౧. నాగసుత్తం

౪౩. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థియం పిణ్డాయ పావిసి. సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘ఆయామానన్ద, యేన పుబ్బారామో మిగారమాతుపాసాదో తేనుపసఙ్కమిస్సామ దివావిహారాయా’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పచ్చస్సోసి.

అథ ఖో భగవా ఆయస్మతా ఆనన్దేన సద్ధిం యేన పుబ్బారామో మిగారమాతుపాసాదో తేనుపసఙ్కమి. అథ ఖో భగవా సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘ఆయామానన్ద, యేన పుబ్బకోట్ఠకో తేనుపసఙ్కమిస్సామ గత్తాని పరిసిఞ్చితు’’న్తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పచ్చస్సోసి. అథ ఖో భగవా ఆయస్మతా ఆనన్దేన సద్ధిం యేన పుబ్బకోట్ఠకో తేనుపసఙ్కమి గత్తాని పరిసిఞ్చితుం. పుబ్బకోట్ఠకే గత్తాని పరిసిఞ్చిత్వా పచ్చుత్తరిత్వా ఏకచీవరో అట్ఠాసి గత్తాని పుబ్బాపయమానో.

తేన ఖో పన సమయేన రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స సేతో నామ నాగో మహాతూరియ [మహాతురియ (సీ. స్యా. కం. పీ.)] తాళితవాదితేన పుబ్బకోట్ఠకా పచ్చుత్తరతి. అపిస్సు తం జనో దిస్వా ఏవమాహ – ‘‘అభిరూపో వత, భో, రఞ్ఞో నాగో; దస్సనీయో వత, భో, రఞ్ఞో నాగో; పాసాదికో వత, భో, రఞ్ఞో నాగో; కాయుపపన్నో వత, భో, రఞ్ఞో నాగో’’తి! ఏవం వుత్తే ఆయస్మా ఉదాయీ భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘హత్థిమేవ ను ఖో, భన్తే, మహన్తం బ్రహన్తం [మహన్తం బ్రుహన్తం (సీ.), మహత్తం బ్రహ్మత్తం (క.)] కాయుపపన్నం జనో దిస్వా ఏవమాహ – ‘నాగో వత, భో, నాగో’తి, ఉదాహు అఞ్ఞమ్పి కఞ్చి [కిఞ్చి (క.)] మహన్తం బ్రహన్తం కాయుపపన్నం జనో దిస్వా ఏవమాహ – ‘నాగో వత, భో, నాగో’’’తి? ‘‘హత్థిమ్పి ఖో, ఉదాయి, మహన్తం బ్రహన్తం కాయుపపన్నం జనో దిస్వా ఏవమాహ – ‘నాగో వత, భో, నాగో’తి! అస్సమ్పి ఖో, ఉదాయి, మహన్తం బ్రహన్తం…పే… గోణమ్పి ఖో, ఉదాయి, మహన్తం బ్రహన్తం…పే… ఉరగమ్పి [నాగమ్పి (క.)] ఖో, ఉదాయి, మహన్తం బ్రహన్తం…పే… రుక్ఖమ్పి ఖో, ఉదాయి, మహన్తం బ్రహన్తం…పే… మనుస్సమ్పి ఖో, ఉదాయి, మహన్తం బ్రహన్తం కాయుపపన్నం జనో దిస్వా ఏవమాహ – ‘నాగో వత, భో, నాగో’తి! అపి చ, ఉదాయి, యో సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ ఆగుం న కరోతి కాయేన వాచాయ మనసా, తమహం ‘నాగో’తి బ్రూమీ’’తి.

‘‘అచ్ఛరియం, భన్తే, అబ్భుతం, భన్తే! యావ సుభాసితం చిదం, భన్తే, భగవతా – అపి చ, ఉదాయి, యో సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ ఆగుం న కరోతి కాయేన వాచాయ మనసా, తమహం ‘నాగో’తి బ్రూమీ’’తి. ఇదఞ్చ పనాహం, భన్తే, భగవతా సుభాసితం ఇమాహి గాథాహి అనుమోదామి –

‘‘మనుస్సభూతం సమ్బుద్ధం, అత్తదన్తం సమాహితం;

ఇరియమానం బ్రహ్మపథే, చిత్తస్సూపసమే రతం.

‘‘యం మనుస్సా నమస్సన్తి, సబ్బధమ్మాన పారగుం;

దేవాపి తం [నం (సీ. పీ.)] నమస్సన్తి, ఇతి మే అరహతో సుతం.

‘‘సబ్బసంయోజనాతీతం, వనా నిబ్బన [నిబ్బాన (సీ. స్యా. కం. పీ.)] మాగతం;

కామేహి నేక్ఖమ్మరతం [నేక్ఖమ్మే రతం (క. సీ.)], ముత్తం సేలావ కఞ్చనం.

‘‘సబ్బే అచ్చరుచీ నాగో, హిమవాఞ్ఞే సిలుచ్చయే;

సబ్బేసం నాగనామానం, సచ్చనామో అనుత్తరో.

‘‘నాగం వో [తే (క.)] కిత్తయిస్సామి, న హి ఆగుం కరోతి సో;

సోరచ్చం అవిహింసా చ, పాదా నాగస్స తే దువే.

‘‘తపో చ బ్రహ్మచరియం, చరణా నాగస్స త్యాపరే;

సద్ధాహత్థో మహానాగో, ఉపేక్ఖాసేతదన్తవా.

‘‘సతి గీవా సిరో పఞ్ఞా, వీమంసా ధమ్మచిన్తనా;

ధమ్మకుచ్ఛిసమాతపో, వివేకో తస్స వాలధి.

‘‘సో ఝాయీ అస్సాసరతో, అజ్ఝత్తం సుసమాహితో [అజ్ఝత్తుపసమాహితో (స్యా. క.)];

గచ్ఛం సమాహితో నాగో, ఠితో నాగో సమాహితో.

‘‘సేయ్యం సమాహితో నాగో, నిసిన్నోపి సమాహితో;

సబ్బత్థ సంవుతో నాగో, ఏసా నాగస్స సమ్పదా.

‘‘భుఞ్జతి అనవజ్జాని, సావజ్జాని న భుఞ్జతి;

ఘాసమచ్ఛాదనం లద్ధా, సన్నిధిం పరివజ్జయం.

‘‘సంయోజనం అణుం థూలం, సబ్బం ఛేత్వాన బన్ధనం;

యేన యేనేవ గచ్ఛతి, అనపేక్ఖోవ గచ్ఛతి.

‘‘యథాపి ఉదకే జాతం, పుణ్డరీకం పవడ్ఢతి;

నుపలిప్పతి [న ఉపలిప్పతి (సీ. స్యా. కం. పీ.), నుపలిమ్పతి (క.)] తోయేన, సుచిగన్ధం మనోరమం.

‘‘తథేవ లోకే సుజాతో, బుద్ధో లోకే విహరతి;

నుపలిప్పతి లోకేన, తోయేన పదుమం యథా.

‘‘మహాగినీవ జలితో [మహాగ్గిని పజ్జలితో (సీ. స్యా. కం.)], అనాహారూపసమ్మతి;

సఙ్ఖారేసూపసన్తేసు [అఙ్గారేసు చ సన్తేసు (క.)], నిబ్బుతోతి పవుచ్చతి.

‘‘అత్థస్సాయం విఞ్ఞాపనీ, ఉపమా విఞ్ఞూహి దేసితా;

విఞ్ఞస్సన్తి [విఞ్ఞిస్సన్తి (క.)] మహానాగా, నాగం నాగేన దేసితం.

‘‘వీతరాగో వీతదోసో, వీతమోహో అనాసవో;

సరీరం విజహం నాగో, పరినిబ్బిస్సతి [పరినిబ్బాతి (పీ. క.)] అనాసవో’’తి. పఠమం;