౩. వేనాగపురసుత్తం

౬౪. ఏకం సమయం భగవా కోసలేసు చారికం చరమానో మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం యేన వేనాగపురం నామ కోసలానం బ్రాహ్మణగామో తదవసరి. అస్సోసుం ఖో వేనాగపురికా బ్రాహ్మణగహపతికా – ‘‘సమణో ఖలు, భో, గోతమో సక్యపుత్తో సక్యకులా పబ్బజితో వేనాగపురం అనుప్పత్తో. తం ఖో పన భవన్తం గోతమం ఏవం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గతో – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’తి [భగవా (సీ. స్యా కం. పీ.) ఇదం సుత్తవణ్ణనాయ అట్ఠకథాయ సంసన్దేతబ్బం పారా. ౧; దీ. ని. ౧.౨౫౫ పస్సితబ్బం]. సో ఇమం లోకం సదేవకం సమారకం సబ్రహ్మకం సస్సమణబ్రాహ్మణిం పజం సదేవమనుస్సం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేతి. సో ధమ్మం దేసేతి ఆదికల్యాణం మజ్ఝేకల్యాణం పరియోసానకల్యాణం సాత్థం సబ్యఞ్జనం, కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం పకాసేతి. సాధు ఖో పన తథారూపానం అరహతం దస్సనం హోతీ’’తి.

అథ ఖో వేనాగపురికా బ్రాహ్మణగహపతికా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా అప్పేకచ్చే భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు, అప్పేకచ్చే భగవతా సద్ధిం సమ్మోదింసు, సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు, అప్పేకచ్చే యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు, అప్పేకచ్చే నామగోత్తం సావేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు, అప్పేకచ్చే తుణ్హీభూతా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో వేనాగపురికో వచ్ఛగోత్తో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘అచ్ఛరియం, భో గోతమ, అబ్భుతం, భో గోతమ! యావఞ్చిదం భోతో గోతమస్స విప్పసన్నాని ఇన్ద్రియాని, పరిసుద్ధో ఛవివణ్ణో పరియోదాతో. సేయ్యథాపి, భో గోతమ, సారదం బదరపణ్డుం [మణ్డం (క.)] పరిసుద్ధం హోతి పరియోదాతం; ఏవమేవం భోతో గోతమస్స విప్పసన్నాని ఇన్ద్రియాని పరిసుద్ధో ఛవివణ్ణో పరియోదాతో. సేయ్యథాపి, భో గోతమ, తాలపక్కం సమ్పతి బన్ధనా పముత్తం [ముత్తం (సీ. పీ. క.)] పరిసుద్ధం హోతి పరియోదాతం; ఏవమేవం భోతో గోతమస్స విప్పసన్నాని ఇన్ద్రియాని పరిసుద్ధో ఛవివణ్ణో పరియోదాతో. సేయ్యథాపి, భో గోతమ, నేక్ఖం [నిక్ఖం-ఇతిపి (మ. ని. ౩.౧౬౮)] జమ్బోనదం దక్ఖకమ్మారపుత్తసుపరికమ్మకతం ఉక్కాముఖే సుకుసలసమ్పహట్ఠం పణ్డుకమ్బలే నిక్ఖిత్తం భాసతే చ తపతే చ విరోచతి చ; ఏవమేవం భోతో గోతమస్స విప్పసన్నాని ఇన్ద్రియాని పరిసుద్ధో ఛవివణ్ణో పరియోదాతో. యాని తాని, భో గోతమ, ఉచ్చాసయనమహాసయనాని, సేయ్యథిదం – ఆసన్ది పల్లఙ్కో గోనకో చిత్తకో పటికా పటలికా తూలికా వికతికా ఉద్దలోమీ ఏకన్తలోమీ కట్టిస్సం కోసేయ్యం కుత్తకం హత్థత్థరం అస్సత్థరం రథత్థరం అజినప్పవేణీ కదలిమిగపవరపచ్చత్థరణం [కాదలిమిగపవరపచ్చత్థరణం (సీ.)] సఉత్తరచ్ఛదం ఉభతోలోహితకూపధానం, ఏవరూపానం నూన భవం గోతమో ఉచ్చాసయనమహాసయనానం నికామలాభీ అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ’’తి.

‘‘యాని ఖో పన తాని, బ్రాహ్మణ, ఉచ్చాసయనమహాసయనాని, సేయ్యథిదం – ఆసన్ది పల్లఙ్కో గోనకో చిత్తకో పటికా పటలికా తూలికా వికతికా ఉద్దలోమీ ఏకన్తలోమీ కట్టిస్సం కోసేయ్యం కుత్తకం హత్థత్థరం అస్సత్థరం రథత్థరం అజినప్పవేణీ కదలిమిగపవరపచ్చత్థరణం సఉత్తరచ్ఛదం ఉభతోలోహితకూపధానం. దుల్లభాని తాని పబ్బజితానం లద్ధా చ పన [లద్ధాని చ (సీ. స్యా. కం.), లద్ధా చ (పీ.)] న కప్పన్తి.

‘‘తీణి ఖో, ఇమాని, బ్రాహ్మణ, ఉచ్చాసయనమహాసయనాని, యేసాహం ఏతరహి నికామలాభీ అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ. కతమాని తీణి? దిబ్బం ఉచ్చాసయనమహాసయనం, బ్రహ్మం ఉచ్చాసయనమహాసయనం, అరియం ఉచ్చాసయనమహాసయనం. ఇమాని ఖో, బ్రాహ్మణ, తీణి ఉచ్చాసయనమహాసయనాని, యేసాహం ఏతరహి నికామలాభీ అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ’’తి.

‘‘కతమం పన తం, భో గోతమ, దిబ్బం ఉచ్చాసయనమహాసయనం, యస్స భవం గోతమో ఏతరహి నికామలాభీ అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ’’తి? ‘‘ఇధాహం, బ్రాహ్మణ, యం గామం వా నిగమం వా ఉపనిస్సాయ విహరామి, సో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ తమేవ గామం వా నిగమం వా పిణ్డాయ పవిసామి. సో పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో వనన్తఞ్ఞేవ పవిసామి [పచారయామి (సీ. స్యా. కం.)]. సో యదేవ తత్థ హోన్తి తిణాని వా పణ్ణాని వా తాని ఏకజ్ఝం సఙ్ఘరిత్వా నిసీదామి పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా. సో వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి; వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం సమాధిజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి; పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖకో చ విహరామి సతో చ సమ్పజానో సుఖఞ్చ కాయేన పటిసంవేదేమి, యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి – ‘ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీ’తి తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి; సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి. సో చే అహం, బ్రాహ్మణ, ఏవంభూతో చఙ్కమామి, దిబ్బో మే ఏసో తస్మిం సమయే చఙ్కమో హోతి. సో చే అహం, బ్రాహ్మణ, ఏవంభూతో తిట్ఠామి, దిబ్బం మే ఏతం తస్మిం సమయే ఠానం హోతి. సో చే అహం, బ్రాహ్మణ, ఏవంభూతో నిసీదామి, దిబ్బం మే ఏతం తస్మిం సమయే ఆసనం హోతి. సో చే అహం, బ్రాహ్మణ, ఏవంభూతో సేయ్యం కప్పేమి, దిబ్బం మే ఏతం తస్మిం సమయే ఉచ్చాసయనమహాసయనం హోతి. ఇదం ఖో, బ్రాహ్మణ, దిబ్బం ఉచ్చాసయనమహాసయనం, యస్సాహం ఏతరహి నికామలాభీ అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ’’తి.

‘‘అచ్ఛరియం, భో గోతమ, అబ్భుతం, భో గోతమ! కో చఞ్ఞో ఏవరూపస్స దిబ్బస్స ఉచ్చాసయనమహాసయనస్స నికామలాభీ భవిస్సతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ, అఞ్ఞత్ర భోతా గోతమేన!

‘‘కతమం పన తం, భో గోతమ, బ్రహ్మం ఉచ్చాసయనమహాసయనం, యస్స భవం గోతమో ఏతరహి నికామలాభీ అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ’’తి? ‘‘ఇధాహం, బ్రాహ్మణ, యం గామం వా నిగమం వా ఉపనిస్సాయ విహరామి, సో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ తమేవ గామం వా నిగమం వా పిణ్డాయ పవిసామి. సో పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో వనన్తఞ్ఞేవ పవిసామి. సో యదేవ తత్థ హోన్తి తిణాని వా పణ్ణాని వా తాని ఏకజ్ఝం సఙ్ఘరిత్వా నిసీదామి పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా. సో మేత్తాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరామి, తథా దుతియం, తథా తతియం, తథా చతుత్థం, ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం మేత్తాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్ఝేన [అబ్యాపజ్ఝేన (సబ్బత్థ)] ఫరిత్వా విహరామి. కరుణాసహగతేన చేతసా…పే… ముదితాసహగతేన చేతసా…పే… ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరామి, తథా దుతియం, తథా తతియం, తథా చతుత్థం [చతుత్థిం (సీ.)], ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్ఝేన ఫరిత్వా విహరామి. సో చే అహం, బ్రాహ్మణ, ఏవంభూతో చఙ్కమామి, బ్రహ్మా మే ఏసో తస్మిం సమయే చఙ్కమో హోతి. సో చే అహం, బ్రాహ్మణ, ఏవంభూతో తిట్ఠామి…పే… నిసీదామి…పే… సేయ్యం కప్పేమి, బ్రహ్మం మే ఏతం తస్మిం సమయే ఉచ్చాసయనమహాసయనం హోతి. ఇదం ఖో, బ్రాహ్మణ, బ్రహ్మం ఉచ్చాసయనమహాసయనం, యస్సాహం ఏతరహి నికామలాభీ అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ’’తి.

‘‘అచ్ఛరియం, భో గోతమ, అబ్భుతం, భో గోతమ! కో చఞ్ఞో ఏవరూపస్స బ్రహ్మస్స ఉచ్చాసయనమహాసయనస్స నికామలాభీ భవిస్సతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ, అఞ్ఞత్ర భోతా గోతమేన!

‘‘కతమం పన తం, భో గోతమ, అరియం ఉచ్చాసయనమహాసయనం, యస్స భవం గోతమో ఏతరహి నికామలాభీ అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ’’తి? ‘‘ఇధాహం, బ్రాహ్మణ, యం గామం వా నిగమం వా ఉపనిస్సాయ విహరామి, సో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ తమేవ గామం వా నిగమం వా పిణ్డాయ పవిసామి. సో పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో వనన్తఞ్ఞేవ పవిసామి. సో యదేవ తత్థ హోన్తి తిణాని వా పణ్ణాని వా తాని ఏకజ్ఝం సఙ్ఘరిత్వా నిసీదామి పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా. సో ఏవం జానామి – ‘రాగో మే పహీనో ఉచ్ఛిన్నమూలో తాలావత్థుకతో అనభావంకతో ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మో; దోసో మే పహీనో ఉచ్ఛిన్నమూలో తాలావత్థుకతో అనభావఙ్కతో ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మో; మోహో మే పహీనో ఉచ్ఛిన్నమూలో తాలావత్థుకతో అనభావఙ్కతో ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మో’. సో చే అహం, బ్రాహ్మణ, ఏవంభూతో చఙ్కమామి, అరియో మే ఏసో తస్మిం సమయే చఙ్కమో హోతి. సో చే అహం, బ్రాహ్మణ, ఏవంభూతో తిట్ఠామి…పే… నిసీదామి…పే… సేయ్యం కప్పేమి, అరియం మే ఏతం తస్మిం సమయే ఉచ్చాసయనమహాసయనం హోతి. ఇదం ఖో, బ్రాహ్మణ, అరియం ఉచ్చాసయనమహాసయనం, యస్సాహం ఏతరహి నికామలాభీ అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ’’తి.

‘‘అచ్ఛరియం, భో గోతమ, అబ్భుతం, భో గోతమ! కో చఞ్ఞో ఏవరూపస్స అరియస్స ఉచ్చాసయనమహాసయనస్స నికామలామీ భవిస్సతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ, అఞ్ఞత్ర భోతా గోతమేన!

‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ, అభిక్కన్తం, భో గోతమ! సేయ్యథాపి, భో గోతమ, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య – ‘చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీ’తి; ఏవమేవం ఖో భోతా గోతమేన అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏతే మయం భవన్తం గోతమం సరణం గచ్ఛామ ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకే నో భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతే సరణం గతే’’తి. తతియం.