౧౦. ఉపోసథసుత్తం

౭౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదే. అథ ఖో విసాఖా మిగారమాతా తదహుపోసథే యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో విసాఖం మిగారమాతరం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘హన్ద కుతో ను త్వం, విసాఖే, ఆగచ్ఛసి దివా దివస్సా’’తి? ‘‘ఉపోసథాహం, భన్తే, అజ్జ ఉపవసామీ’’తి.

‘‘తయో ఖోమే, విసాఖే, ఉపోసథా. కతమే తయో? గోపాలకుపోసథో, నిగణ్ఠుపోసథో, అరియుపోసథో. కథఞ్చ, విసాఖే, గోపాలకుపోసథో హోతి? సేయ్యథాపి, విసాఖే, గోపాలకో సాయన్హసమయే సామికానం గావో నియ్యాతేత్వా ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘అజ్జ ఖో గావో అముకస్మిఞ్చ అముకస్మిఞ్చ పదేసే చరింసు, అముకస్మిఞ్చ అముకస్మిఞ్చ పదేసే పానీయాని పివింసు; స్వే దాని గావో అముకస్మిఞ్చ అముకస్మిఞ్చ పదేసే చరిస్సన్తి, అముకస్మిఞ్చ అముకస్మిఞ్చ పదేసే పానీయాని పివిస్సన్తీ’తి; ఏవమేవం ఖో, విసాఖే, ఇధేకచ్చో ఉపోసథికో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘అహం ఖ్వజ్జ ఇదఞ్చిదఞ్చ ఖాదనీయం ఖాదిం, ఇదఞ్చిదఞ్చ భోజనీయం భుఞ్జిం; స్వే దానాహం ఇదఞ్చిదఞ్చ ఖాదనీయం ఖాదిస్సామి, ఇదం చిదఞ్చ భోజనీయం భుఞ్జిస్సామీ’తి. సో తేన అభిజ్ఝాసహగతేన చేతసా దివసం అతినామేతి. ఏవం ఖో విసాఖే, గోపాలకుపోసథో హోతి. ఏవం ఉపవుత్థో ఖో, విసాఖే, గోపాలకుపోసథో న మహప్ఫలో హోతి న మహానిసంసో న మహాజుతికో న మహావిప్ఫారో.

‘‘కథఞ్చ, విసాఖే, నిగణ్ఠుపోసథో హోతి? అత్థి, విసాఖే, నిగణ్ఠా నామ సమణజాతికా. తే సావకం ఏవం సమాదపేన్తి – ‘ఏహి త్వం, అమ్భో పురిస, యే పురత్థిమాయ దిసాయ పాణా పరం యోజనసతం తేసు దణ్డం నిక్ఖిపాహి; యే పచ్ఛిమాయ దిసాయ పాణా పరం యోజనసతం తేసు దణ్డం నిక్ఖిపాహి; యే ఉత్తరాయ దిసాయ పాణా పరం యోజనసతం తేసు దణ్డం నిక్ఖిపాహి; యే దక్ఖిణాయ దిసాయ పాణా పరం యోజనసతం తేసు దణ్డం నిక్ఖిపాహీ’తి. ఇతి ఏకచ్చానం పాణానం అనుద్దయాయ అనుకమ్పాయ సమాదపేన్తి, ఏకచ్చానం పాణానం నానుద్దయాయ నానుకమ్పాయ సమాదపేన్తి. తే తదహుపోసథే సావకం ఏవం సమాదపేన్తి – ‘ఏహి త్వం, అమ్భో పురిస, సబ్బచేలాని [సబ్బవేరాని (క.)] నిక్ఖిపిత్వా ఏవం వదేహి – నాహం క్వచని కస్సచి కిఞ్చనతస్మిం [కిఞ్చనతస్మి (?) కిరియాపదమేతం యథా కిఞ్చనతత్థీతి], న చ మమ క్వచని కత్థచి కిఞ్చనతత్థీ’తి. జానన్తి ఖో పనస్స మాతాపితరో – ‘అయం అమ్హాకం పుత్తో’తి; సోపి జానాతి – ‘ఇమే మయ్హం మాతాపితరో’తి. జానాతి ఖో పనస్స పుత్తదారో – ‘అయం మయ్హం భత్తా’తి; సోపి జానాతి – ‘అయం మయ్హం పుత్తదారో’తి. జానన్తి ఖో పనస్స దాసకమ్మకరపోరిసా – ‘అయం అమ్హాకం అయ్యో’తి; సోపి జానాతి – ‘ఇమే మయ్హం దాసకమ్మకరపోరిసా’తి. ఇతి యస్మిం సమయే సచ్చే సమాదపేతబ్బా ముసావాదే తస్మిం సమయే సమాదపేన్తి. ఇదం తస్స ముసావాదస్మిం వదామి. సో తస్సా రత్తియా అచ్చయేన భోగే అదిన్నంయేవ పరిభుఞ్జతి. ఇదం తస్స అదిన్నాదానస్మిం వదామి. ఏవం ఖో, విసాఖే, నిగణ్ఠుపోసథో హోతి. ఏవం ఉపవుత్థో ఖో, విసాఖే, నిగణ్ఠుపోసథో న మహప్ఫలో హోతి న మహానిసంసో న మహాజుతికో న మహావిప్ఫారో.

‘‘కథఞ్చ, విసాఖే, అరియుపోసథో హోతి? ఉపక్కిలిట్ఠస్స, విసాఖే, చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి. కథఞ్చ, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా [పరియోదాపనా (?)] హోతి? ఇధ, విసాఖే, అరియసావకో తథాగతం అనుస్సరతి – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’తి. తస్స తథాగతం అనుస్సరతో చిత్తం పసీదతి, పామోజ్జం ఉప్పజ్జతి. యే చిత్తస్స ఉపక్కిలేసా తే పహీయన్తి, సేయ్యథాపి, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స సీసస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స సీసస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి? కక్కఞ్చ పటిచ్చ మత్తికఞ్చ పటిచ్చ ఉదకఞ్చ పటిచ్చ పురిసస్స చ తజ్జం వాయామం పటిచ్చ, ఏవం ఖో, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స సీసస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి. ఏవమేవం ఖో, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి? ఇధ, విసాఖే, అరియసావకో తథాగతం అనుస్సరతి – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’తి. తస్స తథాగతం అనుస్సరతో చిత్తం పసీదతి, పామోజ్జం ఉప్పజ్జతి, యే చిత్తస్స ఉపక్కిలేసా తే పహీయన్తి. అయం వుచ్చతి, విసాఖే – ‘అరియసావకో బ్రహ్ముపోసథం ఉపవసతి, బ్రహ్మునా సద్ధిం సంవసతి, బ్రహ్మఞ్చస్స [బ్రహ్మఞ్చ (క.)] ఆరబ్భ చిత్తం పసీదతి, పామోజ్జం ఉప్పజ్జతి, యే చిత్తస్స ఉపక్కిలేసా తే పహీయన్తి’. ఏవం ఖో, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి.

‘‘ఉపక్కిలిట్ఠస్స, విసాఖే, చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి. కథఞ్చ, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి? ఇధ, విసాఖే, అరియసావకో ధమ్మం అనుస్సరతి – ‘స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో సన్దిట్ఠికో అకాలికో ఏహిపస్సికో ఓపనేయ్యికో పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహీ’తి. తస్స ధమ్మం అనుస్సరతో చిత్తం పసీదతి, పామోజ్జం ఉప్పజ్జతి, యే చిత్తస్స ఉపక్కిలేసా తే పహీయన్తి, సేయ్యథాపి, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స కాయస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స కాయస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి? సోత్తిఞ్చ పటిచ్చ, చుణ్ణఞ్చ పటిచ్చ, ఉదకఞ్చ పటిచ్చ, పురిసస్స చ తజ్జం వాయామం పటిచ్చ. ఏవం ఖో, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స కాయస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి. ఏవమేవం ఖో, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి? ఇధ, విసాఖే, అరియసావకో ధమ్మం అనుస్సరతి – ‘స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో సన్దిట్ఠికో అకాలికో ఏహిపస్సికో ఓపనేయ్యికో పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహీ’తి. తస్స ధమ్మం అనుస్సరతో చిత్తం పసీదతి, పామోజ్జం ఉప్పజ్జతి, యే చిత్తస్స ఉపక్కిలేసా తే పహీయన్తి. అయం వుచ్చతి, విసాఖే, ‘అరియసావకో ధమ్ముపోసథం ఉపవసతి, ధమ్మేన సద్ధిం సంవసతి, ధమ్మఞ్చస్స ఆరబ్భ చిత్తం పసీదతి, పామోజ్జం ఉప్పజ్జతి, యే చిత్తస్స ఉపక్కిలేసా తే పహీయన్తి’. ఏవం ఖో, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి.

‘‘ఉపక్కిలిట్ఠస్స, విసాఖే, చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి. కథఞ్చ, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి? ఇధ, విసాఖే, అరియసావకో సఙ్ఘం అనుస్సరతి – ‘సుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, ఉజుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, ఞాయప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, సామీచిప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, యదిదం చత్తారి పురిసయుగాని అట్ఠ పురిసపుగ్గలా ఏస భగవతో సావకసఙ్ఘో ఆహునేయ్యో పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’తి. తస్స సఙ్ఘం అనుస్సరతో చిత్తం పసీదతి, పామోజ్జం ఉప్పజ్జతి, యే చిత్తస్స ఉపక్కిలేసా తే పహీయన్తి, సేయ్యథాపి, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స వత్థస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స వత్థస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి? ఉస్మఞ్చ [ఊసఞ్చ (స్యా. కం. అట్ఠకథాయమ్పి పాఠన్తరం, సం. ని. ౩.౮౯ ఖేమకసుత్తపాళియాపి సమేతి.) ఉసుమఞ్చ (సీ.)] పటిచ్చ, ఖారఞ్చ పటిచ్చ, గోమయఞ్చ పటిచ్చ, ఉదకఞ్చ పటిచ్చ, పురిసస్స చ తజ్జం వాయామం పటిచ్చ. ఏవం ఖో, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స వత్థస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి. ఏవమేవం ఖో, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి? ఇధ, విసాఖే, అరియసావకో సఙ్ఘం అనుస్సరతి – ‘సుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’తి. తస్స సఙ్ఘం అనుస్సరతో చిత్తం పసీదతి, పామోజ్జం ఉప్పజ్జతి, యే చిత్తస్స ఉపక్కిలేసా తే పహీయన్తి. అయం వుచ్చతి, విసాఖే, ‘అరియసావకో సఙ్ఘుపోసథం ఉపవసతి, సఙ్ఘేన సద్ధిం సంవసతి, సఙ్ఘఞ్చస్స ఆరబ్భ చిత్తం పసీదతి, పామోజ్జం ఉప్పజ్జతి, యే చిత్తస్స ఉపక్కిలేసా తే పహీయన్తి’. ఏవం ఖో, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి.

‘‘ఉపక్కిలిట్ఠస్స, విసాఖే, చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి. కథఞ్చ, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి? ఇధ, విసాఖే, అరియసావకో అత్తనో సీలాని అనుస్సరతి అఖణ్డాని అచ్ఛిద్దాని అసబలాని అకమ్మాసాని భుజిస్సాని విఞ్ఞుప్పసత్థాని అపరామట్ఠాని సమాధిసంవత్తనికాని. తస్స సీలం అనుస్సరతో చిత్తం పసీదతి, పామోజ్జం ఉప్పజ్జతి, యే చిత్తస్స ఉపక్కిలేసా తే పహీయన్తి, సేయ్యథాపి, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స ఆదాసస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స ఆదాసస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి? తేలఞ్చ పటిచ్చ, ఛారికఞ్చ పటిచ్చ, వాలణ్డుపకఞ్చ పటిచ్చ, పురిసస్స చ తజ్జం వాయామం పటిచ్చ. ఏవం ఖో, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స ఆదాసస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి. ఏవమేవం ఖో, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి? ఇధ, విసాఖే, అరియసావకో అత్తనో సీలాని అనుస్సరతి అఖణ్డాని…పే… సమాధిసంవత్తనికాని. తస్స సీలం అనుస్సరతో చిత్తం పసీదతి, పామోజ్జం ఉప్పజ్జతి, యే చిత్తస్స ఉపక్కిలేసా తే పహీయన్తి. అయం వుచ్చతి, విసాఖే, ‘అరియసావకో సీలుపోసథం ఉపవసతి, సీలేన సద్ధిం సంవసతి, సీలఞ్చస్స ఆరబ్భ చిత్తం పసీదతి, పామోజ్జం ఉప్పజ్జతి, యే చిత్తస్స ఉపక్కిలేసా తే పహీయన్తి’. ఏవం ఖో, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి.

‘‘ఉపక్కిలిట్ఠస్స, విసాఖే, చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి. కథఞ్చ, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి? ఇధ విసాఖే, అరియసావకో దేవతా అనుస్సరతి – ‘సన్తి దేవా చాతుమహారాజికా [చాతుమ్మహారాజికా (సీ. స్యా. కం. పీ.)], సన్తి దేవా తావతింసా, సన్తి దేవా యామా, సన్తి దేవా తుసితా, సన్తి దేవా నిమ్మానరతినో, సన్తి దేవా పరనిమ్మితవసవత్తినో, సన్తి దేవా బ్రహ్మకాయికా, సన్తి దేవా తతుత్తరి [తతుత్తరిం (సీ. పీ.)]. యథారూపాయ సద్ధాయ సమన్నాగతా తా దేవతా ఇతో చుతా తత్థుపపన్నా [తత్థుప్పన్నా (సీ. పీ.)], మయ్హమ్పి తథారూపా సద్ధా సంవిజ్జతి. యథారూపేన సీలేన సమన్నాగతా తా దేవతా ఇతో చుతా తత్థుపపన్నా, మయ్హమ్పి తథారూపం సీలం సంవిజ్జతి. యథారూపేన సుతేన సమన్నాగతా తా దేవతా ఇతో చుతా తత్థుపపన్నా, మయ్హమ్పి తథారూపం సుతం సంవిజ్జతి. యథారూపేన చాగేన సమన్నాగతా తా దేవతా ఇతో చుతా తత్థుపపన్నా, మయ్హమ్పి తథారూపో చాగో సంవిజ్జతి. యథారూపాయ పఞ్ఞాయ సమన్నాగతా తా దేవతా ఇతో చుతా తత్థుపపన్నా, మయ్హమ్పి తథారూపా పఞ్ఞా సంవిజ్జతీ’తి. తస్స అత్తనో చ తాసఞ్చ దేవతానం సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ సుతఞ్చ చాగఞ్చ పఞ్ఞఞ్చ అనుస్సరతో చిత్తం పసీదతి, పామోజ్జం ఉప్పజ్జతి, యే చిత్తస్స ఉపక్కిలేసా తే పహీయన్తి, సేయ్యథాపి, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స జాతరూపస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స జాతరూపస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి? ఉక్కఞ్చ పటిచ్చ, లోణఞ్చ పటిచ్చ, గేరుకఞ్చ పటిచ్చ, నాళికసణ్డాసఞ్చ [నాళికఞ్చ పటిచ్చ సణ్డాసఞ్చ (పీ. క.)] పటిచ్చ, పురిసస్స చ తజ్జం వాయామం పటిచ్చ. ఏవం ఖో, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స జాతరూపస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి. ఏవమేవం ఖో, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి? ఇధ, విసాఖే, అరియసావకో దేవతా అనుస్సరతి – ‘సన్తి దేవా చాతుమహారాజికా, సన్తి దేవా తావతింసా…పే… సన్తి దేవా తతుత్తరి. యథారూపాయ సద్ధాయ సమన్నాగతా తా దేవతా ఇతో చుతా తత్థుపపన్నా, మయ్హమ్పి తథారూపా సద్ధా సంవిజ్జతి. యథారూపేన సీలేన…పే… సుతేన…పే… చాగేన…పే… పఞ్ఞాయ సమన్నాగతా తా దేవతా ఇతో చుతా తత్థుపపన్నా, మయ్హమ్పి తథారూపా పఞ్ఞా సంవిజ్జతీ’తి. తస్స అత్తనో చ తాసఞ్చ దేవతానం సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ సుతఞ్చ చాగఞ్చ పఞ్ఞఞ్చ అనుస్సరతో చిత్తం పసీదతి, పామోజ్జం ఉప్పజ్జతి, యే చిత్తస్స ఉపక్కిలేసా తే పహీయన్తి. అయం వుచ్చతి, విసాఖే, ‘అరియసావకో దేవతుపోసథం ఉపవసతి, దేవతాహి సద్ధిం సంవసతి, దేవతా ఆరబ్భ చిత్తం పసీదతి, పామోజ్జం ఉప్పజ్జతి, యే చిత్తస్స ఉపక్కిలేసా తే పహీయన్తి’. ఏవం ఖో, విసాఖే, ఉపక్కిలిట్ఠస్స చిత్తస్స ఉపక్కమేన పరియోదపనా హోతి.

‘‘స ఖో సో, విసాఖే, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘యావజీవం అరహన్తో పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతా నిహితదణ్డా నిహితసత్థా లజ్జీ దయాపన్నా సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పీ విహరన్తి; అహమ్పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతో నిహితదణ్డో నిహితసత్థో లజ్జీ దయాపన్నో సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పీ విహరామి. ఇమినాపి [ఇమినాపహం (సీ.) అ. ని. ౮.౪౧] అఙ్గేన అరహతం అనుకరోమి, ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతి.

‘‘యావజీవం అరహన్తో అదిన్నాదానం పహాయ అదిన్నాదానా పటివిరతా దిన్నాదాయీ దిన్నపాటికఙ్ఖీ, అథేనేన సుచిభూతేన అత్తనా విహరన్తి; అహమ్పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం అదిన్నాదానం పహాయ అదిన్నాదానా పటివిరతో దిన్నాదాయీ దిన్నపాటికఙ్ఖీ, అథేనేన సుచిభూతేన అత్తనా విహరామి. ఇమినాపి అఙ్గేన అరహతం అనుకరోమి, ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతి.

‘‘యావజీవం అరహన్తో అబ్రహ్మచరియం పహాయ బ్రహ్మచారీ ఆరాచారీ [అనాచారీ (పీ.)] విరతా మేథునా గామధమ్మా; అహమ్పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం అబ్రహ్మచరియం పహాయ బ్రహ్మచారీ ఆరాచారీ విరతో మేథునా గామధమ్మా. ఇమినాపి అఙ్గేన అరహతం అనుకరోమి, ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతి.

‘‘యావజీవం అరహన్తో ముసావాదం పహాయ ముసావాదా పటివిరతా సచ్చవాదీ సచ్చసన్ధా థేతా పచ్చయికా అవిసంవాదకా లోకస్స; అహమ్పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం ముసావాదం పహాయ ముసావాదా పటివిరతో సచ్చవాదీ సచ్చసన్ధో థేతో పచ్చయికో అవిసంవాదకో లోకస్స. ఇమినాపి అఙ్గేన అరహతం అనుకరోమి, ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతి.

‘‘యావజీవం అరహన్తో సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానం పహాయ సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా పటివిరతా; అహమ్పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానం పహాయ సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా పటివిరతో. ఇమినాపి అఙ్గేన అరహతం అనుకరోమి, ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతి.

‘‘యావజీవం అరహన్తో ఏకభత్తికా రత్తూపరతా విరతా వికాలభోజనా; అహమ్పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం ఏకభత్తికో రత్తూపరతో విరతో వికాలభోజనా. ఇమినాపి అఙ్గేన అరహతం అనుకరోమి, ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతి.

‘‘యావజీవం అరహన్తో నచ్చగీతవాదితవిసూకదస్సనమాలాగన్ధవిలేపనధారణమణ్డనవిభూసనట్ఠానా పటివిరతా; అహమ్పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం నచ్చగీతవాదితవిసూకదస్సనమాలాగన్ధవిలేపనధారణమణ్డనవిభూసనట్ఠానా పటివిరతో. ఇమినాపి అఙ్గేన అరహతం అనుకరోమి, ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతి.

‘‘యావజీవం అరహన్తో ఉచ్చాసయనమహాసయనం పహాయ ఉచ్చాసయనమహాసయనా పటివిరతా నీచసేయ్యం కప్పేన్తి మఞ్చకే వా తిణసన్థారకే వా; అహమ్పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం ఉచ్చాసయనమహాసయనం పహాయ ఉచ్చాసయనమహాసయనా పటివిరతో నీచసేయ్యం కప్పేమి మఞ్చకే వా తిణసన్థారకే వా. ఇమినాపి అఙ్గేన అరహతం అనుకరోమి, ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతీ’’తి.

‘‘ఏవం ఖో, విసాఖే, అరియుపోసథో హోతి. ఏవం ఉపవుత్థో ఖో, విసాఖే, అరియుపోసథో మహప్ఫలో హోతి మహానిసంసో మహాజుతికో మహావిప్ఫారో’’.

‘‘కీవమహప్ఫలో హోతి కీవమహానిసంసో కీవమహాజుతికో కీవమహావిప్ఫారో’’? ‘‘సేయ్యథాపి, విసాఖే, యో ఇమేసం సోళసన్నం మహాజనపదానం పహూతరత్తరతనానం [పహూతసత్తరతనానం (క. సీ. స్యా. కం. పీ.) టీకాయం దస్సితపాళియేవ. అ. ని. ౮.౪౨] ఇస్సరియాధిపచ్చం రజ్జం కారేయ్య, సేయ్యథిదం – అఙ్గానం, మగధానం, కాసీనం, కోసలానం, వజ్జీనం, మల్లానం, చేతీనం, వఙ్గానం, కురూనం, పఞ్చాలానం, మచ్ఛానం [మచ్చానం (క.)], సూరసేనానం, అస్సకానం, అవన్తీనం, గన్ధారానం, కమ్బోజానం, అట్ఠఙ్గసమన్నాగతస్స ఉపోసథస్స ఏతం [ఏకం (క.)] కలం నాగ్ఘతి సోళసిం. తం కిస్స హేతు? కపణం, విసాఖే, మానుసకం రజ్జం దిబ్బం సుఖం ఉపనిధాయ’’.

‘‘యాని, విసాఖే, మానుసకాని పఞ్ఞాస వస్సాని, చాతుమహారాజికానం దేవానం ఏసో ఏకో రత్తిన్దివో [రత్తిదివో (క.)]. తాయ రత్తియా తింసరత్తియో మాసో. తేన మాసేన ద్వాదసమాసియో సంవచ్ఛరో. తేన సంవచ్ఛరేన దిబ్బాని పఞ్చ వస్ససతాని చాతుమహారాజికానం దేవానం ఆయుప్పమాణం. ఠానం ఖో పనేతం, విసాఖే, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా చాతుమహారాజికానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. ఇదం ఖో పనేతం, విసాఖే, సన్ధాయ భాసితం – ‘కపణం మానుసకం రజ్జం దిబ్బం సుఖం ఉపనిధాయ’’’.

‘‘యం, విసాఖే, మానుసకం వస్ససతం, తావతింసానం దేవానం ఏసో ఏకో రత్తిన్దివో. తాయ రత్తియా తింసరత్తియో మాసో. తేన మాసేన ద్వాదసమాసియో సంవచ్ఛరో. తేన సంవచ్ఛరేన దిబ్బం వస్ససహస్సం తావతింసానం దేవానం ఆయుప్పమాణం. ఠానం ఖో పనేతం, విసాఖే, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా తావతింసానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. ఇదం ఖో పనేతం, విసాఖే, సన్ధాయ భాసితం – ‘కపణం మానుసకం రజ్జం దిబ్బం సుఖం ఉపనిధాయ’’’.

‘‘యాని, విసాఖే, మానుసకాని ద్వే వస్ససతాని, యామానం దేవానం ఏసో ఏకో రత్తిన్దివో. తాయ రత్తియా తింసరత్తియో మాసో. తేన మాసేన ద్వాదసమాసియో సంవచ్ఛరో. తేన సంవచ్ఛరేన దిబ్బాని ద్వే వస్ససహస్సాని యామానం దేవానం ఆయుప్పమాణం. ఠానం ఖో పనేతం, విసాఖే, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా యామానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. ఇదం ఖో పనేతం, విసాఖే, సన్ధాయ భాసితం – ‘కపణం మానుసకం రజ్జం దిబ్బం సుఖం ఉపనిధాయ’’’.

‘‘యాని, విసాఖే, మానుసకాని చత్తారి వస్ససతాని, తుసితానం దేవానం ఏసో ఏకో రత్తిన్దివో. తాయ రత్తియా తింసరత్తియో మాసో. తేన మాసేన ద్వాదసమాసియో సంవచ్ఛరో. తేన సంవచ్ఛరేన దిబ్బాని చత్తారి వస్ససహస్సాని తుసితానం దేవానం ఆయుప్పమాణం. ఠానం ఖో పనేతం, విసాఖే, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా తుసితానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. ఇదం ఖో పనేతం, విసాఖే, సన్ధాయ భాసితం – ‘కపణం మానుసకం రజ్జం దిబ్బం సుఖం ఉపనిధాయ’’’.

‘‘యాని, విసాఖే, మానుసకాని అట్ఠ వస్ససతాని, నిమ్మానరతీనం దేవానం ఏసో ఏకో రత్తిన్దివో. తాయ రత్తియా తింసరత్తియో మాసో. తేన మాసేన ద్వాదసమాసియో సంవచ్ఛరో. తేన సంవచ్ఛరేన దిబ్బాని అట్ఠ వస్ససహస్సాని నిమ్మానరతీనం దేవానం ఆయుప్పమాణం. ఠానం ఖో పనేతం, విసాఖే, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా నిమ్మానరతీనం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. ఇదం ఖో పనేతం, విసాఖే, సన్ధాయ భాసితం – ‘కపణం మానుసకం రజ్జం దిబ్బం సుఖం ఉపనిధాయ’’’.

‘‘యాని, విసాఖే, మానుసకాని సోళస వస్ససతాని, పరనిమ్మితవసవత్తీనం దేవానం ఏసో ఏకో రత్తిన్దివో. తాయ రత్తియా తింసరత్తియో మాసో. తేన మాసేన ద్వాదసమాసియో సంవచ్ఛరో. తేన సంవచ్ఛరేన దిబ్బాని సోళస వస్ససహస్సాని పరనిమ్మితవసవత్తీనం దేవానం ఆయుప్పమాణం. ఠానం ఖో పనేతం, విసాఖే, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా పరనిమ్మితవసవత్తీనం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. ఇదం ఖో పనేతం, విసాఖే, సన్ధాయ భాసితం – ‘కపణం మానుసకం రజ్జం దిబ్బం సుఖం ఉపనిధాయా’’’తి.

‘‘పాణం న హఞ్ఞే [న హానే (సీ. పీ.), న హనే (క.)] న చదిన్నమాదియే,

ముసా న భాసే న చ మజ్జపో సియా;

అబ్రహ్మచరియా విరమేయ్య మేథునా,

రత్తిం న భుఞ్జేయ్య వికాలభోజనం.

‘‘మాలం న ధారే న చ గన్ధమాచరే,

మఞ్చే ఛమాయం వ సయేథ సన్థతే;

ఏతఞ్హి అట్ఠఙ్గికమాహుపోసథం,

బుద్ధేన దుక్ఖన్తగునా పకాసితం.

‘‘చన్దో చ సూరియో చ ఉభో సుదస్సనా,

ఓభాసయం అనుపరియన్తి యావతా;

తమోనుదా తే పన అన్తలిక్ఖగా,

నభే పభాసన్తి దిసావిరోచనా.

‘‘ఏతస్మిం యం విజ్జతి అన్తరే ధనం,

ముత్తా మణి వేళురియఞ్చ భద్దకం;

సిఙ్గీ సువణ్ణం అథ వాపి కఞ్చనం,

యం జాతరూపం హటకన్తి వుచ్చతి.

‘‘అట్ఠఙ్గుపేతస్స ఉపోసథస్స,

కలమ్పి తే నానుభవన్తి సోళసిం;

చన్దప్పభా తారగణా చ సబ్బే.

‘‘తస్మా హి నారీ చ నరో చ సీలవా,

అట్ఠఙ్గుపేతం ఉపవస్సుపోసథం;

పుఞ్ఞాని కత్వాన సుఖుద్రయాని,

అనిన్దితా సగ్గముపేన్తి ఠాన’’న్తి. దసమం;

మహావగ్గో సత్తమో.