౨. ఠానసుత్తం

౧౯౨. ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, ఠానాని చతూహి ఠానేహి వేదితబ్బాని. కతమాని చత్తారి? సంవాసేన, భిక్ఖవే, సీలం వేదితబ్బం, తఞ్చ ఖో దీఘేన అద్ధునా, న ఇత్తరం; మనసికరోతా, నో అమనసికరోతా; పఞ్ఞవతా, నో దుప్పఞ్ఞేన. సంవోహారేన, భిక్ఖవే, సోచేయ్యం వేదితబ్బం, తఞ్చ ఖో దీఘేన అద్ధునా, న ఇత్తరం; మనసికరోతా, నో అమనసికరోతా; పఞ్ఞవతా, నో దుప్పఞ్ఞేన. ఆపదాసు, భిక్ఖవే, థామో వేదితబ్బో, సో చ ఖో దీఘేన అద్ధునా, న ఇత్తరం; మనసికరోతా, నో అమనసికరోతా; పఞ్ఞవతా, నో దుప్పఞ్ఞేన. సాకచ్ఛాయ, భిక్ఖవే, పఞ్ఞా వేదితబ్బా, సా చ ఖో దీఘేన అద్ధునా, న ఇత్తరం; మనసికరోతా, నో అమనసికరోతా; పఞ్ఞవతా, నో దుప్పఞ్ఞేనాతి.

[సం. ని. ౧.౧౨౨] ‘‘‘సంవాసేన, భిక్ఖవే, సీలం వేదితబ్బం, తఞ్చ ఖో దీఘేన అద్ధునా, న ఇత్తరం; మనసికరోతా, నో అమనసికరోతా; పఞ్ఞవతా, నో దుప్పఞ్ఞేనా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పుగ్గలేన సద్ధిం సంవసమానో ఏవం జానాతి – ‘దీఘరత్తం ఖో అయమాయస్మా ఖణ్డకారీ ఛిద్దకారీ సబలకారీ కమ్మాసకారీ, న సన్తతకారీ న సన్తతవుత్తి [సతతవుత్తి (స్యా. కం.)]; సీలేసు దుస్సీలో అయమాయస్మా, నాయమాయస్మా సీలవా’’’తి.

‘‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పుగ్గలేన సద్ధిం సంవసమానో ఏవం జానాతి – ‘దీఘరత్తం ఖో అయమాయస్మా అఖణ్డకారీ అచ్ఛిద్దకారీ అసబలకారీ అకమ్మాసకారీ సన్తతకారీ సన్తతవుత్తి; సీలేసు సీలవా అయమాయస్మా, నాయమాయస్మా దుస్సీలో’తి. ‘సంవాసేన, భిక్ఖవే, సీలం వేదితబ్బం, తఞ్చ ఖో దీఘేన అద్ధునా, న ఇత్తరం; మనసికరోతా, నో అమనసికరోతా; పఞ్ఞవతా, నో దుప్పఞ్ఞేనా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘సంవోహారేన, భిక్ఖవే, సోచేయ్యం వేదితబ్బం, తఞ్చ ఖో దీఘేన అద్ధునా, న ఇత్తరం; మనసికరోతా, నో అమనసికరోతా; పఞ్ఞవతా, నో దుప్పఞ్ఞేనా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పుగ్గలేన సద్ధిం సంవోహరమానో ఏవం జానాతి – ‘అఞ్ఞథా ఖో అయమాయస్మా ఏకేన ఏకో వోహరతి, అఞ్ఞథా ద్వీహి, అఞ్ఞథా తీహి, అఞ్ఞథా సమ్బహులేహి; వోక్కమతి అయమాయస్మా పురిమవోహారా పచ్ఛిమవోహారం; అపరిసుద్ధవోహారో అయమాయస్మా, నాయమాయస్మా పరిసుద్ధవోహారో’’’తి.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పుగ్గలేన సద్ధిం సంవోహరమానో ఏవం జానాతి – ‘యథేవ ఖో అయమాయస్మా ఏకేన ఏకో వోహరతి, తథా ద్వీహి, తథా తీహి, తథా సమ్బహులేహి. నాయమాయస్మా వోక్కమతి పురిమవోహారా పచ్ఛిమవోహారం; పరిసుద్ధవోహారో అయమాయస్మా, నాయమాయస్మా అపరిసుద్ధవోహారో’తి. ‘సంవోహారేన, భిక్ఖవే, సోచేయ్యం వేదితబ్బం, తఞ్చ ఖో దీఘేన అద్ధునా, న ఇత్తరం; మనసికరోతా, నో అమనసికరోతా; పఞ్ఞవతా, నో దుప్పఞ్ఞేనా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘ఆపదాసు, భిక్ఖవే, థామో వేదితబ్బో, సో చ ఖో దీఘేన అద్ధునా, న ఇత్తరం; మనసికరోతా, నో అమనసికరోతా; పఞ్ఞవతా, నో దుప్పఞ్ఞేనా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో ఞాతిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠో సమానో, భోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠో సమానో, రోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠో సమానో న ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘తథాభూతో ఖో అయం లోకసన్నివాసో తథాభూతో అయం అత్తభావపటిలాభో యథాభూతే లోకసన్నివాసే యథాభూతే అత్తభావపటిలాభే అట్ఠ లోకధమ్మా లోకం అనుపరివత్తన్తి లోకో చ అట్ఠ లోకధమ్మే అనుపరివత్తతి – లాభో చ, అలాభో చ, యసో చ, అయసో చ, నిన్దా చ, పసంసా చ, సుఖఞ్చ, దుక్ఖఞ్చా’తి. సో ఞాతిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠో సమానో భోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠో సమానో రోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠో సమానో సోచతి కిలమతి పరిదేవతి, ఉరత్తాళిం కన్దతి, సమ్మోహం ఆపజ్జతి.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో ఞాతిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠో సమానో భోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠో సమానో రోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠో సమానో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘తథాభూతో ఖో అయం లోకసన్నివాసో తథాభూతో అయం అత్తభావపటిలాభో యథాభూతే లోకసన్నివాసే యథాభూతే అత్తభావపటిలాభే అట్ఠ లోకధమ్మా లోకం అనుపరివత్తన్తి లోకో చ అట్ఠ లోకధమ్మే అనుపరివత్తతి – లాభో చ, అలాభో చ, యసో చ, అయసో చ, నిన్దా చ, పసంసా చ, సుఖఞ్చ, దుక్ఖఞ్చా’తి. సో ఞాతిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠో సమానో భోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠో సమానో రోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠో సమానో న సోచతి న కిలమతి న పరిదేవతి, న ఉరత్తాళిం కన్దతి, న సమ్మోహం ఆపజ్జతి. ‘ఆపదాసు, భిక్ఖవే, థామో వేదితబ్బో, సో చ ఖో దీఘేన అద్ధునా, న ఇత్తరం; మనసికరోతా, నో అమనసికరోతా; పఞ్ఞవతా, నో దుప్పఞ్ఞేనా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘‘సాకచ్ఛాయ, భిక్ఖవే, పఞ్ఞా వేదితబ్బా, సా చ ఖో దీఘేన అద్ధునా, న ఇత్తరం; మనసికరోతా, నో అమనసికరోతా; పఞ్ఞవతా, నో దుప్పఞ్ఞేనా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పుగ్గలేన సద్ధిం సాకచ్ఛాయమానో ఏవం జానాతి – ‘యథా ఖో ఇమస్స ఆయస్మతో ఉమ్మగ్గో యథా చ అభినీహారో యథా చ పఞ్హాసముదాహారో, దుప్పఞ్ఞో అయమాయస్మా, నాయమాయస్మా పఞ్ఞవా. తం కిస్స హేతు? తథా హి అయమాయస్మా న చేవ గమ్భీరం అత్థపదం ఉదాహరతి సన్తం పణీతం అతక్కావచరం నిపుణం పణ్డితవేదనీయం. యఞ్చ అయమాయస్మా ధమ్మం భాసతి తస్స చ నప్పటిబలో సంఖిత్తేన వా విత్థారేన వా అత్థం ఆచిక్ఖితుం దేసేతుం పఞ్ఞాపేతుం పట్ఠపేతుం వివరితుం విభజితుం ఉత్తానీకాతుం. దుప్పఞ్ఞో అయమాయస్మా, నాయమాయస్మా పఞ్ఞవా’’’తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, చక్ఖుమా పురిసో ఉదకరహదస్స తీరే ఠితో పస్సేయ్య పరిత్తం మచ్ఛం ఉమ్ముజ్జమానం. తస్స ఏవమస్స – ‘యథా ఖో ఇమస్స మచ్ఛస్స ఉమ్మగ్గో యథా చ ఊమిఘాతో యథా చ వేగాయితత్తం, పరిత్తో అయం మచ్ఛో, నాయం మచ్ఛో మహన్తో’తి. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పుగ్గలేన సద్ధిం సాకచ్ఛాయమానో ఏవం జానాతి – ‘యథా ఖో ఇమస్స ఆయస్మతో ఉమ్మగ్గో యథా చ అభినీహారో యథా చ పఞ్హాసముదాహారో, దుప్పఞ్ఞో అయమాయస్మా, నాయమాయస్మా పఞ్ఞవా. తం కిస్స హేతు? తథా హి అయమాయస్మా న చేవ గమ్భీరం అత్థపదం ఉదాహరతి సన్తం పణీతం అతక్కావచరం నిపుణం పణ్డితవేదనీయం. యఞ్చ అయమాయస్మా ధమ్మం భాసతి, తస్స చ న పటిబలో సంఖిత్తేన వా విత్థారేన వా అత్థం ఆచిక్ఖితుం దేసేతుం పఞ్ఞాపేతుం పట్ఠపేతుం వివరితుం విభజితుం ఉత్తానీకాతుం. దుప్పఞ్ఞో అయమాయస్మా, నాయమాయస్మా పఞ్ఞవా’’’తి.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పుగ్గలేన సద్ధిం సాకచ్ఛాయమానో ఏవం జానాతి – ‘యథా ఖో ఇమస్స ఆయస్మతో ఉమ్మగ్గో యథా చ అభినీహారో యథా చ పఞ్హాసముదాహారో, పఞ్ఞవా అయమాయస్మా, నాయమాయస్మా దుప్పఞ్ఞో. తం కిస్స హేతు? తథా హి అయమాయస్మా గమ్భీరఞ్చేవ అత్థపదం ఉదాహరతి సన్తం పణీతం అతక్కావచరం నిపుణం పణ్డితవేదనీయం. యఞ్చ అయమాయస్మా ధమ్మం భాసతి, తస్స చ పటిబలో సంఖిత్తేన వా విత్థారేన వా అత్థం ఆచిక్ఖితుం దేసేతుం పఞ్ఞాపేతుం పట్ఠపేతుం వివరితుం విభజితుం ఉత్తానీకాతుం. పఞ్ఞవా అయమాయస్మా, నాయమాయస్మా దుప్పఞ్ఞో’’’తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, చక్ఖుమా పురిసో ఉదకరహదస్స తీరే ఠితో పస్సేయ్య మహన్తం మచ్ఛం ఉమ్ముజ్జమానం. తస్స ఏవమస్స – ‘యథా ఖో ఇమస్స మచ్ఛస్స ఉమ్మగ్గో యథా చ ఊమిఘాతో యథా చ వేగాయితత్తం, మహన్తో అయం మచ్ఛో, నాయం మచ్ఛో పరిత్తో’తి. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పుగ్గలేన సద్ధిం సాకచ్ఛాయమానో ఏవం జానాతి – ‘యథా ఖో ఇమస్స ఆయస్మతో ఉమ్మగ్గో యథా చ అభినీహారో యథా చ పఞ్హాసముదాహారో, పఞ్ఞవా అయమాయస్మా, నాయమాయస్మా దుప్పఞ్ఞో. తం కిస్స హేతు? తథా హి అయమాయస్మా గమ్భీరఞ్చేవ అత్థపదం ఉదాహరతి సన్తం పణీతం అతక్కావచరం నిపుణం పణ్డితవేదనీయం. యఞ్చ అయమాయస్మా ధమ్మం భాసతి, తస్స చ పటిబలో సంఖిత్తేన వా విత్థారేన వా అత్థం ఆచిక్ఖితుం దేసేతుం పఞ్ఞాపేతుం పట్ఠపేతుం వివరితుం విభజితుం ఉత్తానీకాతుం. పఞ్ఞవా అయమాయస్మా, నాయమాయస్మా దుప్పఞ్ఞో’తి.

‘‘‘సాకచ్ఛాయ, భిక్ఖవే, పఞ్ఞా వేదితబ్బా, సా చ ఖో దీఘేన అద్ధునా, న ఇత్తరం; మనసికరోతా, నో అమనసికరోతా; పఞ్ఞవతా, నో దుప్పఞ్ఞేనా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారి ఠానాని ఇమేహి చతూహి ఠానేహి వేదితబ్బానీ’’తి. దుతియం.