౪. నాగసుత్తం

౧౧౪. ‘‘చతూహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో నాగో రాజారహో హోతి రాజభోగ్గో, రఞ్ఞో అఙ్గన్తేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి. కతమేహి చతూహి? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో సోతా చ హోతి, హన్తా చ, ఖన్తా చ, గన్తా చ.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో సోతా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో యమేనం హత్థిదమ్మసారథి కారణం కారేతి – యది వా కతపుబ్బం యది వా అకతపుబ్బం – తం అట్ఠిం కత్వా [అట్ఠికత్వా (సీ. స్యా. కం. పీ.) అ. ని. ౫.౧౪౦] మనసి కత్వా సబ్బచేతసా [సబ్బం చేతసో (సబ్బత్థ)] సమన్నాహరిత్వా ఓహితసోతో సుణాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో సోతా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో హన్తా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో సఙ్గామగతో హత్థిమ్పి హనతి, హత్థారుహమ్పి హనతి, అస్సమ్పి హనతి, అస్సారుహమ్పి హనతి, రథమ్పి హనతి, రథికమ్పి హనతి, పత్తికమ్పి హనతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో హన్తా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో ఖన్తా హోతి? ఇధ భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో సఙ్గామగతో ఖమో హోతి సత్తిప్పహారానం అసిప్పహారానం ఉసుప్పహారానం ఫరసుప్పహారానం [‘‘ఫరసుప్పహారాన’’న్తి ఇదం పదం స్యామపోత్థకే నత్థి. మ. ని. ౩.౨౧౭ పస్సితబ్బం] భేరిపణవసఙ్ఖతిణవనిన్నాదసద్దానం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో ఖన్తా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో గన్తా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో యమేనం హత్థిదమ్మసారథి దిసం పేసేతి – యది వా గతపుబ్బం యది వా అగతపుబ్బం – తం ఖిప్పమేవ గన్తా హోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో గన్తా హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో నాగో రాజారహో హోతి రాజభోగ్గో, రఞ్ఞో అఙ్గన్తేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి.

‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి …పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స. కతమేహి చతూహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సోతా చ హోతి, హన్తా చ, ఖన్తా చ, గన్తా చ.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సోతా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే దేసియమానే అట్ఠిం కత్వా మనసి కత్వా సబ్బచేతసా సమన్నాహరిత్వా ఓహితసోతో ధమ్మం సుణాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సోతా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు హన్తా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఉప్పన్నం కామవితక్కం నాధివాసేతి పజహతి వినోదేతి (హనతి) [( ) నత్థి సీ. స్యా. పీ. పోత్థకేసు. అ. ని. ౪.౧౬౪ పటిపదావగ్గే చతుత్థసుత్తే పన ‘‘సమేతీ’’తి పదం సబ్బత్థపి దిస్సతి] బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి, ఉప్పన్నం బ్యాపాదవితక్కం…పే… ఉప్పన్నం విహింసావితక్కం…పే… ఉప్పన్నుప్పన్నే పాపకే అకుసలే ధమ్మే నాధివాసేతి పజహతి వినోదేతి హనతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు హన్తా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఖన్తా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఖమో హోతి సీతస్స ఉణ్హస్స జిఘచ్ఛాయ పిపాసాయ, డంసమకసవాతాతపసరీసపసమ్ఫస్సానం దురుత్తానం దురాగతానం వచనపథానం ఉప్పన్నానం సారీరికానం వేదనానం దుక్ఖానం తిబ్బానం ఖరానం కటుకానం అసాతానం అమనాపానం పాణహరానం అధివాసకజాతికో హోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఖన్తా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు గన్తా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యాయం దిసా అగతపుబ్బా ఇమినా దీఘేన అద్ధునా యదిదం సబ్బసఙ్ఖారసమథో సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గో తణ్హాక్ఖయో విరాగో నిరోధో నిబ్బానం, తం ఖిప్పఞ్ఞేవ గన్తా హోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు గన్తా హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’’తి. చతుత్థం.