౬. సాళ్హసుత్తం

౬౭. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం ఆయస్మా నన్దకో సావత్థియం విహరతి పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదే. అథ ఖో సాళ్హో చ మిగారనత్తా సాణో చ సేఖునియనత్తా [రోహణో చ పేఖుణియనత్తా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] యేనాయస్మా నన్దకో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం నన్దకం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో సాళ్హం మిగారనత్తారం ఆయస్మా నన్దకో ఏతదవోచ –

‘‘ఏథ తుమ్హే, సాళ్హా, మా అనుస్సవేన, మా పరమ్పరాయ, మా ఇతికిరాయ, మా పిటకసమ్పదానేన, మా తక్కహేతు, మా నయహేతు, మా ఆకారపరివితక్కేన, మా దిట్ఠినిజ్ఝానక్ఖన్తియా, మా భబ్బరూపతాయ, మా సమణో నో గరూతి. యదా తుమ్హే, సాళ్హా, అత్తనావ జానేయ్యాథ ‘ఇమే ధమ్మా అకుసలా, ఇమే ధమ్మా సావజ్జా, ఇమే ధమ్మా విఞ్ఞుగరహితా, ఇమే ధమ్మా సమత్తా సమాదిన్నా అహితాయ దుక్ఖాయ సంవత్తన్తీ’తి, అథ తుమ్హే సాళ్హా పజహేయ్యాథ.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, సాళ్హా, అత్థి లోభో’’తి?

‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘అభిజ్ఝాతి ఖో అహం, సాళ్హా, ఏతమత్థం వదామి. లుద్ధో ఖో అయం, సాళ్హా, అభిజ్ఝాలు పాణమ్పి హనతి, అదిన్నమ్పి ఆదియతి, పరదారమ్పి గచ్ఛతి, ముసాపి భణతి, పరమ్పి తథత్తాయ సమాదపేతి, యం స హోతి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయా’’తి.

‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, సాళ్హా, అత్థి దోసో’’తి?

‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘బ్యాపాదోతి ఖో అహం, సాళ్హా, ఏతమత్థం వదామి. దుట్ఠో ఖో అయం, సాళ్హా, బ్యాపన్నచిత్తో పాణమ్పి హనతి, అదిన్నమ్పి ఆదియతి, పరదారమ్పి గచ్ఛతి, ముసాపి భణతి, పరమ్పి తథత్తాయ సమాదపేతి, యం స హోతి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయా’’తి.

‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, సాళ్హా, అత్థి మోహో’’తి?

‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘అవిజ్జాతి ఖో అహం, సాళ్హా, ఏతమత్థం వదామి. మూళ్హో ఖో అయం, సాళ్హా, అవిజ్జాగతో పాణమ్పి హనతి, అదిన్నమ్పి ఆదియతి, పరదారమ్పి గచ్ఛతి, ముసాపి భణతి, పరమ్పి తథత్తాయ సమాదపేతి, యం స హోతి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయా’’తి.

‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, సాళ్హా, ఇమే ధమ్మా కుసలా వా అకుసలా వా’’తి?

‘‘అకుసలా, భన్తే’’.

‘‘సావజ్జా వా అనవజ్జా వా’’తి?

‘‘సావజ్జా, భన్తే’’.

‘‘విఞ్ఞుగరహితా వా విఞ్ఞుప్పసత్థా వా’’తి?

‘‘విఞ్ఞుగరహితా, భన్తే’’.

‘‘సమత్తా సమాదిన్నా అహితాయ దుక్ఖాయ సంవత్తన్తి, నో వా? కథం వా ఏత్థ హోతీ’’తి?

‘‘సమత్తా, భన్తే, సమాదిన్నా అహితాయ దుక్ఖాయ సంవత్తన్తీతి. ఏవం నో ఏత్థ హోతీ’’తి.

‘‘ఇతి ఖో, సాళ్హా, యం తం అవోచుమ్హా – ‘ఏథ తుమ్హే, సాళ్హా, మా అనుస్సవేన, మా పరమ్పరాయ, మా ఇతికిరాయ, మా పిటకసమ్పదానేన, మా తక్కహేతు, మా నయహేతు, మా ఆకారపరివితక్కేన, మా దిట్ఠినిజ్ఝానక్ఖన్తియా, మా భబ్బరూపతాయ, మా సమణో నో గరూతి. యదా తుమ్హే, సాళ్హా, అత్తనావ జానేయ్యాథ – ఇమే ధమ్మా అకుసలా, ఇమే ధమ్మా సావజ్జా, ఇమే ధమ్మా విఞ్ఞుగరహితా, ఇమే ధమ్మా సమత్తా సమాదిన్నా అహితాయ దుక్ఖాయ సంవత్తన్తీతి, అథ తుమ్హే, సాళ్హా, పజహేయ్యాథా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘ఏథ తుమ్హే, సాళ్హా, మా అనుస్సవేన, మా పరమ్పరాయ, మా ఇతికిరాయ, మా పిటకసమ్పదానేన, మా తక్కహేతు, మా నయహేతు, మా ఆకారపరివితక్కేన, మా దిట్ఠినిజ్ఝానక్ఖన్తియా, మా భబ్బరూపతాయ, మా సమణో నో గరూతి. యదా తుమ్హే, సాళ్హా, అత్తనావ జానేయ్యాథ – ‘ఇమే ధమ్మా కుసలా, ఇమే ధమ్మా అనవజ్జా, ఇమే ధమ్మా విఞ్ఞుప్పసత్థా, ఇమే ధమ్మా సమత్తా సమాదిన్నా హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తీ’తి, అథ తుమ్హే, సాళ్హా, ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్యాథ.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, సాళ్హా, అత్థి అలోభో’’తి?

‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘అనభిజ్ఝాతి ఖో అహం, సాళ్హా, ఏతమత్థం వదామి. అలుద్ధో ఖో అయం, సాళ్హా, అనభిజ్ఝాలు నేవ పాణం హనతి, న అదిన్నం ఆదియతి, న పరదారం గచ్ఛతి, న ముసా భణతి, పరమ్పి న తథత్తాయ సమాదపేతి, యం స హోతి దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి.

‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, సాళ్హా, అత్థి అదోసో’’తి?

‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘అబ్యాపాదోతి ఖో అహం, సాళ్హా, ఏతమత్థం వదామి. అదుట్ఠో ఖో అయం, సాళ్హా, అబ్యాపన్నచిత్తో నేవ పాణం హనతి, న అదిన్నం ఆదియతి, న పరదారం గచ్ఛతి, న ముసా భణతి, పరమ్పి న తథత్తాయ సమాదపేతి, యం స హోతి దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి.

‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, సాళ్హా, అత్థి అమోహో’’తి?

‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘విజ్జాతి ఖో అహం, సాళ్హా, ఏతమత్థం వదామి. అమూళ్హో ఖో అయం, సాళ్హా, విజ్జాగతో నేవ పాణం హనతి, న అదిన్నం ఆదియతి, న పరదారం గచ్ఛతి, న ముసా భణతి, పరమ్పి న తథత్తాయ సమాదపేతి, యం స హోతి దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి.

‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, సాళ్హా, ఇమే ధమ్మా కుసలా వా అకుసలా వా’’తి?

‘‘కుసలా, భన్తే’’.

‘‘సావజ్జా వా అనవజ్జా వా’’తి?

‘‘అనవజ్జా, భన్తే’’.

‘‘విఞ్ఞుగరహితా వా విఞ్ఞుప్పసత్థా వా’’తి?

‘‘విఞ్ఞుప్పసత్థా, భన్తే’’.

‘‘సమత్తా సమాదిన్నా హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తి, నో వా? కథం వా ఏత్థ హోతీ’’తి?

‘‘సమత్తా, భన్తే, సమాదిన్నా హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తీతి. ఏవం నో ఏత్థ హోతీ’’తి.

‘‘ఇతి ఖో, సాళ్హా, యం తం అవోచుమ్హా – ‘ఏథ తుమ్హే, సాళ్హా, మా అనుస్సవేన, మా పరమ్పరాయ, మా ఇతికిరాయ, మా పిటకసమ్పదానేన, మా తక్కహేతు, మా నయహేతు, మా ఆకారపరివితక్కేన, మా దిట్ఠినిజ్ఝానక్ఖన్తియా, మా భబ్బరూపతాయ, మా సమణో నో గరూతి. యదా తుమ్హే, సాళ్హా, అత్తనావ జానేయ్యాథ – ఇమే ధమ్మా కుసలా, ఇమే ధమ్మా అనవజ్జా, ఇమే ధమ్మా విఞ్ఞుప్పసత్థా, ఇమే ధమ్మా సమత్తా సమాదిన్నా దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తీతి, అథ తుమ్హే, సాళ్హా, ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్యాథా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘స ఖో సో, సాళ్హా, అరియసావకో ఏవం విగతాభిజ్ఝో విగతబ్యాపాదో అసమ్మూళ్హో సమ్పజానో పతిస్సతో మేత్తాసహగతేన చేతసా…పే… కరుణా…పే… ముదితా…పే… ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం, తథా తతియం, తథా చతుత్థం, ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్ఝేన ఫరిత్వా విహరతి. సో ఏవం పజానాతి – ‘అత్థి ఇదం, అత్థి హీనం, అత్థి పణీతం, అత్థి ఇమస్స సఞ్ఞాగతస్స ఉత్తరి [ఉత్తరిం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] నిస్సరణ’న్తి. తస్స ఏవం జానతో ఏవం పస్సతో కామాసవాపి చిత్తం విముచ్చతి, భవాసవాపి చిత్తం విముచ్చతి, అవిజ్జాసవాపి చిత్తం విముచ్చతి; విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతి.

‘‘సో ఏవం పజానాతి – ‘అహు పుబ్బే లోభో, తదహు అకుసలం, సో ఏతరహి నత్థి, ఇచ్చేతం కుసలం; అహు పుబ్బే దోసో…పే… అహు పుబ్బే మోహో, తదహు అకుసలం, సో ఏతరహి నత్థి, ఇచ్చేతం కుసల’న్తి. సో దిట్ఠేవ ధమ్మే నిచ్ఛాతో నిబ్బుతో సీతిభూతో సుఖప్పటిసంవేదీ బ్రహ్మభూతేన అత్తనా విహరతీ’’తి. ఛట్ఠం.