౯. అకుసలమూలసుత్తం

౭౦. ‘‘తీణిమాని, భిక్ఖవే, అకుసలమూలాని. కతమాని తీణి? లోభో అకుసలమూలం, దోసో అకుసలమూలం, మోహో అకుసలమూలం.

‘‘యదపి, భిక్ఖవే, లోభో తదపి అకుసలమూలం [అకుసలం (సీ. స్యా. కం. పీ.)]; యదపి లుద్ధో అభిసఙ్ఖరోతి కాయేన వాచాయ మనసా తదపి అకుసలం [అకుసలమూలం (క.)]; యదపి లుద్ధో లోభేన అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో పరస్స అసతా దుక్ఖం ఉప్పాదయతి [ఉపదహతి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] వధేన వా బన్ధనేన వా జానియా వా గరహాయ వా పబ్బాజనాయ వా బలవమ్హి బలత్థో ఇతిపి తదపి అకుసలం [ఇదం పన సబ్బత్థపి ఏవమేవ దిస్సతి]. ఇతిస్సమే లోభజా లోభనిదానా లోభసముదయా లోభపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి.

‘‘యదపి, భిక్ఖవే, దోసో తదపి అకుసలమూలం; యదపి దుట్ఠో అభిసఙ్ఖరోతి కాయేన వాచాయ మనసా తదపి అకుసలం; యదపి దుట్ఠో దోసేన అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో పరస్స అసతా దుక్ఖం ఉప్పాదయతి వధేన వా బన్ధనేన వా జానియా వా గరహాయ వా పబ్బాజనాయ వా బలవమ్హి బలత్థో ఇతిపి తదపి అకుసలం. ఇతిస్సమే దోసజా దోసనిదానా దోససముదయా దోసపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి.

‘‘యదపి, భిక్ఖవే, మోహో తదపి అకుసలమూలం; యదపి మూళ్హో అభిసఙ్ఖరోతి కాయేన వాచాయ మనసా తదపి అకుసలం; యదపి మూళ్హో మోహేన అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో పరస్స అసతా దుక్ఖం ఉప్పాదయతి వధేన వా బన్ధనేన వా జానియా వా గరహాయ వా పబ్బాజనాయ వా బలవమ్హి బలత్థో ఇతిపి తదపి అకుసలం. ఇతిస్సమే మోహజా మోహనిదానా మోహసముదయా మోహపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి. ఏవరూపో చాయం, భిక్ఖవే, పుగ్గలో వుచ్చతి అకాలవాదీతిపి, అభూతవాదీతిపి, అనత్థవాదీతిపి, అధమ్మవాదీతిపి, అవినయవాదీతిపి.

‘‘కస్మా చాయం, భిక్ఖవే, ఏవరూపో పుగ్గలో వుచ్చతి అకాలవాదీతిపి, అభూతవాదీతిపి, అనత్థవాదీతిపి, అధమ్మవాదీతిపి, అవినయవాదీతిపి? తథాహాయం, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పరస్స అసతా దుక్ఖం ఉప్పాదయతి వధేన వా బన్ధనేన వా జానియా వా గరహాయ వా పబ్బాజనాయ వా బలవమ్హి బలత్థో ఇతిపి. భూతేన ఖో పన వుచ్చమానో అవజానాతి, నో పటిజానాతి; అభూతేన వుచ్చమానో న ఆతప్పం కరోతి, తస్స నిబ్బేఠనాయ ఇతిపేతం అతచ్ఛం ఇతిపేతం అభూతన్తి. తస్మా ఏవరూపో పుగ్గలో వుచ్చతి అకాలవాదీతిపి, అభూతవాదీతిపి, అనత్థవాదీతిపి, అధమ్మవాదీతిపి, అవినయవాదీతిపి.

‘‘ఏవరూపో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో లోభజేహి పాపకేహి అకుసలేహి ధమ్మేహి అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో దిట్ఠే చేవ ధమ్మే దుక్ఖం విహరతి, సవిఘాతం సఉపాయాసం సపరిళాహం. కాయస్స చ భేదా పరం మరణా దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా.

‘‘దోసజేహి…పే… మోహజేహి పాపకేహి అకుసలేహి ధమ్మేహి అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో దిట్ఠే చేవ ధమ్మే దుక్ఖం విహరతి, సవిఘాతం సఉపాయాసం సపరిళాహం. కాయస్స చ భేదా పరం మరణా దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, సాలో వా ధవో వా ఫన్దనో వా తీహి మాలువాలతాహి ఉద్ధస్తో పరియోనద్ధో అనయం ఆపజ్జతి, బ్యసనం ఆపజ్జతి, అనయబ్యసనం ఆపజ్జతి; ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, ఏవరూపో పుగ్గలో లోభజేహి పాపకేహి అకుసలేహి ధమ్మేహి అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో దిట్ఠే చేవ ధమ్మే దుక్ఖం విహరతి, సవిఘాతం సఉపాయాసం సపరిళాహం. కాయస్స చ భేదా పరం మరణా దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా.

‘‘దోసజేహి…పే… మోహజేహి పాపకేహి అకుసలేహి ధమ్మేహి అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో దిట్ఠే చేవ ధమ్మే దుక్ఖం విహరతి సవిఘాతం సఉపాయాసం సపరిళాహం. కాయస్స చ భేదా పరం మరణా దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, తీణి అకుసలమూలానీతి.

‘‘తీణిమాని, భిక్ఖవే, కుసలమూలాని. కతమాని తీణి? అలోభో కుసలమూలం, అదోసో కుసలమూలం, అమోహో కుసలమూలం.

‘‘యదపి, భిక్ఖవే, అలోభో తదపి కుసలమూలం [కుసలం (సీ. స్యా. కం. పీ.)]; యదపి అలుద్ధో అభిసఙ్ఖరోతి కాయేన వాచాయ మనసా తదపి కుసలం [కుసలమూలం (క.)]; యదపి అలుద్ధో లోభేన అనభిభూతో అపరియాదిన్నచిత్తో న పరస్స అసతా దుక్ఖం ఉప్పాదయతి వధేన వా బన్ధనేన వా జానియా వా గరహాయ వా పబ్బాజనాయ వా బలవమ్హి బలత్థో ఇతిపి తదపి కుసలం. ఇతిస్సమే అలోభజా అలోభనిదానా అలోభసముదయా అలోభపచ్చయా అనేకే కుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి.

‘‘యదపి, భిక్ఖవే, అదోసో తదపి కుసలమూలం; యదపి అదుట్ఠో అభిసఙ్ఖరోతి కాయేన వాచాయ మనసా తదపి కుసలం; యదపి అదుట్ఠో దోసేన అనభిభూతో అపరియాదిన్నచిత్తో న పరస్స అసతా దుక్ఖం ఉప్పాదయతి వధేన వా బన్ధనేన వా జానియా వా గరహాయ వా పబ్బాజనాయ వా బలవమ్హి బలత్థో ఇతిపి తదపి కుసలం. ఇతిస్సమే అదోసజా అదోసనిదానా అదోససముదయా అదోసపచ్చయా అనేకే కుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి.

‘‘యదపి, భిక్ఖవే, అమోహో తదపి కుసలమూలం; యదపి అమూళ్హో అభిసఙ్ఖరోతి కాయేన వాచాయ మనసా తదపి కుసలం; యదపి అమూళ్హో మోహేన అనభిభూతో అపరియాదిన్నచిత్తో న పరస్స అసతా దుక్ఖం ఉప్పాదయతి వధేన వా బన్ధనేన వా జానియా వా గరహాయ వా పబ్బాజనాయ వా బలవమ్హి బలత్థో ఇతిపి తదపి కుసలం. ఇతిస్సమే అమోహజా అమోహనిదానా అమోహసముదయా అమోహపచ్చయా అనేకే కుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి. ఏవరూపో చాయం, భిక్ఖవే, పుగ్గలో వుచ్చతి కాలవాదీతిపి, భూతవాదీతిపి, అత్థవాదీతిపి, ధమ్మవాదీతిపి, వినయవాదీతిపి.

‘‘కస్మా చాయం, భిక్ఖవే, ఏవరూపో పుగ్గలో వుచ్చతి కాలవాదీతిపి, భూతవాదీతిపి, అత్థవాదీతిపి, ధమ్మవాదీతిపి, వినయవాదీతిపి? తథాహాయం, భిక్ఖవే, పుగ్గలో న పరస్స అసతా దుక్ఖం ఉప్పాదయతి వధేన వా బన్ధనేన వా జానియా వా గరహాయ వా పబ్బాజనాయ వా బలవమ్హి బలత్థో ఇతిపి. భూతేన ఖో పన వుచ్చమానో పటిజానాతి నో అవజానాతి; అభూతేన వుచ్చమానో ఆతప్పం కరోతి తస్స నిబ్బేఠనాయ – ‘ఇతిపేతం అతచ్ఛం, ఇతిపేతం అభూత’న్తి. తస్మా ఏవరూపో పుగ్గలో వుచ్చతి కాలవాదీతిపి, అత్థవాదీతిపి, ధమ్మవాదీతిపి, వినయవాదీతిపి.

‘‘ఏవరూపస్స, భిక్ఖవే, పుగ్గలస్స లోభజా పాపకా అకుసలా ధమ్మా పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. దిట్ఠేవ ధమ్మే సుఖం విహరతి అవిఘాతం అనుపాయాసం అపరిళాహం. దిట్ఠేవ ధమ్మే పరినిబ్బాయతి.

‘‘దోసజా…పే… పరినిబ్బాయతి. మోహజా…పే… పరినిబ్బాయతి. సేయ్యథాపి భిక్ఖవే, సాలో వా ధవో వా ఫన్దనో వా తీహి మాలువాలతాహి ఉద్ధస్తో పరియోనద్ధో. అథ పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య కుద్దాల-పిటకం [కుద్దాలపిటకం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఆదాయ. సో తం మాలువాలతం మూలే ఛిన్దేయ్య, మూలే ఛేత్వా పలిఖణేయ్య, పలిఖణిత్వా మూలాని ఉద్ధరేయ్య, అన్తమసో ఉసీరనాళిమత్తానిపి [ఉసీరనాళమత్తానిపి (సీ. స్యా. కం. పీ.)]. సో తం మాలువాలతం ఖణ్డాఖణ్డికం ఛిన్దేయ్య, ఖణ్డాఖణ్డికం ఛేత్వా ఫాలేయ్య, ఫాలేత్వా సకలికం సకలికం కరేయ్య, సకలికం సకలికం కరిత్వా వాతాతపే విసోసేయ్య, వాతాతపే విసోసేత్వా అగ్గినా డహేయ్య, అగ్గినా డహిత్వా మసిం కరేయ్య, మసిం కరిత్వా మహావాతే వా ఓఫుణేయ్య నదియా వా సీఘసోతాయ పవాహేయ్య. ఏవమస్స [ఏవమస్సు (సీ.), ఏవస్సు (క.)] తా, భిక్ఖవే, మాలువాలతా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, ఏవరూపస్స పుగ్గలస్స లోభజా పాపకా అకుసలా ధమ్మా పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. దిట్ఠేవ ధమ్మే సుఖం విహరతి అవిఘాతం అనుపాయాసం అపరిళాహం. దిట్ఠేవ ధమ్మే పరినిబ్బాయతి.

‘‘దోసజా …పే… మోహజా పాపకా అకుసలా ధమ్మా పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. దిట్ఠేవ ధమ్మే సుఖం విహరతి అవిఘాతం అనుపాయాసం అపరిళాహం. దిట్ఠేవ ధమ్మే పరినిబ్బాయతి. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, తీణి కుసలమూలానీ’’తి. నవమం.