత్వా ధూమమ్పి జనేత్వా తమేవ పరిత్తం తిణపుఞ్జం వా కట్ఠపుఞ్జం వా పరియాదియిత్వా అనాహారా నిబ్బాయేయ్య. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం పటిపన్నో హోతి – నో చస్స నో చ మే సియా…పే… సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం పటిపన్నో హోతి – నో చస్స నో చ మే సియా…పే… సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, దివసంసన్తత్తే అయోకపాలే హఞ్ఞమానే పపటికా నిబ్బత్తిత్వా ఉప్పతిత్వా విపులే తిణపుఞ్జే వా కట్ఠపుఞ్జే వా నిపతేయ్య. సా తత్థ అగ్గిమ్పి జనేయ్య, ధూమమ్పి జనేయ్య, అగ్గిమ్పి జనేత్వా ధూమమ్పి జనేత్వా తమేవ విపులం తిణపుఞ్జం వా కట్ఠపుఞ్జం వా పరియాదియిత్వా అనాహారా నిబ్బాయేయ్య. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం పటిపన్నో హోతి – నో చస్స నో చ మే సియా…పే… సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం పటిపన్నో హోతి – ‘నో చస్స నో చ మే సియా, న భవిస్సతి న మే భవిస్సతి, యదత్థి యం భూతం తం పజహామీ’తి ఉపేక్ఖం పటిలభతి. సో భవే న రజ్జతి, సమ్భవే న రజ్జతి, అత్థుత్తరి పదం సన్తం సమ్మపఞ్ఞాయ పస్సతి. తఞ్చ ఖ్వస్స పదం న సబ్బేన సబ్బం సచ్ఛికతం హోతి, తస్స న సబ్బేన సబ్బం మానానుసయో పహీనో హోతి, న సబ్బేన సబ్బం భవరాగానుసయో పహీనో హోతి, న సబ్బేన సబ్బం అవిజ్జానుసయో పహీనో హోతి. సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఉద్ధంసోతో హోతి అకనిట్ఠగామీ. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, దివసంసన్తత్తే అయోకపాలే హఞ్ఞమానే పపటికా నిబ్బత్తిత్వా ఉప్పతిత్వా మహన్తే తిణపుఞ్జే వా కట్ఠపుఞ్జే వా నిపతేయ్య. సా తత్థ అగ్గిమ్పి జనేయ్య, ధూమమ్పి జనేయ్య, అగ్గిమ్పి జనేత్వా ధూమమ్పి జనేత్వా తమేవ మహన్తం తిణపుఞ్జం వా కట్ఠపుఞ్జం వా పరియాదియిత్వా గచ్ఛమ్పి దహేయ్య [డహేయ్య (అఞ్ఞత్థ)], దాయమ్పి దహేయ్య, గచ్ఛమ్పి దహిత్వా దాయమ్పి దహిత్వా హరితన్తం వా పథన్తం వా [పన్థన్తం వా (సీ.) స్యామపోత్థకే ఇదం న దిస్సతి] సేలన్తం వా ఉదకన్తం వా రమణీయం వా భూమిభాగం ఆగమ్మ అనాహారా నిబ్బాయేయ్య. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం పటిపన్నో హోతి – నో చస్స నో చ మే సియా…పే… సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఉద్ధంసోతో హోతి అకనిట్ఠగామీ. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, సత్త పురిసగతియో.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, అనుపాదాపరినిబ్బానం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం పటిపన్నో హోతి – ‘నో చస్స నో చ మే సియా, న భవిస్సతి న మే భవిస్సతి, యదత్థి యం భూతం తం పజహామీ’తి ఉపేక్ఖం పటిలభతి. సో భవే న రజ్జతి, సమ్భవే న రజ్జతి, అత్థుత్తరి పదం సన్తం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతి. తఞ్చ ఖ్వస్స పదం సబ్బేన సబ్బం సచ్ఛికతం హోతి, తస్స సబ్బేన సబ్బం మానానుసయో పహీనో హోతి, సబ్బేన సబ్బం భవరాగానుసయో పహీనో హోతి, సబ్బేన సబ్బం అవిజ్జానుసయో పహీనో హోతి. సో ఆసవానం ఖయా…పే… సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అనుపాదాపరినిబ్బానం. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, సత్త పురిసగతియో అనుపాదా చ పరినిబ్బాన’’న్తి. దుతియం.

౩. తిస్సబ్రహ్మాసుత్తం

౫౬. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి గిజ్ఝకూటే పబ్బతే. అథ ఖో ద్వే దేవతా అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణా కేవలకప్పం గిజ్ఝకూటం ఓభాసేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో ఏకా దేవతా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏతా, భన్తే, భిక్ఖునియో విముత్తా’’తి. అపరా దేవతా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏతా, భన్తే, భిక్ఖునియో అనుపాదిసేసా సువిముత్తా’’తి. ఇదమవోచుం తా దేవతా. సమనుఞ్ఞో సత్థా అహోసి. అథ ఖో తా దేవతా ‘‘సమనుఞ్ఞో సత్థా’’తి భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా తత్థేవన్తరధాయింసు.

అథ ఖో భగవా తస్సా రత్తియా అచ్చయేన భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఇమం, భిక్ఖవే, రత్తిం ద్వే దేవతా అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణా కేవలకప్పం గిజ్ఝకూటం ఓభాసేత్వా యేనాహం తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా మం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో, భిక్ఖవే, ఏకా దేవతా మం ఏతదవోచ – ‘ఏతా, భన్తే, భిక్ఖునియో విముత్తా’తి. అపరా దేవతా మం ఏతదవోచ – ‘ఏతా, భన్తే, భిక్ఖునియో అనుపాదిసేసా సువిముత్తా’తి. ఇదమవోచుం, భిక్ఖవే, తా దేవతా. ఇదం వత్వా మం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా తత్థేవన్తరధాయింసూ’’తి.

తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో భగవతో అవిదూరే నిసిన్నో హోతి. అథ ఖో ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానస్స ఏతదహోసి – ‘‘కతమేసానం ఖో దేవానం ఏవం ఞాణం హోతి – ‘సఉపాదిసేసే వా సఉపాదిసేసోతి, అనుపాదిసేసే వా అనుపాదిసేసో’’’తి? తేన ఖో పన సమయేన తిస్సో నామ భిక్ఖు అధునాకాలఙ్కతో అఞ్ఞతరం బ్రహ్మలోకం ఉపపన్నో హోతి. తత్రాపి నం ఏవం జానన్తి – ‘‘తిస్సో బ్రహ్మా మహిద్ధికో మహానుభావో’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవం – గిజ్ఝకూటే పబ్బతే అన్తరహితో తస్మిం బ్రహ్మలోకే పాతురహోసి. అద్దసా ఖో తిస్సో బ్రహ్మా ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వా ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం ఏతదవోచ – ‘‘ఏహి ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన; స్వాగతం, మారిస మోగ్గల్లాన! చిరస్సం ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన, ఇమం పరియాయమకాసి, యదిదం ఇధాగమనాయ. నిసీద, మారిస మోగ్గల్లాన, ఇదమాసనం పఞ్ఞత్త’’న్తి. నిసీది ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో పఞ్ఞత్తే ఆసనే. తిస్సోపి ఖో బ్రహ్మా ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో తిస్సం బ్రహ్మానం ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ఏతదవోచ – ‘‘కతమేసానం ఖో, తిస్స, దేవానం ఏవం ఞాణం హోతి – ‘సఉపాదిసేసే వా సఉపాదిసేసోతి, అనుపాదిసేసే వా అనుపాదిసేసో’’’తి? ‘‘బ్రహ్మకాయికానం ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన, దేవానం ఏవం ఞాణం హోతి – ‘సఉపాదిసేసే వా సఉపాదిసేసోతి, అనుపాదిసేసే వా అనుపాదిసేసో’’’తి.

‘‘సబ్బేసఞ్ఞేవ ఖో, తిస్స, బ్రహ్మకాయికానం దేవానం ఏవం ఞాణం హోతి – ‘సఉపాదిసేసే వా సఉపాదిసేసోతి, అనుపాదిసేసే వా అనుపాదిసేసో’’’తి? ‘‘న ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన, సబ్బేసం బ్రహ్మకాయికానం దేవానం ఏవం ఞాణం హోతి – ‘సఉపాదిసేసే వా సఉపాదిసేసోతి, అనుపాదిసేసే వా అనుపాదిసేసో’’’తి.

‘‘యే ఖో తే, మారిస మోగ్గల్లాన, బ్రహ్మకాయికా దేవా బ్రహ్మేన ఆయునా సన్తుట్ఠా బ్రహ్మేన వణ్ణేన బ్రహ్మేన సుఖేన బ్రహ్మేన యసేన బ్రహ్మేన ఆధిపతేయ్యేన సన్తుట్ఠా, తే ఉత్తరి నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానన్తి. తేసం న ఏవం ఞాణం హోతి – ‘సఉపాదిసేసే వా సఉపాదిసేసోతి, అనుపాదిసేసే వా అనుపాదిసేసో’తి. యే చ ఖో తే, మారిస మోగ్గల్లాన, బ్రహ్మకాయికా దేవా బ్రహ్మేన ఆయునా అసన్తుట్ఠా, బ్రహ్మేన వణ్ణేన బ్రహ్మేన సుఖేన బ్రహ్మేన యసేన బ్రహ్మేన ఆధిపతేయ్యేన అసన్తుట్ఠా, తే చ ఉత్తరి నిస్సరణం యథాభూతం పజానన్తి. తేసం ఏవం ఞాణం హోతి – ‘సఉపాదిసేసే వా సఉపాదిసేసోతి, అనుపాదిసేసే వా అనుపాదిసేసో’’’తి.

‘‘ఇధ, మారిస మోగ్గల్లాన, భిక్ఖు ఉభతోభాగవిముత్తో హోతి. తమేనం తే దేవా ఏవం జానన్తి – ‘అయం ఖో ఆయస్మా ఉభతోభాగవిముత్తో. యావస్స కాయో ఠస్సతి తావ నం దక్ఖన్తి దేవమనుస్సా. కాయస్స భేదా న నం దక్ఖన్తి దేవమనుస్సా’తి. ఏవమ్పి ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన, తేసం దేవానం ఞాణం హోతి – ‘సఉపాదిసేసే వా సఉపాదిసేసోతి, అనుపాదిసేసే వా అనుపాదిసేసో’’’తి.

‘‘ఇధ పన, మారిస మోగ్గల్లాన, భిక్ఖు పఞ్ఞావిముత్తో హోతి. తమేనం తే దేవా ఏవం జానన్తి – ‘అయం ఖో ఆయస్మా పఞ్ఞావిముత్తో. యావస్స కాయో ఠస్సతి తావ నం దక్ఖన్తి దేవమనుస్సా. కాయస్స భేదా న నం దక్ఖన్తి దేవమనుస్సా’తి. ఏవమ్పి ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన, తేసం దేవానం ఞాణం హోతి – ‘సఉపాదిసేసే వా సఉపాదిసేసోతి, అనుపాదిసేసే వా అనుపాదిసేసో’’’తి.

‘‘ఇధ పన, మారిస మోగ్గల్లాన, భిక్ఖు కాయసక్ఖీ హోతి. తమేనం దేవా ఏవం జానన్తి – ‘అయం ఖో ఆయస్మా కాయసక్ఖీ. అప్పేవ నామ అయమాయస్మా అనులోమికాని సేనాసనాని పటిసేవమానో కల్యాణమిత్తే భజమానో ఇన్ద్రియాని సమన్నానయమానో – యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి తదనుత్తరం – బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్యా’తి. ఏవమ్పి ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన, తేసం దేవానం ఞాణం హోతి – ‘సఉపాదిసేసే వా సఉపాదిసేసోతి, అనుపాదిసేసే వా అనుపాదిసేసో’’’తి.

‘‘ఇధ పన, మారిస మోగ్గల్లాన, భిక్ఖు దిట్ఠిప్పత్తో హోతి…పే… సద్ధావిముత్తో హోతి…పే… ధమ్మానుసారీ హోతి. తమేనం తే దేవా ఏవం జానన్తి – ‘అయం ఖో ఆయస్మా ధమ్మానుసారీ. అప్పేవ నామ అయమాయస్మా అనులోమికాని సేనాసనాని పటిసేవమానో కల్యాణమిత్తే భజమానో ఇన్ద్రియాని సమన్నానయమానో – యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి తదనుత్తరం – బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్యా’తి. ఏవమ్పి ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన, తేసం దేవానం ఞాణం హోతి – ‘సఉపాదిసేసే వా సఉపాదిసేసోతి, అనుపాదిసేసే వా అనుపాదిసేసో’’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో తిస్సస్స బ్రహ్మునో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవం – బ్రహ్మలోకే అన్తరహితో గిజ్ఝకూటే పబ్బతే పాతురహోసి. అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో యావతకో అహోసి తిస్సేన బ్రహ్మునా సద్ధిం కథాసల్లాపో తం సబ్బం భగవతో ఆరోచేసి.

‘‘న హి పన తే, మోగ్గల్లాన, తిస్సో బ్రహ్మా సత్తమం అనిమిత్తవిహారిం పుగ్గలం దేసేతి’’. ‘‘ఏతస్స, భగవా, కాలో; ఏతస్స, సుగత, కాలో! యం భగవా సత్తమం అనిమిత్తవిహారిం పుగ్గలం దేసేయ్య. భగవతో సుత్వా భిక్ఖూ ధారేస్సన్తీ’’తి. ‘‘తేన హి, మోగ్గల్లాన, సుణాహి, సాధుకం మనసి కరోహి; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో భగవతో పచ్చస్సోసి. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘ఇధ, మోగ్గల్లాన, భిక్ఖు సబ్బనిమిత్తానం అమనసికారా అనిమిత్తం చేతోసమాధిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. తమేనం తే దేవా ఏవం జానన్తి – ‘అయం ఖో ఆయస్మా సబ్బనిమిత్తానం అమనసికారా అనిమిత్తం చేతోసమాధిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అప్పేవ నామ అయమాయస్మా అనులోమికాని సేనాసనాని పటిసేవమానో కల్యాణమిత్తే భజమానో ఇన్ద్రియాని సమన్నానయమానో – యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి తదనుత్తరం – బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్యా’తి. ఏవం ఖో, మోగ్గల్లాన, తేసం దేవానం ఞాణం హోతి – ‘సఉపాదిసేసే వా సఉపాదిసేసోతి, అనుపాదిసేసే వా అనుపాదిసేసో’’’తి. తతియం.

౪. సీహసేనాపతిసుత్తం

౫౭. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం. అథ ఖో సీహో సేనాపతి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సీహో సేనాపతి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సక్కా ను ఖో, భన్తే, సన్దిట్ఠికం దానఫలం పఞ్ఞాపేతు’’న్తి?

‘‘తేన హి, సీహ, తఞ్ఞేవేత్థ పటిపుచ్ఛిస్సామి, యథా తే ఖమేయ్య తథా నం బ్యాకరేయ్యాసి. తం కిం మఞ్ఞసి, సీహ, ఇధ ద్వే పురిసా – ఏకో పురిసో అస్సద్ధో మచ్ఛరీ కదరియో పరిభాసకో, ఏకో పురిసో సద్ధో దానపతి అనుప్పదానరతో. తం కిం మఞ్ఞసి, సీహ, కం ను ఖో [కిం ను ఖో (క.)] అరహన్తో పఠమం అనుకమ్పన్తా అనుకమ్పేయ్యుం – ‘యో వా సో పురిసో అస్సద్ధో మచ్ఛరీ కదరియో పరిభాసకో, యో వా సో పురిసో సద్ధో దానపతి అనుప్పదానరతో’’’తి?

‘‘యో సో, భన్తే, పురిసో అస్సద్ధో మచ్ఛరీ కదరియో పరిభాసకో, కిన్తం [కిన్తి (క.)] అరహన్తో పఠమం అనుకమ్పన్తా అనుకమ్పిస్సన్తి! యో చ ఖో సో, భన్తే, పురిసో సద్ధో దానపతి అనుప్పదానరతో తంయేవ అరహన్తో పఠమం అనుకమ్పన్తా అనుకమ్పేయ్యుం’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, సీహ, కం ను ఖో అరహన్తో పఠమం ఉపసఙ్కమన్తా ఉపసఙ్కమేయ్యుం – ‘యో వా సో పురిసో అస్సద్ధో మచ్ఛరీ కదరియో పరిభాసకో, యో వా సో పురిసో సద్ధో దానపతి అనుప్పదానరతో’’’తి? ‘‘యో సో, భన్తే, పురిసో అస్సద్ధో మచ్ఛరీ కదరియో పరిభాసకో, కిన్తం అరహన్తో పఠమం ఉపసఙ్కమన్తా ఉపసఙ్కమిస్సన్తి! యో చ ఖో సో, భన్తే, పురిసో సద్ధో దానపతి అనుప్పదానరతో తంయేవ అరహన్తో పఠమం ఉపసఙ్కమన్తా ఉపసఙ్కమేయ్యుం’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, సీహ, కస్స ను ఖో అరహన్తో పఠమం పటిగ్గణ్హన్తా పటిగ్గణ్హేయ్యుం – ‘యో వా సో పురిసో అస్సద్ధో మచ్ఛరీ కదరియో పరిభాసకో, యో వా సో పురిసో సద్ధో దానపతి అనుప్పదానరతో’’’తి? ‘‘యో సో, భన్తే, పురిసో అస్సద్ధో మచ్ఛరీ కదరియో పరిభాసకో, కిన్తం తస్స అరహన్తో పఠమం పటిగ్గణ్హన్తా పటిగ్గణ్హిస్సన్తి! యో చ ఖో సో, భన్తే, పురిసో సద్ధో దానపతి అనుప్పదానరతో తస్సేవ అరహన్తో పఠమం పటిగ్గణ్హన్తా పటిగ్గణ్హేయ్యుం’’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, సీహ, కస్స ను ఖో అరహన్తో పఠమం ధమ్మం దేసేన్తా దేసేయ్యుం – ‘యో వా సో పురిసో అస్సద్ధో మచ్ఛరీ కదరియో పరిభాసకో, యో వా సో పురిసో సద్ధో దానపతి అనుప్పదానరతో’’’తి? ‘‘యో సో, భన్తే, పురిసో అస్సద్ధో మచ్ఛరీ కదరియో పరిభాసకో, కిన్తం తస్స అరహన్తో పఠమం ధమ్మం దేసేన్తా దేసేస్సన్తి! యో చ ఖో సో, భన్తే, పురిసో సద్ధో దానపతి అనుప్పదానరతో తస్సేవ అరహన్తో పఠమం ధమ్మం దేసేన్తా దేసేయ్యుం’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, సీహ, కస్స ను ఖో కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛేయ్య – ‘యో వా సో పురిసో అస్సద్ధో మచ్ఛరీ కదరియో పరిభాసకో, యో వా సో పురిసో సద్ధో దానపతి అనుప్పదానరతో’’’తి? ‘‘యో సో, భన్తే, పురిసో అస్సద్ధో మచ్ఛరీ కదరియో పరిభాసకో, కిన్తం తస్స కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛిస్సతి! యో చ ఖో సో, భన్తే, పురిసో సద్ధో దానపతి అనుప్పదానరతో తస్సేవ కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛేయ్య’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, సీహ, కో ను ఖో యంయదేవ పరిసం ఉపసఙ్కమేయ్య, యది ఖత్తియపరిసం యది బ్రాహ్మణపరిసం యది గహపతిపరిసం యది సమణపరిసం విసారదో ఉపసఙ్కమేయ్య అమఙ్కుభూతో – ‘యో వా సో పురిసో అస్సద్ధో మచ్ఛరీ కదరియో పరిభాసకో, యో వా సో పురిసో సద్ధో దానపతి అనుప్పదానరతో’’’తి? ‘‘యో సో, భన్తే, పురిసో అస్సద్ధో మచ్ఛరీ కదరియో పరిభాసకో, కిం సో యంయదేవ పరిసం ఉపసఙ్కమిస్సతి, యది ఖత్తియపరిసం యది బ్రాహ్మణపరిసం యది గహపతిపరిసం యది సమణపరిసం విసారదో ఉపసఙ్కమిస్సతి అమఙ్కుభూతో! యో చ ఖో సో, భన్తే, పురిసో సద్ధో దానపతి అనుప్పదానరతో సో యంయదేవ పరిసం ఉపసఙ్కమేయ్య, యది ఖత్తియపరిసం యది బ్రాహ్మణపరిసం యది గహపతిపరిసం యది సమణపరిసం విసారదో ఉపసఙ్కమేయ్య అమఙ్కుభూతో’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, సీహ, కో ను ఖో కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జేయ్య – ‘యో వా సో పురిసో అస్సద్ధో మచ్ఛరీ కదరియో పరిభాసకో, యో వా సో పురిసో సద్ధో దానపతి అనుప్పదానరతో’’’తి? ‘‘యో సో, భన్తే, పురిసో అస్సద్ధో మచ్ఛరీ కదరియో పరిభాసకో, కిం సో కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జిస్సతి! యో చ ఖో సో, భన్తే, పురిసో సద్ధో దానపతి అనుప్పదానరతో సో కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జేయ్య’’.

‘‘యానిమాని, భన్తే, భగవతా సన్దిట్ఠికాని దానఫలాని అక్ఖాతాని, నాహం ఏత్థ భగవతో సద్ధాయ గచ్ఛామి. అహమ్పి ఏతాని జానామి. అహం, భన్తే, దాయకో దానపతి, మం అరహన్తో పఠమం అనుకమ్పన్తా అనుకమ్పన్తి. అహం, భన్తే, దాయకో దానపతి, మం అరహన్తో పఠమం ఉపసఙ్కమన్తా ఉపసఙ్కమన్తి. అహం, భన్తే, దాయకో దానపతి, మయ్హం అరహన్తో పఠమం పటిగ్గణ్హన్తా పటిగ్గణ్హన్తి. అహం, భన్తే, దాయకో దానపతి, మయ్హం అరహన్తో పఠమం ధమ్మం దేసేన్తా దేసేన్తి. అహం, భన్తే, దాయకో దానపతి, మయ్హం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గతో – ‘సీహో సేనాపతి దాయకో కారకో సఙ్ఘుపట్ఠాకో’తి. అహం, భన్తే, దాయకో దానపతి యంయదేవ పరిసం ఉపసఙ్కమామి, యది ఖత్తియపరిసం…పే… యది సమణపరిసం విసారదో ఉపసఙ్కమామి అమఙ్కుభూతో. యానిమాని, భన్తే, భగవతా సన్దిట్ఠికాని దానఫలాని అక్ఖాతాని, నాహం ఏత్థ భగవతో సద్ధాయ గచ్ఛామి. అహమ్పి ఏతాని జానామి. యఞ్చ ఖో మం, భన్తే, భగవా ఏవమాహ – ‘దాయకో, సీహ, దానపతి కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతీ’తి. ఏతాహం న జానామి, ఏత్థ చ పనాహం, భగవతో సద్ధాయ గచ్ఛామీ’’తి. ‘‘ఏవమేతం, సీహ; ఏవమేతం, సీహ! దాయకో, సీహ, దానపతి కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతీ’’తి. చతుత్థం.

౫. అరక్ఖేయ్యసుత్తం

౫౮. ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, తథాగతస్స అరక్ఖేయ్యాని, తీహి చ అనుపవజ్జో. కతమాని చత్తారి తథాగతస్స అరక్ఖేయ్యాని? పరిసుద్ధకాయసమాచారో, భిక్ఖవే, తథాగతో; నత్థి తథాగతస్స కాయదుచ్చరితం యం తథాగతో రక్ఖేయ్య – ‘మా మే ఇదం పరో అఞ్ఞాసీ’తి. పరిసుద్ధవచీసమాచారో, భిక్ఖవే, తథాగతో; నత్థి తథాగతస్స వచీదుచ్చరితం యం తథాగతో రక్ఖేయ్య – ‘మా మే ఇదం పరో అఞ్ఞాసీ’తి. పరిసుద్ధమనోసమాచారో, భిక్ఖవే, తథాగతో; నత్థి తథాగతస్స మనోదుచ్చరితం యం తథాగతో రక్ఖేయ్య – ‘మా మే ఇదం పరో అఞ్ఞాసీ’తి. పరిసుద్ధాజీవో, భిక్ఖవే, తథాగతో; నత్థి తథాగతస్స మిచ్ఛాఆజీవో యం తథాగతో రక్ఖేయ్య – ‘మా మే ఇదం పరో అఞ్ఞాసీ’తి. ఇమాని చత్తారి తథాగతస్స అరక్ఖేయ్యాని.

‘‘కతమేహి తీహి అనుపవజ్జో? స్వాక్ఖాతధమ్మో, భిక్ఖవే, తథాగతో. తత్ర వత మం సమణో వా బ్రాహ్మణో వా దేవో వా మారో వా బ్రహ్మా వా కోచి వా లోకస్మిం సహధమ్మేన పటిచోదేస్సతి – ‘ఇతిపి త్వం న స్వాక్ఖాతధమ్మో’తి. నిమిత్తమేతం, భిక్ఖవే, న సమనుపస్సామి. ఏతమహం [ఏతంపహం (సీ. స్యా.)], భిక్ఖవే, నిమిత్తం అసమనుపస్సన్తో ఖేమప్పత్తో అభయప్పత్తో వేసారజ్జప్పత్తో విహరామి.

‘‘సుపఞ్ఞత్తా ఖో పన మే, భిక్ఖవే, సావకానం నిబ్బానగామినీ పటిపదా. యథాపటిపన్నా మమ సావకా ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తి. తత్ర వత మం సమణో వా బ్రాహ్మణో వా దేవో వా మారో వా బ్రహ్మా వా కోచి వా లోకస్మిం సహధమ్మేన పటిచోదేస్సతి – ‘ఇతిపి తే న సుపఞ్ఞత్తా సావకానం నిబ్బానగామినీ పటిపదా. యథాపటిపన్నా తవ సావకా ఆసవానం ఖయా…పే… సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తీ’తి. నిమిత్తమేతం, భిక్ఖవే, న సమనుపస్సామి. ఏతమహం, భిక్ఖవే, నిమిత్తం అసమనుపస్సన్తో ఖేమప్పత్తో అభయప్పత్తో వేసారజ్జప్పత్తో విహరామి.

‘‘అనేకసతా ఖో పన మే, భిక్ఖవే, సావకపరిసా ఆసవానం ఖయా…పే… సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తి. తత్ర వత మం సమణో వా బ్రాహ్మణో వా దేవో వా మారో వా బ్రహ్మా వా కోచి వా లోకస్మిం సహధమ్మేన పటిచోదేస్సతి – ‘ఇతిపి తే న అనేకసతా సావకపరిసా ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తీ’తి. నిమిత్తమేతం, భిక్ఖవే, న సమనుపస్సామి. ఏతమహం, భిక్ఖవే, నిమిత్తం అసమనుపస్సన్తో ఖేమప్పత్తో అభయప్పత్తో వేసారజ్జప్పత్తో విహరామి. ఇమేహి తీహి అనుపవజ్జో.

‘‘ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారి తథాగతస్స అరక్ఖేయ్యాని, ఇమేహి చ తీహి అనుపవజ్జో’’తి. పఞ్చమం.

౬. కిమిలసుత్తం

౫౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా కిమిలాయం విహరతి నిచులవనే [వేళువనే (సీ. స్యా. కం. పీ.) అ. ని. ౫.౨౦౨; ౭.౪౦]. అథ ఖో ఆయస్మా కిమిలో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా కిమిలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, భన్తే, హేతు కో పచ్చయో యేన తథాగతే పరినిబ్బుతే సద్ధమ్మో న చిరట్ఠితికో హోతీ’’తి?

‘‘ఇధ, కిమిల, తథాగతే పరినిబ్బుతే భిక్ఖూ భిక్ఖునియో ఉపాసకా ఉపాసికాయో సత్థరి అగారవా విహరన్తి అప్పతిస్సా, ధమ్మే అగారవా విహరన్తి అప్పతిస్సా, సఙ్ఘే అగారవా విహరన్తి అప్పతిస్సా, సిక్ఖాయ అగారవా విహరన్తి అప్పతిస్సా, సమాధిస్మిం అగారవా విహరన్తి అప్పతిస్సా, అప్పమాదే అగారవా విహరన్తి అప్పతిస్సా, పటిసన్థారే అగారవా విహరన్తి అప్పతిస్సా. అయం ఖో, కిమిల, హేతు అయం పచ్చయో యేన తథాగతే పరినిబ్బుతే సద్ధమ్మో న చిరట్ఠితికో హోతీ’’తి.

‘‘కో పన, భన్తే, హేతు కో పచ్చయో యేన తథాగతే పరినిబ్బుతే సద్ధమ్మో చిరట్ఠితికో హోతీ’’తి? ‘‘ఇధ, కిమిల, తథాగతే పరినిబ్బుతే భిక్ఖూ భిక్ఖునియో ఉపాసకా ఉపాసికాయో సత్థరి సగారవా విహరన్తి సప్పతిస్సా, ధమ్మే సగారవా విహరన్తి సప్పతిస్సా, సఙ్ఘే సగారవా విహరన్తి సప్పతిస్సా, సిక్ఖాయ సగారవా విహరన్తి సప్పతిస్సా, సమాధిస్మిం సగారవా విహరన్తి సప్పతిస్సా, అప్పమాదే సగారవా విహరన్తి సప్పతిస్సా, పటిసన్థారే సగారవా విహరన్తి సప్పతిస్సా. అయం ఖో, కిమిల, హేతు అయం పచ్చయో యేన తథాగతే పరినిబ్బుతే సద్ధమ్మో చిరట్ఠితికో హోతీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. సత్తధమ్మసుత్తం

౬౦. ‘‘సత్తహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు నచిరస్సేవ ఆసవానం ఖయా…పే… సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్య. కతమేహి సత్తహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సద్ధో హోతి, సీలవా హోతి, బహుస్సుతో హోతి, పటిసల్లీనో హోతి, ఆరద్ధవీరియో హోతి, సతిమా హోతి, పఞ్ఞవా హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, సత్తహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు నచిరస్సేవ ఆసవానం ఖయా…పే… సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్యా’’తి. సత్తమం.

౮. పచలాయమానసుత్తం

౬౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా భగ్గేసు విహరతి సుసుమారగిరే భేసకళావనే మిగదాయే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో మగధేసు కల్లవాళపుత్తగామే [కల్లవాలముత్తగామే (స్యా.)] పచలాయమానో నిసిన్నో హోతి. అద్దసా ఖో భగవా దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం మగధేసు కల్లవాళపుత్తగామే పచలాయమానం నిసిన్నం. దిస్వా – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవం – భగ్గేసు సుసుమారగిరే భేసకళావనే మిగదాయే అన్తరహితో మగధేసు కల్లవాళపుత్తగామే ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానస్స సమ్ముఖే పాతురహోసి. నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే ఆసనే. నిసజ్జ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం ఏతదవోచ –

‘‘పచలాయసి నో త్వం, మోగ్గల్లాన, పచలాయసి నో త్వం, మోగ్గల్లానా’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘తస్మాతిహ, మోగ్గల్లాన, యథాసఞ్ఞిస్స తే విహరతో తం మిద్ధం ఓక్కమతి, తం సఞ్ఞం మా మనసాకాసి [మా మనసికాసి (సీ.), మనసి కరేయ్యాసి (స్యా.), మనసాకాసి (క.)], తం సఞ్ఞం మా బహులమకాసి [తం సఞ్ఞం బహులం కరేయ్యాసి (స్యా.), తం సఞ్ఞం బహులమకాసి (క.)]. ఠానం ఖో పనేతం, మోగ్గల్లాన, విజ్జతి యం తే ఏవం విహరతో తం మిద్ధం పహీయేథ’’.

‘‘నో చే తే ఏవం విహరతో తం మిద్ధం పహీయేథ, తతో త్వం, మోగ్గల్లాన, యథాసుతం యథాపరియత్తం ధమ్మం చేతసా అనువితక్కేయ్యాసి అనువిచారేయ్యాసి, మనసా అనుపేక్ఖేయ్యాసి. ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి యం తే ఏవం విహరతో తం మిద్ధం పహీయేథ.

‘‘నో చే తే ఏవం విహరతో తం మిద్ధం పహీయేథ, తతో త్వం, మోగ్గల్లాన, యథాసుతం యథాపరియత్తం ధమ్మం విత్థారేన సజ్ఝాయం కరేయ్యాసి. ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి యం తే ఏవం విహరతో తం మిద్ధం పహీయేథ.

‘‘నో చే తే ఏవం విహరతో తం మిద్ధం పహీయేథ, తతో త్వం, మోగ్గల్లాన, ఉభో కణ్ణసోతాని ఆవిఞ్ఛేయ్యాసి [ఆవిఞ్జేయ్యాసి (సీ. స్యా.)], పాణినా గత్తాని అనుమజ్జేయ్యాసి. ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి యం తే ఏవం విహరతో తం మిద్ధం పహీయేథ.

‘‘నో చే తే ఏవం విహరతో తం మిద్ధం పహీయేథ, తతో త్వం, మోగ్గల్లాన, ఉట్ఠాయాసనా ఉదకేన అక్ఖీని అనుమజ్జిత్వా [పనిఞ్జిత్వా (క.)] దిసా అనువిలోకేయ్యాసి, నక్ఖత్తాని తారకరూపాని ఉల్లోకేయ్యాసి. ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి యం తే ఏవం విహరతో తం మిద్ధం పహీయేథ.

‘‘నో చే తే ఏవం విహరతో తం మిద్ధం పహీయేథ, తతో త్వం, మోగ్గల్లాన, ఆలోకసఞ్ఞం మనసి కరేయ్యాసి, దివాసఞ్ఞం అధిట్ఠహేయ్యాసి – యథా దివా తథా రత్తిం యథా రత్తిం తథా దివా. ఇతి వివటేన [వివట్టేన (స్యా.), మిద్ధవిగతేన (క.)] చేతసా అపరియోనద్ధేన సప్పభాసం చిత్తం భావేయ్యాసి. ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి యం తే ఏవం విహరతో తం మిద్ధం పహీయేథ.

‘‘నో చే తే ఏవం విహరతో తం మిద్ధం పహీయేథ, తతో త్వం, మోగ్గల్లాన, పచ్ఛాపురేసఞ్ఞీ [పచ్ఛాపురే తథాసఞ్ఞీ (కత్థచి)] చఙ్కమం అధిట్ఠహేయ్యాసి అన్తోగతేహి ఇన్ద్రియేహి అబహిగతేన మానసేన. ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి యం తే ఏవం విహరతో తం మిద్ధం పహీయేథ.

‘‘నో చే తే ఏవం విహరతో తం మిద్ధం పహీయేథ, తతో త్వం, మోగ్గల్లాన, దక్ఖిణేన పస్సేన సీహసేయ్యం కప్పేయ్యాసి పాదే పాదం అచ్చాధాయ సతో సమ్పజానో ఉట్ఠానసఞ్ఞం మనసి కరిత్వా. పటిబుద్ధేన చ [పటిబుద్ధేనేవ (స్యా.)] తే, మోగ్గల్లాన, ఖిప్పఞ్ఞేవ పచ్చుట్ఠాతబ్బం – ‘న సేయ్యసుఖం న పస్ససుఖం న మిద్ధసుఖం అనుయుత్తో విహరిస్సామీ’తి. ఏవఞ్హి తే, మోగ్గల్లాన, సిక్ఖితబ్బం.

‘‘తస్మాతిహ, మోగ్గల్లాన, ఏవం సిక్ఖితబ్బం – ‘న ఉచ్చాసోణ్డం పగ్గహేత్వా కులాని ఉపసఙ్కమిస్సామీ’తి. ఏవఞ్హి తే, మోగ్గల్లాన, సిక్ఖితబ్బం. సచే, మోగ్గల్లాన, భిక్ఖు ఉచ్చాసోణ్డం పగ్గహేత్వా కులాని ఉపసఙ్కమతి, సన్తి హి, మోగ్గల్లాన, కులేసు కిచ్చకరణీయాని. యేహి మనుస్సా ఆగతం భిక్ఖుం న మనసి కరోన్తి, తత్ర భిక్ఖుస్స ఏవం హోతి – ‘కోసు నామ ఇదాని మం ఇమస్మిం కులే పరిభిన్ది, విరత్తరూపా దానిమే మయి మనుస్సా’తి. ఇతిస్స అలాభేన మఙ్కుభావో, మఙ్కుభూతస్స ఉద్ధచ్చం, ఉద్ధతస్స అసంవరో, అసంవుతస్స ఆరా చిత్తం సమాధిమ్హా.

‘‘తస్మాతిహ, మోగ్గల్లాన, ఏవం సిక్ఖితబ్బం – ‘న విగ్గాహికకథం కథేస్సామీ’తి. ఏవఞ్హి తే, మోగ్గల్లాన, సిక్ఖితబ్బం. విగ్గాహికాయ, మోగ్గల్లాన, కథాయ సతి కథాబాహుల్లం పాటికఙ్ఖం, కథాబాహుల్లే సతి ఉద్ధచ్చం, ఉద్ధతస్స అసంవరో, అసంవుతస్స ఆరా చిత్తం సమాధిమ్హా [నాహం మోగ్గలాన సబ్బేహేవ సమగ్గం వణ్ణయామి గహట్ఠేహి. పబ్బజితేహి ఖో అహం మోగ్గల్లాన సమగ్గం వణ్ణయామి (క.)]. నాహం, మోగ్గల్లాన, సబ్బేహేవ సంసగ్గం వణ్ణయామి. న పనాహం, మోగ్గల్లాన, సబ్బేహేవ సంసగ్గం న వణ్ణయామి. సగహట్ఠపబ్బజితేహి ఖో అహం, మోగ్గల్లాన, సంసగ్గం న వణ్ణయామి [నాహం మోగ్గల్లాన సబ్బేహేవ సమగ్గం వణ్ణయామి గహట్ఠేహి, పబ్బజితేహి ఖో అహం మోగ్గల్లాన సమగ్గం వణ్ణయామి (క.)]. యాని చ ఖో తాని సేనాసనాని అప్పసద్దాని అప్పనిగ్ఘోసాని విజనవాతాని మనుస్సరాహస్సేయ్యకాని [మనుస్సరాహసేయ్యకాని (సీ. స్యా.)] పటిసల్లానసారుప్పాని తథారూపేహి సేనాసనేహి సంసగ్గం [సమగ్గం (క.)] వణ్ణయామీ’’తి.

ఏవం వుత్తే ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, భిక్ఖు సంఖిత్తేన తణ్హాసఙ్ఖయవిముత్తో హోతి అచ్చన్తనిట్ఠో అచ్చన్తయోగక్ఖేమీ అచ్చన్తబ్రహ్మచారీ అచ్చన్తపరియోసానో సేట్ఠో దేవమనుస్సాన’’న్తి?

‘‘ఇధ, మోగ్గల్లాన, భిక్ఖునో సుతం హోతి – ‘సబ్బే ధమ్మా నాలం అభినివేసాయా’తి; ఏవఞ్చేతం, మోగ్గల్లాన, భిక్ఖునో సుతం హోతి – ‘సబ్బే ధమ్మా నాలం అభినివేసాయా’తి. సో సబ్బం ధమ్మం అభిజానాతి, సబ్బం ధమ్మం అభిఞ్ఞాయ సబ్బం ధమ్మం పరిజానాతి. సబ్బం ధమ్మం పరిఞ్ఞాయ యంకిఞ్చి వేదనం వేదియతి సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా. సో తాసు వేదనాసు అనిచ్చానుపస్సీ విహరతి, విరాగానుపస్సీ విహరతి, నిరోధానుపస్సీ విహరతి, పటినిస్సగ్గానుపస్సీ విహరతి. సో తాసు వేదనాసు అనిచ్చానుపస్సీ విహరన్తో విరాగానుపస్సీ విహరన్తో నిరోధానుపస్సీ విహరన్తో పటినిస్సగ్గానుపస్సీ విహరన్తో న కిఞ్చి [న చ కిఞ్చి (సీ. స్యా. క.) మ. ని. ౧.౩౯౦ పస్సితబ్బం] లోకే ఉపాదియతి, అనుపాదియం న పరితస్సతి, అపరితస్సం పచ్చత్తంయేవ పరినిబ్బాయతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతి. ఏత్తావతా ఖో, మోగ్గల్లాన, భిక్ఖు సంఖిత్తేన తణ్హాసఙ్ఖయవిముత్తో హోతి అచ్చన్తనిట్ఠో అచ్చన్తయోగక్ఖేమీ అచ్చన్తబ్రహ్మచారీ అచ్చన్తపరియోసానో సేట్ఠో దేవమనుస్సాన’’న్తి. అట్ఠమం.

౯. మేత్తసుత్తం

౬౨. [ఇతివు. ౨౨ ఇతివుత్తకేపి] ‘‘మా, భిక్ఖవే, పుఞ్ఞానం భాయిత్థ. సుఖస్సేతం, భిక్ఖవే, అధివచనం యదిదం పుఞ్ఞాని [యదిదం పుఞ్ఞన్తి (సీ.), యదిదం పుఞ్ఞాని (క.)]. అభిజానామి ఖో పనాహం [భిక్ఖవే దీఘరత్తం ఇట్ఠం (స్యా.), భిక్ఖవే దీఘరత్తం పుఞ్ఞానం ఇట్ఠం (?)], భిక్ఖవే, దీఘరత్తం కతానం పుఞ్ఞానం దీఘరత్తం ఇట్ఠం [భిక్ఖవే దీఘరత్తం ఇట్ఠం (స్యా.), భిక్ఖవే దీఘరత్తం పుఞ్ఞానం ఇట్ఠం (?)] కన్తం మనాపం విపాకం పచ్చనుభూతం. సత్త వస్సాని మేత్తం చిత్తం భావేసిం. సత్త వస్సాని మేత్తం చిత్తం భావేత్వా సత్త సంవట్టవివట్టకప్పే నయిమం లోకం పునాగమాసిం. సంవట్టమానే సుదాహం [సంవట్టమానస్సుదాహం (క.)], భిక్ఖవే, లోకే ఆభస్సరూపగో హోమి, వివట్టమానే లోకే సుఞ్ఞం బ్రహ్మవిమానం ఉపపజ్జామి.

‘‘తత్ర సుదం, భిక్ఖవే, బ్రహ్మా హోమి మహాబ్రహ్మా అభిభూ అనభిభూతో అఞ్ఞదత్థుదసో వసవత్తీ. ఛత్తింసక్ఖత్తుం ఖో పనాహం, భిక్ఖవే, సక్కో అహోసిం దేవానమిన్దో; అనేకసతక్ఖత్తుం రాజా అహోసిం చక్కవత్తీ ధమ్మికో ధమ్మరాజా చాతురన్తో విజితావీ జనపదత్థావరియప్పత్తో సత్తరతనసమన్నాగతో. తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, ఇమాని సత్త రతనాని అహేసుం, సేయ్యథిదం – చక్కరతనం, హత్థిరతనం, అస్సరతనం, మణిరతనం, ఇత్థిరతనం, గహపతిరతనం, పరిణాయకరతనమేవ సత్తమం. పరోసహస్సం ఖో పన మే, భిక్ఖవే, పుత్తా అహేసుం సూరా వీరఙ్గరూపా పరసేనప్పమద్దనా. సో ఇమం పథవిం సాగరపరియన్తం అదణ్డేన అసత్థేన ధమ్మేన అభివిజియ అజ్ఝావసి’’న్తి [అజ్ఝావసన్తి (స్యా.) అజ్ఝావసతి (సీ. క.)].

‘‘పస్స పుఞ్ఞానం విపాకం, కుసలానం సుఖేసినో [సుఖేసినం (సీ.)];

మేత్తం చిత్తం విభావేత్వా, సత్త వస్సాని భిక్ఖవో [భిక్ఖవే (క.)];

సత్తసంవట్టవివట్టకప్పే, నయిమం లోకం పునాగమిం [పునాగమం (స్యా.)].

‘‘సంవట్టమానే లోకమ్హి, హోమి ఆభస్సరూపగో;

వివట్టమానే లోకస్మిం, సుఞ్ఞబ్రహ్మూపగో అహుం.

‘‘సత్తక్ఖత్తుం మహాబ్రహ్మా, వసవత్తీ తదా అహుం;

ఛత్తింసక్ఖత్తుం దేవిన్దో, దేవరజ్జమకారయిం.

‘‘చక్కవత్తీ అహుం రాజా, జమ్బుమణ్డస్స [జమ్బుదీపస్స (సీ.), జమ్బుసణ్డస్స (స్యా.)] ఇస్సరో;

ముద్ధావసిత్తో [ముద్ధాభిసిత్తో (క.)] ఖత్తియో, మనుస్సాధిపతీ అహుం.

‘‘అదణ్డేన అసత్థేన, విజేయ్య పథవిం ఇమం;

అసాహసేన కమ్మేన [ధమ్మేన (సీ. స్యా.)], సమేన అనుసాసి తం.

‘‘ధమ్మేన రజ్జం కారేత్వా, అస్మిం పథవిమణ్డలే;

మహద్ధనే మహాభోగే, అడ్ఢే అజాయిహం కులే.

‘‘సబ్బకామేహి సమ్పన్నే [సమ్పుణ్ణే (క.)], రతనేహి చ సత్తహి;

బుద్ధా సఙ్గాహకా లోకే, తేహి ఏతం సుదేసితం.

‘‘ఏసో హేతు మహన్తస్స, పథబ్యో మే న విపజ్జతి [ఏస హేతు మహన్తస్స, పుథబ్యో యేన వుచ్చతి (సీ. స్యా.)];

పహూతవిత్తూపకరణో, రాజా హోతి [హోమి (సీ. స్యా.)] పతాపవా.

‘‘ఇద్ధిమా యసవా హోతి [హోమి (సీ. స్యా.)], జమ్బుమణ్డస్స [జమ్బుసణ్డస్స (సీ. స్యా.)] ఇస్సరో;

కో సుత్వా నప్పసీదేయ్య, అపి కణ్హాభిజాతియో.

‘‘తస్మా హి అత్తకామేన [అత్థకామేన (స్యా. క.)], మహత్తమభికఙ్ఖతా;

సద్ధమ్మో గరుకాతబ్బో, సరం బుద్ధానసాసన’’న్తి. నవమం;

౧౦. భరియాసుత్తం

౬౩. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన అనాథపిణ్డికస్స గహపతిస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. తేన ఖో పన సమయేన అనాథపిణ్డికస్స గహపతిస్స నివేసనే మనుస్సా ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా హోన్తి. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో అనాథపిణ్డికం గహపతిం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘కిం ను తే, గహపతి, నివేసనే మనుస్సా ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా కేవట్టా మఞ్ఞే మచ్ఛవిలోపే’’తి? ‘‘అయం, భన్తే, సుజాతా ఘరసుణ్హా అడ్ఢకులా ఆనీతా. సా నేవ సస్సుం ఆదియతి, న ససురం ఆదియతి, న సామికం ఆదియతి, భగవన్తమ్పి న సక్కరోతి న గరుం కరోతి న మానేతి న పూజేతీ’’తి.

అథ ఖో భగవా సుజాతం ఘరసుణ్హం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి, సుజాతే’’తి! ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో సుజాతా ఘరసుణ్హా భగవతో పటిస్సుత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో సుజాతం ఘరసుణ్హం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘సత్త ఖో ఇమా, సుజాతే, పురిసస్స భరియాయో. కతమా సత్త? వధకసమా, చోరీసమా, అయ్యసమా, మాతాసమా, భగినీసమా, సఖీసమా, దాసీసమా. ఇమా ఖో, సుజాతే, సత్త పురిసస్స భరియాయో. తాసం త్వం కతమా’’తి? ‘‘న ఖో అహం [నాహం (స్యా.)], భన్తే, ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానామి. సాధు మే, భన్తే, భగవా తథా ధమ్మం దేసేతు యథాహం ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం జానేయ్య’’న్తి. ‘‘తేన హి, సుజాతే, సుణాహి, సాధుకం మనసి కరోహి; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో సుజాతా ఘరసుణ్హా భగవతో పచ్చస్సోసి. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘పదుట్ఠచిత్తా అహితానుకమ్పినీ,

అఞ్ఞేసు రత్తా అతిమఞ్ఞతే పతిం;

ధనేన కీతస్స వధాయ ఉస్సుకా,

యా ఏవరూపా పురిసస్స భరియా;

‘వధా చ భరియా’తి చ సా పవుచ్చతి.

‘‘యం ఇత్థియా విన్దతి సామికో ధనం,

సిప్పం వణిజ్జఞ్చ కసిం అధిట్ఠహం;

అప్పమ్పి తస్స అపహాతుమిచ్ఛతి,

యా ఏవరూపా పురిసస్స భరియా;

‘చోరీ చ భరియా’తి చ సా పవుచ్చతి.

‘‘అకమ్మకామా అలసా మహగ్ఘసా,

ఫరుసా చ చణ్డీ దురుత్తవాదినీ;

ఉట్ఠాయకానం అభిభుయ్య వత్తతి,

యా ఏవరూపా పురిసస్స భరియా;

‘అయ్యా చ భరియా’తి చ సా పవుచ్చతి.

‘‘యా సబ్బదా హోతి హితానుకమ్పినీ,

మాతావ పుత్తం అనురక్ఖతే పతిం;

తతో ధనం సమ్భతమస్స రక్ఖతి,

యా ఏవరూపా పురిసస్స భరియా;

‘మాతా చ భరియా’తి చ సా పవుచ్చతి.

‘‘యథాపి జేట్ఠా భగినీ కనిట్ఠకా [కణిట్ఠా (సీ.), కనిట్ఠా (స్యా.)],

సగారవా హోతి సకమ్హి సామికే;

హిరీమనా భత్తువసానువత్తినీ,

యా ఏవరూపా పురిసస్స భరియా;‘భగినీ చ భరియా’తి చ సా పవుచ్చతి.

‘‘యాచీధ దిస్వాన పతిం పమోదతి,

సఖీ సఖారంవ చిరస్సమాగతం;

కోలేయ్యకా సీలవతీ పతిబ్బతా,

యా ఏవరూపా పురిసస్స భరియా;

‘సఖీ చ భరియా’తి చ సా పవుచ్చతి.

‘‘అక్కుద్ధసన్తా వధదణ్డతజ్జితా,

అదుట్ఠచిత్తా పతినో తితిక్ఖతి;

అక్కోధనా భత్తువసానువత్తినీ,

యా ఏవరూపా పురిసస్స భరియా;

‘దాసీ చ భరియా’తి చ సా పవుచ్చతి.

‘‘యాచీధ భరియా వధకాతి వుచ్చతి,

‘చోరీ చ అయ్యా’తి చ యా పవుచ్చతి;

దుస్సీలరూపా ఫరుసా అనాదరా,

కాయస్స భేదా నిరయం వజన్తి తా.

‘‘యాచీధ మాతా భగినీ సఖీతి చ,

‘దాసీ చ భరియా’తి చ సా పవుచ్చతి;

సీలే ఠితత్తా చిరరత్తసంవుతా,

కాయస్స భేదా సుగతిం వజన్తి తా’’తి.

‘‘ఇమా ఖో, సుజాతే, సత్త పురిసస్స భరియాయో. తాసం త్వం కతమా’’తి? ‘‘అజ్జతగ్గే మం, భన్తే, భగవా దాసీసమం సామికస్స భరియం ధారేతూ’’తి. దసమం.

౧౧. కోధనసుత్తం

౬౪. ‘‘సత్తిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా సపత్తకన్తా సపత్తకరణా కోధనం ఆగచ్ఛన్తి ఇత్థిం వా పురిసం వా. కతమే సత్త? ఇధ, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స ఏవం ఇచ్ఛతి – ‘అహో వతాయం దుబ్బణ్ణో అస్సా’తి! తం కిస్స హేతు? న, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స వణ్ణవతాయ నన్దతి. కోధనోయం [కోధనాయం (క.)], భిక్ఖవే, పురిసపుగ్గలో కోధాభిభూతో కోధపరేతో, కిఞ్చాపి సో హోతి సున్హాతో సువిలిత్తో కప్పితకేసమస్సు ఓదాతవత్థవసనో [ఓదాతవసనో (క.)]; అథ ఖో సో దుబ్బణ్ణోవ హోతి కోధాభిభూతో. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో ధమ్మో సపత్తకన్తో సపత్తకరణో కోధనం ఆగచ్ఛతి ఇత్థిం వా పురిసం వా.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స ఏవం ఇచ్ఛతి – ‘అహో వతాయం దుక్ఖం సయేయ్యా’తి! తం కిస్స హేతు? న, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స సుఖసేయ్యాయ నన్దతి. కోధనోయం, భిక్ఖవే, పురిసపుగ్గలో కోధాభిభూతో కోధపరేతో, కిఞ్చాపి సో పల్లఙ్కే సేతి గోనకత్థతే పటలికత్థతే కదలిమిగపవరపచ్చత్థరణే సఉత్తరచ్ఛదే ఉభతోలోహితకూపధానే; అథ ఖో సో దుక్ఖఞ్ఞేవ సేతి కోధాభిభూతో. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో ధమ్మో సపత్తకన్తో సపత్తకరణో కోధనం ఆగచ్ఛతి ఇత్థిం వా పురిసం వా.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స ఏవం ఇచ్ఛతి – ‘అహో వతాయం న పచురత్థో అస్సా’తి! తం కిస్స హేతు? న, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స పచురత్థతాయ నన్దతి. కోధనోయం, భిక్ఖవే, పురిసపుగ్గలో కోధాభిభూతో కోధపరేతో, అనత్థమ్పి గహేత్వా ‘అత్థో మే గహితో’తి మఞ్ఞతి, అత్థమ్పి గహేత్వా ‘అనత్థో మే గహితో’తి మఞ్ఞతి. తస్సిమే ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం విపచ్చనీకా గహితా దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ సంవత్తన్తి కోధాభిభూతస్స. అయం, భిక్ఖవే, తతియో ధమ్మో సపత్తకన్తో సపత్తకరణో కోధనం ఆగచ్ఛతి ఇత్థిం వా పురిసం వా.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స ఏవం ఇచ్ఛతి – ‘అహో వతాయం న భోగవా అస్సా’తి! తం కిస్స హేతు? న, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స భోగవతాయ నన్దతి. కోధనస్స, భిక్ఖవే, పురిసపుగ్గలస్స కోధాభిభూతస్స కోధపరేతస్స, యేపిస్స తే హోన్తి భోగా ఉట్ఠానవీరియాధిగతా బాహాబలపరిచితా సేదావక్ఖిత్తా ధమ్మికా ధమ్మలద్ధా, తేపి రాజానో రాజకోసం పవేసేన్తి కోధాభిభూతస్స. అయం, భిక్ఖవే, చతుత్థో ధమ్మో సపత్తకన్తో సపత్తకరణో కోధనం ఆగచ్ఛతి ఇత్థిం వా పురిసం వా.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స ఏవం ఇచ్ఛతి – ‘అహో వతాయం న యసవా అస్సా’తి! తం కిస్స హేతు? న, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స యసవతాయ నన్దతి. కోధనోయం, భిక్ఖవే, పురిసపుగ్గలో కోధాభిభూతో కోధపరేతో, యోపిస్స సో హోతి యసో అప్పమాదాధిగతో, తమ్హాపి ధంసతి కోధాభిభూతో. అయం, భిక్ఖవే, పఞ్చమో ధమ్మో సపత్తకన్తో సపత్తకరణో కోధనం ఆగచ్ఛతి ఇత్థిం వా పురిసం వా.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స ఏవం ఇచ్ఛతి – ‘అహో వతాయం న మిత్తవా అస్సా’తి! తం కిస్స హేతు? న, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స మిత్తవతాయ నన్దతి. కోధనం, భిక్ఖవే, పురిసపుగ్గలం కోధాభిభూతం కోధపరేతం, యేపిస్స తే హోన్తి మిత్తామచ్చా ఞాతిసాలోహితా, తేపి ఆరకా పరివజ్జన్తి కోధాభిభూతం. అయం, భిక్ఖవే, ఛట్ఠో ధమ్మో సపత్తకన్తో సపత్తకరణో కోధనం ఆగచ్ఛతి ఇత్థిం వా పురిసం వా.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స ఏవం ఇచ్ఛతి – ‘అహో వతాయం కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్యా’తి! తం కిస్స హేతు? న, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స సుగతిగమనే నన్దతి. కోధనోయం, భిక్ఖవే, పురిసపుగ్గలో కోధాభిభూతో కోధపరేతో కాయేన దుచ్చరితం చరతి, వాచాయ దుచ్చరితం చరతి, మనసా దుచ్చరితం చరతి. సో కాయేన దుచ్చరితం చరిత్వా వాచాయ…పే… కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి కోధాభిభూతో. అయం, భిక్ఖవే, సత్తమో ధమ్మో సపత్తకన్తో సపత్తకరణో కోధనం ఆగచ్ఛతి ఇత్థిం వా పురిసం వా. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, సత్త ధమ్మా సపత్తకన్తా సపత్తకరణా కోధనం ఆగచ్ఛన్తి ఇత్థిం వా పురిసం వా’’తి.

‘‘కోధనో దుబ్బణ్ణో హోతి, అథో దుక్ఖమ్పి సేతి సో;

అథో అత్థం గహేత్వాన, అనత్థం అధిపజ్జతి [అధిగచ్ఛతి (సీ.), పటిపజ్జతి (స్యా.)].