அப்³யாகதபத³ம்

அஹேதுககுஸலவிபாகவண்ணனா

431. காமாவசர…பே… ஆதி³ வுத்தந்தி ஏத்த² ஆதி³-ஸத்³தே³ன ‘‘உபசிதத்தா’’தி பத³ம் ஸங்க³ய்ஹதி ‘‘அஸாதா⁴ரணகம்மபச்சயவஸேனா’’தி வுத்தத்தா. ‘‘உபசிதத்தாதி லத்³தா⁴ஸேவனத்தா’’தி கேசி வத³ந்தி, தம் பட²மஜவனஸ்ஸ ந யுஜ்ஜதி அனாஸேவனத்தா. ததா² ச ஸதி தஸ்ஸ விபாகதா³னமேவ ந ஸியாதி ததோ அஞ்ஞதா² அத்த²ம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘யதா²’’திஆதி³மாஹ. தத்த² விபாகாபி⁴முக²ந்தி விபாகதா³னாபி⁴முக²ம் கதோகாஸம். கதோகாஸதா ச அனாதி³ம்ஹி ஸம்ஸாரே அனேகேஸம் கம்மானம் கதானம் அத்தி²தாய பரஸ்ஸ படிபா³ஹனேன ஹோதீதி ‘‘அஞ்ஞஸ்ஸ விபாகம் படிபா³ஹித்வா’’திஆதி³ வுத்தம். வட்³டி⁴ததா ச ஸகம்மஸ்ஸ ப³லதா³னஸமத்த²தாவஸேன அத்தனோ காரணேஹி அபி⁴ஸங்க²ததா. அஸாதா⁴ரணேன நாமம் உத்³த⁴டம் ‘‘பே⁴ரீஸத்³தோ³ யவங்குரோ’’தி யதா². விஞ்ஞாணானந்தி சக்கு²விஞ்ஞாணாதீ³னம். விஸேஸபச்சயத்தாதி அதி⁴கபச்சயத்தா.

சக்கு²ஸன்னிஸ்ஸிதஞ்ச தம் ரூபவிஜானனஞ்சாதி ஏதேன ஸமானாதி⁴கரணதம் ஸமாஸஸ்ஸ த³ஸ்ஸேந்தோ தத்த² ச ‘‘சக்கு²ஸன்னிஸ்ஸித’’ந்திஆதி³பத³த்³வயஸ்ஸ நீலுப்பலஸத்³தா³தீ³னம் விய அஞ்ஞமஞ்ஞவிஸேஸனவிஸேஸிதப்³ப³பா⁴வமாஹ. அஞ்ஞவிஞ்ஞாணந்தி ரூபாரம்மணம் மனோவிஞ்ஞாணம். ரூபம்யேவாரம்மணந்தி பன அத்தே² தி³ப்³ப³சக்கு²விஞ்ஞாணம் த³ட்ட²ப்³ப³ம் தம்ஸதி³ஸானம் தது³பசாரம் கத்வா யதா² ‘‘ஸா ஏவ தித்திரீ தானி ஏவ ஓஸதா⁴னீ’’தி. ஜா²னபச்சயத்தாபா⁴வே ந ஜா²னங்க³தா நத்தீ²தி பஞ்சவிஞ்ஞாணேஸு உபேக்கா²தீ³னம் உபசரிதஜா²னங்க³தம் ஸாதே⁴தி. ந ஹி ஜா²னங்கா³னம் ஜா²னபச்சயதம் வத்வா தேஸம் ஜா²னபச்சயபா⁴வோ படிக்கி²த்தோதி. யதி³ ஏவம் பஞ்சவிஞ்ஞாணேஸு உபேக்கா²த³யோ ஜா²னராஸிட்டா²னே ந வத்தப்³பா³ ஸியுந்தி ஆஹ ‘‘ஜா²னபச்சயத்தாபா⁴வே’’திஆதி³. உபேக்கா²தி³பா⁴வதோதி உபேக்கா²ஸுக²து³க்கே²கக்³க³தாபா⁴வதோ. அஞ்ஞட்டா²னாபா⁴வதோதி சித்தட்டி²திம் ஏவ ஸந்தா⁴ய வுத்தம்.

436. அகுஸலம் ப⁴வங்க³னிஸ்ஸந்தே³ன ‘‘பண்ட³ர’’ந்தி வுச்சதி, ப⁴வங்கே³ அபண்ட³ரே தம்மூலிகா குதோ அகுஸலஸ்ஸ பண்ட³ரதாதி ‘‘அகுஸலஸ்ஸ சா’’தி வுத்தம். பண்ட³ரதாய காரணம் வத்தப்³ப³ம், யதி³ அஞ்ஞகாரணா பண்ட³ரதா, ஸபா⁴வோவாயந்தி சித்தஸ்ஸ அகிலேஸஸபா⁴வதாய வுத்தம், ந சேத்த² ப²ஸ்ஸாதீ³னம்பி பண்ட³ரதாபத்தி. யதோ த⁴ம்மானம் ஸபா⁴வகிச்சவிஸேஸஞ்ஞுனா ப⁴க³வதா விஞ்ஞாணம்யேவ ததா² நித்³தி³ட்ட²ந்தி.

439. அனதிக்கமனேன பா⁴வனாய. பஸாத³க⁴ட்டனம் விஸயஸ்ஸ யோக்³யதே³ஸே அவட்டா²னந்தி ‘‘பஸாத³ம் க⁴ட்டேத்வா ஆபாத²ம் க³ந்த்வா’’தி வுத்தம். மஹாபூ⁴தேஸு படிஹஞ்ஞதீதி ஏத்த² ந ஸயம் கிஞ்சி படிஹஞ்ஞதி, நாபி கேனசி படிஹஞ்ஞீயதி அபோ²ட்ட²ப்³ப³ஸபா⁴வத்தா. விஸயவிஸயீபூ⁴தம் பன அபி⁴முக²பா⁴வப்பத்தியா விஞ்ஞாணுப்பத்தியா ஹேதுதாய விஸிட்ட²பா⁴வப்பத்தம் படிஹதபடிகா⁴தகபா⁴வேன வோஹரீயதி, தஸ்மா தேஸு ஸப்படிக⁴வோஹாரோ. ‘‘உபாதா³ரூபம் க⁴ட்டேதீதி ஏவமாதி³ ச உபசாரவஸேனேவ வேதி³தப்³ப³ம். மஹாபூ⁴தாரம்மணேன பன காயப்பஸாத³னிஸ்ஸயபூ⁴தேஸு மஹாபூ⁴தேஸு க⁴ட்டியமானேஸு பஸாதோ³பி க⁴ட்டிதோ ஏவ நாம ஹோதீதி வத்வா வீமம்ஸிதப்³ப³’’ந்தி வத³ந்தி. யதா²தி⁴ப்பேதேன ஏகதே³ஸஸாமஞ்ஞேன உபமாவசனதோ நிஸ்ஸிதனிஸ்ஸயக⁴ட்டனானம் ஸதிபி புப்³பா³பரபா⁴வே உபமத்தே உபமாபா⁴வேன க³ஹேதப்³ப³பா⁴வம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘உப⁴யக⁴ட்டனத³ஸ்ஸனத்த²’’ந்தி ஆஹ.

455. த³ஸ்ஸனாதி³ப்பவத்திபா⁴வதோதி மனோதா⁴துமனோவிஞ்ஞாணதா⁴தூனம் அத³ஸ்ஸனாதி³தாய ஸா ஏதேஸம் ஏவ விஸேஸோ. அனஞ்ஞனிஸ்ஸயமனோபுப்³ப³ங்க³மதாயாதி அஞ்ஞனிஸ்ஸயமனோபுப்³ப³ங்க³மத்தாபா⁴வதோ. அஞ்ஞனிஸ்ஸயவிஞ்ஞாணஸ்ஸ அனந்தரபச்சயத்தாபா⁴வேனாதி இமினா கிரியாமனோதா⁴துதோபி விஸேஸஸ்ஸ வுத்தத்தா ‘‘மனோத்³வாரனிக்³க³மனமுக²பா⁴வாபா⁴வதோ’’தி வுத்தம், ந வுத்தம் ‘‘நிக்³க³மனபவேஸமுக²பா⁴வாபா⁴வதோ’’தி. திவிதே⁴னபி ஹி மனோதா⁴துவிஞ்ஞாணதா⁴தூஹி மனோவிஞ்ஞாணதா⁴துயா விஸேஸோ த³ஸ்ஸிதோதி. ததோ ஏவ விஜானனவிஸேஸவிரஹதோயேவ. யதி³ மனோதா⁴து ‘‘மனோவிஞ்ஞாண’’ந்தி ந வுச்சதி, ச²விஞ்ஞாணகாயாதி கத²ம் மனோதா⁴துயா தத்த² ஸங்க³ஹோ ஹோதீதி? ஸங்க³ஹோ ஏவ பரியாயதே³ஸனத்தா. அத்தி² ஹி ஏஸ பரியாயோ ‘‘மனனமத்தம் விஞ்ஞாணம் மனோவிஞ்ஞாண’’ந்தி யதா² ‘‘மனனமத்தா தா⁴து மனோதா⁴தூ’’தி. அபிச வத்து²கிச்சேஹி மனோவிஞ்ஞாணஸபா⁴க³த்தா தஸ்ஸ உபரமுப்பாத³பா⁴வதோ அந்தாதி³பா⁴வதோ ச மனோவிஞ்ஞாணகாயஸங்க³ஹிதா மனோதா⁴து, ந ஸேஸவிஞ்ஞாணகாயஸங்க³ஹிதா அதம்ஸபா⁴க³த்தா, இத⁴ பன நிப்பரியாயகதத்தா மனஸோ ஸம்பூ⁴ய விஸிட்ட²மனோகிச்சயுத்தம் மனோவிஞ்ஞாணந்தி தத³பா⁴வதோ ‘‘மனோவிஞ்ஞாணந்திபி ந வுச்சதீ’’தி இமமேவத்த²ம் ஸாதே⁴தும் ‘‘ந ஹி தம் விஞ்ஞாணம் மனதோ’’திஆதி³ வுத்தம். தேன மனோதா⁴துயா நிப்பரியாயதோ மனோவிஞ்ஞாணகிச்சவிரஹம்யேவ த³ஸ்ஸேதி. த³ஸ்ஸனாதீ³னம் பனாதிஆதி³னா அஞ்ஞவிஞ்ஞாணவிது⁴ரம் மனோதா⁴துயா ச ஸபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி.

யதி³ ஜனகஸதி³ஸதா நாம மஹாவிபாகேஸு விதக்காதீ³னம் ஸம்மாஸங்கப்பாதி³தா, திஹேதுகதோ நிப்³ப³த்தானம் திஹேதுகானம், து³ஹேதுகதோ நிப்³ப³த்தானம் து³ஹேதுகானஞ்ச ப⁴வது ஸம்மாஸங்கப்பாதி³தா, திஹேதுகதோ பன நிப்³ப³த்தது³ஹேதுகானம் கத²ந்தி ஆஹ ‘‘தத்த² ஹீ’’திஆதி³. தம்ஸோதபதிததா ந ஸியா தஸ்ஸா அனானந்தரத்தா. ததோ ஏவ ஹீதிஆதி³னா வுத்தஸோதபதிதம் ஏவானந்தரேன வசனேன ஸமத்த²யதி. யதி³ விஜ்ஜமானானம்பி மனோதா⁴துஆதீ³ஸு விதக்காதீ³னம் பஞ்சவிஞ்ஞாணேஸு விய அக³ணனூபக³பா⁴வோ, ஏவம் ஸந்தே பட்டா²னே கத²ம் தேஸம் ஜா²னபச்சயதாவசனம். ‘‘அப்³யாகதோ த⁴ம்மோ அப்³யாகதஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ ஜா²னபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.431), ‘‘விபாகாப்³யாகதானி கிரியாப்³யாகதானி ஜா²னங்கா³னி ஸம்பயுத்தகானம் க²ந்தா⁴னம் சித்தஸமுட்டா²னானஞ்ச ரூபானம் ஜா²னபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.431) ஹி வுத்தம். பச்சனீயேபி ‘‘அப்³யாகதம் த⁴ம்மம் படிச்ச அப்³யாகதோ த⁴ம்மோ உப்பஜ்ஜதி ந ஜா²னபச்சயா, பஞ்சவிஞ்ஞாணஸஹிதம் ஏகம் க²ந்த⁴ம் படிச்ச தயோ க²ந்தா⁴’’திஆதி³னா (பட்டா². 1.1.98) பஞ்சவிஞ்ஞாணானி ஏவ உத்³த⁴டானி, ந மனோதா⁴துஆதீ³னீதி ஆஹ ‘‘ஜா²னபச்சயகிச்சமத்ததோ’’திஆதி³. ந ஹேத்த² ஜா²னங்கா³னம் ப³லவது³ப்³ப³லபா⁴வோ அதி⁴கதோ, அத² கோ² ஜா²னபச்சயபா⁴வமத்தந்தி அதி⁴ப்பாயோ.

469. ஸமானவத்து²கம் அனந்தரபச்சயம் லபி⁴த்வாதி த³ஸ்ஸனாதி³தோ மனோதா⁴துயா ச ப³லவபா⁴வே காரணவசனம். யதா²ரம்மணந்தி ஆரம்மணானுரூபம். யதி³ ஸமானனிஸ்ஸயதாய மனோதா⁴துதோ ப³லவதரத்தம் விபாகமனோவிஞ்ஞாணதா⁴துயா ஸோமனஸ்ஸஸஹக³தாய, வோட்ட²ப்³ப³னம் கத²ம் மஜ்ஜ²த்தவேத³னந்தி அனுயோக³ம் மனஸி கத்வா தஸ்ஸ ப³லவபா⁴வம் ஸம்படிச்சி²த்வா ஸந்ததிபரிணாமனப்³யாபாரவிஸேஸா ந ஸோமனஸ்ஸவேத³னந்தி பரிஹாரம் வத³ந்தோ ‘‘வோட்ட²ப்³ப³ன’’ந்திஆதி³மாஹ. விபாகோ விய அனுப⁴வனமேவ ந ஹோதீதி ஸதி ஸமத்த²தாய விபாகானம் ஏகந்தேன ஆரம்மணரஸானுப⁴வனதாய வுத்தம்.

அஹேதுககுஸலவிபாகவண்ணனா நிட்டி²தா.

அட்ட²மஹாவிபாகசித்தவண்ணனா

498. விபாகத⁴ம்மானம் கம்மத்³வாரம் வுத்தம் த்³வாரகதா²யம் ‘‘தேபூ⁴மககுஸலாகுஸலோ ஏகூனதிம்ஸவிதோ⁴ மனோ’’தி (த⁴. ஸ. அட்ட². மனோகம்மத்³வாரகதா²). பயோகே³னாதி அத்தனா பரேஹி வா கதேன உஸ்ஸாஹனபயோகே³ன. குஸலாகுஸலானி விய யேஸம் தம் ததா³ரம்மணம் அனுப³ந்த⁴பூ⁴தம். பட²மபஞ்சமசித்தானம் அஞ்ஞமஞ்ஞப³லவது³ப்³ப³லபா⁴வவிசாரேன து³தியச²ட்டா²தீ³னம்பி ஸோ விசாரிதோ ஹோதீதி ‘‘ஏதேஸு ப³லவம் து³ப்³ப³லஞ்ச விசாரேது’’ந்தி வுத்தம். யதா² ஸாலிஆதீ³னம் த²த்³த⁴முது³பூ⁴மிவஸேன திணாதீ³னம் அனீஹரணனீஹரணவஸேன உதுஆதி³அவஸேஸபச்சயானம் விபத்திஸம்பத்திவஸேன ச ப²லவிஸேஸயோகோ³, ஏவம் கம்மஸ்ஸ ஸுக³திது³க்³க³திவஸேன அவிஸுத்³த⁴விஸுத்³த⁴பயோக³வஸேன உபபத்தியா விபத்திஸம்பத்திவஸேன ச விஸிட்ட²ப²லதாய பரிணமனம், ஏவமேவ கி³ம்ஹவஸ்ஸகாலாதீ³ஸு பீ³ஜானம் ப²லவிஸேஸயோகோ³ விய தம்தம்காலவிஸேஸேன கம்மஸ்ஸ ப²லவிஸேஸயோகோ³ ஹோதீதி ஆஹ ‘‘காலவஸேன பரிணமதீ’’தி. ஸுக்கஸோணிதபச்சயானந்தி கம்மவிஸேஸபரிபா⁴விதஸந்தானுப்பன்னதாய ஸுக்கஸோணிதானம் ஆயுவிஸேஸஹேதுபா⁴வமாஹ ஸுக்கஸோணிதவஸேனபி வண்ணாதி³விஸேஸத³ஸ்ஸனதோ, யேன ‘‘பிதூனம் ஆகாரம் புத்தோ அனுவித³ஹதீ’’தி வுச்சதி. தம்மூலகானந்தி அப்பாயுகஸம்வத்தனியகம்மமூலகானம். ஆஹாராதீ³தி ஆதி³-ஸத்³தே³ன விஸமூபக்கமாத³யோ பரிக்³க³ண்ஹாதி.

விபாகுத்³தா⁴ரகதா²வண்ணனா

யதோ திஹேதுகாதி³கம்மதோ. யஸ்மிஞ்ச டா²னேதி படிஸந்தி⁴ஆதி³ட்டா²னே, ஸுக³திது³க்³க³தியம் வா. திஹேதுகதோ து³ஹேதுகம் அனிச்ச²ந்தோ படிஸந்தி⁴ந்தி அதி⁴ப்பாயோ. பவத்திவிபாகம் பன திஹேதுகதோ து³ஹேதுகம்பி இச்ச²தி ஏவ. ததா² ஹி வக்க²தி அட்ட²கதா²யம் ‘‘யம் புரிமாய ஹேதுகித்தனலத்³தி⁴யா ந யுஜ்ஜதீ’’தி (த⁴. ஸ. அட்ட². 498).

யே ‘‘தஸ்ஸேவ கம்மஸ்ஸ விபாகாவஸேஸேனா’’தி, ‘‘ஏகபுப்ப²ம் யஜித்வான, அஸீதி கப்பகோடியோ (தே²ரகா³. 96). து³க்³க³திம் நாபி⁴ஜானாமீ’’தி (அப. தே²ர 2.46.64) ச ஏவமாதி³வசனஸ்ஸ அதி⁴ப்பாயம் அஜானந்தா ‘‘கிம் நு கோ² ஏகேனபி கம்மேன அனேகா படிஸந்தி⁴ ஹோதீ’’தி, ‘‘தி³ஸ்வா குமாரம் ஸதபுஞ்ஞலக்க²ண’’ந்திஆதி³வசனஸ்ஸ (தீ³. நி. 3.205) அத்த²ம் அஸல்லக்கே²த்வா ‘‘கின்னு கோ² நானாகம்மேஹி ஏகா படிஸந்தி⁴ ஹோதீ’’தி ஸம்ஸயபக்க²ந்தா³, தேஸம் பீ³ஜங்குரோபமாய ‘‘ஏகஸ்மா ஏகா, அனேகஸ்மா ச அனேகா படிஸந்தி⁴ ஹோதீ’’தி வினிச்சி²தத்தா கம்மபடிஸந்தி⁴வவத்தா²னதோ ஸாகேதபஞ்ஹே விபாகுத்³தா⁴ரகதா²ய உஸ்ஸத³கித்தனக³ஹணஸ்ஸ ஸம்ப³ந்த⁴ம் ஆஹ ‘‘கம்மவஸேன…பே… த³ஸ்ஸேது’’ந்தி. படிஸந்தி⁴ஜனககம்மவஸேன படிஸந்தி⁴விபாகோ ஏவ அலோப⁴லோபா⁴தி³கு³ணதோ³ஸாதிரேகபா⁴வஹேதூதி அத்தோ² த³ட்ட²ப்³போ³. ததா² ஹி வுத்தம் ‘‘ஸோ தேன கம்மேன தி³ன்னபடிஸந்தி⁴வஸேன நிப்³ப³த்தோ லுத்³தோ⁴ ஹோதீ’’திஆதி³. ஏத்த² ச லோப⁴வஸேன, தோ³ஸ, மோஹ, லோப⁴தோ³ஸ, லோப⁴மோஹ, தோ³ஸமோஹ, லோப⁴தோ³ஸமோஹவஸேனாதி தயோ ஏககா, தயோ த்³விகா, ஏகோ திகோதி லோபா⁴தி³த³ஸ்ஸனவஸேன அகுஸலபக்கே²யேவ ஸத்த வாரா. ததா² குஸலபக்கே² அலோபா⁴தி³த³ஸ்ஸனவஸேனாதி சுத்³த³ஸ வாரா லப்³ப⁴ந்தி.

தத்த² ‘‘அலோப⁴தோ³ஸாமோஹா, அலோபா⁴தோ³ஸமோஹா, அலோப⁴தோ³ஸாமோஹா ப³லவந்தோ’’தி ஆக³தேஹி குஸலபக்கே² ததியது³தியபட²மவாரேஹி தோ³ஸுஸ்ஸத³மோஹுஸ்ஸத³தோ³ஸமோஹுஸ்ஸத³வாரா க³ஹிதா. ததா² அகுஸலபக்கே² ‘‘லோபா⁴தோ³ஸமோஹா, லோப⁴தோ³ஸாமோஹா, லோபா⁴தோ³ஸாமோஹா ப³லவந்தோ’’தி ஆக³தேஹி ததியது³தியபட²மவாரேஹி அதோ³ஸுஸ்ஸத³அமோஹுஸ்ஸத³அதோ³ஸாமோஹுஸ்ஸத³வாரா க³ஹிதாயேவாதி அகுஸலகுஸலபக்கே² தயோ தயோ வாரே அந்தோக³தே⁴ கத்வா அட்டே²வ வாரா த³ஸ்ஸிதா. யே பன உப⁴யேஸம் வோமிஸ்ஸதாவஸேனேவ லோபா⁴லோபு⁴ஸ்ஸத³வாராத³யோ அபரே ஏகூனபஞ்ஞாஸ வாரா த³ஸ்ஸேதப்³பா³, தே அஸம்ப⁴வதோ ஏவ ந த³ஸ்ஸிதா. ந ஹி ஏகஸ்மிம் ஸந்தானே அந்தரேன அவத்த²ந்தரம் லோபோ⁴ ப³லவா அலோபோ⁴ சாதி யுஜ்ஜதி. படிபக்க²தோயேவ ஹி ஏதேஸம் ப³லவது³ப்³ப³லபா⁴வோ, ஸஹஜாதத⁴ம்மதோ வா. தேஸு லோப⁴ஸ்ஸ தாவ படிபக்க²தோ அலோபே⁴ன அனபி⁴பூ⁴ததாய ப³லவபா⁴வோ, ததா² தோ³ஸமோஹானம் அதோ³ஸாமோஹேஹி. அலோபா⁴தீ³னம் பன லோபா⁴தி³அபி⁴ப⁴வனதோ ஸப்³பே³ஸஞ்ச ஸமானஜாதியம் ஸமபி⁴பூ⁴ய பவத்திவஸேனேவ ஸஹஜாதத⁴ம்மதோ ப³லவபா⁴வோ. தேன வுத்தம் அட்ட²கதா²யம் ‘‘லோபோ⁴ ப³லவா, அலோபோ⁴ மந்தோ³, அதோ³ஸாமோஹா ப³லவந்தோ, தோ³ஸமோஹா மந்தா³’’தி. ஸோ ச தேஸம் மந்த³ப³லவபா⁴வோ புரிமூபனிஸ்ஸயதோ ஆஸயஸ்ஸ பரிபா⁴விததாய வேதி³தப்³போ³. ஏத்த² ச பட²மது³தியேஹி, ஸத்தமபட²மேஹி வா வாரேஹி திஹேதுககம்மதோ படிஸந்தி⁴பவத்திவஸேன திஹேதுகவிபாகோ, இதரேஹி திஹேதுகது³ஹேதுககம்மதோ யதா²ஸம்ப⁴வம் படிஸந்தி⁴பவத்திவஸேன து³ஹேதுகாஹேதுகவிபாகா த³ஸ்ஸிதாதி அயம்பி விஸேஸோ வேதி³தப்³போ³.

இதா⁴தி விபாகுத்³தா⁴ரமாதிகாயம். தேன ஹேதுகித்தனம் விஸேஸேதி. ஜச்சந்தா⁴தி³விபத்தினிமித்தம் மோஹோ, ஸப்³பா³குஸலம் வா. யம் பன வுத்தந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴. தேன படிஸம்பி⁴தா³மக்³க³வசனேன. க³திஸம்பத்தியா ஸதி ஞாணஸம்பயுத்தே படிஸந்தி⁴ம்ஹி நிப்பா²தே³தப்³பே³. அஞ்ஞத்தா²தி நிகந்திபடிஸந்தி⁴க்க²ணேஸு. கம்மஸரிக்க²கோதி இத⁴ ஸாதிஸயோ ஸரிக்க²பா⁴வோ அதி⁴ப்பேதோதி த³ட்ட²ப்³போ³. இதரதா² திஹேதுகது³ஹேதுகாபி அஞ்ஞமஞ்ஞம் ஸரிக்கா²யேவாதி த³ஸ்ஸிதமேதந்தி. சக்கு²விஞ்ஞாணாதீ³னீதி ஏத்த² பஞ்சவிஞ்ஞாணானி விய அபுப்³ப³னிஸ்ஸயபவத்தினீ விஜானனவிஸேஸரஹிதா ச மனோதா⁴து இட்டா²தி³பா⁴க³க்³க³ஹணே ந ஸமத்தா²தி ‘‘பாகடாயேவா’’தி ந வுத்தா, ஆதி³-ஸத்³தே³ன வா ஸங்க³ஹிதா. ததா³ரம்மணபச்சயஸப்³ப³ஜவனவதாதி ததா³ரம்மணஸ்ஸ பச்சயபூ⁴தஸகலஜவனப்பவத்திஸஹிதேன. யம் ஸந்தா⁴ய ‘‘இத⁴ பரிபக்கத்தா ஆயதனான’’ந்தி வுத்தம். அஞ்ஞகாலேதி அபு³த்³தி⁴பவத்திகாலே.

அனுலோமேதி த⁴ம்மானுலோமே. ஆஸேவனபச்சயாதி ஆஸேவனபூ⁴தா பச்சயா. ந மக்³கே³ அமக்³க³பச்சயே. ஸோபி மோக⁴வாரோ லப்³பே⁴ய்யாதி யதி³ வோட்ட²ப்³ப³னம்பி ஆஸேவனபச்சயோ ஸியா, யதா² ‘‘ஸுகா²ய வேத³னாய ஸம்பயுத்தம் த⁴ம்மம் படிச்ச ஸுகா²ய வேத³னாய ஸம்பயுத்தோ த⁴ம்மோ உப்பஜ்ஜதி ஆஸேவனபச்சயா ந (பட்டா². 1.2.3) மக்³க³பச்சயா’’தி (பட்டா². 1.2.14) அனுலோமபச்சனீயே, பச்சனீயானுலோமே ச ‘‘ஸுகா²…பே… ந மக்³க³பச்சயா ஆஸேவனபச்சயா’’தி ச வுத்தம் ஹஸிதுப்பாத³சித்தவஸேன, ஏவம் வோட்ட²ப்³ப³னவஸேன ‘‘அது³க்க²மஸுகா²ய வேத³னாய ஸம்பயுத்தம் த⁴ம்மம் படிச்சா’’திஆதி³னா புப்³பே³ வுத்தனயேன பாடோ² ஸியா, ததா² ச ஸதி வாரத்³வயவஸேன க³ணனாயம் ‘‘ஆஸேவனபச்சயா ந மக்³கே³ த்³வே. ந மக்³க³பச்சயா ஆஸேவனே த்³வே’’தி ச வத்தப்³ப³ம் ஸியா, ந பன வுத்தம், தஸ்மா ந லப்³பே⁴ய்யாயம் மோக⁴வாரோதி அதி⁴ப்பாயோ.

வோட்ட²ப்³ப³னம்பி யதி³ ஆஸேவனபச்சயோ ஸியா, து³தியமோக⁴வாரே அத்தனோ விய ததியசதுத்த²வாரேஸுபி ஸியா, ததா² ஸதி அத்தனாபி குஸலாகுஸலானம் ஸியா. ந ஹி…பே… அவுத்தோ அத்தி² ‘‘புரிமா புரிமா குஸலா த⁴ம்மா’’திஆதி³னா அனவஸேஸதோ வுத்தத்தா. வோட்ட²ப்³ப³னஸ்ஸ…பே… அவுத்தோ ‘‘அப்³யாகதோ த⁴ம்மோ குஸலஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ ஆஸேவனபச்சயேன பச்சயோ. அகுஸலஸ்ஸ…பே… பச்சயோ’’தி வசனாபா⁴வதோ. ந கேவலம் அவுத்தோ, அத² கோ² குஸலம்…பே… படிக்கி²த்தோவ. அதா²பி ஸியாதிஆதி³ மக்³க³ஸோத⁴னத்த²மேவ வுச்சதி. ஸமானவேத³னானம் ஏவ ஆஸேவனபச்சயபா⁴வஸ்ஸ த³ஸ்ஸனதோ ‘‘அஸமானவேத³னானம் வஸேனா’’தி வுத்தம். ஏவம் ‘‘ஆஸேவன பச்சயேன பச்சயோ’’திபி வத்தப்³ப³ம் ஸியா, ஸமானவேத³னாவஸேனாதி அதி⁴ப்பாயோ. அபி⁴ன்னஜாதிகஸ்ஸ சாதி ச-ஸத்³தோ³ அபி⁴ன்னவேத³னஸ்ஸ சாதி ஸம்பிண்ட³னத்தோ². வேத³னாத்திகேபி வோட்ட²ப்³ப³னஸ்ஸ ஆஸேவனபச்சயத்தஸ்ஸ அபா⁴வாதி யோஜனா. குஸலத்திகாதீ³ஸு யதா²த³ஸ்ஸிதபாளிப்பதே³ஸேஸுபீதி ஸம்பிண்ட³னத்தோ² பி-ஸத்³தோ³. க³ணனாய காரணபூ⁴தாய க³ணனாய நித்³தா⁴ரியமானாய ஸதி க³ணனாய வா அப்³ப⁴ந்தரே. து³தியோ மோக⁴வாரோ வீமம்ஸிதப்³போ³தி ஆஸேவனபச்சயத்தாபா⁴வா ஜவனட்டா²னே டா²தும் ந யுஜ்ஜதி. ந ஹி வினா ஆஸேவனம் ஜவனப்பவத்தி அத்தீ²தி அதி⁴ப்பாயோ.

அபிசேத்த² ‘‘யம் ஜவனபா⁴வப்பத்தம், தம் சி²ன்னமூலகருக்க²புப்ப²ம் வியா’’தி (த⁴. ஸ. அட்ட². 566) வக்க²மானத்தா அனுபச்சி²ன்னப⁴வமூலானம் பவத்தமானஸ்ஸ வோட்ட²ப்³ப³னஸ்ஸ கிரியபா⁴வோ ந ஸியா, வுத்தோ ச ‘‘யஸ்மிம் ஸமயே மனோவிஞ்ஞாணதா⁴து உப்பன்னா ஹோதி கிரியா நேவ குஸலா நாகுஸலா ந ச கம்மவிபாகா உபேக்கா²ஸஹக³தா’’தி, தஸ்மா ‘‘ஜவனட்டா²னே ட²த்வாதி ஜவனஸ்ஸ உப்பஜ்ஜனட்டா²னே த்³விக்க²த்தும் பவத்தித்வா, ந ஜவனபா⁴வேனா’’தி, ‘‘ஆஸேவனம் லபி⁴த்வாதி ச ஆஸேவனம் விய ஆஸேவன’’ந்தி வுச்சமானே ந கோசி விரோதோ⁴, விப்பா²ரிகஸ்ஸ பன ஸதோ த்³விக்க²த்தும் பவத்தியேவேத்த² ஆஸேவனஸதி³ஸதா. விப்பா²ரிகதாய ஹி விஞ்ஞத்திஸமுட்டா²பகத்தஞ்சஸ்ஸ வுச்சதி. விப்பா²ரிகம்பி ஜவனம் விய அனேகக்க²த்தும் அப்பவத்தியா து³ப்³ப³லத்தா ந நிப்பரியாயதோ ஆஸேவனபச்சயபா⁴வேன பவத்தேய்யாதி ந இமஸ்ஸ பாடே² ஆஸேவனத்த²ம் வுத்தம், அட்ட²கதா²யம் பன பரியாயதோ வுத்தம் யதா² ‘‘ப²லசித்தேஸு மக்³க³ங்க³ம் மக்³க³பரியாபன்ன’’ந்தி. அயமேத்த² அத்தனோமதி. அயம்பி போராணகேஹி அஸம்வண்ணிதத்தா ஸாது⁴கம் உபபரிக்கி²தப்³போ³.

ஏவஞ்ச கத்வாதி வோட்ட²ப்³ப³னாவஜ்ஜனானம் அனத்த²ந்தரபா⁴வதோ ‘‘ஆவஜ்ஜனா’’இச்சேவ வுத்தம், வோட்ட²ப்³ப³னட்டா²னேபீதி அதி⁴ப்பாயோ. தஸ்மாதி யஸ்மா வோட்ட²ப்³ப³னம் ஆவஜ்ஜனாயேவ அத்த²தோ உபேக்கா²ஸஹக³தாஹேதுககிரியமனோவிஞ்ஞாணதா⁴துபா⁴வதோ, தஸ்மா. தம் ஆவஜ்ஜனா விய ஸதி உப்பத்தியம் காமாவசரகுஸலாகுஸலகிரியஜவனானம் ஏகந்ததோ அனந்தரபச்சயபா⁴வேனேவ வத்தேய்ய, நோ அஞ்ஞதா²தி அதி⁴ப்பாயேன ‘‘வோட்ட²ப்³ப³னதோ’’திஆதி³மாஹ. சதுன்னந்தி முஞ்சா²மரணாஸன்னவேலாதீ³ஸு மந்தீ³பூ⁴தவேக³தாய சத்தாரிபி ஜவனானி உப்பஜ்ஜேய்யுந்தி அதி⁴ப்பாயேன வுத்தம். அயமேதஸ்ஸ ஸபா⁴வோதி ஆரம்மணமுகே²னபி சித்தனியாமம்யேவ த³ஸ்ஸேதி. யதி³பி ‘‘ஜவனாபாரிபூரியா…பே… யுத்தோ’’தி வுத்தம், ‘‘ஆவஜ்ஜனாதீ³னம் பச்சயோ ப⁴விதும் ந ஸக்கோதீ’’தி பன வுத்தத்தா சித்தப்பவத்திவஸேன பட²மமோக⁴வாரதோ ஏதஸ்ஸ ந கோசி விஸேஸோ. தேனேவாஹ ‘‘அயம்பி…பே… ரேதப்³போ³’’தி. படிஸந்தி⁴சித்தேயேவ பவத்தியம் ‘‘ப⁴வங்க³’’ந்தி வுச்சமானே ந தஸ்ஸ ஹேதுவஸேன பே⁴தோ³தி ‘‘ஸஹேதுகம் ப⁴வங்க³ம் அஹேதுகஸ்ஸ ப⁴வங்க³ஸ்ஸ அனந்தரபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 3.1.102) ந ஸக்கா வத்தும், வுத்தஞ்ச, தஸ்மா ஸஹேதுகம் ப⁴வங்க³ந்தி ததா³ரம்மணம் வுத்தந்தி விஞ்ஞாயதி.

ஸபா⁴வகிச்சேஹி அத்தனோ ப²லஸ்ஸ பச்சயபா⁴வோ, ஸபா⁴வகிச்சானம் வா ப²லபூ⁴தானம் பச்சயபா⁴வோ ஸபா⁴வகிச்சபச்சயபா⁴வோ. அப்படிஸித்³த⁴ம் த³ட்ட²ப்³ப³ந்தி ‘‘து³ஹேதுகஸோமனஸ்ஸஸஹக³தஅஸங்கா²ரிகஜவனாவஸானே ஏவா’’தி இமஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ அனதி⁴ப்பேதத்தா. யதா² ச அஹேதுகது³ஹேதுகபடிஸந்தி⁴கானம் திஹேதுகஜவனாவஸானே அஹேதுகது³ஹேதுகததா³ரம்மணம் அப்படிஸித்³த⁴ம், ஏவம் திஹேதுகபடிஸந்தி⁴கஸ்ஸ திஹேதுகஜவனானந்தரம் து³ஹேதுகததா³ரம்மணம், து³ஹேதுகபடிஸந்தி⁴கஸ்ஸ ச து³ஹேதுகானந்தரம் அஹேதுகததா³ரம்மணம் அப்படிஸித்³த⁴ம் த³ட்ட²ப்³ப³ம். ‘‘திஹேதுககம்மம் திஹேதுகம்பி து³ஹேதுகம்பி அஹேதுகம்பி விபாகம் தே³தீ’’தி (த⁴. ஸ. அட்ட². 498) ஹி வுத்தம். பரிபுண்ணவிபாகஸ்ஸாதி இமினாபி திஹேதுகஜவனதோ யதா²வுத்தததா³ரம்மணஸ்ஸ அப்படிஸித்³த⁴ம்யேவ ஸாதே⁴தி. ந ஹி பச்சயந்தரஸாமக்³கி³யா அஸதி ததா³ரம்மணம் ஸப்³ப³ம் அவிபச்சந்தம் கம்மம் பரிபுண்ணவிபாகம் ஹோதீதி. முக²னித³ஸ்ஸனமத்தமேவ யதா²வுத்தததா³ரம்மணப்பவத்தியா அவிபா⁴விதத்தா. திஹேதுகாதி³கம்மஸ்ஸ ஹி உக்கட்ட²ஸ்ஸ திஹேதுககம்மஸ்ஸ ஸோளஸ, இதரஸ்ஸ த்³வாத³ஸ, உக்கட்ட²ஸ்ஸேவ து³ஹேதுககம்மஸ்ஸ த்³வாத³ஸ, இதரஸ்ஸ அட்டா²தி ஏவம் ஸோளஸவிபாகசித்தாதீ³னி யோஜேதப்³பா³னி. தஸ்மாதி யஸ்மா பரிபுண்ணவிபாகஸ்ஸ படிஸந்தி⁴ஜனககம்மஸ்ஸ வஸேன விபாகவிபா⁴வனாய முக²னித³ஸ்ஸனமத்தமேவேதம், தஸ்மா.

ஏவஞ்ச கத்வாதி நானாகம்மதோ ததா³ரம்மணுப்பத்தியம் இதோ அஞ்ஞதா²பி ஸம்ப⁴வதோதி அத்தோ². ‘‘உபேக்கா²…பே… உப்பஜ்ஜதீ’’தி ஏத்த² கேன கிச்சேன உப்பஜ்ஜதீதி? ததா³ரம்மணகிச்சம் தாவ ந ஹோதி ஜவனாரம்மணஸ்ஸ அனாலம்ப³ணதோ, நாபி ஸந்தீரணகிச்சம் ததா² அப்பவத்தனதோ, படிஸந்தி⁴சுதீஸு வத்தப்³ப³மேவ நத்தி², பாரிஸேஸதோ ப⁴வங்க³கிச்சந்தி யுத்தம் ஸியா. ந ஹி படிஸந்தி⁴பூ⁴தம்யேவ சித்தம் ‘‘ப⁴வங்க³’’ந்தி வுச்சதீதி.

தன்னின்னந்தி ஆபாத²க³தவிஸயனின்னம் ஆவஜ்ஜனந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴. அஞ்ஞஸ்ஸ விய பட²மஜ்ஜா²னாதி³கஸ்ஸ விய. ஏதஸ்ஸபி ஸாவஜ்ஜனதாய ப⁴விதப்³ப³ந்தி அதி⁴ப்பாயோ. அதத³த்தா²தி ஏத்த² தம்-ஸத்³தே³ன நிரோத⁴ம் பச்சாமஸதி. உப்பத்தியாதி உப்பத்திதோ. தந்தி நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம். தஸ்ஸ நிரோத⁴ஸ்ஸ. ததா² ச உப்பஜ்ஜதீதி ‘‘அனந்தரபச்சயோ ஹோதீ’’தி பத³ஸ்ஸ அத்த²ம் விவரதி. யதா²வுத்தா வுத்தப்பகாரா. வோதா³னம் து³தியமக்³கா³தீ³னம் புரேசாரிகஞாணம். ஏதேஸந்தி அரியமக்³க³சித்தமக்³கா³னந்தரப²லசித்தானம். ஏதஸ்ஸாதி யதா²வுத்தவிபாகசித்தஸ்ஸ.

உபனிஸ்ஸயதோ தஸ்ஸேவ சக்கு²விஞ்ஞாணாதி³விபாகஸ்ஸ த³ஸ்ஸனத்த²ம் சக்கா²தீ³னம் த³ஸ்ஸனாதி³அத்த²தோ த³ஸ்ஸனாதி³ப²லதோ, த³ஸ்ஸனாதி³ப்பயோஜனதோ வா. புரிமசித்தானி ஆவஜ்ஜனாதீ³னி. வத்த²ந்தரரஹிதத்தே த³ஸ்ஸேதப்³பே³ வத்த²ந்தரே விய ஆரம்மணந்தரேபி ந வத்ததீதி ‘‘வத்தா²ரம்மணந்தரரஹித’’ந்தி வுத்தம்.

யதி³ விபாகேன கம்மஸரிக்கே²னேவ ப⁴விதப்³ப³ம், ஏவம் ஸதி இமஸ்மிம் வாரே அஹேதுகவிபாகானம் அஸம்ப⁴வோ ஏவ ஸியா தேஸம் அகம்மஸரிக்க²கத்தாதி இமமத்த²ம் மனஸி கத்வா ஆஹ ‘‘அஹேதுகானம் பனா’’தி. அபி⁴னிபாதமத்தந்தி பஞ்சன்னம் விஞ்ஞாணானம் கிச்சமாஹ. தே ஹி ஆபாத²க³தேஸு ரூபாதீ³ஸு அபி⁴னிபாதனமத்தேனேவ வத்தந்தி. ஆதி³-ஸத்³தே³ன ஸம்படிச்ச²னாதீ³னி ஸங்க³ண்ஹாதி. குஸலேஸு குஸலாகுஸலகிரியேஸுபி வா விஜ்ஜமானா ஸஸங்கா²ரிகாஸங்கா²ரிகதா அஞ்ஞமஞ்ஞம் அஸரிக்க²த்தா பஹானாவட்டா²னதோ ச விருத்³தா⁴ வியாதி விபாகேஸு ஸா தத³னுகூலா ஸியா, ஸா பன மூலாபா⁴வேன ந ஸுப்பதிட்டி²தானம் ஸவிஸயாபி⁴னிபதனமத்தாதி³வுத்தீனம் நத்தீ²தி வுத்தம் ‘‘ந ஸஸங்கா²ரிகவிருத்³தோ⁴’’திஆதி³. உப⁴யேனபி தேஸம் நிப்³ப³த்திம் அனுஜானாதி யதா² ‘‘கடத்தாரூபான’’ந்தி அதி⁴ப்பாயோ. ‘‘விபாகத⁴ம்மத⁴ம்மோ விபாகஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ ஆரம்மணபச்சயேன பச்சயோ. விபாகத⁴ம்மத⁴ம்மே க²ந்தே⁴ அனிச்சதோ து³க்க²தோ அனத்ததோ விபஸ்ஸதி, அஸ்ஸாதே³தி அபி⁴னந்த³தி, தம் ஆரப்³ப⁴ ராகோ³ உப்பஜ்ஜதி, தோ³மனஸ்ஸம் உப்பஜ்ஜதி, குஸலாகுஸலே நிருத்³தே⁴’’திஆதி³னா (பட்டா². 1.3.93) விபாகத்திகே விய ஸியா குஸலத்திகேபி பாளீதி கத்வா ‘‘குஸலத்திகே சா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² ஹி ‘‘குஸலோ த⁴ம்மோ அப்³யாகதஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ ஆரம்மணபச்சயேன பச்சயோ’’தி உத்³தி³ஸித்வா ‘‘ஸேக்கா² வா புது²ஜ்ஜனா வா குஸலம் அனிச்சதோ து³க்க²தோ அனத்ததோ விபஸ்ஸந்தி, குஸலே நிருத்³தே⁴ விபாகோ ததா³ரம்மணதா உப்பஜ்ஜதி, குஸலம் அஸ்ஸாதே³தி அபி⁴னந்த³தி, தம் ஆரப்³ப⁴ ராகோ³ உப்பஜ்ஜதி, தி³ட்டி², விசிகிச்சா², உத்³த⁴ச்சம், தோ³மனஸ்ஸம் உப்பஜ்ஜதி, அகுஸலே நிருத்³தே⁴ விபாகோ ததா³ரம்மணதா உப்பஜ்ஜதீ’’தி வுத்தம். அவிஜ்ஜமானத்தா ஏவ அவசனந்தி அதி⁴ப்பாயேன தத்த² யுத்திம் த³ஸ்ஸேதி ‘‘விப்பா²ரிகஞ்ஹீ’’திஆதி³னா.

ஏத்த² கேசி ‘‘ச²ளங்கு³பேக்கா²வதோபி கிரியமயசித்ததாய கிரியஜவனஸ்ஸ விப்பா²ரிககிரியபா⁴வோ ந ஸக்கா நிஸேதே⁴துந்தி நித³ஸ்ஸனபா⁴வேன பண்ணபுடமுபனீதம் அஸமானம். கிரியஜவனானந்தரம் ததா³ரம்மணாபா⁴வஸ்ஸ பாளியம் அவசனம்பி அகாரணம் லப்³ப⁴மானஸ்ஸபி கத்த²சி கேனசி அதி⁴ப்பாயேன அவசனதோ. ததா² ஹி த⁴ம்மஸங்க³ஹே அகுஸலனித்³தே³ஸே லப்³ப⁴மானோபி அதி⁴பதி ந வுத்தோ, தஸ்மா கிரியஜவனானந்தரம் ததா³ரம்மணாபா⁴வோ வீமம்ஸிதப்³போ³’’தி வத³ந்தி. ஸதிபி கிரியமயத்தே ஸப்³ப³த்த² தாதி³பா⁴வப்பத்தானம் கீ²ணாஸவானம் ஜவனசித்தம் ந இதரேஸம் விய விப்பா²ரிகம், ஸந்தஸபா⁴வதாய பன ஸன்னிஸின்னரஸம் ஸியாதி தஸ்ஸ பண்ணபுடம் த³ஸ்ஸிதம். த⁴ம்மஸங்க³ஹே அகுஸலனித்³தே³ஸே அதி⁴பதினோ விய பட்டா²னே கிரியஜவனானந்தரம் ததா³ரம்மணஸ்ஸ லப்³ப⁴மானஸ்ஸ அவசனே ந கிஞ்சி காரணம் தி³ஸ்ஸதி. ததா² ஹி வுத்தம் தத்த² அட்ட²கதா²யம் ‘‘ஹேட்டா² த³ஸ்ஸிதனயத்தா’’தி (த⁴. ஸ. அட்ட². 429). ந சேத்த² த³ஸ்ஸிதனயத்தாதி ஸக்கா வத்தும் விபாகத⁴ம்மத⁴ம்மேஹி குஸலாகுஸலேஹி அதம்ஸபா⁴வானம் நயத³ஸ்ஸனஸ்ஸ அயுஜ்ஜமானகத்தா. அபிச தத்த² வீமம்ஸாய கேஸுசி ஸப்³பே³ஸஞ்ச அதி⁴பதீனம் அபா⁴வதோ ஏகரஸம் தே³ஸனம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘உத்³த⁴டோ’’தி ச ஸக்கா வத்தும், இத⁴ பன ந தாதி³ஸம் அவசனே காரணம் லப்³ப⁴தீதி ‘‘அவசனே காரணம் நத்தீ²’’தி வுத்தம்.

அதி⁴ப்பாயேனாதி அகுஸலானந்தரம் ஸஹேதுகததா³ரம்மணம் நத்தீ²தி தஸ்ஸ தே²ரஸ்ஸ மதிமத்தந்தி த³ஸ்ஸேதி. ‘‘குஸலாகுஸலே நிருத்³தே⁴ ஸஹேதுகோ விபாகோ ததா³ரம்மணதா உப்பஜ்ஜதீ’’தி (பட்டா². 3.1.98) வசனதோ பன அகுஸலானந்தரம் ஸஹேதுகததா³ரம்மணம்பி விஜ்ஜதியேவாதி உப்பத்திம் வத³ந்தஸ்ஸ யுத்தக்³க³ஹணவஸேனாதி அதி⁴ப்பாயோ.

ந ஏத்த² காரணம் தி³ஸ்ஸதீதி ஏதேன திஹேதுகஜவனானந்தரம் திவித⁴ம்பி ததா³ரம்மணம் யுத்தந்தி த³ஸ்ஸேதி. யேன அதி⁴ப்பாயேனாதி பட²மதே²ரேன தாவ ஏகேன கம்முனா அனேகததா³ரம்மணம் நிப்³ப³த்தமானம் கம்மவிஸேஸாபா⁴வா தம்தம்ஜவனஸங்கா²தபச்சயவிஸேஸேன விஸிட்ட²ம் ஹோதீதி இமினா அதி⁴ப்பாயேன ஜவனவஸேன ததா³ரம்மணஸ்ஸ ஸஸங்கா²ராதி³விதா⁴னம் வுத்தம், விபாகேன நாம கம்மஸரிக்கே²ன ப⁴விதப்³ப³ம், ந கம்மவிருத்³த⁴ஸபா⁴வேன. அஞ்ஞதா² அனிட்ட²ப்பஸங்கோ³ ஸியாதி ஏவமதி⁴ப்பாயேன து³தியத்தே²ரோ கம்மவஸேனேவ ததா³ரம்மணவிஸேஸம் ஆஹ. ஞாணஸ்ஸ ஜச்சந்தா⁴தி³து³க்³க³திவிபத்தினிமித்தபடிபக்க²தா விய ஸுக³திவிபத்தினிமித்தபடிபக்க²தாபி ஸியாதி மஞ்ஞமானோ ததியத்தே²ரோ ‘‘திஹேதுககம்மதோ து³ஹேதுகபடிஸந்தி⁴ம்பி நானுஜானாதீ’’தி இமினா நயேன தேஸு வாதே³ஸு அதி⁴ப்பாயாவிரோத⁴வஸேன யுத்தம் க³ஹேதப்³ப³ம். மஹாபகரணே ஆக³தபாளியாதி ‘‘ஸஹேதுகோ த⁴ம்மோ அஹேதுகஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ அனந்தரபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 3.1.102) இமஸ்ஸ விப⁴ங்கே³ ‘‘ஸஹேதுகம் ப⁴வங்க³ம் அஹேதுகஸ்ஸ ப⁴வங்க³ஸ்ஸ அனந்தரபச்சயேன பச்சயோ, ஸஹேதுகா க²ந்தா⁴ வுட்டா²னஸ்ஸ அனந்தரபச்சயேன பச்சயோ’’தி ஏவமாதி³னா பட்டா²னே ஸஹேதுகது³காதீ³ஸு ஆக³தபாளியாதி அத்தோ².

காமாவசரகுஸலவிபாகவண்ணனா நிட்டி²தா.

ரூபாவசராரூபாவசரவிபாககதா²வண்ணனா

499. தஸ்மிம் க²ணே விஜ்ஜமானானம் ச²ந்தா³தீ³னந்தி ஏதேன விபாகஜ்ஜா²னே து³க்கா²படிபதா³தி³பா⁴வஸ்ஸ அவிஜ்ஜமானதம் த³ஸ்ஸேதி. ந ஹி குஸலஜ்ஜா²னம் விய விபாகஜ்ஜா²னம் பரிகம்மவஸேன நிப்³ப³த்ததீதி. ந சேத்த² படிபதா³பே⁴தோ³ விய குஸலானுரூபோ விபாகஸ்ஸ ஆரம்மணபே⁴தோ³பி ந பரமத்தி²கோ ஸியாதி ஸக்கா வத்தும் ஏகந்தேன ஸாரம்மணத்தா அரூபத⁴ம்மானம் விபாகஸ்ஸ ச கம்மனிமித்தாரம்மணதாய அஞ்ஞத்ராபி விஜ்ஜமானத்தா. நானாக்க²ணேஸு நானாதி⁴பதேய்யந்தி ‘‘யஸ்மிம் க²ணே யம் ஜா²னம் யத³தி⁴பதிகம், ததோ அஞ்ஞஸ்மிம் க²ணே தம் ஜா²னம் ஏகந்தேன தத³தி⁴பதிகம் ந ஹோதீ’’தி கத்வா வுத்தம். சதுத்த²ஜ்ஜா²னஸ்ஸேவாதி ச படிபதா³ விய அதி⁴பதயோ ந ஏகந்திகாதி இமமேவத்த²ம் த³ஸ்ஸேதி.

ரூபாவசராரூபாவசரவிபாககதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

லோகுத்தரவிபாககதா²வண்ணனா

505. தண்ஹாவிஜ்ஜாதீ³ஹி ஆஹிதவிஸேஸம் லோகியகம்மம் விபாகுப்பாத³னஸமத்த²ம் ஹோதி, ந அஞ்ஞதா²தி வுத்தம் ‘‘தண்ஹாதீ³ஹி அபி⁴ஸங்க²த’’ந்தி. இதரஸ்ஸாதி ஸுஞ்ஞதாப்பணிஹிதனாமரஹிதஸ்ஸ. யோ ஸுத்³தி⁴கபடிபதா³ய விபா⁴விதோ, யோ ச ஸுத்தந்தபரியாயேன அனிமித்தோதி வுச்சதி. தேனேவாஹ ‘‘அனிச்சானுபஸ்ஸனானந்தரஸ்ஸபி மக்³க³ஸ்ஸா’’திஆதி³. வளஞ்ஜன…பே… பே⁴தோ³ ஹோதி மக்³கா³க³மனவஸேனாதி அதி⁴ப்பாயோ. ‘‘மக்³கா³னந்தரப²லசித்தஸ்மிம் யேவா’’தி வசனம் அபேக்கி²த்வா ‘‘ஸுஞ்ஞதாதி³னாமலாபே⁴ ஸதீ’’தி ஸாஸங்கம் ஆஹ. அனிமித்தனாமஞ்ச லப⁴தி மக்³கா³க³மனதோ ப²லஸ்ஸ நாமலாபே⁴ விஸேஸாபா⁴வதோதி அதி⁴ப்பாயோ. தாதி³ஸாய ஏவாதி யாதி³ஸா மக்³கே³ ஸத்³தா⁴, தாதி³ஸாய ஏவ ப²லே ஸத்³தா⁴ய.

555. ‘‘கதமே த⁴ம்மா நிய்யானிகா? சத்தாரோ மக்³கா³’’தி வசனதோ (த⁴. ஸ. 1295, 1609) அனிய்யானிகபத³னித்³தே³ஸே ச ‘‘சதூஸு பூ⁴மீஸு விபாகோ’’தி (த⁴. ஸ. 1610) வுத்தத்தா ந நிப்பரியாயேன ப²லம் நிய்யானஸபா⁴வம், நிய்யானஸபா⁴வஸ்ஸ பன விபாகோ கிலேஸானம் படிப்பஸ்ஸத்³தி⁴ப்பஹானவஸேன பவத்தமானோ பரியாயதோ ததா² வுச்சதீதி ஆஹ ‘‘நிய்யானிகஸபா⁴வஸ்ஸா’’திஆதி³. பஞ்சங்கி³கோ சாதி ஏதேன மக்³க³விப⁴ங்கே³ ஸப்³ப³வாரேஸுபி ப²லஸ்ஸ மக்³க³பரியாயோ ஆக³தோதி த³ஸ்ஸேதி. தத்த² ஹி அரியமக்³க³க்க²ணே விஜ்ஜமானாஸுபி விரதீஸு தத³வஸிட்டா²னம் பஞ்சன்னம் காராபகங்கா³னம் அதிரேககிச்சதாத³ஸ்ஸனத்த²ம் பாளியம் பஞ்சங்கி³கோபி மக்³கோ³ உத்³த⁴டோதி. ஏவம் போ³ஜ்ஜ²ங்கா³பீதி யதா² மக்³கோ³, ஏவம் மக்³க³போ³ஜ்ஜ²ங்க³விப⁴ங்கே³ஸு ப²லேஸு ச போ³ஜ்ஜ²ங்கா³ உத்³த⁴டாதி அத்தோ².

லோகுத்தரவிபாககதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

கிரியாப்³யாகதகதா²வண்ணனா

568. புரிமா பவத்தீதி மஹாகிரியசித்தப்பவத்திம் ஆஹ. தாய ஹி கீ²ணாஸவோ ஏவம் பச்சவேக்க²தி. தேனேவாஹ ‘‘இத³ம் பன சித்தம் விசாரணபஞ்ஞாரஹித’’ந்தி. ஏவந்தி யதா² ஸோதத்³வாரே, ஏவம் கா⁴னத்³வாராதீ³ஸுபி மஹாகிரியசித்தேஹி தஸ்மிம் தஸ்மிம் விஸயே இத³மத்தி²கதாய பரிச்சி²ன்னாய இத³ம் சித்தம் வத்ததீதி த³ஸ்ஸேதி. பஞ்சத்³வாரானுக³தம் ஹுத்வா லப்³ப⁴மானந்தி பஞ்சத்³வாரே பவத்தமஹாகிரியசித்தானம் பிட்டி²வட்டகபா⁴வேன இமஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ பவத்திம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம், பஞ்சத்³வாரே ஏவ வா இத³மேவ பவத்தந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴. ‘‘லோலுப்ப…பே… பூ⁴த’’ந்தி வுத்தத்தா பஞ்சத்³வாரே பட²மம் இமினா சித்தேன ஸோமனஸ்ஸிதோ ஹுத்வா பச்சா² மஹாகிரியசித்தேஹி தம் தம் அத்த²ம் விசினோதீதி அயமத்தோ² வுத்தோ விய தி³ஸ்ஸதி. புப்³பே³யேவ பன மனோத்³வாரிகசித்தேன பதா⁴னஸாருப்பட்டா²னாதி³ம் பரிச்சி²ந்த³ந்தஸ்ஸ பஞ்சத்³வாரே தாதி³ஸஸ்ஸேவ தாதி³ஸேஸு ரூபாதீ³ஸு இத³ம் சித்தம் பவத்ததீதி வத³ந்தி. அயம்பி அத்தோ² பஞ்சத்³வாரே ஏவ பவத்தம் லோலுப்பதண்ஹாபஹானாதி³பச்சவேக்க²ணாஹேது யதா²வுத்தகாரணபூ⁴தம் ஜாதந்தி ஏவம் யோஜேத்வா ஸக்கா வத்தும். ஏவஞ்ச ஸதி இமஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ பச்சயபூ⁴தா புரிமா பவத்தீதி இத³ம்பி வசனம் ஸமத்தி²தம் ஹோதி.

ஏத்த² ச பஞ்சத்³வாரே இமினா சித்தேன ஸோமனஸ்ஸுப்பாத³னமத்தம் த³ட்ட²ப்³ப³ம், ந ஹாஸுப்பாத³னம் பஞ்சத்³வாரிகசித்தானம் அவிஞ்ஞத்திஜனகத்தா, மனோத்³வாரே பன ஹாஸுப்பாத³னம் ஹோதி. தேனேவ ஹி அட்ட²கதா²யம் பஞ்சத்³வாரே ‘‘ஸோமனஸ்ஸிதோ ஹோதீ’’தி ஏத்தகமேவ வுத்தம், மனோத்³வாரே ச ‘‘ஹாஸயமான’’ந்தி. இமினா ஹஸிதுப்பாத³சித்தேன பவத்தியமானம்பி ப⁴க³வதோ ஸிதகரணம் புப்³பே³னிவாஸஅனாக³தம்ஸஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணானம் அனுவத்தகத்தா ஞாணானுபரிவத்தியேவாதி. ஏவம் பன ஞாணானுபரிவத்திபா⁴வே ஸதி ந கோசி பாளிஅட்ட²கதா²னம் விரோதோ⁴, ஏவஞ்ச கத்வா அட்ட²கதா²யம் ‘‘தேஸம் ஞாணானம் சிண்ணபரியந்தே இத³ம் சித்தம் உப்பஜ்ஜதீ’’தி வுத்தம். அவஸ்ஸஞ்ச ஏதம் ஏவம் இச்சி²தப்³ப³ம், அஞ்ஞதா² ஆவஜ்ஜனசித்தஸ்ஸபி ப⁴க³வதோ பவத்தி ந யுஜ்ஜேய்ய. தஸ்ஸபி ஹி விஞ்ஞத்திஸமுட்டா²பகபா⁴வஸ்ஸ நிச்சி²தத்தா, ந ச விஞ்ஞத்திஸமுட்டா²பகத்தே தம்ஸமுட்டி²தாய விஞ்ஞத்தியா காயகம்மாதி³பா⁴வம் ஆவஜ்ஜனபா⁴வோ விப³ந்த⁴தீதி.

ததோ ஏவாதி மூலாபா⁴வேன ந ஸுப்பதிட்டி²தத்தா ஏவ. ‘‘அஹேதுகானம் ஜா²னங்கா³னி ப³லானி சா’’தி ஸம்பிண்ட³னத்தோ² ஜா²னங்கா³னி சாதி ச-ஸத்³தோ³. யதி³ அபரிபுண்ணத்தா ப³லபா⁴வஸ்ஸ இமஸ்மிம் அஹேதுகத்³வயே ப³லானி அனுத்³தி³ட்டா²னி அஸங்க³ஹிதானி ச, அத² கஸ்மா நித்³தி³ட்டா²னீதி ஆஹ ‘‘யஸ்மா பனா’’திஆதி³. ஸம்மா நிய்யானிகஸபா⁴வானம் குஸலானம் படிபா⁴க³பூ⁴தோ விபாகோபி ப²லம் விய தம்ஸபா⁴வோ ஸியாதி ஸஹேதுகவிபாகசித்தானி அக்³க³ஹேத்வா கிரியசித்தகதத்தா வா ‘‘மஹாகிரியசித்தேஸூ’’தி வுத்தம். அத² வா மஹாகிரியசித்தேஸுசாதி ச-ஸத்³தே³ன ஸஹேதுகவிபாகசித்தானிபி க³ஹிதானீதி வேதி³தப்³பா³னி.

574. ‘‘இந்த்³ரிய …பே… இமஸ்ஸானந்தரம் உப்பஜ்ஜமானானீ’’தி வுத்தம் தேஸம் ஞாணானம் காமாவசரத்தா. இதரேஸம் மஹக்³க³தத்தா ‘‘பரிகம்மானந்தரானீ’’தி வுத்தம்.

577. ஆஹிதோ அஹம் மானோ ஏத்தா²தி அத்தா, ஸோ ஏவ ப⁴வதி உப்பஜ்ஜதி, ந பரபரிகப்பிதோ விய நிச்சோதி அத்தபா⁴வோ. அத்தாதி வா தி³ட்டி²க³திகேஹி க³ஹேதப்³பா³காரேன ப⁴வதி பவத்ததீதி அத்தபா⁴வோ.

கிரியாப்³யாகதகதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

சித்துப்பாத³கண்ட³வண்ணனா நிட்டி²தா.