ஸமத²பே⁴த³ம்

அதி⁴கரணபரியாயவாரவண்ணனா

293. ச²ட்டே² பரியாயவாரே அலோபோ⁴ புப்³ப³ங்க³மோதிஆதி³ ஸாஸனட்டி²தியா அவிபரீததோ த⁴ம்மவாதி³ஸ்ஸ விவாத³ம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம். அட்டா²ரஸ பே⁴த³கரவத்தூ²னி டா²னானீதி த⁴ம்மாதீ³ஸு அத⁴ம்மோதிஆதி³னா க³ஹேத்வா தீ³பனானி இதே⁴வ பே⁴த³கரவத்தூ²னி, தானி ஏவ காயகலஹாதி³விவாத³ஸ்ஸ காரணத்தா டா²னானி, ஓகாஸத்தா வத்தூ²னி, ஆதா⁴ரத்தா பூ⁴மியோதி ச வுத்தானி. அப்³யாகதஹேதூதி அஸேக்கா²னம் விவாத³ம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம். த்³வாத³ஸ மூலானீதி கோதோ⁴ உபனாஹோ, மக்கோ² பலாஸோ, இஸ்ஸா மச்ச²ரியம், மாயா ஸாடே²ய்யம், பாபிச்ச²தா மஹிச்ச²தா, ஸந்தி³ட்டி²பராமாஸிதா ஆதா⁴னக்³கா³ஹீது³ப்படினிஸ்ஸஜ்ஜிதானீதி இமேஸம் ச²ன்னம் யுக³ளானம் வஸேன ச² த⁴ம்மா சேவ லோபா⁴த³யோ ச² ஹேதூ சாதி த்³வாத³ஸ த⁴ம்மா விவாதா³தி⁴கரணஸ்ஸ மூலானி.

294. சுத்³த³ஸ மூலானீதி தானேவ த்³வாத³ஸ காயவாசாஹி ஸத்³தி⁴ம் சுத்³த³ஸ அனுவாதா³தி⁴கரணஸ்ஸ மூலானி.

295. பத²வீக²ணனாதீ³ஸு பண்ணத்திவஜ்ஜேஸு குஸலாப்³யாகதசித்தமூலிகா ஆபத்தி ஹோதீதி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘அலோபோ⁴ புப்³ப³ங்க³மோ’’திஆதி³ வுத்தம். ஸத்த ஆபத்திக்க²ந்தா⁴ டா²னானீதிஆதி³ ஸத்தன்னம் ஆபத்திக்க²ந்தா⁴னம் படிச்சா²த³னபச்சயா ஆபத்திஸம்ப⁴வதோ வுத்தம். ‘‘ஆபத்தாதி⁴கரணபச்சயா சதஸ்ஸோ ஆபத்தியோ ஆபஜ்ஜதீ’’தி (பரி. 290) ஹி வுத்தம். ‘‘ச² ஹேதூ’’தி இத³ம் குஸலானம் ஆபத்திஹேதுவோஹாரஸ்ஸ அயுத்ததாய வுத்தம், ந பன குஸலஹேதூனம் அபா⁴வதோ. ‘‘அலோபோ⁴ புப்³ப³ங்க³மோ’’தி ஹி ஆதி³ வுத்தம். ஆபத்திஹேதவோ ஏவ ஹி புப்³ப³ங்க³மனாமேன வுத்தா.

296. சத்தாரி கம்மானி டா²னானீதிஆதீ³ஸு அபலோகனவாசா, ஞத்திஆதி³வாசாயோ ச கம்மானீதி வுத்தம். தா ஏவ ஹி ஏகஸீமாயம் ஸாமக்³கி³முபக³தானம் கம்மப்பத்தானம் அனுமதியா ஸாவனகிரியானிப்ப²த்திஸங்கா²தஸ்ஸ ஸங்க⁴க³ணகிச்சஸபா⁴வஸ்ஸ கிச்சாதி⁴கரணஸ்ஸ அதி⁴ட்டா²னாபா⁴வேன ‘‘டா²னவத்து²பூ⁴மியோ’’தி வுச்சந்தி. ஏகம் மூலம் ஸங்கோ⁴தி யேபு⁴ய்யவஸேன வுத்தம். க³ணஞத்திஅபலோகனானஞ்ஹி க³ணோபி மூலந்தி. ஞத்திதோ வாதி ஞத்திஞத்திது³தியஞத்திசதுத்த²கம்மவாசானம் ஞத்திரூபத்தா, ஞத்திபுப்³ப³கத்தா ச வுத்தம். கம்மஞத்திகம்மவாசாஞத்திவஸேன ஹி து³விதா⁴ஸு ஞத்தீஸு அனுஸ்ஸாவனாபி கம்மமூலகந்த்வேவ ஸங்க³ய்ஹந்தி. ஞத்திவிபா⁴கோ³ சாயம் உபரி ஆவி ப⁴விஸ்ஸதி.

‘‘இமே ஸத்த ஸமதா²…பே… பரியாயேனா’’தி இத³ம் புச்சா²வசனம். ‘‘ஸியா’’தி இத³ம் விஸஜ்ஜனம். ‘‘கத²ஞ்ச ஸியா’’தி இத³ம் புன புச்சா². விவாதா³தி⁴கரணஸ்ஸ த்³வே ஸமதா²திஆதி³ புன விஸஜ்ஜனம். தத்த² ‘‘வத்து²வஸேனா’’தி இத³ம் ‘‘ஸத்த ஸமதா² த³ஸ ஸமதா² ஹோந்தீ’’தி இமஸ்ஸ காரணவசனம். ‘‘பரியாயேனா’’தி இத³ம் ‘‘த³ஸ ஸமதா² ஸத்த ஸமதா² ஹோந்தீ’’தி இமஸ்ஸ காரணவசனம். சதுப்³பி³தா⁴தி⁴கரணஸங்கா²தவத்து²வஸேன ச தே³ஸனாக்கமஸங்கா²தபரியாயவஸேன சாதி அத்தோ².

அதி⁴கரணபரியாயவாரவண்ணனா நிட்டி²தா.

ஸாதா⁴ரணவாராதி³வண்ணனா

297. ஸத்தமே ஸாதா⁴ரணவாரே ஸாதா⁴ரணாதி விவாதா³தி⁴கரணஸ்ஸ வூபஸமனகிச்சஸாதா⁴ரணா. ஏவம் ஸப்³ப³த்த².

298. அட்ட²மே தப்³பா⁴கி³யவாரே தப்³பா⁴கி³யாதி விவாதா³தி⁴கரணஸ்ஸ வூபஸமனதோ தப்பக்கி²கா.

ஸாதா⁴ரணவாராதி³வண்ணனா நிட்டி²தா.

ஸமதா²ஸமத²ஸ்ஸஸாதா⁴ரணவாரவண்ணனா

299. நவமே ஸமதா²ஸமத²ஸாதா⁴ரணவாரே ‘‘ஸப்³பே³ ஸமதா² ஏகதோவ அதி⁴கரணம் ஸமேந்தி உதா³ஹு நானா’’தி புச்ச²ந்தேன ‘‘ஸமதா² ஸமத²ஸ்ஸ ஸாதா⁴ரணா, ஸமதா² ஸமத²ஸ்ஸ அஸாதா⁴ரணா’’தி வுத்தம். விவாதா³தி³அதி⁴கரணக்கமேன தப்³பூ³பஸமஹேதுபூ⁴தே ஸமதே² உத்³த⁴ரந்தோ ‘‘யேபு⁴ய்யஸிகா’’திஆதி³மாஹ. ஸம்முகா²வினயம் வினா கஸ்ஸசி ஸமத²ஸ்ஸ அஸம்ப⁴வா ஸேஸா ச²பி ஸமதா² ஸம்முகா²வினயஸ்ஸ ஸாதா⁴ரணா வுத்தா, தேஸம் பன ச²ன்னம் அஞ்ஞமஞ்ஞாபேக்கா²பா⁴வதோ தே அஞ்ஞமஞ்ஞம் அஸாதா⁴ரணா வுத்தா. தப்³பா⁴கி³யவாரேபி ஏஸேவ நயோ.

ஸமதா²ஸமத²ஸ்ஸஸாதா⁴ரணவாரவண்ணனா நிட்டி²தா.

ஸமத²ஸம்முகா²வினயவாராதி³வண்ணனா

301-3. ஏகாத³ஸமவாரேபி ஸம்முகா²வினயோதிஆதி³ புச்சா². யேபு⁴ய்யஸிகா ஸதிவினயோதிஆதி³ விஸஜ்ஜனம். ஏவம் வினயவாரே குஸல-வாரே ததோ பரேஸுபி புச்சா²விஸஜ்ஜனபரிச்சே²தோ³ வேதி³தப்³போ³.

தத்த² ஸம்முகா²வினயோ ஸியா குஸலோதிஆதீ³ஸு தஸ்மிம் தஸ்மிம் வினயகம்மே, விவாதா³தி³ம்ஹி ச நியுத்தபுக்³க³லானம் ஸமுப்பஜ்ஜனககுஸலாதீ³னம் வஸேன ஸம்முகா²வினயாதீ³னம், விவாதா³தீ³னஞ்ச குஸலாதி³பா⁴வோ தேன தேன உபசாரேன வுத்தோ. யஸ்மா பனேதஸ்ஸ ஸம்முகா²வினயோ நாம ஸங்க⁴ஸம்முக²தாத³யோ ஹோந்தி, தேஸஞ்ச அனவஜ்ஜஸபா⁴வத்தா அகுஸலே விஜ்ஜமானேபி அகுஸலத்தூபசாரோ ந யுத்தோ ஆபத்தாதி⁴கரணஸ்ஸ அகுஸலத்தூபசாரோ விய, தஸ்மா நத்தி² ஸம்முகா²வினயோ அகுஸலோதி அத்தோ².

304. ததோ பரேஸு யத்த² யேபு⁴ய்யஸிகா லப்³ப⁴தி, தத்த² ஸம்முகா²வினயோ லப்³ப⁴தீதிஆதி³ ஸம்முகா²வினயஸ்ஸ இதரேஹி ஸமதே²ஹி நியமேன ஸம்ஸட்ட²தம், இதரேஸம் பன ச²ன்னம் அஞ்ஞமஞ்ஞம் ஸம்ஸக்³கா³பா⁴வஞ்ச த³ஸ்ஸேதும் வுத்தம்.

ஸமத²ஸம்முகா²வினயவாராதி³வண்ணனா நிட்டி²தா.

ஸம்ஸட்ட²வாராதி³வண்ணனா

306. அதி⁴கரணந்தி வா ஸமதா²தி வா இமே த⁴ம்மா ஸம்ஸட்டா²திஆதி³ ஸமதா²னம் அதி⁴கரணேஸு ஏவ யதா²ரஹம் பவத்திம், அதி⁴கரணானி வினா தேஸம் விஸும் அட்டா²னஞ்ச த³ஸ்ஸேதும் வுத்தம். வினிப்³பு⁴ஜித்வா நானாகரணம் பஞ்ஞாபேதுந்தி அதி⁴கரணதோ ஸமதே²ஹி வியோஜேத்வா அஸம்ஸட்டே² கத்வா நானாகரணம் அஞ்ஞமஞ்ஞம் அஸம்ஸட்ட²தாய டி²தபா⁴வஸங்கா²தம் நானத்தம் பஞ்ஞாபேதும் அதி⁴கரணவூபஸமக்க²ணே ஏவ தேஸம் அஸம்ஸக்³க³ம் பஞ்ஞாபேதும் கிம் ஸக்காதி புச்ச²தி.

அதி⁴கரணந்திஆதி³ கா³ரய்ஹவாத³த³ஸ்ஸனம். ஸோ மா ஹேவந்தி யோ ஏவம் வத³தி, ஸோ ‘‘மா ஏவம் வதா³’’தி வசனீயோ அஸ்ஸ, ந ச லப்³ப⁴தி ஸமதா²னம் அஞ்ஞத்ர அதி⁴கரணா வூபஸமலக்க²ணந்தி பஹானாவத்தா²னஸங்கா²தம் நானாகரணம் படிக்கி²பதி. லக்க²ணதோ பன அதி⁴கரணேஹி ஸமதா²னம் நானாகரணம் அத்தே²வாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். ஸமதா² அதி⁴கரணேஹி ஸம்மந்தீதி அபலோகனாதீ³ஹி சதூஹி கிச்சாதி⁴கரணேஹி ஸப்³பே³பி ஸமதா² நிட்டா²னம் க³ச்ச²ந்தி, நாஞ்ஞேஹீதி இமமத்த²ம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம். தேனேவ வக்க²தி ‘‘ஸம்முகா²வினயோ விவாதா³தி⁴கரணேன ந ஸம்மதி. அனுவாத³…பே… ஆபத்தாதி⁴கரணேன ந ஸம்மதி, கிச்சாதி⁴கரணேன ஸம்மதீ’’திஆதி³ (பரி. 311).

307-313. விவாதா³தி⁴கரணம் கதிஹி ஸமதே²ஹி ஸம்மதீதிஆதி³கோ ஸம்மதிவாரோ. தத³னந்தரோ ஸம்மதினஸம்மதிவாரோ ச அதி⁴கரணேஹி ஸமதா²னம் ஸம்ஸட்ட²தம், விஸம்ஸட்ட²தஞ்ச த³ஸ்ஸேதும் வுத்தோ. ஸமதா² ஸமதே²ஹி ஸம்மந்தீதிஆதி³கோ ஸமதா²தி⁴கரணவாரோ ஸமதா²னம் அஞ்ஞமஞ்ஞம், அதி⁴கரணேஹி ச அதி⁴கரணானஞ்ச அஞ்ஞமஞ்ஞம், ஸமதே²ஹி ச வூபஸமாவூபஸமம் த³ஸ்ஸேதும் வுத்தோ.

314. ஸமுட்டா²பேதிவாரோ பன அதி⁴கரணேஹி அதி⁴கரணானம் உப்பத்திப்பகாரத³ஸ்ஸனத்த²ம் வுத்தோ. ந கதமம் அதி⁴கரணந்தி அத்தனோ ஸம்ப⁴வமத்தேன ஏகம்பி அதி⁴கரணம் ந ஸமுட்டா²பேதீதி அத்தோ². கத²ஞ்சரஹி ஸமுட்டா²பேதீதி ஆஹ ‘‘அபி சா’’திஆதி³. தத்த² ஜாயந்தீதி அனந்தரமேவ அனுப்பஜ்ஜித்வா பரம்பரபச்சயா ஜாயந்தீதி அதி⁴ப்பாயோ. ‘‘த⁴ம்மோ அத⁴ம்மோ’’திஆதி³னா உபி⁴ன்னம் புக்³க³லானம் விவாத³பச்சயா அஞ்ஞமஞ்ஞகே²மப⁴ங்கா³ ஹோந்தி, தப்பச்சயா தேஸம் பக்க²ம் பரியேஸனேன கலஹம் வட்³ட⁴ந்தானம் விவாதோ³ கஞ்சி மஹாபரிஸம் ஸங்க⁴பரிணாயகம் லஜ்ஜிம் ஆக³ம்ம வூபஸமம் க³ச்ச²தி. ததா² அவூபஸமந்தே பன விவாதோ³ கமேன வட்³டி⁴த்வா ஸகலேபி ஸங்கே⁴ விவாத³ம் ஸமுட்டா²பேதி, ததோ அனுவாதா³தீ³னீதி ஏவம் பரம்பரக்கமேன வூபஸமகாரணாபா⁴வே சத்தாரி அதி⁴கரணானி ஜாயந்தி. தம் ஸந்தா⁴யாஹ ‘‘ஸங்கோ⁴ விவத³தி விவாதா³தி⁴கரண’’ந்தி. ஸங்க⁴ஸ்ஸ விவத³தோ யோ விவாதோ³, தம் விவாதா³தி⁴கரணம் ஹோதீதி அத்தோ². ஏஸ நயோ ஸேஸேஸுபி.

ஸம்ஸட்ட²வாராதி³வண்ணனா நிட்டி²தா.

ப⁴ஜதிவாரவண்ணனா

318. தத³னந்தரவாரே பன விவாதா³தி⁴கரணம் சதுன்னம் அதி⁴கரணானந்திஆதி³ அதி⁴கரணானம் வுத்தனயேன அஞ்ஞமஞ்ஞபச்சயத்தேபி ஸம்ஸக்³க³பா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம் வுத்தம். விவாதா³தி⁴கரணம் சதுன்னம் அதி⁴கரணானம் விவாதா³தி⁴கரணம் ப⁴ஜதீதிஆதீ³ஸு விவாதா³தி⁴கரணம் சதூஸு அதி⁴கரணேஸு விவாதா³தி⁴கரணபா⁴வமேவ ப⁴ஜதி, நாஞ்ஞாதி⁴கரணபா⁴வம், சதூஸு அதி⁴கரணேஸு விவாதா³தி⁴கரணத்தமேவ நிஸ்ஸிதம் விவாதா³தி⁴கரணமேவ பரியாபன்னம் விவாதா³தி⁴கரணபா⁴வேனேவ ஸங்க³ஹிதந்தி ஏவமத்தோ² க³ஹேதப்³போ³.

319. விவாதா³தி⁴கரணம் ஸத்தன்னம் ஸமதா²னம் கதி ஸமதே² ப⁴ஜதீதிஆதி³ பன சதுன்னம் அதி⁴கரணானம் வூபஸமனே ஸதி நியதஸமதே² த³ஸ்ஸேதும் வுத்தம். தத்த² கதி ஸமதே² ப⁴ஜதீதி அத்தனோ உபஸமத்தா²ய கித்தகே ஸமதே² உபக³ச்ச²தி, கித்தகே ஸமதே² ஆக³ம்ம வூபஸமம் க³ச்ச²தீதி அத்தோ². கதி ஸமத²பரியாபன்னந்தி அத்தானம் வூபஸமேதும் கதிஸு ஸமதே²ஸு தேஹி ஸமானவஸேன பவிட்ட²ம். கதிஹி ஸமதே²ஹி ஸங்க³ஹிதந்தி வூபஸமம் கரோந்தேஹி கதிஹி ஸமதே²ஹி வூபஸமகரணத்த²ம் ஸங்க³ஹிதம்.

ப⁴ஜதிவாரவண்ணனா நிட்டி²தா.