౭. కథావత్థుసుత్తం

౬౮. ‘‘తీణిమాని, భిక్ఖవే, కథావత్థూని. కతమాని తీణి? అతీతం వా, భిక్ఖవే, అద్ధానం ఆరబ్భ కథం కథేయ్య – ‘ఏవం అహోసి అతీతమద్ధాన’న్తి. అనాగతం వా, భిక్ఖవే, అద్ధానం ఆరబ్భ కథం కథేయ్య – ‘ఏవం భవిస్సతి అనాగతమద్ధాన’న్తి. ఏతరహి వా, భిక్ఖవే, పచ్చుప్పన్నం అద్ధానం ఆరబ్భ కథం కథేయ్య – ‘ఏవం హోతి ఏతరహి పచ్చుప్పన్నమద్ధాన’’’న్తి [ఏవం ఏతరహి పచ్చుప్పన్నన్తి (సీ. పీ. క.), ఏవం హోతి ఏతరహి పచ్చుప్పన్నన్తి (స్యా. కం.)].

‘‘కథాసమ్పయోగేన, భిక్ఖవే, పుగ్గలో వేదితబ్బో యది వా కచ్ఛో యది వా అకచ్ఛోతి. సచాయం, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పఞ్హం పుట్ఠో సమానో ఏకంసబ్యాకరణీయం పఞ్హం న ఏకంసేన బ్యాకరోతి, విభజ్జబ్యాకరణీయం పఞ్హం న విభజ్జ బ్యాకరోతి, పటిపుచ్ఛాబ్యాకరణీయం పఞ్హం న పటిపుచ్ఛా బ్యాకరోతి, ఠపనీయం పఞ్హం న ఠపేతి [థపనీయం పఞ్హం న థపేతి (క.)], ఏవం సన్తాయం, భిక్ఖవే, పుగ్గలో అకచ్ఛో హోతి. సచే పనాయం, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పఞ్హం పుట్ఠో సమానో ఏకంసబ్యాకరణీయం పఞ్హం ఏకంసేన బ్యాకరోతి, విభజ్జబ్యాకరణీయం పఞ్హం విభజ్జ బ్యాకరోతి, పటిపుచ్ఛాబ్యాకరణీయం పఞ్హం పటిపుచ్ఛా బ్యాకరోతి, ఠపనీయం పఞ్హం ఠపేతి, ఏవం సన్తాయం, భిక్ఖవే, పుగ్గలో కచ్ఛో హోతి.

‘‘కథాసమ్పయోగేన, భిక్ఖవే, పుగ్గలో వేదితబ్బో యది వా కచ్ఛో యది వా అకచ్ఛోతి. సచాయం, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పఞ్హం పుట్ఠో సమానో ఠానాఠానే న సణ్ఠాతి పరికప్పే న సణ్ఠాతి అఞ్ఞాతవాదే [అఞ్ఞవాదే (సీ. స్యా. కం. పీ.), అఞ్ఞాతవారే (క.)] న సణ్ఠాతి పటిపదాయ న సణ్ఠాతి, ఏవం సన్తాయం, భిక్ఖవే, పుగ్గలో అకచ్ఛో హోతి. సచే పనాయం, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పఞ్హం పుట్ఠో సమానో ఠానాఠానే సణ్ఠాతి పరికప్పే సణ్ఠాతి అఞ్ఞాతవాదే సణ్ఠాతి పటిపదాయ సణ్ఠాతి, ఏవం సన్తాయం, భిక్ఖవే, పుగ్గలో కచ్ఛో హోతి.

‘‘కథాసమ్పయోగేన, భిక్ఖవే, పుగ్గలో వేదితబ్బో యది వా కచ్ఛో యది వా అకచ్ఛోతి. సచాయం, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పఞ్హం పుట్ఠో సమానో అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరతి, బహిద్ధా కథం అపనామేతి, కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి, ఏవం సన్తాయం, భిక్ఖవే, పుగ్గలో అకచ్ఛో హోతి. సచే పనాయం, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పఞ్హం పుట్ఠో సమానో న అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరతి న బహిద్ధా కథం అపనామేతి, న కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి, ఏవం సన్తాయం, భిక్ఖవే, పుగ్గలో కచ్ఛో హోతి.

‘‘కథాసమ్పయోగేన, భిక్ఖవే, పుగ్గలో వేదితబ్బో యది వా కచ్ఛో యది వా అకచ్ఛోతి. సచాయం, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పఞ్హం పుట్ఠో సమానో అభిహరతి అభిమద్దతి అనుపజగ్ఘతి [అనుసంజగ్ఘతి (క.)] ఖలితం గణ్హాతి, ఏవం సన్తాయం, భిక్ఖవే, పుగ్గలో అకచ్ఛో హోతి. సచే పనాయం, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పఞ్హం పుట్ఠో సమానో నాభిహరతి నాభిమద్దతి న అనుపజగ్ఘతి న ఖలితం గణ్హాతి, ఏవం సన్తాయం, భిక్ఖవే, పుగ్గలో కచ్ఛో హోతి.

‘‘కథాసమ్పయోగేన, భిక్ఖవే, పుగ్గలో వేదితబ్బో యది వా సఉపనిసో యది వా అనుపనిసోతి. అనోహితసోతో, భిక్ఖవే, అనుపనిసో హోతి, ఓహితసోతో సఉపనిసో హోతి. సో సఉపనిసో సమానో అభిజానాతి ఏకం ధమ్మం, పరిజానాతి ఏకం ధమ్మం, పజహతి ఏకం ధమ్మం, సచ్ఛికరోతి ఏకం ధమ్మం. సో అభిజానన్తో ఏకం ధమ్మం, పరిజానన్తో ఏకం ధమ్మం, పజహన్తో ఏకం ధమ్మం, సచ్ఛికరోన్తో ఏకం ధమ్మం సమ్మావిముత్తిం ఫుసతి. ఏతదత్థా, భిక్ఖవే, కథా; ఏతదత్థా మన్తనా; ఏతదత్థా ఉపనిసా; ఏతదత్థం సోతావధానం, యదిదం అనుపాదా చిత్తస్స విమోక్ఖోతి.

‘‘యే విరుద్ధా సల్లపన్తి, వినివిట్ఠా సముస్సితా;

అనరియగుణమాసజ్జ, అఞ్ఞోఞ్ఞవివరేసినో.

‘‘దుబ్భాసితం విక్ఖలితం, సమ్పమోహం [ససమ్మోహం (క.)] పరాజయం;

అఞ్ఞోఞ్ఞస్సాభినన్దన్తి, తదరియో కథనాచరే [తదరియో న కథం వదే (క.)].

‘‘సచే చస్స కథాకామో, కాలమఞ్ఞాయ పణ్డితో;

ధమ్మట్ఠపటిసంయుత్తా, యా అరియచరితా [అరియఞ్చరితా (సీ.), అరియాదికా (క.)] కథా.

‘‘తం కథం కథయే ధీరో, అవిరుద్ధో అనుస్సితో;

అనున్నతేన మనసా, అపళాసో అసాహసో.

‘‘అనుసూయాయమానో సో, సమ్మదఞ్ఞాయ భాసతి;

సుభాసితం అనుమోదేయ్య, దుబ్భట్ఠే నాపసాదయే [నావసాదయే (సీ. పీ.)].

‘‘ఉపారమ్భం న సిక్ఖేయ్య, ఖలితఞ్చ న గాహయే [న భాసయే (క.)];

నాభిహరే నాభిమద్దే, న వాచం పయుతం భణే.

‘‘అఞ్ఞాతత్థం పసాదత్థం, సతం వే హోతి మన్తనా;

ఏవం ఖో అరియా మన్తేన్తి, ఏసా అరియాన మన్తనా;

ఏతదఞ్ఞాయ మేధావీ, న సముస్సేయ్య మన్తయే’’తి. సత్తమం;