౨. ఫగ్గునసుత్తం

౫౬. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా ఫగ్గునో [ఫేగ్గునో (క.), ఫగ్గుణో (సీ. స్యా.)] ఆబాధికో హోతి దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఆయస్మా, భన్తే, ఫగ్గునో ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. సాధు, భన్తే, భగవా యేనాయస్మా ఫగ్గునో తేనుపసఙ్కమతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన. అథ ఖో భగవా సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేనాయస్మా ఫగ్గునో తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో ఆయస్మా ఫగ్గునో భగవన్తం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన మఞ్చకే సమధోసి [సమఞ్చోపి (సీ. స్యా. పీ.), సం + ధూ + ఈ = సమధోసి]. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఫగ్గునం ఏతదవోచ – ‘‘అలం, ఫగ్గున, మా త్వం మఞ్చకే సమధోసి. సన్తిమాని ఆసనాని పరేహి పఞ్ఞత్తాని, తత్థాహం నిసీదిస్సామీ’’తి. నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే ఆసనే. నిసజ్జ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఫగ్గునం ఏతదవోచ –

‘‘కచ్చి తే, ఫగ్గున, ఖమనీయం కచ్చి యాపనీయం? కచ్చి తే దుక్ఖా వేదనా పటిక్కమన్తి, నో అభిక్కమన్తి; పటిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో అభిక్కమో’’తి? ‘‘న మే, భన్తే, ఖమనీయం న యాపనీయం. బాళ్హా మే దుక్ఖా వేదనా అభిక్కమన్తి, నో పటిక్కమన్తి; అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో పటిక్కమో.

‘‘సేయ్యథాపి, భన్తే, బలవా పురిసో తిణ్హేన సిఖరేన ముద్ధని [ముద్ధానం (సీ. పీ.)] అభిమత్థేయ్య [అభిమట్ఠేయ్య (స్యా.)]; ఏవమేవం ఖో మే, భన్తే, అధిమత్తా వాతా ముద్ధని [హనన్తి (సీ. పీ.), ఓహనన్తి (స్యా.)] ఊహనన్తి. న మే, భన్తే, ఖమనీయం న యాపనీయం. బాళ్హా మే దుక్ఖా వేదనా అభిక్కమన్తి, నో పటిక్కమన్తి; అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో పటిక్కమో.

‘‘సేయ్యథాపి, భన్తే, బలవా పురిసో దళ్హేన వరత్తక్ఖణ్డేన సీసవేఠనం దదేయ్య; ఏవమేవం ఖో మే, భన్తే, అధిమత్తా సీసే సీసవేదనా. న మే, భన్తే, ఖమనీయం న యాపనీయం. బాళ్హా మే దుక్ఖా వేదనా అభిక్కమన్తి, నో పటిక్కమన్తి; అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో పటిక్కమో.

‘‘సేయ్యథాపి, భన్తే, దక్ఖో గోఘాతకో వా గోఘాతకన్తేవాసీ వా తిణ్హేన గోవికన్తనేన కుచ్ఛిం పరికన్తేయ్య; ఏవమేవం ఖో మే, భన్తే, అధిమత్తా వాతా కుచ్ఛిం పరికన్తన్తి. న మే, భన్తే, ఖమనీయం న యాపనీయం. బాళ్హా మే దుక్ఖా వేదనా అభిక్కమన్తి, నో పటిక్కమన్తి; అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో పటిక్కమో.

‘‘సేయ్యథాపి, భన్తే, ద్వే బలవన్తో పురిసా దుబ్బలతరం పురిసం నానాబాహాసు గహేత్వా అఙ్గారకాసుయా సన్తాపేయ్యుం సమ్పరితాపేయ్యుం; ఏవమేవం ఖో మే, భన్తే, అధిమత్తో కాయస్మిం డాహో. న మే, భన్తే, ఖమనీయం న యాపనీయం. బాళ్హా మే దుక్ఖా వేదనా అభిక్కమన్తి, నో పటిక్కమన్తి; అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో పటిక్కమో’’తి. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఫగ్గునం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా సమాదపేత్వా సముత్తేజేత్వా సమ్పహంసేత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి.

అథ ఖో ఆయస్మా ఫగ్గునో అచిరపక్కన్తస్స భగవతో కాలమకాసి. తమ్హి చస్స సమయే మరణకాలే ఇన్ద్రియాని విప్పసీదింసు. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఆయస్మా, భన్తే, ఫగ్గునో అచిరపక్కన్తస్స భగవతో కాలమకాసి. తమ్హి చస్స సమయే మరణకాలే ఇన్ద్రియాని విప్పసీదింసూ’’తి.

‘‘కిం హానన్ద, ఫగ్గునస్స [ఫేగ్గునస్స ఆనన్ద (క.)] భిక్ఖునో ఇన్ద్రియాని న విప్పసీదిస్సన్తి! ఫగ్గునస్స, ఆనన్ద, భిక్ఖునో పఞ్చహి ఓరమ్భాగియేహి సంయోజనేహి చిత్తం అవిముత్తం అహోసి. తస్స తం ధమ్మదేసనం సుత్వా పఞ్చహి ఓరమ్భాగియేహి సంయోజనేహి చిత్తం విముత్తం.

‘‘ఛయిమే, ఆనన్ద, ఆనిసంసా కాలేన ధమ్మస్సవనే [ధమ్మసవణే (సీ.)] కాలేన అత్థుపపరిక్ఖాయ. కతమే ఛ? ఇధానన్ద, భిక్ఖునో పఞ్చహి ఓరమ్భాగియేహి సంయోజనేహి చిత్తం అవిముత్తం హోతి. సో తమ్హి సమయే మరణకాలే లభతి తథాగతం దస్సనాయ. తస్స తథాగతో ధమ్మం దేసేతి ఆదికల్యాణం మజ్ఝేకల్యాణం పరియోసానకల్యాణం సాత్థం సబ్యఞ్జనం, కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం పకాసేతి. తస్స తం ధమ్మదేసనం సుత్వా పఞ్చహి ఓరమ్భాగియేహి సంయోజనేహి చిత్తం విముచ్చతి. అయం, ఆనన్ద, పఠమో ఆనిసంసో కాలేన ధమ్మస్సవనే.

‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, భిక్ఖునో పఞ్చహి ఓరమ్భాగియేహి సంయోజనేహి చిత్తం అవిముత్తం హోతి. సో తమ్హి సమయే మరణకాలే న హేవ ఖో [నో చ ఖో (క.)] లభతి తథాగతం దస్సనాయ, అపి చ ఖో తథాగతసావకం లభతి దస్సనాయ. తస్స తథాగతసావకో ధమ్మం దేసేతి ఆదికల్యాణం మజ్ఝేకల్యాణం పరియోసానకల్యాణం సాత్థం సబ్యఞ్జనం, కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం పకాసేతి. తస్స తం ధమ్మదేసనం సుత్వా పఞ్చహి ఓరమ్భాగియేహి సంయోజనేహి చిత్తం విముచ్చతి. అయం, ఆనన్ద, దుతియో ఆనిసంసో కాలేన ధమ్మస్సవనే.

‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, భిక్ఖునో పఞ్చహి ఓరమ్భాగియేహి సంయోజనేహి చిత్తం అవిముత్తం హోతి. సో తమ్హి సమయే మరణకాలే న హేవ ఖో లభతి తథాగతం దస్సనాయ, నపి తథాగతసావకం లభతి దస్సనాయ; అపి చ ఖో యథాసుతం యథాపరియత్తం ధమ్మం చేతసా అనువితక్కేతి అనువిచారేతి మనసానుపేక్ఖతి. తస్స యథాసుతం యథాపరియత్తం ధమ్మం చేతసా అనువితక్కయతో అనువిచారయతో మనసానుపేక్ఖతో పఞ్చహి ఓరమ్భాగియేహి సంయోజనేహి చిత్తం విముచ్చతి. అయం, ఆనన్ద, తతియో ఆనిసంసో కాలేన అత్థుపపరిక్ఖాయ.

‘‘ఇధానన్ద, భిక్ఖునో పఞ్చహి ఓరమ్భాగియేహి సంయోజనేహి చిత్తం విముత్తం హోతి, అనుత్తరే చ ఖో ఉపధిసఙ్ఖయే చిత్తం అవిముత్తం హోతి. సో తమ్హి సమయే మరణకాలే లభతి తథాగతం దస్సనాయ. తస్స తథాగతో ధమ్మం దేసేతి ఆదికల్యాణం మజ్ఝేకల్యాణం…పే… బ్రహ్మచరియం పకాసేతి. తస్స తం ధమ్మదేసనం సుత్వా అనుత్తరే ఉపధిసఙ్ఖయే చిత్తం విముచ్చతి. అయం, ఆనన్ద, చతుత్థో ఆనిసంసో కాలేన ధమ్మస్సవనే.

‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, భిక్ఖునో పఞ్చహి ఓరమ్భాగియేహి సంయోజనేహి చిత్తం విముత్తం హోతి, అనుత్తరే చ ఖో ఉపధిసఙ్ఖయే చిత్తం అవిముత్తం హోతి. సో తమ్హి సమయే మరణకాలే న హేవ ఖో లభతి తథాగతం దస్సనాయ, అపి చ ఖో తథాగతసావకం లభతి దస్సనాయ. తస్స తథాగతసావకో ధమ్మం దేసేతి ఆదికల్యాణం…పే… పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం పకాసేతి. తస్స తం ధమ్మదేసనం సుత్వా అనుత్తరే ఉపధిసఙ్ఖయే చిత్తం విముచ్చతి. అయం, ఆనన్ద, పఞ్చమో ఆనిసంసో కాలేన ధమ్మస్సవనే.

‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, భిక్ఖునో పఞ్చహి ఓరమ్భాగియేహి సంయోజనేహి చిత్తం విముత్తం హోతి, అనుత్తరే చ ఖో ఉపధిసఙ్ఖయే చిత్తం అవిముత్తం హోతి. సో తమ్హి సమయే మరణకాలే న హేవ ఖో లభతి తథాగతం దస్సనాయ, నపి తథాగతసావకం లభతి దస్సనాయ; అపి చ ఖో యథాసుతం యథాపరియత్తం ధమ్మం చేతసా అనువితక్కేతి అనువిచారేతి మనసానుపేక్ఖతి. తస్స యథాసుతం యథాపరియత్తం ధమ్మం చేతసా అనువితక్కయతో అనువిచారయతో మనసానుపేక్ఖతో అనుత్తరే ఉపధిసఙ్ఖయే చిత్తం విముచ్చతి. అయం, ఆనన్ద, ఛట్ఠో ఆనిసంసో కాలేన అత్థుపపరిక్ఖాయ. ఇమే ఖో, ఆనన్ద, ఛ ఆనిసంసా కాలేన ధమ్మస్సవనే కాలేన అత్థుపపరిక్ఖాయా’’తి. దుతియం.