౫. వప్పసుత్తం

౧౯౫. ఏకం సమయం భగవా సక్కేసు విహరతి కపిలవత్థుస్మిం నిగ్రోధారామే. అథ ఖో వప్పో సక్కో నిగణ్ఠసావకో యేనాయస్మా మహామోగ్గల్లానో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో వప్పం సక్కం నిగణ్ఠసావకం ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ఏతదవోచ –

‘‘ఇధస్స, వప్ప, కాయేన సంవుతో వాచాయ సంవుతో మనసా సంవుతో అవిజ్జావిరాగా విజ్జుప్పాదా. పస్ససి నో త్వం, వప్ప, తం ఠానం యతోనిదానం పురిసం దుక్ఖవేదనియా ఆసవా అస్సవేయ్యుం [అన్వాస్సవేయ్యుం (క.)] అభిసమ్పరాయ’’న్తి? ‘‘పస్సామహం, భన్తే, తం ఠానం. ఇధస్స, భన్తే, పుబ్బే పాపకమ్మం కతం అవిపక్కవిపాకం. తతోనిదానం పురిసం దుక్ఖవేదనియా ఆసవా అస్సవేయ్యుం అభిసమ్పరాయ’’న్తి. అయఞ్చేవ ఖో పన ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానస్స వప్పేన సక్కేన నిగణ్ఠసావకేన సద్ధిం అన్తరాకథా విప్పకతా హోతి.

అథ ఖో భగవా సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేన ఉపట్ఠానసాలా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. నిసజ్జ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం ఏతదవోచ –

‘‘కాయ నుత్థ, మోగ్గల్లాన, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా; కా చ పన వో అన్తరాకథా విప్పకతా’’తి? ‘‘ఇధాహం, భన్తే, వప్పం సక్కం నిగణ్ఠసావకం ఏతదవోచం – ‘ఇధస్స, వప్ప, కాయేన సంవుతో వాచాయ సంవుతో మనసా సంవుతో అవిజ్జావిరాగా విజ్జుప్పాదా. పస్ససి నో త్వం, వప్ప, తం ఠానం యతోనిదానం పురిసం దుక్ఖవేదనియా ఆసవా అస్సవేయ్యుం అభిసమ్పరాయ’న్తి? ఏవం వుత్తే, భన్తే, వప్పో సక్కో నిగణ్ఠసావకో మం ఏతదవోచ – ‘పస్సామహం, భన్తే, తం ఠానం. ఇధస్స, భన్తే, పుబ్బే పాపకమ్మం కతం అవిపక్కవిపాకం. తతోనిదానం పురిసం దుక్ఖవేదనియా ఆసవా అస్సవేయ్యుం అభిసమ్పరాయ’న్తి. అయం ఖో నో, భన్తే, వప్పేన సక్కేన నిగణ్ఠసావకేన సద్ధిం అన్తరాకథా విప్పకతా; అథ భగవా అనుప్పత్తో’’తి.

అథ ఖో భగవా వప్పం సక్కం నిగణ్ఠసావకం ఏతదవోచ – ‘‘సచే మే త్వం, వప్ప, అనుఞ్ఞేయ్యఞ్చేవ అనుజానేయ్యాసి, పటిక్కోసితబ్బఞ్చ పటిక్కోసేయ్యాసి, యస్స చ మే భాసితస్స అత్థం న జానేయ్యాసి మమేవేత్థ ఉత్తరి పటిపుచ్ఛేయ్యాసి – ‘ఇదం, భన్తే, కథం, ఇమస్స కో అత్థో’తి, సియా నో ఏత్థ కథాసల్లాపో’’తి. ‘‘అనుఞ్ఞేయ్యఞ్చేవాహం, భన్తే, భగవతో అనుజానిస్సామి, పటిక్కోసితబ్బఞ్చ పటిక్కోసిస్సామి, యస్స చాహం భగవతో భాసితస్స అత్థం న జానిస్సామి భగవన్తంయేవేత్థ ఉత్తరి పటిపుచ్ఛిస్సామి – ‘ఇదం భన్తే, కథం, ఇమస్స కో అత్థో’తి? హోతు నో ఏత్థ కథాసల్లాపో’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, వప్ప, యే కాయసమారమ్భపచ్చయా ఉప్పజ్జన్తి ఆసవా విఘాతపరిళాహా, కాయసమారమ్భా పటివిరతస్స ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి. సో నవఞ్చ కమ్మం న కరోతి, పురాణఞ్చ కమ్మం ఫుస్స ఫుస్స బ్యన్తీకరోతి, సన్దిట్ఠికా నిజ్జరా అకాలికా ఏహిపస్సికా ఓపనేయ్యికా పచ్చత్తం వేదితబ్బా విఞ్ఞూహి [విఞ్ఞూహీతి (సీ. పీ. క.) సం. ని. ౪.౩౬౪ పస్సితబ్బం]. పస్ససి నో త్వం, వప్ప, తం ఠానం యతోనిదానం పురిసం దుక్ఖవేదనియా ఆసవా అస్సవేయ్యుం అభిసమ్పరాయ’’న్తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, వప్ప, యే వచీసమారమ్భపచ్చయా ఉప్పజ్జన్తి ఆసవా విఘాతపరిళాహా, వచీసమారమ్భా పటివిరతస్స ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి. సో నవఞ్చ కమ్మం న కరోతి, పురాణఞ్చ కమ్మం ఫుస్స ఫుస్స బ్యన్తీకరోతి. సన్దిట్ఠికా నిజ్జరా అకాలికా ఏహిపస్సికా ఓపనేయ్యికా పచ్చత్తం వేదితబ్బా విఞ్ఞూహి. పస్ససి నో త్వం, వప్ప, తం ఠానం యతోనిదానం పురిసం దుక్ఖవేదనియా ఆసవా అస్సవేయ్యుం అభిసమ్పరాయ’’న్తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, వప్ప, యే మనోసమారమ్భపచ్చయా ఉప్పజ్జన్తి ఆసవా విఘాతపరిళాహా, మనోసమారమ్భా పటివిరతస్స ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి. సో నవఞ్చ కమ్మం న కరోతి, పురాణఞ్చ కమ్మం ఫుస్స ఫుస్స బ్యన్తీకరోతి. సన్దిట్ఠికా నిజ్జరా అకాలికా ఏహిపస్సికా ఓపనేయ్యికా పచ్చత్తం వేదితబ్బా విఞ్ఞూహి. పస్ససి నో త్వం, వప్ప, తం ఠానం యతోనిదానం పురిసం దుక్ఖవేదనియా ఆసవా అస్సవేయ్యుం అభిసమ్పరాయ’’న్తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, వప్ప, యే అవిజ్జాపచ్చయా ఉప్పజ్జన్తి ఆసవా విఘాతపరిళాహా, అవిజ్జావిరాగా విజ్జుప్పాదా ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి. సో నవఞ్చ కమ్మం న కరోతి, పురాణఞ్చ కమ్మం ఫుస్స ఫుస్స బ్యన్తీకరోతి. సన్దిట్ఠికా నిజ్జరా అకాలికా ఏహిపస్సికా ఓపనేయ్యికా పచ్చత్తం వేదితబ్బా విఞ్ఞూహి. పస్ససి నో త్వం, వప్ప, తం ఠానం యతోనిదానం పురిసం దుక్ఖవేదనియా ఆసవా అస్సవేయ్యుం అభిసమ్పరాయ’’న్తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘ఏవం సమ్మా విముత్తచిత్తస్స ఖో, వప్ప, భిక్ఖునో ఛ సతతవిహారా అధిగతా హోన్తి. సో చక్ఖునా రూపం దిస్వా నేవ సుమనో హోతి న దుమ్మనో; ఉపేక్ఖకో విహరతి సతో సమ్పజానో. సోతేన సద్దం సుత్వా…పే… ఘానేన గన్ధం ఘాయిత్వా…పే... జివ్హాయ రసం సాయిత్వా…పే… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసిత్వా…పే… మనసా ధమ్మం విఞ్ఞా నేవ సుమనో హోతి న దుమ్మనో; ఉపేక్ఖకో విహరతి సతో సమ్పజానో. సో కాయపరియన్తికం వేదనం వేదియమానో ‘కాయపరియన్తికం వేదనం వేదియామీ’తి పజానాతి; జీవితపరియన్తికం వేదనం వేదియమానో ‘జీవితపరియన్తికం వేదనం వేదియామీ’తి పజానాతి; ‘కాయస్స భేదా ఉద్ధం జీవితపరియాదానా ఇధేవ సబ్బవేదయితాని అనభినన్దితాని సీతీ భవిస్సన్తీ’తి పజానాతి’’.

‘‘సేయ్యథాపి, వప్ప, థూణం పటిచ్చ ఛాయా పఞ్ఞాయతి. అథ పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య కుద్దాలపిటకం ఆదాయ. సో తం థూణం మూలే ఛిన్దేయ్య; మూలే ఛిన్దిత్వా పలిఖణేయ్య; పలిఖణిత్వా మూలాని ఉద్ధరేయ్య, అన్తమసో ఉసీరనాళిమత్తానిపి [ఉసీరనాళమత్తానిపి (సీ.)]. సో తం థూణం ఖణ్డాఖణ్డికం ఛిన్దేయ్య. ఖణ్డాఖణ్డికం ఛేత్వా ఫాలేయ్య. ఫాలేత్వా సకలికం సకలికం కరేయ్య. సకలికం సకలికం కత్వా వాతాతపే విసోసేయ్య. వాతాతపే విసోసేత్వా అగ్గినా డహేయ్య. అగ్గినా డహేత్వా మసిం కరేయ్య. మసిం కరిత్వా మహావాతే వా ఓఫుణేయ్య నదియా వా సీఘసోతాయ పవాహేయ్య. ఏవం హిస్స, వప్ప, యా థూణం పటిచ్చ ఛాయా సా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా.

‘‘ఏవమేవం ఖో, వప్ప, ఏవం సమ్మా విముత్తచిత్తస్స భిక్ఖునో ఛ సతతవిహారా అధిగతా హోన్తి. సో చక్ఖునా రూపం దిస్వా నేవ సుమనో హోతి న దుమ్మనో; ఉపేక్ఖకో విహరతి సతో సమ్పజానో. సోతేన సద్దం సుత్వా…పే… ఘానేన గన్ధం ఘాయిత్వా…పే… జివ్హాయ రసం సాయిత్వా…పే… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసిత్వా…పే… మనసా ధమ్మం విఞ్ఞాయ నేవ సుమనో హోతి న దుమ్మనో; ఉపేక్ఖకో విహరతి సతో సమ్పజానో. సో కాయపరియన్తికం వేదనం వేదియమానో ‘కాయపరియన్తికం వేదనం వేదియామీ’తి పజానాతి; జీవితపరియన్తికం వేదనం వేదియమానో ‘జీవితపరియన్తికం వేదనం వేదియామీ’తి పజానాతి; ‘కాయస్స భేదా ఉద్ధం జీవితపరియాదానా ఇధేవ సబ్బవేదయితాని అనభినన్దితాని సీతీ భవిస్సన్తీ’తి పజానాతి’’.

ఏవం వుత్తే వప్పో సక్కో నిగణ్ఠసావకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సేయ్యథాపి, భన్తే, పురిసో ఉదయత్థికో అస్సపణియం పోసేయ్య. సో ఉదయఞ్చేవ నాధిగచ్ఛేయ్య, ఉత్తరిఞ్చ కిలమథస్స విఘాతస్స భాగీ అస్స. ఏవమేవం ఖో అహం, భన్తే, ఉదయత్థికో బాలే నిగణ్ఠే పయిరుపాసిం. స్వాహం ఉదయఞ్చేవ నాధిగచ్ఛిం, ఉత్తరిఞ్చ కిలమథస్స విఘాతస్స భాగీ అహోసిం. ఏసాహం, భన్తే, అజ్జతగ్గే యో మే బాలేసు నిగణ్ఠేసు పసాదో తం మహావాతే వా ఓఫుణామి నదియా వా సీఘసోతాయ పవాహేమి. అభిక్కన్తం, భన్తే…పే… ఉపాసకం మం, భన్తే, భగవా ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి. పఞ్చమం.