౩. భద్దియసుత్తం

౧౯౩. ఏకం సమయం భగవా వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం. అథ ఖో భద్దియో లిచ్ఛవి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో భద్దియో లిచ్ఛవి భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘సుతం మేతం, భన్తే – ‘మాయావీ సమణో గోతమో ఆవట్టనిం మాయం [ఆవట్టనీమాయం (సీ.), ఆవట్టనిమాయం (స్యా. కం. క.) మ. ని. ౨.౬౦ పస్సితబ్బం] జానాతి యాయ అఞ్ఞతిత్థియానం సావకే ఆవట్టేతీ’తి. యే తే, భన్తే, ఏవమాహంసు – ‘మాయావీ సమణో గోతమో ఆవట్టనిం మాయం జానాతి యాయ అఞ్ఞతిత్థియానం సావకే ఆవట్టేతీ’తి, కచ్చి తే, భన్తే, భగవతో వుత్తవాదినో, న చ భగవన్తం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖన్తి, ధమ్మస్స చ అనుధమ్మం బ్యాకరోన్తి, న చ కోచి సహధమ్మికో వాదానుపాతో గారయ్హం ఠానం ఆగచ్ఛతి, అనబ్భక్ఖాతుకామా హి మయం, భన్తే, భగవన్త’’న్తి?

‘‘ఏథ తుమ్హే, భద్దియ, మా అనుస్సవేన, మా పరమ్పరాయ, మా ఇతికిరాయ, మా పిటకసమ్పదానేన, మా తక్కహేతు, మా నయహేతు, మా ఆకారపరివితక్కేన, మా దిట్ఠినిజ్ఝానక్ఖన్తియా, మా భబ్బరూపతాయ, మా ‘సమణో నో గరూ’తి. యదా తుమ్హే, భద్దియ, అత్తనావ జానేయ్యాథ – ‘ఇమే ధమ్మా అకుసలా, ఇమే ధమ్మా సావజ్జా, ఇమే ధమ్మా విఞ్ఞుగరహితా, ఇమే ధమ్మా సమత్తా సమాదిన్నా అహితాయ దుక్ఖాయ సంవత్తన్తీ’తి, అథ తుమ్హే, భద్దియ, పజహేయ్యాథ.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భద్దియ, లోభో పురిసస్స అజ్ఝత్తం ఉప్పజ్జమానో ఉప్పజ్జతి హితాయ వా అహితాయ వా’’తి? ‘‘అహితాయ, భన్తే’’. ‘‘లుద్ధో పనాయం, భద్దియ, పురిసపుగ్గలో లోభేన అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో పాణమ్పి హనతి, అదిన్నమ్పి ఆదియతి, పరదారమ్పి గచ్ఛతి, ముసాపి భణతి, పరమ్పి తథత్తాయ [తదత్థాయ (క.) అ. ని. ౩.౬౬] సమాదపేతి యంస హోతి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయా’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భద్దియ, దోసో పురిసస్స…పే… మోహో పురిసస్స…పే… సారమ్భో పురిసస్స అజ్ఝత్తం ఉప్పజ్జమానో ఉప్పజ్జతి హితాయ వా అహితాయ వా’’తి? ‘‘అహితాయ, భన్తే’’. ‘‘సారద్ధో పనాయం, భద్దియ, పురిసపుగ్గలో సారమ్భేన అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో పాణమ్పి హనతి, అదిన్నమ్పి ఆదియతి, పరదారమ్పి గచ్ఛతి, ముసాపి భణతి, పరమ్పి తథత్తాయ సమాదపేతి యంస హోతి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయా’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భద్దియ, ఇమే ధమ్మా కుసలా వా అకుసలా వా’’తి? ‘‘అకుసలా, భన్తే’’. ‘‘సావజ్జా వా అనవజ్జా వా’’తి? ‘‘సావజ్జా, భన్తే’’. ‘‘విఞ్ఞుగరహితా వా విఞ్ఞుప్పసత్థా వా’’తి? ‘‘విఞ్ఞుగరహితా, భన్తే’’. ‘‘సమత్తా సమాదిన్నా అహితాయ దుక్ఖాయ సంవత్తన్తి, నో వా? కథం వా ఏత్థ హోతీ’’తి? ‘‘సమత్తా, భన్తే, సమాదిన్నా అహితాయ దుక్ఖాయ సంవత్తన్తి. ఏవం నో ఏత్థ హోతీ’’తి.

‘‘ఇతి ఖో, భద్దియ, యం తం తే అవోచుమ్హా – ఏథ తుమ్హే, భద్దియ, మా అనుస్సవేన, మా పరమ్పరాయ, మా ఇతికిరాయ, మా పిటకసమ్పదానేన, మా తక్కహేతు, మా నయహేతు, మా ఆకారపరివితక్కేన, మా దిట్ఠినిజ్ఝానక్ఖన్తియా, మా భబ్బరూపతాయ, మా ‘సమణో నో గరూ’తి. యదా తుమ్హే, భద్దియ, అత్తనావ జానేయ్యాథ – ‘ఇమే ధమ్మా అకుసలా, ఇమే ధమ్మా సావజ్జా, ఇమే ధమ్మా విఞ్ఞుగరహితా, ఇమే ధమ్మా సమత్తా సమాదిన్నా అహితాయ దుక్ఖాయ సంవత్తన్తీతి, అథ తుమ్హే, భద్దియ, పజహేయ్యాథా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘ఏథ తుమ్హే, భద్దియ, మా అనుస్సవేన, మా పరమ్పరాయ, మా ఇతికిరాయ, మా పిటకసమ్పదానేన, మా తక్కహేతు, మా నయహేతు, మా ఆకారపరివితక్కేన, మా దిట్ఠినిజ్ఝానక్ఖన్తియా, మా భబ్బరూపతాయ, మా ‘సమణో నో గరూ’తి. యదా తుమ్హే, భద్దియ, అత్తనావ జానేయ్యాథ – ‘ఇమే ధమ్మా కుసలా, ఇమే ధమ్మా అనవజ్జా, ఇమే ధమ్మా విఞ్ఞుప్పసత్థా, ఇమే ధమ్మా సమత్తా సమాదిన్నా హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తీ’తి, అథ తుమ్హే, భద్దియ, ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్యాథా’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భద్దియ, అలోభో పురిసస్స అజ్ఝత్తం ఉప్పజ్జమానో ఉప్పజ్జతి హితాయ వా అహితాయ వా’’తి? ‘‘హితాయ, భన్తే’’. ‘‘అలుద్ధో పనాయం, భద్దియ, పురిసపుగ్గలో లోభేన అనభిభూతో అపరియాదిన్నచిత్తో నేవ పాణం హనతి, న అదిన్నం ఆదియతి, న పరదారం గచ్ఛతి, న ముసా భణతి, పరమ్పి తథత్తాయ న సమాదపేతి యం’స హోతి దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భద్దియ, అదోసో పురిసస్స…పే… అమోహో పురిసస్స…పే… అసారమ్భో పురిసస్స అజ్ఝత్తం ఉప్పజ్జమానో ఉప్పజ్జతి హితాయ వా అహితాయ వా’’తి? ‘‘హితాయ, భన్తే’’. ‘‘అసారద్ధో పనాయం, భద్దియ, పురిసపుగ్గలో సారమ్భేన అనభిభూతో అపరియాదిన్నచిత్తో నేవ పాణం హనతి, న అదిన్నం ఆదియతి, న పరదారం గచ్ఛతి, న ముసా భణతి, పరమ్పి తథత్తాయ న సమాదపేతి యం’స హోతి దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భద్దియ, ఇమే ధమ్మా కుసలా వా అకుసలా వా’’తి? ‘‘కుసలా, భన్తే’’. ‘‘సావజ్జా వా అనవజ్జా వా’’తి? ‘‘అనవజ్జా, భన్తే’’. ‘‘విఞ్ఞుగరహితా వా విఞ్ఞుప్పసత్థా వా’’తి? ‘‘విఞ్ఞుప్పసత్థా, భన్తే’’. ‘‘సమత్తా సమాదిన్నా హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తి నో వా? కథం వా ఏత్థ హోతీ’’తి? ‘‘సమత్తా, భన్తే, సమాదిన్నా హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తి. ఏవం నో ఏత్థ హోతీ’’తి.

‘‘ఇతి ఖో, భద్దియ, యం తం తే అవోచుమ్హా – ఏథ తుమ్హే, భద్దియ, మా అనుస్సవేన, మా పరమ్పరాయ, మా ఇతికిరాయ, మా పిటకసమ్పదానేన, మా తక్కహేతు, మా నయహేతు, మా ఆకారపరివితక్కేన, మా దిట్ఠినిజ్ఝానక్ఖన్తియా, మా భబ్బరూపతాయ, మా ‘సమణో నో గరూ’తి. యదా తుమ్హే, భద్దియ, అత్తనావ జానేయ్యాథ – ‘ఇమే ధమ్మా కుసలా, ఇమే ధమ్మా అనవజ్జా, ఇమే ధమ్మా విఞ్ఞుప్పసత్థా, ఇమే ధమ్మా సమత్తా సమాదిన్నా హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తీతి, అథ తుమ్హే, భద్దియ, ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్యాథా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘యే ఖో తే, భద్దియ, లోకే సన్తో సప్పురిసా తే సావకం ఏవం సమాదపేన్తి – ‘ఏహి త్వం, అమ్భో పురిస, లోభం వినేయ్య [వినేయ్య వినేయ్య (సీ. స్యా. కం.)] విహరాహి. లోభం వినేయ్య విహరన్తో న లోభజం కమ్మం కరిస్ససి కాయేన వాచాయ మనసా. దోసం వినేయ్య విహరాహి. దోసం వినేయ్య విహరన్తో న దోసజం కమ్మం కరిస్ససి కాయేన వాచాయ మనసా. మోహం వినేయ్య విహరాహి. మోహం వినేయ్య విహరన్తో న మోహజం కమ్మం కరిస్ససి కాయేన వాచాయ మనసా. సారమ్భం వినేయ్య విహరాహి. సారమ్భం వినేయ్య విహరన్తో న సారమ్భజం కమ్మం కరిస్ససి కాయేన వాచాయ మనసా’’’తి.

ఏవం వుత్తే భద్దియో లిచ్ఛవి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భన్తే…పే… ఉపాసకం మం, భన్తే, భగవా ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

‘‘అపి ను తాహం, భద్దియ, ఏవం అవచం – ‘ఏహి మే త్వం, భద్దియ, సావకో హోహి; అహం సత్థా భవిస్సామీ’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఏవంవాదిం ఖో మం, భద్దియ, ఏవమక్ఖాయిం ఏకే సమణబ్రాహ్మణా అసతా తుచ్ఛా ముసా అభూతేన అబ్భాచిక్ఖన్తి – ‘మాయావీ సమణో గోతమో ఆవట్టనిం మాయం జానాతి యాయ అఞ్ఞతిత్థియానం సావకే ఆవట్టేతీ’’’తి. ‘‘భద్దికా, భన్తే, ఆవట్టనీ మాయా. కల్యాణీ, భన్తే, ఆవట్టనీ మాయా. పియా మే, భన్తే, ఞాతిసాలోహితా ఇమాయ ఆవట్టనియా ఆవట్టేయ్యుం, పియానమ్పి మే అస్స ఞాతిసాలోహితానం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ. సబ్బే చేపి, భన్తే, ఖత్తియా ఇమాయ ఆవట్టనియా ఆవట్టేయ్యుం, సబ్బేసమ్పిస్స ఖత్తియానం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ. సబ్బే చేపి, భన్తే, బ్రాహ్మణా… వేస్సా … సుద్దా ఇమాయ ఆవట్టనియా ఆవట్టేయ్యుం, సబ్బేసమ్పిస్స సుద్దానం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి.

‘‘ఏవమేతం, భద్దియ, ఏవమేతం, భద్దియ! సబ్బే చేపి, భద్దియ, ఖత్తియా ఇమాయ ఆవట్టనియా ఆవట్టేయ్యుం అకుసలధమ్మప్పహానాయ కుసలధమ్మూపసమ్పదాయ, సబ్బేసమ్పిస్స ఖత్తియానం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ. సబ్బే చేపి, భద్దియ, బ్రాహ్మణా… వేస్సా… సుద్దా ఆవట్టేయ్యుం అకుసలధమ్మప్పహానాయ కుసలధమ్మూపసమ్పదాయ, సబ్బేసమ్పిస్స సుద్దానం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ. సదేవకో చేపి, భద్దియ, లోకో సమారకో సబ్రహ్మకో సస్సమణబ్రాహ్మణీ పజా సదేవమనుస్సా ఇమాయ ఆవట్టనియా ఆవట్టేయ్యుం [ఆవట్టేయ్య (?)] అకుసలధమ్మప్పహానాయ కుసలధమ్మూపసమ్పదాయ, సదేవకస్సపిస్స లోకస్స సమారకస్స సబ్రహ్మకస్స సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ. ఇమే చేపి, భద్దియ, మహాసాలా ఇమాయ ఆవట్టనియా ఆవట్టేయ్యుం అకుసలధమ్మప్పహానాయ కుసలధమ్మూపసమ్పదాయ, ఇమేసమ్పిస్స మహాసాలానం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ ( ) [(సచే చేతేయ్యుం) (సీ. స్యా. కం. పీ.), (ఆవట్టేయ్యుం) (క.) అ. ని. ౮.౪౪]. కో పన వాదో మనుస్సభూతస్సా’’తి! తతియం.