౧౦. సఙ్గారవసుత్తం

౬౧. అథ ఖో సఙ్గారవో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సఙ్గారవో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘మయమస్సు, భో గోతమ, బ్రాహ్మణా నామ. యఞ్ఞం యజామపి యజాపేమపి. తత్ర, భో గోతమ, యో చేవ యజతి [యో చేవ యఞ్ఞం యజతి (స్యా. కం.)] యో చ యజాపేతి సబ్బే తే అనేకసారీరికం పుఞ్ఞప్పటిపదం పటిపన్నా హోన్తి, యదిదం యఞ్ఞాధికరణం. యో పనాయం, భో గోతమ, యస్స వా తస్స వా కులా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో ఏకమత్తానం దమేతి, ఏకమత్తానం సమేతి, ఏకమత్తానం పరినిబ్బాపేతి, ఏవమస్సాయం ఏకసారీరికం పుఞ్ఞప్పటిపదం పటిపన్నో హోతి, యదిదం పబ్బజ్జాధికరణ’’న్తి.

‘‘తేన హి, బ్రాహ్మణ, తఞ్ఞేవేత్థ పటిపుచ్ఛిస్సామి. యథా తే ఖమేయ్య తథా నం బ్యాకరేయ్యాసి. తం కిం మఞ్ఞసి, బ్రాహ్మణ, ఇధ తథాగతో లోకే ఉప్పజ్జతి అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా. సో ఏవమాహ – ‘ఏథాయం మగ్గో అయం పటిపదా యథాపటిపన్నో అహం అనుత్తరం బ్రహ్మచరియోగధం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేమి; ఏథ [ఏతం (క.)], తుమ్హేపి తథా పటిపజ్జథ, యథాపటిపన్నా తుమ్హేపి అనుత్తరం బ్రహ్మచరియోగధం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్సథా’తి. ఇతి అయఞ్చేవ [సయం చేవ (క.)] సత్థా ధమ్మం దేసేతి, పరే చ తథత్థాయ పటిపజ్జన్తి, తాని ఖో పన హోన్తి అనేకానిపి సతాని అనేకానిపి సహస్సాని అనేకానిపి సతసహస్సాని.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, బ్రాహ్మణ, ఇచ్చాయం ఏవం సన్తే ఏకసారీరికా వా పుఞ్ఞప్పటిపదా హోతి అనేకసారీరికా వా, యదిదం పబ్బజ్జాధికరణ’’న్తి? ‘‘ఇచ్చాయమ్పి [ఇచ్చాయన్తే (క.)], భో గోతమ, ఏవం సన్తే అనేకసారీరికా పుఞ్ఞప్పటిపదా హోతి, యదిదం పబ్బజ్జాధికరణ’’న్తి.

ఏవం వుత్తే ఆయస్మా ఆనన్దో సఙ్గారవం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచ – ‘‘ఇమాసం తే, బ్రాహ్మణ, ద్విన్నం పటిపదానం కతమా పటిపదా ఖమతి అప్పత్థతరా చ అప్పసమారమ్భతరా చ మహప్ఫలతరా చ మహానిసంసతరా చా’’తి? ఏవం వుత్తే సఙ్గారవో బ్రాహ్మణో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘సేయ్యథాపి భవం గోతమో భవం చానన్దో. ఏతే మే పుజ్జా, ఏతే మే పాసంసా’’తి.

దుతియమ్పి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో సఙ్గారవం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచ – ‘‘న ఖో త్యాహం, బ్రాహ్మణ, ఏవం పుచ్ఛామి – ‘కే వా తే పుజ్జా కే వా తే పాసంసా’తి? ఏవం ఖో త్యాహం, బ్రాహ్మణ, పుచ్ఛామి – ‘ఇమాసం తే, బ్రాహ్మణ, ద్విన్నం పటిపదానం కతమా పటిపదా ఖమతి అప్పత్థతరా చ అప్పసమారమ్భతరా చ మహప్ఫలతరా చ మహానిసంసతరా చా’’’తి? దుతియమ్పి ఖో సఙ్గారవో బ్రాహ్మణో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘సేయ్యథాపి భవం గోతమో భవం చానన్దో. ఏతే మే పుజ్జా, ఏతే మే పాసంసా’’తి.

తతియమ్పి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో సఙ్గారవం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచ – ‘‘న ఖో త్యాహం, బ్రాహ్మణ, ఏవం పుచ్ఛామి – ‘కే వా తే పుజ్జా కే వా తే పాసంసా’తి? ఏవం ఖో త్యాహం, బ్రాహ్మణ, పుచ్ఛామి – ‘ఇమాసం తే, బ్రాహ్మణ, ద్విన్నం పటిపదానం కతమా పటిపదా ఖమతి అప్పత్థతరా చ అప్పసమారమ్భతరా చ మహప్ఫలతరా చ మహానిసంసతరా చా’’’తి? తతియమ్పి ఖో సఙ్గారవో బ్రాహ్మణో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘సేయ్యథాపి భవం గోతమో భవం చానన్దో. ఏతే మే పుజ్జా, ఏతే మే పాసంసా’’తి.

అథ ఖో భగవతో ఏతదహోసి – ‘‘యావ తతియమ్పి ఖో సఙ్గారవో బ్రాహ్మణో ఆనన్దేన సహధమ్మికం పఞ్హం పుట్ఠో సంసాదేతి [మ. ని. ౧.౩౩౭] నో విస్సజ్జేతి. యంనూనాహం పరిమోచేయ్య’’న్తి. అథ ఖో భగవా సఙ్గారవం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచ – ‘‘కా న్వజ్జ, బ్రాహ్మణ, రాజన్తేపురే రాజపురిసానం [రాజపరిసాయం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] సన్నిసిన్నానం సన్నిపతితానం అన్తరాకథా ఉదపాదీ’’తి? ‘‘అయం ఖ్వజ్జ, భో గోతమ, రాజన్తేపురే రాజపురిసానం సన్నిసిన్నానం సన్నిపతితానం అన్తరాకథా ఉదపాది – ‘పుబ్బే సుదం అప్పతరా చేవ భిక్ఖూ అహేసుం బహుతరా చ ఉత్తరి మనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం దస్సేసుం; ఏతరహి పన బహుతరా చేవ భిక్ఖూ అప్పతరా చ ఉత్తరి మనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం దస్సేన్తీ’తి. అయం ఖ్వజ్జ, భో గోతమ, రాజన్తేపురే రాజపురిసానం సన్నిసిన్నానం సన్నిపతితానం అన్తరాకథా ఉదపాదీ’’తి.

[పటి. మ. ౩.౩౦; దీ. ని. ౧.౪౮౩] ‘‘తీణి ఖో ఇమాని, బ్రాహ్మణ, పాటిహారియాని. కతమాని తీణి? ఇద్ధిపాటిహారియం, ఆదేసనాపాటిహారియం, అనుసాసనీపాటిహారియం. కతమఞ్చ, బ్రాహ్మణ, ఇద్ధిపాటిహారియం? ఇధ, బ్రాహ్మణ, ఏకచ్చో అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోతి – ‘ఏకోపి హుత్వా బహుధా హోతి, బహుధాపి హుత్వా ఏకో హోతి; ఆవిభావం, తిరోభావం; తిరోకుట్టం తిరోపాకారం తిరోపబ్బతం అసజ్జమానో గచ్ఛతి, సేయ్యథాపి ఆకాసే; పథవియాపి ఉమ్ముజ్జనిముజ్జం కరోతి, సేయ్యథాపి ఉదకే; ఉదకేపి అభిజ్జమానే గచ్ఛతి, సేయ్యథాపి పథవియం; ఆకాసేపి పల్లఙ్కేన కమతి, సేయ్యథాపి పక్ఖీ సకుణో; ఇమేపి చన్దిమసూరియే ఏవంమహిద్ధికే ఏవంమహానుభావే పాణినా పరిమసతి [పరామసతి (దీ. ని. ౧.౪౮౪; పటి. మ. ౧.౧౦౨] పరిమజ్జతి, యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేతి’. ఇదం వుచ్చతి, బ్రాహ్మణ, ఇద్ధిపాటిహారియం.

‘‘కతమఞ్చ, బ్రాహ్మణ, ఆదేసనాపాటిహారియం? ఇధ, బ్రాహ్మణ, ఏకచ్చో నిమిత్తేన ఆదిసతి – ‘ఏవమ్పి తే మనో, ఇత్థమ్పి తే మనో, ఇతిపి తే చిత్త’న్తి. సో బహుం చేపి ఆదిసతి తథేవ తం హోతి, నో అఞ్ఞథా.

‘‘ఇధ పన, బ్రాహ్మణ, ఏకచ్చో న హేవ ఖో నిమిత్తేన ఆదిసతి, అపి చ ఖో మనుస్సానం వా అమనుస్సానం వా దేవతానం వా సద్దం సుత్వా ఆదిసతి – ‘ఏవమ్పి తే మనో, ఇత్థమ్పి తే మనో, ఇతిపి తే చిత్త’న్తి. సో బహుం చేపి ఆదిసతి తథేవ తం హోతి, నో అఞ్ఞథా.

‘‘ఇధ పన, బ్రాహ్మణ, ఏకచ్చో న హేవ ఖో నిమిత్తేన ఆదిసతి నపి మనుస్సానం వా అమనుస్సానం వా దేవతానం వా సద్దం సుత్వా ఆదిసతి, అపి చ ఖో వితక్కయతో విచారయతో వితక్కవిప్ఫారసద్దం సుత్వా ఆదిసతి – ‘ఏవమ్పి తే మనో, ఇత్థమ్పి తే మనో, ఇతిపి తే చిత్త’న్తి. సో బహుం చేపి ఆదిసతి తథేవ తం హోతి, నో అఞ్ఞథా.

‘‘ఇధ పన, బ్రాహ్మణ, ఏకచ్చో న హేవ ఖో నిమిత్తేన ఆదిసతి, నపి మనుస్సానం వా అమనుస్సానం వా దేవతానం వా సద్దం సుత్వా ఆదిసతి, నపి వితక్కయతో విచారయతో వితక్కవిప్ఫారసద్దం సుత్వా ఆదిసతి, అపి చ ఖో అవితక్కం అవిచారం సమాధిం సమాపన్నస్స చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానాతి – ‘యథా ఇమస్స భోతో మనోసఙ్ఖారా పణిహితా ఇమస్స చిత్తస్స అనన్తరా అముం నామ వితక్కం వితక్కేస్సతీ’తి. సో బహుం చేపి ఆదిసతి తథేవ తం హోతి, నో అఞ్ఞథా. ఇదం వుచ్చతి, బ్రాహ్మణ, ఆదేసనాపాటిహారియం.

‘‘కతమఞ్చ, బ్రాహ్మణ, అనుసాసనీపాటిహారియం? ఇధ, బ్రాహ్మణ, ఏకచ్చో ఏవమనుసాసతి – ‘ఏవం వితక్కేథ, మా ఏవం వితక్కయిత్థ; ఏవం మనసి కరోథ, మా ఏవం మనసాకత్థ; ఇదం పజహథ, ఇదం ఉపసమ్పజ్జ విహరథా’తి. ఇదం వుచ్చతి, బ్రాహ్మణ, అనుసాసనీపాటిహారియం. ఇమాని ఖో, బ్రాహ్మణ, తీణి పాటిహారియాని. ఇమేసం తే, బ్రాహ్మణ, తిణ్ణం పాటిహారియానం కతమం పాటిహారియం ఖమతి అభిక్కన్తతరఞ్చ పణీతతరఞ్చా’’తి?

‘‘తత్ర, భో గోతమ, యదిదం [యమిదం (స్యా. కం. పీ.)] పాటిహారియం ఇధేకచ్చో అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోతి…పే… యావ బ్రాహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేతి, ఇదం, భో గోతమ, పాటిహారియం యోవ [యో చ (స్యా. కం. పీ. క.)] నం కరోతి సోవ [సోచ చ (స్యా. కం పీ. క.)] నం పటిసంవేదేతి, యోవ [యో చ (స్యా. కం. పీ. క.)] నం కరోతి తస్సేవ [తస్సమేవ (సీ. క.), తస్స చేవ (స్యా. కం. పీ.)] తం హోతి. ఇదం మే, భో గోతమ, పాటిహారియం మాయాసహధమ్మరూపం వియ ఖాయతి.

‘‘యమ్పిదం, భో గోతమ, పాటిహారియం ఇధేకచ్చో నిమిత్తేన ఆదిసతి – ‘ఏవమ్పి తే మనో, ఇత్థమ్పి తే మనో, ఇతిపి తే చిత్త’న్తి, సో బహుం చేపి ఆదిసతి తథేవ తం హోతి, నో అఞ్ఞథా. ఇధ పన, భో గోతమ, ఏకచ్చో న హేవ ఖో నిమిత్తేన ఆదిసతి, అపి చ ఖో మనుస్సానం వా అమనుస్సానం వా దేవతానం వా సద్దం సుత్వా ఆదిసతి…పే… నపి మనుస్సానం వా అమనుస్సానం వా దేవతానం వా సద్దం సుత్వా ఆదిసతి, అపి చ ఖో వితక్కయతో విచారయతో వితక్కవిప్ఫారసద్దం సుత్వా ఆదిసతి…పే… నపి వితక్కయతో విచారయతో వితక్కవిప్ఫారసద్దం సుత్వా ఆదిసతి, అపి చ ఖో అవితక్కం అవిచారం సమాధిం సమాపన్నస్స చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానాతి – ‘యథా ఇమస్స భోతో మనోసఙ్ఖారా పణిహితా ఇమస్స చిత్తస్స అనన్తరా అమ్హం నామ వితక్కం వితక్కేస్సతీ’తి, సో బహుం చేపి ఆదిసతి తథేవ తం హోతి, నో అఞ్ఞథా. ఇదమ్పి, భో గోతమ, పాటిహారియం యోవ నం కరోతి సోవ నం పటిసంవేదేతి, యోవ నం కరోతి తస్సేవ తం హోతి. ఇదమ్పి మే, భో గోతమ, పాటిహారియం మాయాసహధమ్మరూపం వియ ఖాయతి.

‘‘యఞ్చ ఖో ఇదం, భో గోతమ, పాటిహారియం ఇధేకచ్చో ఏవం అనుసాసతి – ‘ఏవం వితక్కేథ, మా ఏవం వితక్కయిత్థ; ఏవం మనసి కరోథ, మా ఏవం మనసాకత్థ; ఇదం పజహథ, ఇదం ఉపసమ్పజ్జ విహరథా’తి. ఇదమేవ, భో గోతమ, పాటిహారియం ఖమతి ఇమేసం తిణ్ణం పాటిహారియానం అభిక్కన్తతరఞ్చ పణీతతరఞ్చ.

‘‘అచ్ఛరియం, భో గోతమ, అబ్భుతం, భో గోతమ! యావసుభాసితమిదం భోతా గోతమేన ఇమేహి చ మయం తీహి పాటిహారియేహి సమన్నాగతం భవన్తం గోతమం ధారేమ. భవఞ్హి గోతమో అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోతి…పే… యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేతి, భవఞ్హి గోతమో అవితక్కం అవిచారం సమాధిం సమాపన్నస్స చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానాతి – ‘యథా ఇమస్స భోతో మనోసఙ్ఖారా పణిహితా ఇమస్స చిత్తస్స అనన్తరా అముం నామ వితక్కం వితక్కేస్సతీ’తి. భవఞ్హి గోతమో ఏవమనుసాసతి – ‘ఏవం వితక్కేథ, మా ఏవం వితక్కయిత్థ; ఏవం మనసి కరోథ, మా ఏవం మనసాకత్థ; ఇదం పజహథ, ఇదం ఉపసమ్పజ్జ విహరథా’’’తి.

‘‘అద్ధా ఖో త్యాహం, బ్రాహ్మణ, ఆసజ్జ ఉపనీయ వాచా భాసితా; అపి చ త్యాహం బ్యాకరిస్సామి. అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోమి…పే… యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేమి. అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, అవితక్కం అవిచారం సమాధిం సమాపన్నస్స చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానామి – ‘యథా ఇమస్స భోతో మనోసఙ్ఖారా పణిహితా, ఇమస్స చిత్తస్స అనన్తరా అముం నామ వితక్కం వితక్కేస్సతీ’తి. అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, ఏవమనుసాసామి – ‘ఏవం వితక్కేథ, మా ఏవం వితక్కయిత్థ; ఏవం మనసి కరోథ, మా ఏవం మనసాకత్థ; ఇదం పజహథ, ఇదం ఉపసమ్పజ్జ విహరథా’’’తి.

‘‘అత్థి పన, భో గోతమ, అఞ్ఞో ఏకభిక్ఖుపి యో ఇమేహి తీహి పాటిహారియేహి సమన్నాగతో, అఞ్ఞత్ర భోతా గోతమేనా’’తి? ‘‘న ఖో, బ్రాహ్మణ, ఏకంయేవ సతం న ద్వే సతాని న తీణి సతాని న చత్తారి సతాని న పఞ్చ సతాని, అథ ఖో భియ్యోవ, యే [తే (క.) పస్స మ. ని. ౨.౧౯౫] భిక్ఖూ ఇమేహి తీహి పాటిహారియేహి సమన్నాగతా’’తి. ‘‘కహం పన, భో గోతమ, ఏతరహి తే భిక్ఖూ విహరన్తీ’’తి? ‘‘ఇమస్మింయేవ ఖో, బ్రాహ్మణ, భిక్ఖుసఙ్ఘే’’తి.

‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ, అభిక్కన్తం, భో గోతమ! సేయ్యథాపి భో గోతమ, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య – ‘చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీ’తి, ఏవమేవం భోతా గోతమేన అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం భవన్తం గోతమం సరణం గచ్ఛామి, ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి. దసమం.

బ్రాహ్మణవగ్గో పఠమో.