౫. కేసముత్తిసుత్తం

౬౬. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా కోసలేసు చారికం చరమానో మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం యేన కేసముత్తం [కేసపుత్తం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] నామ కాలామానం నిగమో తదవసరి. అస్సోసుం ఖో కేసముత్తియా కాలామా – ‘‘సమణో ఖలు, భో, గోతమో సక్యపుత్తో సక్యకులా పబ్బజితో కేసముత్తం అనుప్పత్తో. తం ఖో పన భవన్తం గోతమం ఏవం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గతో – ‘ఇతిపి సో భగవా…పే… సాధు ఖో పన తథారూపానం అరహతం దస్సనం హోతీ’’’తి.

అథ ఖో కేసముత్తియా కాలామా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా అప్పేకచ్చే భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు, అప్పేకచ్చే భగవతా సద్ధిం సమ్మోదింసు, సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు, అప్పేకచ్చే యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు, అప్పేకచ్చే నామగోత్తం సావేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు, అప్పేకచ్చే తుణ్హీభూతా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే కేసముత్తియా కాలామా భగవన్తం ఏతదవోచుం –

‘‘సన్తి, భన్తే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా కేసముత్తం ఆగచ్ఛన్తి. తే సకంయేవ వాదం దీపేన్తి జోతేన్తి, పరప్పవాదం పన ఖుంసేన్తి వమ్భేన్తి పరిభవన్తి ఓమక్ఖిం [ఓపపక్ఖిం (సీ. స్యా. కం. పీ.), ఓమక్ఖికం (క.)] కరోన్తి. అపరేపి, భన్తే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా కేసముత్తం ఆగచ్ఛన్తి. తేపి సకంయేవ వాదం దీపేన్తి జోతేన్తి, పరప్పవాదం పన ఖుంసేన్తి వమ్భేన్తి పరిభవన్తి ఓమక్ఖిం కరోన్తి. తేసం నో, భన్తే, అమ్హాకం హోతేవ కఙ్ఖా హోతి విచికిచ్ఛా – ‘కో సు నామ ఇమేసం భవతం సమణబ్రాహ్మణానం సచ్చం ఆహ, కో ముసా’’’తి? ‘‘అలఞ్హి వో, కాలామా, కఙ్ఖితుం అలం విచికిచ్ఛితుం. కఙ్ఖనీయేవ పన [కఙ్ఖనీయేవ చ పన (సంయుత్తనికాయే)] వో ఠానే విచికిచ్ఛా ఉప్పన్నా’’.

‘‘ఏథ తుమ్హే, కాలామా, మా అనుస్సవేన, మా పరమ్పరాయ, మా ఇతికిరాయ, మా పిటకసమ్పదానేన, మా తక్కహేతు, మా నయహేతు, మా ఆకారపరివితక్కేన, మా దిట్ఠినిజ్ఝానక్ఖన్తియా, మా భబ్బరూపతాయ, మా సమణో నో గరూతి. యదా తుమ్హే, కాలామా, అత్తనావ జానేయ్యాథ – ‘ఇమే ధమ్మా అకుసలా, ఇమే ధమ్మా సావజ్జా, ఇమే ధమ్మా విఞ్ఞుగరహితా, ఇమే ధమ్మా సమత్తా సమాదిన్నా [సమాదిణ్ణా (క.)] అహితాయ దుక్ఖాయ సంవత్తన్తీ’’’తి, అథ తుమ్హే, కాలామా, పజహేయ్యాథ.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, కాలామా, లోభో పురిసస్స అజ్ఝత్తం ఉప్పజ్జమానో ఉప్పజ్జతి హితాయ వా అహితాయ వా’’తి?

‘‘అహితాయ, భన్తే’’.

‘‘లుద్ధో పనాయం, కాలామా, పురిసపుగ్గలో లోభేన అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో పాణమ్పి హనతి, అదిన్నమ్పి ఆదియతి, పరదారమ్పి గచ్ఛతి, ముసాపి భణతి, పరమ్పి తథత్తాయ [తదత్థాయ (క.)] సమాదపేతి, యం స [యం తస్స (క.) అనన్తరసుత్తే పన ‘‘యం’ స’’ ఇత్వేవ సబ్బత్థపి దిస్సతి] హోతి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయా’’తి.

‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, కాలామా, దోసో పురిసస్స అజ్ఝత్తం ఉప్పజ్జమానో ఉప్పజ్జతి హితాయ వా అహితాయ వా’’తి?

‘‘అహితాయ, భన్తే’’.

‘‘దుట్ఠో పనాయం, కాలామా, పురిసపుగ్గలో దోసేన అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో పాణమ్పి హనతి [హన్తి (సీ. పీ.)], అదిన్నమ్పి ఆదియతి, పరదారమ్పి గచ్ఛతి, ముసాపి భణతి, పరమ్పి తథత్తాయ సమాదపేతి, యం స హోతి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయా’’తి.

‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, కాలామా, మోహో పురిసస్స అజ్ఝత్తం ఉప్పజ్జమానో ఉప్పజ్జతి హితాయ వా అహితాయ వా’’తి?

‘‘అహితాయ, భన్తే’’.

‘‘మూళ్హో పనాయం, కాలామా, పురిసపుగ్గలో మోహేన అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో పాణమ్పి హనతి, అదిన్నమ్పి ఆదియతి, పరదారమ్పి గచ్ఛతి, ముసాపి భణతి, పరమ్పి తథత్తాయ సమాదపేతి, యం స హోతి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయా’’తి.

‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, కాలామా, ఇమే ధమ్మా కుసలా వా అకుసలా వా’’తి?

‘‘అకుసలా, భన్తే’’.

‘‘సావజ్జా వా అనవజ్జా వా’’తి?

‘‘సావజ్జా, భన్తే’’.

‘‘విఞ్ఞుగరహితా వా విఞ్ఞుప్పసత్థా వా’’తి?

‘‘విఞ్ఞుగరహితా, భన్తే’’.

‘‘సమత్తా సమాదిన్నా అహితాయ దుక్ఖాయ సంవత్తన్తి, నో వా? కథం వా [కథం వా వో (?)] ఏత్థ హోతీ’’తి?

‘‘సమత్తా, భన్తే, సమాదిన్నా అహితాయ దుక్ఖాయ సంవత్తన్తీతి. ఏవం నో ఏత్థ హోతీ’’తి.

‘‘ఇతి ఖో, కాలామా, యం తం అవోచుమ్హా [అవోచుమ్హ (సీ. స్యా. కం. పీ.) అ. ని. ౪.౧౯౩] – ‘ఏథ తుమ్హే, కాలామా! మా అనుస్సవేన, మా పరమ్పరాయ, మా ఇతికిరాయ, మా పిటకసమ్పదానేన, మా తక్కహేతు, మా నయహేతు, మా ఆకారపరివితక్కేన, మా దిట్ఠినిజ్ఝానక్ఖన్తియా, మా భబ్బరూపతాయ, మా సమణో నో గరూతి. యదా తుమ్హే కాలామా అత్తనావ జానేయ్యాథ – ‘ఇమే ధమ్మా అకుసలా, ఇమే ధమ్మా సావజ్జా, ఇమే ధమ్మా విఞ్ఞుగరహితా, ఇమే ధమ్మా సమత్తా సమాదిన్నా అహితాయ దుక్ఖాయ సంవత్తన్తీతి, అథ తుమ్హే, కాలామా, పజహేయ్యాథా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘ఏథ తుమ్హే, కాలామా, మా అనుస్సవేన, మా పరమ్పరాయ, మా ఇతికిరాయ, మా పిటకసమ్పదానేన, మా తక్కహేతు, మా నయహేతు, మా ఆకారపరివితక్కేన, మా దిట్ఠినిజ్ఝానక్ఖన్తియా, మా భబ్బరూపతాయ, మా సమణో నో గరూతి. యదా తుమ్హే, కాలామా, అత్తనావ జానేయ్యాథ – ‘ఇమే ధమ్మా కుసలా, ఇమే ధమ్మా అనవజ్జా, ఇమే ధమ్మా విఞ్ఞుప్పసత్థా, ఇమే ధమ్మా సమత్తా సమాదిన్నా హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తీ’తి, అథ తుమ్హే, కాలామా, ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్యాథ.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, కాలామా, అలోభో పురిసస్స అజ్ఝత్తం ఉప్పజ్జమానో ఉప్పజ్జతి హితాయ వా అహితాయ వా’’తి?

‘‘హితాయ, భన్తే’’.

‘‘అలుద్ధో పనాయం, కాలామా, పురిసపుగ్గలో లోభేన అనభిభూతో అపరియాదిన్నచిత్తో నేవ పాణం హనతి, న అదిన్నం ఆదియతి, న పరదారం గచ్ఛతి, న ముసా భణతి, న పరమ్పి తథత్తాయ సమాదపేతి, యం స హోతి దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి.

‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, కాలామా, అదోసో పురిసస్స అజ్ఝత్తం ఉప్పజ్జమానో ఉప్పజ్జతి…పే… అమోహో పురిసస్స అజ్ఝత్తం ఉప్పజ్జమానో ఉప్పజ్జతి…పే… హితాయ సుఖాయా’’తి.

‘‘ఏవం భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, కాలామా, ఇమే ధమ్మా కుసలా వా అకుసలా వా’’తి?

‘‘కుసలా, భన్తే’’.

‘‘సావజ్జా వా అనవజ్జా వా’’తి?

‘‘అనవజ్జా, భన్తే’’.

‘‘విఞ్ఞుగరహితా వా విఞ్ఞుప్పసత్థా వా’’తి?

‘‘విఞ్ఞుప్పసత్థా, భన్తే’’.

‘‘సమత్తా సమాదిన్నా హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తి నో వా? కథం వా ఏత్థ హోతీ’’తి?

‘‘సమత్తా, భన్తే, సమాదిన్నా హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తి. ఏవం నో ఏత్థ హోతీ’’తి.

‘‘ఇతి ఖో, కాలామా, యం తం అవోచుమ్హా – ‘ఏథ తుమ్హే, కాలామా! మా అనుస్సవేన, మా పరమ్పరాయ, మా ఇతికిరాయ, మా పిటకసమ్పదానేన, మా తక్కహేతు, మా నయహేతు, మా ఆకారపరివితక్కేన, మా దిట్ఠినిజ్ఝానక్ఖన్తియా, మా భబ్బరూపతాయ, మా సమణో నో గరూతి. యదా తుమ్హే, కాలామా, అత్తనావ జానేయ్యాథ – ఇమే ధమ్మా కుసలా, ఇమే ధమ్మా అనవజ్జా, ఇమే ధమ్మా విఞ్ఞుప్పసత్థా, ఇమే ధమ్మా సమత్తా సమాదిన్నా హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తీతి, అథ తుమ్హే, కాలామా, ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్యాథా’తి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘స ఖో సో [యో ఖో (క.)], కాలామా, అరియసావకో ఏవం విగతాభిజ్ఝో విగతబ్యాపాదో అసమ్మూళ్హో సమ్పజానో పతిస్సతో [సతో (క.)] మేత్తాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం, తథా తతియం, తథా చతుత్థం, ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం మేత్తాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్ఝేన ఫరిత్వా విహరతి. కరుణాసహగతేన చేతసా…పే… ముదితాసహగతేన చేతసా…పే… ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం, తథా తతియం, తథా చతుత్థం, ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్ఝేన ఫరిత్వా విహరతి.

‘‘స [సచే (క.)] ఖో సో, కాలామా, అరియసావకో ఏవం అవేరచిత్తో ఏవం అబ్యాపజ్ఝచిత్తో ఏవం అసంకిలిట్ఠచిత్తో ఏవం విసుద్ధచిత్తో. తస్స దిట్ఠేవ ధమ్మే చత్తారో అస్సాసా అధిగతా హోన్తి. ‘సచే ఖో పన అత్థి పరో లోకో, అత్థి సుకతదుక్కటానం [సుకటదుక్కటానం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] కమ్మానం ఫలం విపాకో, అథాహం [ఠానమహం (సీ. పీ.), ఠానమేతం యేనాహం (స్యా. కం.)] కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జిస్సామీ’తి, అయమస్స పఠమో అస్సాసో అధిగతో హోతి.

‘‘‘సచే ఖో పన నత్థి పరో లోకో, నత్థి సుకతదుక్కటానం కమ్మానం ఫలం విపాకో, అథాహం [ఇధాహం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] దిట్ఠేవ ధమ్మే అవేరం అబ్యాపజ్ఝం అనీఘం సుఖిం [సుఖం (సీ.), సుఖీ (స్యా. కం.)] అత్తానం పరిహరామీ’తి, అయమస్స దుతియో అస్సాసో అధిగతో హోతి.

‘‘‘సచే ఖో పన కరోతో కరీయతి పాపం, న ఖో పనాహం కస్సచి పాపం చేతేమి. అకరోన్తం ఖో పన మం పాపకమ్మం కుతో దుక్ఖం ఫుసిస్సతీ’తి, అయమస్స తతియో అస్సాసో అధిగతో హోతి.

‘‘‘సచే ఖో పన కరోతో న కరీయతి పాపం, అథాహం ఉభయేనేవ విసుద్ధం అత్తానం సమనుపస్సామీ’తి, అయమస్స చతుత్థో అస్సాసో అధిగతో హోతి.

‘‘స ఖో సో, కాలామా, అరియసావకో ఏవం అవేరచిత్తో ఏవం అబ్యాపజ్ఝచిత్తో ఏవం అసంకిలిట్ఠచిత్తో ఏవం విసుద్ధచిత్తో. తస్స దిట్ఠేవ ధమ్మే ఇమే చత్తారో అస్సాసా అధిగతా హోన్తీ’’తి.

‘‘ఏవమేతం, భగవా, ఏవమేతం, సుగత! స ఖో సో, భన్తే, అరియసావకో ఏవం అవేరచిత్తో ఏవం అబ్యాపజ్ఝచిత్తో ఏవం అసంకిలిట్ఠచిత్తో ఏవం విసుద్ధచిత్తో. తస్స దిట్ఠేవ ధమ్మే చత్తారో అస్సాసా అధిగతా హోన్తి. ‘సచే ఖో పన అత్థి పరో లోకో, అత్థి సుకతదుక్కటానం కమ్మానం ఫలం విపాకో, అథాహం కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జిస్సామీ’తి, అయమస్స పఠమో అస్సాసో అధిగతో హోతి.

‘‘‘సచే ఖో పన నత్థి పరో లోకో, నత్థి సుకతదుక్కటానం కమ్మానం ఫలం విపాకో, అథాహం దిట్ఠేవ ధమ్మే అవేరం అబ్యాపజ్ఝం అనీఘం సుఖిం అత్తానం పరిహరామీ’తి, అయమస్స దుతియో అస్సాసో అధిగతో హోతి.

‘‘సచే ఖో పన కరోతో కరీయతి పాపం, న ఖో పనాహం – కస్సచి పాపం చేతేమి, అకరోన్తం ఖో పన మం పాపకమ్మం కుతో దుక్ఖం ఫుసిస్సతీ’తి, అయమస్స తతియో అస్సాసో అధిగతో హోతి.

‘‘‘సచే ఖో పన కరోతో న కరీయతి పాపం, అథాహం ఉభయేనేవ విసుద్ధం అత్తానం సమనుపస్సామీ’తి, అయమస్స చతుత్థో అస్సాసో అధిగతో హోతి.

‘‘స ఖో సో, భన్తే, అరియసావకో ఏవం అవేరచిత్తో ఏవం అబ్యాపజ్ఝచిత్తో ఏవం అసంకిలిట్ఠచిత్తో ఏవం విసుద్ధచిత్తో. తస్స దిట్ఠేవ ధమ్మే ఇమే చత్తారో అస్సాసా అధిగతా హోన్తి.

‘‘అభిక్కన్తం, భన్తే…పే… ఏతే మయం, భన్తే, భగవన్తం సరణం గచ్ఛామ ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకే నో, భన్తే, భగవా ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతే సరణం గతే’’తి. పఞ్చమం.