౬. ఉమ్మగ్గసుత్తం

౧౮౬. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కేన ను ఖో, భన్తే, లోకో నీయతి, కేన లోకో పరికస్సతి, కస్స చ ఉప్పన్నస్స వసం గచ్ఛతీ’’తి?

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు! భద్దకో ఖో తే, భిక్ఖు, ఉమ్మగ్గో [ఉమ్మఙ్గో (స్యా. క.)], భద్దకం పటిభానం, కల్యాణీ [కల్యాణా (క.)] పరిపుచ్ఛా. ఏవఞ్హి త్వం, భిక్ఖు, పుచ్ఛసి – ‘కేన ను ఖో, భన్తే, లోకో నీయతి, కేన లోకో పరికస్సతి, కస్స చ ఉప్పన్నస్స వసం గచ్ఛతీ’’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘చిత్తేన ఖో, భిక్ఖు, లోకో నీయతి, చిత్తేన పరికస్సతి, చిత్తస్స ఉప్పన్నస్స వసం గచ్ఛతీ’’తి.

‘‘సాధు, భన్తే’’తి ఖో సో భిక్ఖు భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా భగవన్తం ఉత్తరి పఞ్హం అపుచ్ఛి – ‘‘‘బహుస్సుతో ధమ్మధరో, బహుస్సుతో ధమ్మధరో’తి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, బహుస్సుతో ధమ్మధరో హోతీ’’తి?

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు! భద్దకో ఖో తే, భిక్ఖు ఉమ్మగ్గో, భద్దకం పటిభానం, కల్యాణీ పరిపుచ్ఛా. ఏవఞ్హి త్వం, భిక్ఖు, పుచ్ఛసి – ‘బహుస్సుతో ధమ్మధరో, బహుస్సుతో ధమ్మధరోతి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, బహుస్సుతో ధమ్మధరో హోతీ’’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘బహూ ఖో, భిక్ఖు, మయా ధమ్మా దేసితా [బహు ఖో భిక్ఖు మయా ధమ్మో దేసితో (క.)] – సుత్తం, గేయ్యం, వేయ్యాకరణం, గాథా, ఉదానం, ఇతివుత్తకం, జాతకం, అబ్భుతధమ్మం, వేదల్లం. చతుప్పదాయ చేపి, భిక్ఖు, గాథాయ అత్థమఞ్ఞాయ ధమ్మమఞ్ఞాయ ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నో హోతి బహుస్సుతో ధమ్మధరోతి అలం వచనాయా’’తి.

‘‘సాధు, భన్తే’’తి ఖో సో భిక్ఖు భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా భగవన్తం ఉత్తరి పఞ్హం అపుచ్ఛి – ‘‘‘సుతవా నిబ్బేధికపఞ్ఞో, సుతవా నిబ్బేధికపఞ్ఞో’తి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, సుతవా నిబ్బేధికపఞ్ఞో హోతీ’’తి?

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు! భద్దకో ఖో తే, భిక్ఖు, ఉమ్మగ్గో, భద్దకం పటిభానం, కల్యాణీ పరిపుచ్ఛా. ఏవఞ్హి త్వం, భిక్ఖు, పుచ్ఛసి – ‘సుతవా నిబ్బేధికపఞ్ఞో, సుతవా నిబ్బేధికపఞ్ఞోతి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, సుతవా నిబ్బేధికపఞ్ఞో హోతీ’’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘ఇధ, భిక్ఖు, భిక్ఖునో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి సుతం హోతి, పఞ్ఞాయ చస్స అత్థం అతివిజ్ఝ పస్సతి; ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి సుతం హోతి, పఞ్ఞాయ చస్స అత్థం అతివిజ్ఝ పస్సతి; ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి సుతం హోతి, పఞ్ఞాయ చస్స అత్థం అతివిజ్ఝ పస్సతి; ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి సుతం హోతి, పఞ్ఞాయ చస్స అత్థం అతివిజ్ఝ పస్సతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖు, సుతవా నిబ్బేధికపఞ్ఞో హోతీ’’తి.

‘‘సాధు, భన్తే’’తి ఖో సో భిక్ఖు భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా భగవన్తం ఉత్తరి పఞ్హం అపుచ్ఛి – ‘‘‘పణ్డితో మహాపఞ్ఞో, పణ్డితో మహాపఞ్ఞో’తి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, పణ్డితో మహాపఞ్ఞో హోతీ’’తి?

‘‘సాధు సాధు భిక్ఖు! భద్దకో ఖో తే, భిక్ఖు, ఉమ్మగ్గో, భద్దకం పటిభానం, కల్యాణీ పరిపుచ్ఛా. ఏవఞ్హి త్వం భిక్ఖు పుచ్ఛసి – ‘పణ్డితో మహాపఞ్ఞో, పణ్డితో మహాపఞ్ఞోతి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, పణ్డితో మహాపఞ్ఞో హోతీ’’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘ఇధ, భిక్ఖు, పణ్డితో మహాపఞ్ఞో నేవత్తబ్యాబాధాయ చేతేతి న పరబ్యాబాధాయ చేతేతి న ఉభయబ్యాబాధాయ చేతేతి అత్తహితపరహితఉభయహితసబ్బలోకహితమేవ చిన్తయమానో చిన్తేతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖు, పణ్డితో మహాపఞ్ఞో హోతీ’’తి. ఛట్ఠం.