(౧౯) ౪. బ్రాహ్మణవగ్గో

౧. యోధాజీవసుత్తం

౧౮౧. ‘‘చతూహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో యోధాజీవో రాజారహో హోతి రాజభోగ్గో, రఞ్ఞో అఙ్గన్తేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి. కతమేహి చతూహి? ఇధ, భిక్ఖవే, యోధాజీవో ఠానకుసలో చ హోతి, దూరేపాతీ చ, అక్ఖణవేధీ చ, మహతో చ కాయస్స పదాలేతా. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి అఙ్గేహి సమన్నాగతో యోధాజీవో రాజారహో హోతి రాజభోగ్గో, రఞ్ఞో అఙ్గన్తేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స. కతమేహి చతూహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఠానకుసలో చ హోతి, దూరేపాతీ చ, అక్ఖణవేధీ చ, మహతో చ కాయస్స పదాలేతా.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఠానకుసలో హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలవా హోతి…పే… సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఠానకుసలో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు దూరేపాతీ హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యం కిఞ్చి రూపం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం రూపం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతి. యా కాచి వేదనా…పే… యా కాచి సఞ్ఞా… యే కేచి సఙ్ఖారా… యం కిఞ్చి విఞ్ఞాణం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం విఞ్ఞాణం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు దూరేపాతీ హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అక్ఖణవేధీ హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అక్ఖణవేధీ హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు మహతో కాయస్స పదాలేతా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు మహన్తం అవిజ్జాక్ఖన్ధం పదాలేతా. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు మహతో కాయస్స పదాలేతా హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’’తి. పఠమం.

౨. పాటిభోగసుత్తం

౧౮౨. [కథా. ౬౨౪] ‘‘చతున్నం, భిక్ఖవే, ధమ్మానం నత్థి కోచి పాటిభోగో – సమణో వా బ్రాహ్మణో వా దేవో వా మారో వా బ్రహ్మా వా కోచి వా లోకస్మిం.

‘‘కతమేసం చతున్నం? ‘జరాధమ్మం మా జీరీ’తి నత్థి కోచి పాటిభోగో – సమణో వా బ్రాహ్మణో వా దేవో వా మారో వా బ్రహ్మా వా కోచి వా లోకస్మిం; ‘బ్యాధిధమ్మం మా బ్యాధియీ’తి నత్థి కోచి పాటిభోగో – సమణో వా బ్రాహ్మణో వా దేవో వా మారో వా బ్రహ్మా వా కోచి వా లోకస్మిం; ‘మరణధమ్మం మా మీయీ’తి నత్థి కోచి పాటిభోగో – సమణో వా బ్రాహ్మణో వా దేవో వా మారో వా బ్రహ్మా వా కోచి వా లోకస్మిం; ‘యాని ఖో పన తాని పుబ్బే అత్తనా కతాని పాపకాని కమ్మాని సంకిలేసికాని పోనోభవికాని సదరాని దుక్ఖవిపాకాని ఆయతిం జాతిజరామరణికాని, తేసం విపాకో మా నిబ్బత్తీ’తి నత్థి కోచి పాటిభోగో – సమణో వా బ్రాహ్మణో వా దేవో వా మారో వా బ్రహ్మా వా కోచి వా లోకస్మిం.

‘‘ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, చతున్నం ధమ్మానం నత్థి కోచి పాటిభోగో – సమణో వా బ్రాహ్మణో వా దేవో వా మారో వా బ్రహ్మా వా కోచి వా లోకస్మి’’న్తి. దుతియం.

౩. సుతసుత్తం

౧౮౩. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. అథ ఖో వస్సకారో బ్రాహ్మణో మగధమహామత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో వస్సకారో బ్రాహ్మణో మగధమహామత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘అహఞ్హి, భో గోతమ, ఏవంవాదీ ఏవందిట్ఠి [ఏవందిట్ఠీ (సబ్బత్థ)] – ‘యో కోచి దిట్ఠం భాసతి – ఏవం మే దిట్ఠన్తి, నత్థి తతో దోసో; యో కోచి సుతం భాసతి – ఏవం మే సుతన్తి, నత్థి తతో దోసో; యో కోచి ముతం భాసతి – ఏవం మే ముతన్తి, నత్థి తతో దోసో; యో కోచి విఞ్ఞాతం భాసతి – ఏవం మే విఞ్ఞాతన్తి, నత్థి తతో దోసో’’’తి.

‘‘నాహం, బ్రాహ్మణ, సబ్బం దిట్ఠం భాసితబ్బన్తి వదామి; న పనాహం, బ్రాహ్మణ, సబ్బం దిట్ఠం న భాసితబ్బన్తి వదామి; నాహం, బ్రాహ్మణ, సబ్బం సుతం భాసితబ్బన్తి వదామి; న పనాహం, బ్రాహ్మణ, సబ్బం సుతం న భాసితబ్బన్తి వదామి; నాహం, బ్రాహ్మణ, సబ్బం ముతం భాసితబ్బన్తి వదామి; న పనాహం, బ్రాహ్మణ, సబ్బం ముతం న భాసితబ్బన్తి వదామి; నాహం, బ్రాహ్మణ, సబ్బం విఞ్ఞాతం భాసితబ్బన్తి వదామి; న పనాహం, బ్రాహ్మణ, సబ్బం విఞ్ఞాతం న భాసితబ్బన్తి వదామి.

‘‘యఞ్హి, బ్రాహ్మణ, దిట్ఠం భాసతో అకుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి, కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, ఏవరూపం దిట్ఠం న భాసితబ్బన్తి వదామి. యఞ్చ ఖ్వస్స, బ్రాహ్మణ, దిట్ఠం అభాసతో కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, అకుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి, ఏవరూపం దిట్ఠం భాసితబ్బన్తి వదామి.

‘‘యఞ్హి, బ్రాహ్మణ, సుతం భాసతో అకుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి, కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, ఏవరూపం సుతం న భాసితబ్బన్తి వదామి. యఞ్చ ఖ్వస్స, బ్రాహ్మణ, సుతం అభాసతో కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, అకుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి, ఏవరూపం సుతం భాసితబ్బన్తి వదామి.

‘‘యఞ్హి, బ్రాహ్మణ, ముతం భాసతో అకుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి, కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, ఏవరూపం ముతం న భాసితబ్బన్తి వదామి. యఞ్చ ఖ్వస్స, బ్రాహ్మణ, ముతం అభాసతో కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, అకుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి, ఏవరూపం ముతం భాసితబ్బన్తి వదామి.

‘‘యఞ్హి, బ్రాహ్మణ, విఞ్ఞాతం భాసతో అకుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి, కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, ఏవరూపం విఞ్ఞాతం న భాసితబ్బన్తి వదామి. యఞ్చ ఖ్వస్స, బ్రాహ్మణ, విఞ్ఞాతం అభాసతో కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, అకుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి, ఏవరూపం విఞ్ఞాతం భాసితబ్బన్తి వదామీ’’తి.

అథ ఖో వస్సకారో బ్రాహ్మణో మగధమహామత్తో భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామీతి. తతియం.

౪. అభయసుత్తం

౧౮౪. అథ ఖో జాణుస్సోణి బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో జాణుస్సోణి బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘అహఞ్హి, భో గోతమ, ఏవంవాదీ ఏవందిట్ఠి – ‘నత్థి యో మరణధమ్మో సమానో న భాయతి, న సన్తాసం ఆపజ్జతి మరణస్సా’’’తి. ‘‘అత్థి, బ్రాహ్మణ, మరణధమ్మో సమానో భాయతి, సన్తాసం ఆపజ్జతి మరణస్స; అత్థి పన, బ్రాహ్మణ, మరణధమ్మో సమానో న భాయతి, న సన్తాసం ఆపజ్జతి మరణస్స.

‘‘కతమో చ, బ్రాహ్మణ, మరణధమ్మో సమానో భాయతి, సన్తాసం ఆపజ్జతి మరణస్స? ఇధ, బ్రాహ్మణ, ఏకచ్చో కామేసు అవీతరాగో హోతి అవిగతచ్ఛన్దో అవిగతపేమో అవిగతపిపాసో అవిగతపరిళాహో అవిగతతణ్హో. తమేనం అఞ్ఞతరో గాళ్హో రోగాతఙ్కో ఫుసతి. తస్స అఞ్ఞతరేన గాళ్హేన రోగాతఙ్కేన ఫుట్ఠస్స ఏవం హోతి – ‘పియా వత మం కామా జహిస్సన్తి, పియే చాహం కామే జహిస్సామీ’తి. సో సోచతి కిలమతి పరిదేవతి, ఉరత్తాళిం కన్దతి, సమ్మోహం ఆపజ్జతి. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, మరణధమ్మో సమానో భాయతి, సన్తాసం ఆపజ్జతి మరణస్స.

‘‘పున చపరం, బ్రాహ్మణ, ఇధేకచ్చో కాయే అవీతరాగో హోతి అవిగతచ్ఛన్దో అవిగతపేమో అవిగతపిపాసో అవిగతపరిళాహో అవిగతతణ్హో. తమేనం అఞ్ఞతరో గాళ్హో రోగాతఙ్కో ఫుసతి. తస్స అఞ్ఞతరేన గాళ్హేన రోగాతఙ్కేన ఫుట్ఠస్స ఏవం హోతి – ‘పియో వత మం కాయో జహిస్సతి, పియఞ్చాహం కాయం జహిస్సామీ’తి. సో సోచతి కిలమతి పరిదేవతి, ఉరత్తాళిం కన్దతి, సమ్మోహం ఆపజ్జతి. అయమ్పి ఖో, బ్రాహ్మణ, మరణధమ్మో సమానో భాయతి, సన్తాసం ఆపజ్జతి మరణస్స.

‘‘పున చపరం, బ్రాహ్మణ, ఇధేకచ్చో అకతకల్యాణో హోతి అకతకుసలో అకతభీరుత్తాణో కతపాపో కతలుద్దో కతకిబ్బిసో. తమేనం అఞ్ఞతరో గాళ్హో రోగాతఙ్కో ఫుసతి. తస్స అఞ్ఞతరేన గాళ్హేన రోగాతఙ్కేన ఫుట్ఠస్స ఏవం హోతి – ‘అకతం వత మే కల్యాణం, అకతం కుసలం, అకతం భీరుత్తాణం; కతం పాపం, కతం లుద్దం, కతం కిబ్బిసం. యావతా, భో, అకతకల్యాణానం అకతకుసలానం అకతభీరుత్తాణానం కతపాపానం కతలుద్దానం కతకిబ్బిసానం గతి తం గతిం పేచ్చ గచ్ఛామీ’తి. సో సోచతి కిలమతి పరిదేవతి, ఉరత్తాళిం కన్దతి, సమ్మోహం ఆపజ్జతి. అయమ్పి ఖో, బ్రాహ్మణ, మరణధమ్మో సమానో భాయతి, సన్తాసం ఆపజ్జతి మరణస్స.

‘‘పున చపరం, బ్రాహ్మణ, ఇధేకచ్చో కఙ్ఖీ హోతి విచికిచ్ఛీ అనిట్ఠఙ్గతో సద్ధమ్మే. తమేనం అఞ్ఞతరో గాళ్హో రోగాతఙ్కో ఫుసతి. తస్స అఞ్ఞతరేన గాళ్హేన రోగాతఙ్కేన ఫుట్ఠస్స ఏవం హోతి – ‘కఙ్ఖీ వతమ్హి విచికిచ్ఛీ అనిట్ఠఙ్గతో సద్ధమ్మే’తి. సో సోచతి కిలమతి పరిదేవతి, ఉరత్తాళిం కన్దతి, సమ్మోహం ఆపజ్జతి. అయమ్పి ఖో, బ్రాహ్మణ, మరణధమ్మో సమానో భాయతి, సన్తాసం ఆపజ్జతి మరణస్స. ఇమే ఖో, బ్రాహ్మణ, చత్తారో మరణధమ్మా సమానా భాయన్తి, సన్తాసం ఆపజ్జన్తి మరణస్స.

‘‘కతమో చ, బ్రాహ్మణ, మరణధమ్మో సమానో న భాయతి, న సన్తాసం ఆపజ్జతి మరణస్స? ఇధ, బ్రాహ్మణ, ఏకచ్చో కామేసు వీతరాగో హోతి విగతచ్ఛన్దో విగతపేమో విగతపిపాసో విగతపరిళాహో విగతతణ్హో. తమేనం అఞ్ఞతరో గాళ్హో రోగాతఙ్కో ఫుసతి. తస్స అఞ్ఞతరేన గాళ్హేన రోగాతఙ్కేన ఫుట్ఠస్స న ఏవం హోతి – ‘పియా వత మం కామా జహిస్సన్తి, పియే చాహం కామే జహిస్సామీ’తి. సో న సోచతి న కిలమతి న పరిదేవతి, న ఉరత్తాళిం కన్దతి, న సమ్మోహం ఆపజ్జతి. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, మరణధమ్మో సమానో న భాయతి, న సన్తాసం ఆపజ్జతి మరణస్స.

‘‘పున చపరం, బ్రాహ్మణ, ఇధేకచ్చో కాయే వీతరాగో హోతి విగతచ్ఛన్దో విగతపేమో విగతపిపాసో విగతపరిళాహో విగతతణ్హో. తమేనం అఞ్ఞతరో గాళ్హో రోగాతఙ్కో ఫుసతి. తస్స అఞ్ఞతరేన గాళ్హేన రోగాతఙ్కేన ఫుట్ఠస్స న ఏవం హోతి – ‘పియో వత మం కాయో జహిస్సతి, పియఞ్చాహం కాయం జహిస్సామీ’తి. సో న సోచతి న కిలమతి న పరిదేవతి, న ఉరత్తాళిం కన్దతి, న సమ్మోహం ఆపజ్జతి. అయమ్పి ఖో, బ్రాహ్మణ, మరణధమ్మో సమానో న భాయతి, న సన్తాసం ఆపజ్జతి మరణస్స.

‘‘పున చపరం, బ్రాహ్మణ, ఇధేకచ్చో అకతపాపో హోతి అకతలుద్దో అకతకిబ్బిసో కతకల్యాణో కతకుసలో కతభీరుత్తాణో. తమేనం అఞ్ఞతరో గాళ్హో రోగాతఙ్కో ఫుసతి. తస్స అఞ్ఞతరేన గాళ్హేన రోగాతఙ్కేన ఫుట్ఠస్స ఏవం హోతి – ‘అకతం వత మే పాపం, అకతం లుద్దం, అకతం కిబ్బిసం; కతం కల్యాణం, కతం కుసలం, కతం భీరుత్తాణం. యావతా, భో, అకతపాపానం అకతలుద్దానం అకతకిబ్బిసానం కతకల్యాణానం కతకుసలానం కతభీరుత్తాణానం గతి తం గతిం పేచ్చ గచ్ఛామీ’తి. సో న సోచతి న కిలమతి న పరిదేవతి, న ఉరత్తాళిం కన్దతి, న సమ్మోహం ఆపజ్జతి. అయమ్పి ఖో, బ్రాహ్మణ, మరణధమ్మో సమానో న భాయతి, న సన్తాసం ఆపజ్జతి మరణస్స.

‘‘పున చపరం, బ్రాహ్మణ, ఇధేకచ్చో అకఙ్ఖీ హోతి అవిచికిచ్ఛీ నిట్ఠఙ్గతో సద్ధమ్మే. తమేనం అఞ్ఞతరో గాళ్హో రోగాతఙ్కో ఫుసతి. తస్స అఞ్ఞతరేన గాళ్హేన రోగాతఙ్కేన ఫుట్ఠస్స ఏవం హోతి – ‘అకఙ్ఖీ వతమ్హి అవిచికిచ్ఛీ నిట్ఠఙ్గతో సద్ధమ్మే’తి. సో న సోచతి న కిలమతి న పరిదేవతి, న ఉరత్తాళిం కన్దతి, న సమ్మోహం ఆపజ్జతి. అయమ్పి ఖో, బ్రాహ్మణ, మరణధమ్మో సమానో న భాయతి, న సన్తాసం ఆపజ్జతి మరణస్స. ఇమే ఖో, బ్రాహ్మణ, చత్తారో మరణధమ్మా సమానా న భాయన్తి, న సన్తాసం ఆపజ్జన్తి మరణస్సా’’తి.

‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ, అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి. చతుత్థం.

౫. బ్రాహ్మణసచ్చసుత్తం

౧౮౫. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి గిజ్ఝకూటే పబ్బతే. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా పరిబ్బాజకా సిప్పినికాతీరే పరిబ్బాజకారామే పటివసన్తి, సేయ్యథిదం అన్నభారో వరధరో సకులుదాయీ చ పరిబ్బాజకో అఞ్ఞే చ అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా పరిబ్బాజకా. అథ ఖో భగవా సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేన సిప్పినికాతీరే పరిబ్బాజకారామో తేనుపసఙ్కమి.

తేన ఖో పన సమయేన తేసం అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం సన్నిసిన్నానం సన్నిపతితానం అయమన్తరా కథా ఉదపాది – ‘‘ఇతిపి బ్రాహ్మణసచ్చాని, ఇతిపి బ్రాహ్మణసచ్చానీ’’తి. అథ ఖో భగవా యేన తే పరిబ్బాజకా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. నిసజ్జ ఖో భగవా తే పరిబ్బాజకే ఏతదవోచ –

‘‘కాయ నుత్థ, పరిబ్బాజకా, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా, కా చ పన వో అన్తరాకథా విప్పకతా’’తి? ‘‘ఇధ, భో గోతమ, అమ్హాకం సన్నిసిన్నానం సన్నిపతితానం అయమన్తరాకథా ఉదపాది – ‘ఇతిపి బ్రాహ్మణసచ్చాని, ఇతిపి బ్రాహ్మణసచ్చానీ’’’తి.

‘‘చత్తారిమాని, పరిబ్బాజకా, బ్రాహ్మణసచ్చాని మయా సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదితాని. కతమాని చత్తారి? ఇధ, పరిబ్బాజకా, బ్రాహ్మణో ఏవమాహ – ‘సబ్బే పాణా అవజ్ఝా’తి. ఇతి వదం బ్రాహ్మణో సచ్చం ఆహ, నో ముసా. సో తేన న సమణోతి మఞ్ఞతి, న బ్రాహ్మణోతి మఞ్ఞతి, న సేయ్యోహమస్మీతి మఞ్ఞతి, న సదిసోహమస్మీతి మఞ్ఞతి, న హీనోహమస్మీతి మఞ్ఞతి. అపి చ యదేవ తత్థ సచ్చం తదభిఞ్ఞాయ పాణానంయేవ అనుద్దయాయ [తదభిఞ్ఞాయ అనుదయాయ (క.)] అనుకమ్పాయ పటిపన్నో హోతి.

‘‘పున చపరం, పరిబ్బాజకా, బ్రాహ్మణో ఏవమాహ – ‘సబ్బే కామా అనిచ్చా దుక్ఖా విపరిణామధమ్మా’తి. ఇతి వదం బ్రాహ్మణో సచ్చమాహ, నో ముసా. సో తేన న సమణోతి మఞ్ఞతి, న బ్రాహ్మణోతి మఞ్ఞతి, న సేయ్యోహమస్మీతి మఞ్ఞతి, న సదిసోహమస్మీతి మఞ్ఞతి, న హీనోహమస్మీతి మఞ్ఞతి. అపి చ యదేవ తత్థ సచ్చం తదభిఞ్ఞాయ కామానంయేవ నిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ పటిపన్నో హోతి.

‘‘పున చపరం, పరిబ్బాజకా, బ్రాహ్మణో ఏవమాహ – ‘సబ్బే భవా అనిచ్చా…పే… భవానంయేవ నిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ పటిపన్నో హోతి.

‘‘పున చపరం, పరిబ్బాజకా, బ్రాహ్మణో ఏవమాహ – ‘నాహం క్వచని [క్వచన (సీ. స్యా.)] కస్సచి కిఞ్చనతస్మిం న చ మమ క్వచని కత్థచి కిఞ్చనతత్థీ’తి. ఇతి వదం బ్రాహ్మణో సచ్చం ఆహ, నో ముసా. సో తేన న సమణోతి మఞ్ఞతి, న బ్రాహ్మణోతి మఞ్ఞతి, న సేయ్యోహమస్మీతి మఞ్ఞతి, న సదిసోహమస్మీతి మఞ్ఞతి, న హీనోహమస్మీతి మఞ్ఞతి. అపి చ యదేవ తత్థ సచ్చం తదభిఞ్ఞాయ ఆకిఞ్చఞ్ఞంయేవ పటిపదం పటిపన్నో హోతి. ఇమాని ఖో, పరిబ్బాజకా, చత్తారి బ్రాహ్మణసచ్చాని మయా సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదితానీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. ఉమ్మగ్గసుత్తం

౧౮౬. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కేన ను ఖో, భన్తే, లోకో నీయతి, కేన లోకో పరికస్సతి, కస్స చ ఉప్పన్నస్స వసం గచ్ఛతీ’’తి?

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు! భద్దకో ఖో తే, భిక్ఖు, ఉమ్మగ్గో [ఉమ్మఙ్గో (స్యా. క.)], భద్దకం పటిభానం, కల్యాణీ [కల్యాణా (క.)] పరిపుచ్ఛా. ఏవఞ్హి త్వం, భిక్ఖు, పుచ్ఛసి – ‘కేన ను ఖో, భన్తే, లోకో నీయతి, కేన లోకో పరికస్సతి, కస్స చ ఉప్పన్నస్స వసం గచ్ఛతీ’’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘చిత్తేన ఖో, భిక్ఖు, లోకో నీయతి, చిత్తేన పరికస్సతి, చిత్తస్స ఉప్పన్నస్స వసం గచ్ఛతీ’’తి.

‘‘సాధు, భన్తే’’తి ఖో సో భిక్ఖు భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా భగవన్తం ఉత్తరి పఞ్హం అపుచ్ఛి – ‘‘‘బహుస్సుతో ధమ్మధరో, బహుస్సుతో ధమ్మధరో’తి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, బహుస్సుతో ధమ్మధరో హోతీ’’తి?

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు! భద్దకో ఖో తే, భిక్ఖు ఉమ్మగ్గో, భద్దకం పటిభానం, కల్యాణీ పరిపుచ్ఛా. ఏవఞ్హి త్వం, భిక్ఖు, పుచ్ఛసి – ‘బహుస్సుతో ధమ్మధరో, బహుస్సుతో ధమ్మధరోతి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, బహుస్సుతో ధమ్మధరో హోతీ’’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘బహూ ఖో, భిక్ఖు, మయా ధమ్మా దేసితా [బహు ఖో భిక్ఖు మయా ధమ్మో దేసితో (క.)] – సుత్తం, గేయ్యం, వేయ్యాకరణం, గాథా, ఉదానం, ఇతివుత్తకం, జాతకం, అబ్భుతధమ్మం, వేదల్లం. చతుప్పదాయ చేపి, భిక్ఖు, గాథాయ అత్థమఞ్ఞాయ ధమ్మమఞ్ఞాయ ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నో హోతి బహుస్సుతో ధమ్మధరోతి అలం వచనాయా’’తి.

‘‘సాధు, భన్తే’’తి ఖో సో భిక్ఖు భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా భగవన్తం ఉత్తరి పఞ్హం అపుచ్ఛి – ‘‘‘సుతవా నిబ్బేధికపఞ్ఞో, సుతవా నిబ్బేధికపఞ్ఞో’తి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, సుతవా నిబ్బేధికపఞ్ఞో హోతీ’’తి?

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు! భద్దకో ఖో తే, భిక్ఖు, ఉమ్మగ్గో, భద్దకం పటిభానం, కల్యాణీ పరిపుచ్ఛా. ఏవఞ్హి త్వం, భిక్ఖు, పుచ్ఛసి – ‘సుతవా నిబ్బేధికపఞ్ఞో, సుతవా నిబ్బేధికపఞ్ఞోతి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, సుతవా నిబ్బేధికపఞ్ఞో హోతీ’’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘ఇధ, భిక్ఖు, భిక్ఖునో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి సుతం హోతి, పఞ్ఞాయ చస్స అత్థం అతివిజ్ఝ పస్సతి; ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి సుతం హోతి, పఞ్ఞాయ చస్స అత్థం అతివిజ్ఝ పస్సతి; ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి సుతం హోతి, పఞ్ఞాయ చస్స అత్థం అతివిజ్ఝ పస్సతి; ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి సుతం హోతి, పఞ్ఞాయ చస్స అత్థం అతివిజ్ఝ పస్సతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖు, సుతవా నిబ్బేధికపఞ్ఞో హోతీ’’తి.

‘‘సాధు, భన్తే’’తి ఖో సో భిక్ఖు భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా భగవన్తం ఉత్తరి పఞ్హం అపుచ్ఛి – ‘‘‘పణ్డితో మహాపఞ్ఞో, పణ్డితో మహాపఞ్ఞో’తి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, పణ్డితో మహాపఞ్ఞో హోతీ’’తి?

‘‘సాధు సాధు భిక్ఖు! భద్దకో ఖో తే, భిక్ఖు, ఉమ్మగ్గో, భద్దకం పటిభానం, కల్యాణీ పరిపుచ్ఛా. ఏవఞ్హి త్వం భిక్ఖు పుచ్ఛసి – ‘పణ్డితో మహాపఞ్ఞో, పణ్డితో మహాపఞ్ఞోతి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, పణ్డితో మహాపఞ్ఞో హోతీ’’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘ఇధ, భిక్ఖు, పణ్డితో మహాపఞ్ఞో నేవత్తబ్యాబాధాయ చేతేతి న పరబ్యాబాధాయ చేతేతి న ఉభయబ్యాబాధాయ చేతేతి అత్తహితపరహితఉభయహితసబ్బలోకహితమేవ చిన్తయమానో చిన్తేతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖు, పణ్డితో మహాపఞ్ఞో హోతీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. వస్సకారసుత్తం

౧౮౭. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. అథ ఖో వస్సకారో బ్రాహ్మణో మగధమహామత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో వస్సకారో బ్రాహ్మణో మగధమహామత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘జానేయ్య ను ఖో, భో గోతమ, అసప్పురిసో అసప్పురిసం – ‘అసప్పురిసో అయం భవ’’’న్తి? ‘‘అట్ఠానం ఖో ఏతం, బ్రాహ్మణ, అనవకాసో యం అసప్పురిసో అసప్పురిసం జానేయ్య – ‘అసప్పురిసో అయం భవ’’’న్తి. ‘‘జానేయ్య పన, భో గోతమ, అసప్పురిసో సప్పురిసం – ‘సప్పురిసో అయం భవ’’’న్తి? ‘‘ఏతమ్పి ఖో, బ్రాహ్మణ, అట్ఠానం అనవకాసో యం అసప్పురిసో సప్పురిసం జానేయ్య – ‘సప్పురిసో అయం భవ’’’న్తి. ‘‘జానేయ్య ను ఖో, భో గోతమ, సప్పురిసో సప్పురిసం – ‘సప్పురిసో అయం భవ’’’న్తి? ‘‘ఠానం ఖో ఏతం, బ్రాహ్మణ, విజ్జతి యం సప్పురిసో సప్పురిసం జానేయ్య – ‘సప్పురిసో అయం భవ’’’న్తి. ‘‘జానేయ్య పన, భో గోతమ, సప్పురిసో అసప్పురిసం – ‘అసప్పురిసో అయం భవ’’’న్తి? ‘‘ఏతమ్పి ఖో, బ్రాహ్మణ, ఠానం విజ్జతి యం సప్పురిసో అసప్పురిసం జానేయ్య – ‘అసప్పురిసో అయం భవ’’’న్తి.

‘‘అచ్ఛరియం, భో గోతమ, అబ్భుతం, భో గోతమ! యావ సుభాసితం చిదం, భోతా గోతమేన – ‘అట్ఠానం ఖో ఏతం, బ్రాహ్మణ, అనవకాసో యం అసప్పురిసో అసప్పురిసం జానేయ్య – అసప్పురిసో అయం భవన్తి. ఏతమ్పి ఖో, బ్రాహ్మణ, అట్ఠానం అనవకాసో యం అసప్పురిసో సప్పురిసం జానేయ్య – సప్పురిసో అయం భవన్తి. ఠానం ఖో ఏతం, బ్రాహ్మణ, విజ్జతి యం సప్పురిసో సప్పురిసం జానేయ్య – సప్పురిసో అయం భవన్తి. ఏతమ్పి ఖో, బ్రాహ్మణ, ఠానం విజ్జతి యం సప్పురిసో అసప్పురిసం జానేయ్య – అసప్పురిసో అయం భవ’’’న్తి.

‘‘ఏకమిదం, భో గోతమ, సమయం తోదేయ్యస్స బ్రాహ్మణస్స పరిసతి పరూపారమ్భం వత్తేన్తి – ‘బాలో అయం రాజా ఏళేయ్యో సమణే రామపుత్తే అభిప్పసన్నో, సమణే చ పన రామపుత్తే ఏవరూపం పరమనిపచ్చకారం కరోతి, యదిదం అభివాదనం పచ్చుట్ఠానం అఞ్జలికమ్మం సామీచికమ్మ’న్తి. ఇమేపి రఞ్ఞో ఏళేయ్యస్స పరిహారకా బాలా – యమకో మోగ్గల్లో [పుగ్గలో (క.)] ఉగ్గో నావిన్దకీ గన్ధబ్బో అగ్గివేస్సో, యే సమణే రామపుత్తే అభిప్పసన్నా, సమణే చ పన రామపుత్తే ఏవరూపం పరమనిపచ్చకారం కరోన్తి, యదిదం అభివాదనం పచ్చుట్ఠానం అఞ్జలికమ్మం సామీచికమ్మన్తి. త్యాస్సుదం తోదేయ్యో బ్రాహ్మణో ఇమినా నయేన నేతి. తం కిం మఞ్ఞన్తి, భోన్తో, పణ్డితో రాజా ఏళేయ్యో కరణీయాధికరణీయేసు వచనీయాధివచనీయేసు అలమత్థదసతరేహి అలమత్థదసతరో’తి? ‘ఏవం, భో, పణ్డితో రాజా ఏళేయ్యో కరణీయాధికరణీయేసు వచనీయాధివచనీయేసు అలమత్థదసతరేహి అలమత్థదసతరో’’’తి.

‘‘యస్మా చ ఖో, భో, సమణో రామపుత్తో రఞ్ఞా ఏళేయ్యేన పణ్డితేన పణ్డితతరో కరణీయాధికరణీయేసు వచనీయాధివచనీయేసు అలమత్థదసతరేన అలమత్థదసతరో, తస్మా రాజా ఏళేయ్యో సమణే రామపుత్తే అభిప్పసన్నో, సమణే చ పన రామపుత్తే ఏవరూపం పరమనిపచ్చకారం కరోతి, యదిదం అభివాదనం పచ్చుట్ఠానం అఞ్జలికమ్మం సామీచికమ్మం’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞన్తి, భోన్తో, పణ్డితా రఞ్ఞో ఏళేయ్యస్స పరిహారకా – యమకో మోగ్గల్లో ఉగ్గో నావిన్దకీ గన్ధబ్బో అగ్గివేస్సో, కరణీయాధికరణీయేసు వచనీయాధివచనీయేసు అలమత్థదసతరేహి అలమత్థదసతరాతి? ‘ఏవం, భో, పణ్డితా రఞ్ఞో ఏళేయ్యస్స పరిహారకా – యమకో మోగ్గల్లో ఉగ్గో నావిన్దకీ గన్ధబ్బో అగ్గివేస్సో, కరణీయాధికరణీయేసు వచనీయాధివచనీయేసు అలమత్థదసతరేహి అలమత్థదసతరా’’’తి.

‘‘యస్మా చ ఖో, భో, సమణో రామపుత్తో రఞ్ఞో ఏళేయ్యస్స పరిహారకేహి పణ్డితేహి పణ్డితతరో కరణీయాధికరణీయేసు వచనీయాధివచనీయేసు అలమత్థదసతరేహి అలమత్థదసతరో, తస్మా రఞ్ఞో ఏళేయ్యస్స పరిహారకా సమణే రామపుత్తే అభిప్పసన్నా; సమణే చ పన రామపుత్తే ఏవరూపం పరమనిపచ్చకారం కరోన్తి, యదిదం అభివాదనం పచ్చుట్ఠానం అఞ్జలికమ్మం సామీచికమ్మ’’న్తి.

‘‘అచ్ఛరియం, భో, గోతమ, అబ్భుతం, భో గోతమ! యావ సుభాసితం చిదం భోతా గోతమేన – ‘అట్ఠానం ఖో ఏతం, బ్రాహ్మణ, అనవకాసో యం అసప్పురిసో అసప్పురిసం జానేయ్య – అసప్పురిసో అయం భవన్తి. ఏతమ్పి ఖో, బ్రాహ్మణ, అట్ఠానం అనవకాసో యం అసప్పురిసో సప్పురిసం జానేయ్య – సప్పురిసో అయం భవన్తి. ఠానం ఖో ఏతం, బ్రాహ్మణ, విజ్జతి యం సప్పురిసో సప్పురిసం జానేయ్య – సప్పురిసో అయం భవన్తి. ఏతమ్పి ఖో, బ్రాహ్మణ, ఠానం విజ్జతి యం సప్పురిసో అసప్పురిసం జానేయ్య – అసప్పురిసో అయం భవ’న్తి. హన్ద చ దాని మయం, భో గోతమ, గచ్ఛామ. బహుకిచ్చా మయం బహుకరణీయా’’తి. ‘‘యస్సదాని త్వం, బ్రాహ్మణ, కాలం మఞ్ఞసీ’’తి. అథ ఖో వస్సకారో బ్రాహ్మణో మగధమహామత్తో భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామీతి. సత్తమం.

౮. ఉపకసుత్తం

౧౮౮. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి గిజ్ఝకూటే పబ్బతే. అథ ఖో ఉపకో మణ్డికాపుత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఉపకో మణ్డికాపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘అహఞ్హి, భన్తే, ఏవంవాదీ ఏవందిట్ఠి – ‘యో కోచి పరూపారమ్భం వత్తేతి, పరూపారమ్భం వత్తేన్తో సబ్బో సో [సబ్బసో (సీ. పీ.)] న ఉపపాదేతి. అనుపపాదేన్తో గారయ్హో హోతి ఉపవజ్జో’’’తి. ‘‘పరూపారమ్భం చే, ఉపక, వత్తేతి పరూపారమ్భం వత్తేన్తో న ఉపపాదేతి, అనుపపాదేన్తో గారయ్హో హోతి ఉపవజ్జో. త్వం ఖో, ఉపక, పరూపారమ్భం వత్తేసి, పరూపారమ్భం వత్తేన్తో న ఉపపాదేసి, అనుపపాదేన్తో గారయ్హో హోసి ఉపవజ్జో’’తి. ‘‘సేయ్యథాపి, భన్తే, ఉమ్ముజ్జమానకంయేవ మహతా పాసేన బన్ధేయ్య; ఏవమేవం ఖో అహం, భన్తే, ఉమ్ముజ్జమానకోయేవ భగవతా మహతా వాదపాసేన [మహతా పాసేన (క.)] బద్ధో’’తి.

‘‘ఇదం అకుసలన్తి ఖో, ఉపక, మయా పఞ్ఞత్తం. తత్థ అపరిమాణా పదా అపరిమాణా బ్యఞ్జనా అపరిమాణా తథాగతస్స ధమ్మదేసనా – ఇతిపిదం అకుసలన్తి. తం ఖో పనిదం అకుసలం పహాతబ్బన్తి ఖో, ఉపక, మయా పఞ్ఞత్తం. తత్థ అపరిమాణా పదా అపరిమాణా బ్యఞ్జనా అపరిమాణా తథాగతస్స ధమ్మదేసనా – ఇతిపిదం అకుసలం పహాతబ్బన్తి.

‘‘ఇదం కుసలన్తి ఖో, ఉపక, మయా పఞ్ఞత్తం. తత్థ అపరిమాణా పదా అపరిమాణా బ్యఞ్జనా అపరిమాణా తథాగతస్స ధమ్మదేసనా – ఇతిపిదం కుసలన్తి. తం ఖో పనిదం కుసలం భావేతబ్బన్తి ఖో, ఉపక, మయా పఞ్ఞత్తం. తత్థ అపరిమాణా పదా అపరిమాణా బ్యఞ్జనా అపరిమాణా తథాగతస్స ధమ్మదేసనా – ఇతిపిదం కుసలం భావేతబ్బ’’న్తి.

అథ ఖో ఉపకో మణ్డికాపుత్తో భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా యేన రాజా మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా యావతకో అహోసి భగవతా సద్ధిం కథాసల్లాపో తం సబ్బం రఞ్ఞో మాగధస్స అజాతసత్తుస్స వేదేహిపుత్తస్స ఆరోచేసి.

ఏవం వుత్తే రాజా మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో కుపితో అనత్తమనో ఉపకం మణ్డికాపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘యావ ధంసీ వతాయం లోణకారదారకో యావ ముఖరో యావ పగబ్బో యత్ర హి నామ తం భగవన్తం అరహన్తం సమ్మాసమ్బుద్ధం ఆసాదేతబ్బం మఞ్ఞిస్సతి; అపేహి త్వం, ఉపక, వినస్స, మా తం అద్దస’’న్తి. అట్ఠమం.

౯. సచ్ఛికరణీయసుత్తం

౧౮౯. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, సచ్ఛికరణీయా ధమ్మా. కతమే చత్తారో? అత్థి, భిక్ఖవే, ధమ్మా కాయేన సచ్ఛికరణీయా; అత్థి, భిక్ఖవే, ధమ్మా సతియా సచ్ఛికరణీయా; అత్థి, భిక్ఖవే, ధమ్మా చక్ఖునా సచ్ఛికరణీయా; అత్థి, భిక్ఖవే, ధమ్మా పఞ్ఞాయ సచ్ఛికరణీయా. కతమే చ, భిక్ఖవే, ధమ్మా కాయేన సచ్ఛికరణీయా? అట్ఠ విమోక్ఖా, భిక్ఖవే, కాయేన సచ్ఛికరణీయా.

‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, ధమ్మా సతియా సచ్ఛికరణీయా? పుబ్బేనివాసో, భిక్ఖవే, సతియా సచ్ఛికరణీయో.

‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, ధమ్మా చక్ఖునా సచ్ఛికరణీయా? సత్తానం చుతూపపాతో, భిక్ఖవే, చక్ఖునా సచ్ఛికరణీయో.

‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, ధమ్మా పఞ్ఞాయ సచ్ఛికరణీయా? ఆసవానం ఖయో, భిక్ఖవే, పఞ్ఞాయ సచ్ఛికరణీయో. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో సచ్ఛికరణీయా ధమ్మా’’తి. నవమం.

౧౦. ఉపోసథసుత్తం

౧౯౦. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా తదహుపోసథే భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో నిసిన్నో హోతి. అథ ఖో భగవా తుణ్హీభూతం తుణ్హీభూతం భిక్ఖుసఙ్ఘం అనువిలోకేత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి –

‘‘అపలాపాయం, భిక్ఖవే, పరిసా నిప్పలాపాయం, భిక్ఖవే, పరిసా సుద్ధా సారే పతిట్ఠితా. తథారూపో అయం, భిక్ఖవే, భిక్ఖుసఙ్ఘో, తథారూపాయం, భిక్ఖవే, పరిసా. యథారూపా పరిసా దుల్లభా దస్సనాయపి లోకస్మిం, తథారూపో అయం, భిక్ఖవే, భిక్ఖుసఙ్ఘో, తథారూపాయం, భిక్ఖవే, పరిసా. యథారూపా పరిసా ఆహునేయ్యా పాహునేయ్యా దక్ఖిణేయ్యా అఞ్జలికరణీయా అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స, తథారూపో అయం, భిక్ఖవే, భిక్ఖుసఙ్ఘో, తథారూపాయం, భిక్ఖవే, పరిసా. యథారూపాయ పరిసాయ అప్పం దిన్నం బహు హోతి బహు దిన్నం బహుతరం, తథారూపో అయం, భిక్ఖవే, భిక్ఖుసఙ్ఘో, తథారూపాయం, భిక్ఖవే, పరిసా. యథారూపం పరిసం అలం యోజనగణనానిపి దస్సనాయ గన్తుం అపి పుటోసేనాపి, తథారూపో అయం, భిక్ఖవే, భిక్ఖుసఙ్ఘో, (తథారూపాయం, భిక్ఖవే, పరిసా) [( ) సీ. స్యా. కం. పీ. పోత్థకేసు నత్థి].

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ ఇమస్మిం భిక్ఖుసఙ్ఘే దేవప్పత్తా విహరన్తి; సన్తి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ ఇమస్మిం భిక్ఖుసఙ్ఘే బ్రహ్మప్పత్తా విహరన్తి; సన్తి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ ఇమస్మిం భిక్ఖుసఙ్ఘే ఆనేఞ్జప్పత్తా విహరన్తి; సన్తి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ ఇమస్మిం భిక్ఖుసఙ్ఘే అరియప్పత్తా విహరన్తి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు దేవప్పత్తో హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి; వితక్కవిచారానం వూపసమా…పే… దుతియం ఝానం…పే… తతియం ఝానం…పే… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు దేవప్పత్తో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు బ్రహ్మప్పత్తో హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు మేత్తాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం తథా తతియం తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం మేత్తాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన ఫరిత్వా విహరతి. కరుణా… ముదితా… ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం తథా తతియం తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన ఫరిత్వా విహరతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు బ్రహ్మప్పత్తో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఆనేఞ్జప్పత్తో హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సబ్బసో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా పటిఘసఞ్ఞానం అత్థఙ్గమా నానత్తసఞ్ఞానం అమనసికారా ‘అనన్తో ఆకాసో’తి ఆకాసానఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సబ్బసో ఆకాసానఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘అనన్తం విఞ్ఞాణ’న్తి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సబ్బసో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘నత్థి కిఞ్చీ’తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సబ్బసో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఆనేఞ్జప్పత్తో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అరియప్పత్తో హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అరియప్పత్తో హోతీ’’తి. దసమం.

బ్రాహ్మణవగ్గో [యోధాజీవవగ్గో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] చతుత్థో.