౯. గిహిసుత్తం

౧౭౯. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి పఞ్చమత్తేహి ఉపాసకసతేహి పరివుతో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఆమన్తేసి – ‘‘యం కఞ్చి [యం కిఞ్చి (సీ. పీ.)], సారిపుత్త, జానేయ్యాథ గిహిం ఓదాతవసనం పఞ్చసు సిక్ఖాపదేసు సంవుతకమ్మన్తం చతున్నం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభిం అకిచ్ఛలాభిం అకసిరలాభిం, సో ఆకఙ్ఖమానో అత్తనావ అత్తానం బ్యాకరేయ్య – ‘ఖీణనిరయోమ్హి ఖీణతిరచ్ఛానయోని ఖీణపేత్తివిసయో ఖీణాపాయదుగ్గతివినిపాతో, సోతాపన్నోహమస్మి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’’’తి.

‘‘కతమేసు పఞ్చసు సిక్ఖాపదేసు సంవుతకమ్మన్తో హోతి? ఇధ, సారిపుత్త, అరియసావకో పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి, అదిన్నాదానా పటివిరతో హోతి, కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతో హోతి, ముసావాదా పటివిరతో హోతి, సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా పటివిరతో హోతి. ఇమేసు పఞ్చసు సిక్ఖాపదేసు సంవుతకమ్మన్తో హోతి.

‘‘కతమేసం చతున్నం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ హోతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ? ఇధ, సారిపుత్త, అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి, సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’తి. అయమస్స పఠమో ఆభిచేతసికో దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారో అధిగతో హోతి అవిసుద్ధస్స చిత్తస్స విసుద్ధియా అపరియోదాతస్స చిత్తస్స పరియోదపనాయ.

‘‘పున చపరం, సారిపుత్త, అరియసావకో ధమ్మే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ‘స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో సన్దిట్ఠికో అకాలికో ఏహిపస్సికో ఓపనేయ్యికో పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహీ’తి. అయమస్స దుతియో ఆభిచేతసికో దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారో అధిగతో హోతి అవిసుద్ధస్స చిత్తస్స విసుద్ధియా అపరియోదాతస్స చిత్తస్స పరియోదపనాయ.

‘‘పున చపరం, సారిపుత్త, అరియసావకో సఙ్ఘే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ‘సుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో ఉజుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో ఞాయప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో సామీచిప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, యదిదం చత్తారి పురిసయుగాని అట్ఠ పురిసపుగ్గలా ఏస భగవతో సావకసఙ్ఘో ఆహునేయ్యో పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’తి. అయమస్స తతియో ఆభిచేతసికో దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారో అధిగతో హోతి అవిసుద్ధస్స చిత్తస్స విసుద్ధియా అపరియోదాతస్స చిత్తస్స పరియోదపనాయ.

‘‘పున చపరం, సారిపుత్త, అరియసావకో అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో హోతి అఖణ్డేహి అచ్ఛిద్దేహి అసబలేహి అకమ్మాసేహి భుజిస్సేహి విఞ్ఞుప్పసత్థేహి అపరామట్ఠేహి సమాధిసంవత్తనికేహి. అయమస్స చతుత్థో ఆభిచేతసికో దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారో అధిగతో హోతి అవిసుద్ధస్స చిత్తస్స విసుద్ధియా అపరియోదాతస్స చిత్తస్స పరియోదపనాయ. ఇమేసం చతున్నం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ హోతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ.

‘‘యం కఞ్చి, సారిపుత్త, జానేయ్యాథ గిహిం ఓదాతవసనం – ఇమేసు పఞ్చసు సిక్ఖాపదేసు సంవుతకమ్మన్తం, ఇమేసఞ్చ చతున్నం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభిం అకిచ్ఛలాభిం అకసిరలాభిం, సో ఆకఙ్ఖమానో అత్తనావ అత్తానం బ్యాకరేయ్య – ‘ఖీణనిరయోమ్హి ఖీణతిరచ్ఛానయోని ఖీణపేత్తివిసయో ఖీణాపాయదుగ్గతివినిపాతో, సోతాపన్నోహమస్మి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’’’తి.

‘‘నిరయేసు భయం దిస్వా, పాపాని పరివజ్జయే;

అరియధమ్మం సమాదాయ, పణ్డితో పరివజ్జయే.

‘‘న హింసే పాణభూతాని, విజ్జమానే పరక్కమే;

ముసా చ న భణే జానం, అదిన్నం న పరామసే.

‘‘సేహి దారేహి సన్తుట్ఠో, పరదారఞ్చ ఆరమే [నారమే (సీ. స్యా.)];

మేరయం వారుణిం జన్తు, న పివే చిత్తమోహనిం.

‘‘అనుస్సరేయ్య సమ్బుద్ధం, ధమ్మఞ్చానువితక్కయే;

అబ్యాపజ్జం [అబ్యాపజ్ఝం (?) అబ్యాపజ్ఝం (క.)] హితం చిత్తం, దేవలోకాయ భావయే.

‘‘ఉపట్ఠితే దేయ్యధమ్మే, పుఞ్ఞత్థస్స జిగీసతో [జిగింసతో (సీ. స్యా. కం. పీ.)];

సన్తేసు పఠమం దిన్నా, విపులా హోతి దక్ఖిణా.

‘‘సన్తో హవే పవక్ఖామి, సారిపుత్త సుణోహి మే;

ఇతి కణ్హాసు సేతాసు, రోహిణీసు హరీసు వా.

‘‘కమ్మాసాసు సరూపాసు, గోసు పారేవతాసు వా;

యాసు కాసుచి ఏతాసు, దన్తో జాయతి పుఙ్గవో.

‘‘ధోరయ్హో బలసమ్పన్నో, కల్యాణజవనిక్కమో;

తమేవ భారే యుఞ్జన్తి, నాస్స వణ్ణం పరిక్ఖరే.

‘‘ఏవమేవం మనుస్సేసు, యస్మిం కిస్మిఞ్చి జాతియే;

ఖత్తియే బ్రాహ్మణే వేస్సే, సుద్దే చణ్డాలపుక్కుసే.

‘‘యాసు కాసుచి ఏతాసు, దన్తో జాయతి సుబ్బతో;

ధమ్మట్ఠో సీలసమ్పన్నో, సచ్చవాదీ హిరీమనో.

‘‘పహీనజాతిమరణో, బ్రహ్మచరియస్స కేవలీ;

పన్నభారో విసంయుత్తో, కతకిచ్చో అనాసవో.

‘‘పారగూ సబ్బధమ్మానం, అనుపాదాయ నిబ్బుతో;

తస్మిఞ్చ విరజే ఖేత్తే, విపులా హోతి దక్ఖిణా.

‘‘బాలా చ అవిజానన్తా, దుమ్మేధా అస్సుతావినో;

బహిద్ధా దదన్తి దానాని, న హి సన్తే ఉపాసరే.

‘‘యే చ సన్తే ఉపాసన్తి, సప్పఞ్ఞే ధీరసమ్మతే;

సద్ధా చ నేసం సుగతే, మూలజాతా పతిట్ఠితా.

‘‘దేవలోకఞ్చ తే యన్తి, కులే వా ఇధ జాయరే;

అనుపుబ్బేన నిబ్బానం, అధిగచ్ఛన్తి పణ్డితా’’తి. నవమం;