౬. సాళ్హసుత్తం

౧౯౬. ఏకం సమయం భగవా వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం. అథ ఖో సాళ్హో చ లిచ్ఛవి అభయో చ లిచ్ఛవి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సాళ్హో లిచ్ఛవి భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘సన్తి, భన్తే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా ద్వయేన ఓఘస్స నిత్థరణం పఞ్ఞపేన్తి – సీలవిసుద్ధిహేతు చ తపోజిగుచ్ఛాహేతు చ. ఇధ, భన్తే, భగవా కిమాహా’’తి?

‘‘సీలవిసుద్ధిం ఖో అహం, సాళ్హ, అఞ్ఞతరం సామఞ్ఞఙ్గన్తి వదామి. యే తే, సాళ్హ, సమణబ్రాహ్మణా తపోజిగుచ్ఛావాదా తపోజిగుచ్ఛాసారా తపోజిగుచ్ఛాఅల్లీనా విహరన్తి, అభబ్బా తే ఓఘస్స నిత్థరణాయ. యేపి తే, సాళ్హ, సమణబ్రాహ్మణా అపరిసుద్ధకాయసమాచారా అపరిసుద్ధవచీసమాచారా అపరిసుద్ధమనోసమాచారా అపరిసుద్ధాజీవా, అభబ్బా తే ఞాణదస్సనాయ అనుత్తరాయ సమ్బోధాయ.

‘‘సేయ్యథాపి, సాళ్హ, పురిసో నదిం తరితుకామో తిణ్హం కుఠారిం [కుధారిం (క.)] ఆదాయ వనం పవిసేయ్య. సో తత్థ పస్సేయ్య మహతిం సాలలట్ఠిం ఉజుం నవం అకుక్కుచ్చకజాతం. తమేనం మూలే ఛిన్దేయ్య; మూలే ఛేత్వా అగ్గే ఛిన్దేయ్య; అగ్గే ఛేత్వా సాఖాపలాసం సువిసోధితం విసోధేయ్య; సాఖాపలాసం సువిసోధితం విసోధేత్వా కుఠారీహి తచ్ఛేయ్య; కుఠారీహి తచ్ఛేత్వా వాసీహి తచ్ఛేయ్య; వాసీహి తచ్ఛేత్వా లేఖణియా లిఖేయ్య; లేఖణియా లిఖిత్వా పాసాణగుళేన ధోవేయ్య [ధోపేయ్య (సీ. స్యా. కం. పీ.)]; పాసాణగుళేన ధోవేత్వా నదిం పతారేయ్య.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, సాళ్హ, భబ్బో ను ఖో సో పురిసో నదిం తరితు’’న్తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘అసు హి, భన్తే, సాలలట్ఠి బహిద్ధా సుపరికమ్మకతా అన్తో అవిసుద్ధా. తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – సాలలట్ఠి సంసీదిస్సతి, పురిసో అనయబ్యసనం ఆపజ్జిస్సతీ’’తి.

‘‘ఏవమేవం ఖో, సాళ్హ, యే తే సమణబ్రాహ్మణా తపోజిగుచ్ఛావాదా తపోజిగుచ్ఛాసారా తపోజిగుచ్ఛాఅల్లీనా విహరన్తి, అభబ్బా తే ఓఘస్స నిత్థరణాయ. యేపి తే, సాళ్హ, సమణబ్రాహ్మణా అపరిసుద్ధకాయసమాచారా అపరిసుద్ధవచీసమాచారా అపరిసుద్ధమనోసమాచారా అపరిసుద్ధాజీవా, అభబ్బా తే ఞాణదస్సనాయ అనుత్తరాయ సమ్బోధాయ.

‘‘యే చ ఖో తే, సాళ్హ, సమణబ్రాహ్మణా న తపోజిగుచ్ఛావాదా న తపోజిగుచ్ఛాసారా న తపోజిగుచ్ఛాఅల్లీనా విహరన్తి, భబ్బా తే ఓఘస్స నిత్థరణాయ. యేపి తే, సాళ్హ, సమణబ్రాహ్మణా పరిసుద్ధకాయసమాచారా పరిసుద్ధవచీసమాచారా పరిసుద్ధమనోసమాచారా పరిసుద్ధాజీవా, భబ్బా తే ఞాణదస్సనాయ అనుత్తరాయ సమ్బోధాయ.

‘‘సేయ్యథాపి, సాళ్హ, పురిసో నదిం తరితుకామో తిణ్హం కుఠారిం ఆదాయ వనం పవిసేయ్య. సో తత్థ పస్సేయ్య మహతిం సాలలట్ఠిం ఉజుం నవం అకుక్కుచ్చకజాతం. తమేనం మూలే ఛిన్దేయ్య; మూలే ఛిన్దిత్వా అగ్గే ఛిన్దేయ్య; అగ్గే ఛిన్దిత్వా సాఖాపలాసం సువిసోధితం విసోధేయ్య; సాఖాపలాసం సువిసోధితం విసోధేత్వా కుఠారీహి తచ్ఛేయ్య; కుఠారీహి తచ్ఛేత్వా వాసీహి తచ్ఛేయ్య; వాసీహి తచ్ఛేత్వా నిఖాదనం ఆదాయ అన్తో సువిసోధితం విసోధేయ్య; అన్తో సువిసోధితం విసోధేత్వా లేఖణియా లిఖేయ్య; లేఖణియా లిఖిత్వా పాసాణగుళేన ధోవేయ్య; పాసాణగుళేన ధోవేత్వా నావం కరేయ్య; నావం కత్వా ఫియారిత్తం [పియారిత్తం (సీ. పీ.)] బన్ధేయ్య; ఫియారిత్తం బన్ధిత్వా నదిం పతారేయ్య.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, సాళ్హ, భబ్బో ను ఖో సో పురిసో నదిం తరితు’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘అసు హి, భన్తే, సాలలట్ఠి బహిద్ధా సుపరికమ్మకతా, అన్తో సువిసుద్ధా నావాకతా [సువిసుద్ధకతా (క.)] ఫియారిత్తబద్ధా. తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – ‘నావా న సంసీదిస్సతి, పురిసో సోత్థినా పారం గమిస్సతీ’’’తి.

‘‘ఏవమేవం ఖో, సాళ్హ, యే తే సమణబ్రాహ్మణా న తపోజిగుచ్ఛావాదా న తపోజిగుచ్ఛాసారా న తపోజిగుచ్ఛాఅల్లీనా విహరన్తి, భబ్బా తే ఓఘస్స నిత్థరణాయ. యేపి తే, సాళ్హ, సమణబ్రాహ్మణా పరిసుద్ధకాయసమాచారా పరిసుద్ధవచీసమాచారా పరిసుద్ధమనోసమాచారా పరిసుద్ధాజీవా, భబ్బా తే ఞాణదస్సనాయ అనుత్తరాయ సమ్బోధాయ. సేయ్యథాపి, సాళ్హ, యోధాజీవో బహూని చేపి కణ్డచిత్రకాని జానాతి; అథ ఖో సో తీహి ఠానేహి రాజారహో హోతి రాజభోగ్గో, రఞ్ఞో అఙ్గన్తేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి. కతమేహి తీహి? దూరేపాతీ చ, అక్ఖణవేధీ చ, మహతో చ కాయస్స పదాలేతా.

‘‘సేయ్యథాపి, సాళ్హ, యోధాజీవో దూరేపాతీ; ఏవమేవం ఖో, సాళ్హ, అరియసావకో సమ్మాసమాధి హోతి. సమ్మాసమాధి, సాళ్హ, అరియసావకో యం కిఞ్చి రూపం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా సబ్బం రూపం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతి. యా కాచి వేదనా…పే… యా కాచి సఞ్ఞా… యే కేచి సఙ్ఖారా… యం కిఞ్చి విఞ్ఞాణం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం విఞ్ఞాణం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతి.

‘‘సేయ్యథాపి, సాళ్హ, యోధాజీవో అక్ఖణవేధీ; ఏవమేవం ఖో, సాళ్హ, అరియసావకో సమ్మాదిట్ఠి హోతి. సమ్మాదిట్ఠి, సాళ్హ, అరియసావకో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి.

‘‘సేయ్యథాపి, సాళ్హ, యోధాజీవో మహతో కాయస్స పదాలేతా; ఏవమేవం ఖో, సాళ్హ, అరియసావకో సమ్మావిముత్తి హోతి. సమ్మావిముత్తి, సాళ్హ, అరియసావకో మహన్తం అవిజ్జాక్ఖన్ధం పదాలేతీ’’తి. ఛట్ఠం.