1. அனுபத³ஸுத்தவண்ணனா

93. இத்³தி⁴மாதி கு³ணோ பாகடோ பரதோகோ⁴ஸேன வினா பாஸாத³கம்பனதே³வசாரிகாதீ³ஹி ஸயமேவ பகாஸபா⁴வதோ; து⁴தவாதா³தி³கு³ணானம்பி ததா²பா⁴வே ஏதேனேவ நயேன தேஸம் கு³ணானம் பாகடயோக³தோ ச பரேஸம் நிச்சி²தபா⁴வதோ ச. பஞ்ஞவதோ கு³ணாதி பஞ்ஞாபபே⁴த³பபா⁴விதே கு³ணவிஸேஸே ஸந்தா⁴ய வத³தி. தே ஹி யேபு⁴ய்யேன பரேஸம் அவிஸயா. தேனாஹ – ‘‘ந ஸக்கா அகதி²தா ஜானிது’’ந்தி. விஸபா⁴கா³ ஸபா⁴கா³ நாம அயோனிஸோமனஸிகாரப³ஹுலேஸு புது²ஜ்ஜனேஸு, தே பன அப்பஹீனராக³தோ³ஸதாய பரஸ்ஸ விஜ்ஜமானம்பி கு³ணம் மக்கே²த்வா அவிஜ்ஜமானம் அவண்ணமேவ கோ⁴ஸேந்தீதி ஆஹ – ‘‘விஸபா⁴க³…பே… கதே²ந்தீ’’தி.

யா அட்டா²ரஸன்னம் தா⁴தூனம் ஸமுத³யதோ அத்த²ங்க³மதோ அஸ்ஸாத³தோ ஆதீ³னவதோ யதா²பூ⁴தம் பஜானனா, அயம் தா⁴துகுஸலதா. ஆயதனகுஸலதாயபி ஏஸேவ நயோ. அவிஜ்ஜாதீ³ஸு த்³வாத³ஸஸு படிச்சஸமுப்பாத³ங்கே³ஸு கோஸல்லம் படிச்சஸமுப்பாத³குஸலதா. இத³ம் இமஸ்ஸ ப²லஸ்ஸ டா²னம் காரணம், இத³ம் அட்டா²னம் அகாரணந்தி ஏவம் டா²னஞ்ச டா²னதோ, அட்டா²னஞ்ச அட்டா²னதோ யதா²பூ⁴தம் பஜானனா, அயம் டா²னாட்டா²னகுஸலதா. யோ பன இமேஸு தா⁴துஆதீ³ஸு பரிஞ்ஞாபி⁴ஸமயாதி³வஸேன நிஸ்ஸங்க³க³தியா பண்டா³தி லத்³த⁴னாமேன ஞாணேன இதோ க³தோ பவத்தோ, அயம் பண்டி³தோ நாமாதி ஆஹ – ‘‘இமேஹி சதூஹி காரணேஹி பண்டி³தோ’’தி. மஹந்தானம் அத்தா²னம் பரிக்³க³ண்ஹனதோ மஹதீ பஞ்ஞா ஏதஸ்ஸாதி மஹாபஞ்ஞோ. ஸேஸபதே³ஸுபி ஏஸேவ நயோதி ஆஹ – ‘‘மஹாபஞ்ஞாதீ³ஹி ஸமன்னாக³தோதி அத்தோ²’’தி.

நானத்தந்தி யாஹி மஹாபஞ்ஞாதீ³ஹி ஸமன்னாக³தத்தா தே²ரோ ‘‘மஹாபஞ்ஞோ’’திஆதி³னா கித்தீயதி, தாஸம் மஹாபஞ்ஞாதீ³னம் இத³ம் நானத்தம் அயம் வேமத்ததா. யஸ்ஸ கஸ்ஸசி (தீ³. நி. டீ. 3.216; ஸம். நி. டீ. 1.1.110; அ. நி. டீ. 1.1.584) விஸேஸதோ அரூபத⁴ம்மஸ்ஸ மஹத்தம் நாம கிச்சஸித்³தி⁴யா வேதி³தப்³ப³ந்தி தத³ஸ்ஸ கிச்சஸித்³தி⁴யா த³ஸ்ஸேந்தோ, ‘‘மஹந்தே ஸீலக்க²ந்தே⁴ பரிக்³க³ண்ஹாதீதி மஹாபஞ்ஞா’’திஆதி³மாஹ. தத்த² ஹேதுமஹந்ததாய பச்சயமஹந்ததாய நிஸ்ஸயமஹந்ததாய பபே⁴த³மஹந்ததாய கிச்சமஹந்ததாய ப²லமஹந்ததாய ஆனிஸம்ஸமஹந்ததாய ச ஸீலக்க²ந்த⁴ஸ்ஸ மஹந்தபா⁴வோ வேதி³தப்³போ³. தத்த² ஹேதூ அலோபா⁴த³யோ, பச்சயா ஹிரோத்தப்பஸத்³தா⁴ஸதிவீரியாத³யோ. நிஸ்ஸயா ஸாவகபோ³தி⁴பச்சேகபோ³தி⁴ஸம்மாஸம்போ³தி⁴னியததா தம்ஸமங்கி³னோ ச புரிஸவிஸேஸா. பபே⁴தோ³ சாரித்தாதி³விபா⁴கோ³. கிச்சம் தத³ங்கா³தி³வஸேன படிபக்க²ஸ்ஸ வித⁴மனம். ப²லம் ஸக்³க³ஸம்பதா³ நிப்³பா³னஸம்பதா³ ச. ஆனிஸம்ஸோ பியமனாபதாதி³. அயமேத்த² ஸங்கே²போ, வித்தா²ரோ பன விஸுத்³தி⁴மக்³கே³ (விஸுத்³தி⁴. 1.9) ஆகங்கே²ய்யஸுத்தாதீ³ஸு (ம. நி. 1.64 ஆத³யோ) ச ஆக³தனயேன வேதி³தப்³போ³. இமினா நயேன ஸமாதி⁴க்க²ந்தா⁴தீ³னம்பி மஹந்ததா யதா²ரஹம் நித்³தா⁴ரேத்வா வேதி³தப்³பா³, டா²னாட்டா²னாதீ³னம் பன மஹந்தபா⁴வோ மஹாவிஸயதாய வேதி³தப்³போ³. தத்த² டா²னாட்டா²னானம் மஹாவிஸயதா ப³ஹுதா⁴துகஸுத்தே (ம. நி. 3.124 ஆத³யோ) ஸயமேவ ஆக³மிஸ்ஸதி. விஹாரஸமாபத்தீனம் ஸமாதி⁴க்க²ந்தே⁴ நித்³தா⁴ரிதனயேன வேதி³தப்³பா³, அரியஸச்சானம் ஸகலஸாஸனஸங்க³ஹணதோ ஸச்சவிப⁴ங்கே³ (விப⁴. 189 ஆத³யோ) தம்ஸம்வண்ணனாஸு (விப⁴. அட்ட². 189 ஆத³யோ) ஆக³தனயேன. ஸதிபட்டா²னாதீ³னம் விப⁴ங்கா³தீ³ஸு (விப⁴. 355 ஆத³யோ) தம்ஸம்வண்ணனாதீ³ஸு (விப⁴. அட்ட². 355 ஆத³யோ) ச ஆக³தனயேன. ஸாமஞ்ஞப²லானம் மஹதோ ஹிதஸ்ஸ மஹதோ ஸுக²ஸ்ஸ மஹதோ அத்த²ஸ்ஸ மஹதோ யோக³க்கே²மஸ்ஸ நிப்ப²த்திபா⁴வதோ ஸந்தபணீதனிபுணஅதக்காவசரபண்டி³தவேத³னீயபா⁴வதோ ச. அபி⁴ஞ்ஞானம் மஹாஸம்பா⁴ரதோ மஹாவிஸயதோ மஹாகிச்சதோ மஹானுபா⁴வதோ மஹானிப்ப²த்திதோ ச. நிப்³பா³னஸ்ஸ மத³னிம்மத³னாதி³மஹத்த²ஸித்³தி⁴தோ மஹந்ததா வேதி³தப்³பா³.

புது²பஞ்ஞாதி ஏத்தா²பி வுத்தனயானுஸாரேன அத்தோ² வேதி³தப்³போ³. அயம் பன விஸேஸோ – நானாக²ந்தே⁴ஸு ஞாணம் பவத்ததீதி, ‘‘அயம் ரூபக்க²ந்தோ⁴ நாம…பே… அயம் விஞ்ஞாணக்க²ந்தோ⁴ நாமா’’தி, ஏவம் பஞ்சன்னம் க²ந்தா⁴னம் நானாகரணம் படிச்ச ஞாணம் பவத்ததி. தேஸுபி ‘‘ஏகவிதே⁴ன ரூபக்க²ந்தோ⁴, ஏகாத³ஸவிதே⁴ன ரூபக்க²ந்தோ⁴, ஏகவிதே⁴ன வேத³னாக்க²ந்தோ⁴, ப³ஹுவிதே⁴ன வேத³னாக்க²ந்தோ⁴, ஏகவிதே⁴ன ஸஞ்ஞாக்க²ந்தோ⁴…பே… ஏகவிதே⁴ன விஞ்ஞாணக்க²ந்தோ⁴, ப³ஹுவிதே⁴ன விஞ்ஞாணக்க²ந்தோ⁴’’தி ஏவம் ஏகேகஸ்ஸ க²ந்த⁴ஸ்ஸ ஏகவிதா⁴தி³வஸேன அதீதாதி³பே⁴த³வஸேனபி நானாகரணம் படிச்ச ஞாணம் பவத்ததி. ததா² ‘‘இத³ம் சக்கா²யதனம் நாம…பே… இத³ம் த⁴ம்மாயதனம் நாம. தத்த² த³ஸாயதனா காமாவசரா, த்³வே சதுபூ⁴மகா’’தி ஏவம் ஆயதனனானத்தம் படிச்ச ஞாணம் பவத்ததி.

நானாதா⁴தூஸூதி ‘‘அயம் சக்கு²தா⁴து நாம…பே… அயம் மனோவிஞ்ஞாணதா⁴து நாம. தத்த² ஸோளஸ தா⁴துயோ காமாவசரா, த்³வே சதுபூ⁴மகா’’தி ஏவம் நானாதா⁴தூஸு படிச்ச ஞாணம் பவத்ததி. தயித³ம் உபாதி³ண்ணகதா⁴துவஸேன வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம். பச்சேகபு³த்³தா⁴னஞ்ஹி த்³வின்னஞ்ச அக்³க³ஸாவகானம் உபாதி³ண்ணகதா⁴தூஸுயேவ நானாகரணம் படிச்ச ஞாணம் பவத்ததி. தஞ்ச கோ² ஏகதே³ஸதோவ, நோ நிப்பதே³ஸதோ, அனுபாதி³ண்ணகதா⁴தூனம் பன நானாகரணம் ந ஜானந்தியேவ. ஸப்³ப³ஞ்ஞுபு³த்³தா⁴னம்யேவ பன, ‘‘இமாய நாம தா⁴துயா உஸ்ஸன்னத்தா இமஸ்ஸ ருக்க²ஸ்ஸ க²ந்தோ⁴ ஸேதோ ஹோதி, இமஸ்ஸ கண்ஹோ, இமஸ்ஸ ப³ஹலத்தசோ, இமஸ்ஸ தனுத்தசோ, இமஸ்ஸ பத்தம் வண்ணஸண்டா²னாதி³வஸேன ஏவரூபம், இமஸ்ஸ புப்ப²ம் நீலம் பீதம் லோஹிதம் ஓதா³தம் ஸுக³ந்த⁴ம் து³க்³க³ந்த⁴ம், ப²லம் கு²த்³த³கம் மஹந்தம் தீ³க⁴ம் வட்டம் ஸுஸண்டா²னம் மட்ட²ம் ப²ருஸம் ஸுக³ந்த⁴ம் மது⁴ரம் தித்தகம் அம்பி³லம் கடுகம் கஸாவம், கண்டகோ திகி²ணோ அதிகி²ணோ உஜுகோ குடிலோ லோஹிதோ ஓதா³தோ ஹோதீ’’தி தா⁴துனானத்தம் படிச்ச ஞாணம் பவத்ததி.

அத்தே²ஸூதி ரூபாதீ³ஸு ஆரம்மணேஸு. நானாபடிச்சஸமுப்பாதே³ஸூதி அஜ்ஜ²த்தப³ஹித்³தா⁴பே⁴த³தோ ஸந்தானபே⁴த³தோ ச நானப்பபே⁴தே³ஸு படிச்சஸமுப்பாத³ங்கே³ஸு. அவிஜ்ஜாதி³அங்கா³னஞ்ஹி பச்சேகம் படிச்சஸமுப்பாத³ஸஞ்ஞிதாதி. தேனாஹ – ஸங்கா²ரபிடகே ‘‘த்³வாத³ஸ பச்சயா த்³வாத³ஸ படிச்சஸமுப்பாதா³’’தி. நானாஸுஞ்ஞதமனுபலப்³பே⁴ஸூதி நானாஸபா⁴வேஸு நிச்சஸாராதி³விரஹதோ ஸுஞ்ஞஸபா⁴வேஸு, ததோ ஏவ இத்தி²புரிஸஅத்தஅத்தனியாதி³வஸேன அனுபலப்³பே⁴ஸு ஸபா⁴வேஸு. ம-காரோ ஹேத்த² பத³ஸந்தி⁴கரோ. நானாஅத்தே²ஸூதி அத்த²படிஸம்பி⁴தா³விஸயேஸு பச்சயுப்பன்னாதி³னானாஅத்தே²ஸு. த⁴ம்மேஸூதி த⁴ம்மபடிஸம்பி⁴தா³விஸயேஸு பச்சயாதி³னானாத⁴ம்மேஸு. நிருத்தீஸூதி தேஸம்யேவ அத்த²த⁴ம்மானம் நித்³தா⁴ரணவசனஸங்கா²தாஸு நானானிருத்தீஸு. படிபா⁴னேஸூதி ஏத்த² அத்த²படிஸம்பி⁴தா³தீ³ஸு விஸயபூ⁴தேஸு, ‘‘இமானி இத³மத்த²ஜோதகானீ’’தி (விப⁴. 725-745) ததா² ததா² படிபா⁴னதோ படிபா⁴னானீதி லத்³த⁴னாமேஸு ஞாணேஸு. புது² நானாஸீலக்க²ந்தே⁴ஸூதிஆதீ³ஸு ஸீலஸ்ஸ புது²த்தம் நானத்தஞ்ச வுத்தமேவ. இதரேஸம் பன வுத்தனயானுஸாரேன ஸுவிஞ்ஞேய்யத்தா பாகடமேவ. யம் பன அபி⁴ன்னம் ஏகமேவ நிப்³பா³னம், தத்த² உபசாரவஸேன புது²த்தம் க³ஹேதப்³ப³ந்தி ஆஹ – ‘‘புது² நானாஜனஸாதா⁴ரணே த⁴ம்மே ஸமதிக்கம்மா’’தி. தேனஸ்ஸ மத³னிம்மத³னாதி³பரியாயேன புது²த்தம் பரிதீ³பிதம் ஹோதி.

ஏவம் விஸயவஸேன பஞ்ஞாய மஹத்தம் புது²த்தஞ்ச த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி ஸம்பயுத்தத⁴ம்மவஸேன ஹாஸபா⁴வம், பவத்திஆகாரவஸேன ஜவனபா⁴வம், கிச்சவஸேன திக்கா²தி³பா⁴வஞ்ச த³ஸ்ஸேதும், ‘‘கதமா ஹாஸபஞ்ஞா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² ஹாஸப³ஹுலோதி பீதிப³ஹுலோ. ஸேஸபதா³னி தஸ்ஸேவ வேவசனானி. ஸீலம் பரிபூரேதீதி ஹட்ட²பஹட்டோ² உத³க்³கு³த³க்³கோ³ ஹுத்வா பீதிஸஹக³தாய பஞ்ஞாய. பீதிஸோமனஸ்ஸஸஹக³தா ஹி பஞ்ஞா அபி⁴ரதிவஸேன ஆரம்மணே பு²ல்லா விகஸிதா விய பவத்ததி; ந உபேக்கா²ஸஹக³தாதி பாதிமோக்க²ஸீலம் ட²பேத்வா ஹாஸனீயம் பரம் திவித⁴ம்பி ஸீலம் பரிபூரேதீதி அத்தோ². விஸும் வுத்தத்தா புன ஸீலக்க²ந்த⁴மாஹ. ஸமாதி⁴க்க²ந்த⁴ந்திஆதீ³ஸுபி ஏஸேவ நயோ.

ரூபம் அனிச்சதோ கி²ப்பம் ஜவதீதி ரூபக்க²ந்த⁴ம் அனிச்சந்தி ஸீக⁴ம் வேகே³ன பவத்தியா படிபக்க²தூ³ரீபா⁴வேன புப்³பா³பி⁴ஸங்கா²ரஸ்ஸ ஸாதிஸயத்தா இந்தே³ன விஸ்ஸட்ட²வஜிரம் விய லக்க²ணம் படிவிஜ்ஜ²ந்தீ அத³ந்தா⁴யந்தீ ரூபக்க²ந்தே⁴ அனிச்சலக்க²ணம் வேக³ஸா படிவிஜ்ஜ²தி, தஸ்மா ஸா ஜவனபஞ்ஞா நாமாதி அத்தோ². ஸேஸபதே³ஸுபி ஏஸேவ நயோ. ஏவம் லக்க²ணாரம்மணிகவிபஸ்ஸனாவஸேன ஜவனபஞ்ஞம் த³ஸ்ஸேத்வா ப³லவவிபஸ்ஸனாவஸேன த³ஸ்ஸேதும், ‘‘ரூப’’ந்திஆதி³ வுத்தம். தத்த² க²யட்டே²னாதி யத்த² யத்த² உப்பஜ்ஜதி, தத்த² தத்தே²வ பி⁴ஜ்ஜனதோ க²யஸபா⁴வத்தா. ப⁴யட்டே²னாதி ப⁴யானகபா⁴வதோ. அஸாரகட்டே²னாதி அத்தஸாரவிரஹதோ நிச்சஸாராதி³விரஹதோ ச. துலயித்வாதி துலாபூ⁴தாய விபஸ்ஸனாபஞ்ஞாய துலேத்வா. தீரயித்வாதி தாய ஏவ தீரணபூ⁴தாய தீரேத்வா. விபா⁴வயித்வாதி யாதா²வதோ பகாஸேத்வா பஞ்சக்க²ந்த⁴ம் விபூ⁴தம் கத்வா. ரூபனிரோதே⁴தி ரூபக்க²ந்த⁴ஸ்ஸ நிரோத⁴பூ⁴தே நிப்³பா³னே நின்னபோணபப்³பா⁴ரவஸேன. இதா³னி ஸிகா²ப்பத்தவிபஸ்ஸனாவஸேன ஜவனபஞ்ஞம் த³ஸ்ஸேதும், புன ‘‘ரூப’’ந்திஆதி³ வுத்தம். வுட்டா²னகா³மினிவிபஸ்ஸனாவஸேனாதி கேசி.

ஞாணஸ்ஸ திக்க²பா⁴வோ நாம ஸவிஸேஸம் படிபக்க²ஸமுச்சி²ந்த³னேன வேதி³தப்³போ³தி, ‘‘கி²ப்பம் கிலேஸே சி²ந்த³தீதி திக்க²பஞ்ஞா’’தி வத்வா தே பன கிலேஸே விபா⁴கே³ன த³ஸ்ஸேந்தோ, ‘‘உப்பன்னம் காமவிதக்க’’ந்திஆதி³மாஹ. திக்க²பஞ்ஞோ ஹி கி²ப்பாபி⁴ஞ்ஞோ ஹோதி, படிபதா³ சஸ்ஸ ந சலதீதி ஆஹ – ‘‘ஏகஸ்மிம் ஆஸனே சத்தாரோ அரியமக்³கா³ அதி⁴க³தா ஹோந்தீ’’திஆதி³.

‘‘ஸப்³பே³ ஸங்கா²ரா அனிச்சா து³க்கா² விபரிணாமத⁴ம்மா ஸங்க²தா படிச்சஸமுப்பன்னா க²யத⁴ம்மா வயத⁴ம்மா நிரோத⁴த⁴ம்மா’’தி யாதா²வதோ த³ஸ்ஸனேன ஸச்சஸம்படிவேதோ⁴ இஜ்ஜ²தி, ந அஞ்ஞதா²தி காரணமுகே²ன நிப்³பே³தி⁴கபஞ்ஞம் த³ஸ்ஸேதும், ‘‘ஸப்³ப³ஸங்கா²ரேஸு உப்³பே³க³ப³ஹுலோ ஹோதீ’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² உப்³பே³க³ப³ஹுலோதி வுத்தனயேன ஸப்³ப³ஸங்கா²ரேஸு அபி⁴ண்ஹம் பவத்தஸம்வேகோ³. உத்தாஸப³ஹுலோதி ஞாணுத்ராஸவஸேன ஸப்³ப³ஸங்கா²ரேஸு ப³ஹுஸோ உத்ரஸ்தமானஸோ. தேன ஆதீ³னவானுபஸ்ஸனமாஹ. உக்கண்ட²னப³ஹுலோதி பன இமினா நிப்³பி³தா³னுபஸ்ஸனம் ஆஹ – அரதிப³ஹுலோதிஆதி³னா தஸ்ஸா ஏவ அபராபருப்பத்திம். ப³ஹிமுகோ²தி ஸப்³ப³ஸங்கா²ரதோ ப³ஹிபூ⁴தம் நிப்³பா³னம் உத்³தி³ஸ்ஸ பவத்தஞாணமுகோ², ததா² வா பவத்திதவிமோக்க²முகோ². நிப்³பி³ஜ்ஜ²னம் நிப்³பே³தோ⁴, ஸோ ஏதிஸ்ஸா அத்தி², நிப்³பி³ஜ்ஜ²தீதி வா நிப்³பே³தா⁴, ஸாவ பஞ்ஞா நிப்³பே³தி⁴கா. யம் பனேத்த² அத்த²தோ அவிப⁴த்தம், தம் ஹேட்டா² வுத்தனயத்தா ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ.

பஜ்ஜதி ஏதேன விபஸ்ஸனாதி³கோதி பத³ம், ஸமாபத்தி, தஸ்மா அனுபத³ந்தி அனுஸமாபத்தியோதி அத்தோ². பத³ம் வா ஸம்மஸனுபகா³ த⁴ம்மா விபஸ்ஸனாய பவத்திட்டா²னபா⁴வதோ. தேனாஹ ‘‘ஸமாபத்திவஸேன வா’’தி. ஜா²னங்க³வஸேன வாதி ஜா²னங்க³வஸேனாதி ச அத்தோ². அட்ட²கதா²யம் பன கமத்தோ² இத⁴ பத³ஸத்³தோ³, தஸ்மா அனுபத³ம் அனுக்கமேனாதி அயமேத்த² அத்தோ²தி ஆஹ ‘‘அனுபடிபாடியா’’தி. த⁴ம்மவிபஸ்ஸனந்தி தம்தம்ஸமாபத்திசித்துப்பாத³பரியாபன்னானம் த⁴ம்மானம் விபஸ்ஸனம். விபஸ்ஸதீதி ஸமாபத்தியோ ஜா²னமுகே²ன தே தே த⁴ம்மே யாதா²வதோ பரிக்³க³ஹேத்வா, ‘‘இதிபி து³க்கா²’’திஆதி³னா ஸம்மஸதி. அத்³த⁴மாஸேன அரஹத்தம் பத்தோ உக்கம்ஸக³தஸ்ஸ ஸாவகானம் ஸம்மஸனசாரஸ்ஸ நிப்பதே³ஸேன பவத்தியமானத்தா, ஸாவகபாரமீஞாணஸ்ஸ ச ததா² படிபாதே³தப்³ப³த்தா. ஏவம் ஸந்தேபீதி யதி³பி மஹாமோக்³க³ல்லானத்தே²ரோ ந சிரஸ்ஸேவ அரஹத்தம் பத்தோ; த⁴ம்மஸேனாபதி பன ததோ சிரேன, ஏவம் ஸந்தேபி யஸ்மா மோக்³க³ல்லானத்தே²ரோபி மஹாபஞ்ஞோவ, தஸ்மா ஸாரிபுத்தத்தே²ரோவ மஹாபஞ்ஞதரோதி. இதா³னி தமத்த²ம் பாகடதரம் காதும், ‘‘மஹாமோக்³க³ல்லானத்தே²ரோ ஹீ’’திஆதி³ வுத்தம். ஸம்மஸனம் சரதி ஏத்தா²தி ஸம்மஸனசாரோ, விபஸ்ஸனாபூ⁴மி, தம் ஸம்மஸனசாரம். ஏகதே³ஸமேவாதி ஸகஅத்தபா⁴வே ஸங்கா²ரே அனவஸேஸதோ பரிக்³க³ஹேதுஞ்ச ஸம்மஸிதுஞ்ச அஸக்கோந்தம் அத்தனோ அபி⁴னீஹாரஸமுதா³க³தஞாணப³லானுரூபம் ஏகதே³ஸமேவ பரிக்³க³ஹேத்வா ஸம்மஸந்தோ. நனு ச ‘‘ஸப்³ப³ம், பி⁴க்க²வே, அனபி⁴ஜானம் அபரிஜானம் அவிராஜயம் அப்பஜஹம் அப⁴ப்³போ³ து³க்க²க்க²யாயா’’தி (ஸம். நி. 4.26) வசனதோ வட்டது³க்க²தோ முச்சிதுகாமேன ஸப்³ப³ம் பரிஞ்ஞேய்யம் பரிஜானிதப்³ப³மேவ? ஸச்சமேதம், தஞ்ச கோ² ஸம்மஸனுபக³த⁴ம்மவஸேன வுத்தம். தஸ்மா ஸஸந்தானக³தே ஸப்³ப³த⁴ம்மே, பரஸந்தானக³தே ச தேஸம் ஸந்தானவிபா⁴க³ம் அகத்வா ப³ஹித்³தா⁴பா⁴வஸாமஞ்ஞதோ ஸம்மஸனம், அயம் ஸாவகானம் ஸம்மஸனசாரோ. தே²ரோ பன ப³ஹித்³தா⁴த⁴ம்மேபி ஸந்தானவிபா⁴கே³ன கேசி கேசி உத்³த⁴ரித்வா ஸம்மஸி, தஞ்ச கோ² ஞாணேன பு²ட்ட²மத்தம் கத்வா. தேன வுத்தம் – ‘‘யட்டி²கோடியா உப்பீளேந்தோ விய ஏகதே³ஸமேவ ஸம்மஸந்தோ’’தி. தத்த² ஞாணேன நாம யாவதா நேய்யம் பவத்திதப்³ப³ம், ததா² அபவத்தனதோ ‘‘யட்டி²கோடியா உப்பீளேந்தோ வியா’’திஆதி³ வுத்தம். அனுபத³த⁴ம்மவிபஸ்ஸனாய அபா⁴வதோ ‘‘ஏகதே³ஸமேவ ஸம்மஸந்தோ’’தி வுத்தம்.

பு³த்³தா⁴னம் ஸம்மஸனசாரோ த³ஸஸஹஸ்ஸிலோகதா⁴துயம் ஸத்தஸந்தானக³தா, அனிந்த்³ரியப³த்³தா⁴ ச ஸங்கா²ராதி வத³ந்தி, கோடிஸதஸஹஸ்ஸசக்கவாளேஸூதி அபரே. ததா² ஹி அத்³த⁴த்தயவஸேன படிச்சஸமுப்பாத³னயம் ஓஸரித்வா ச²த்திம்ஸகோடிஸதஸஹஸ்ஸமுகே²ன பு³த்³தா⁴னம் மஹாவஜிரஞாணம் பவத்தம். பச்சேகபு³த்³தா⁴னம் ஸஸந்தானக³தேஹி ஸத்³தி⁴ம் மஜ்ஜி²மதே³ஸவாஸிஸத்தஸந்தானக³தா அனிந்த்³ரியப³த்³தா⁴ ச ஸம்மஸனசாரோதி வத³ந்தி, ஜம்பு³தீ³பவாஸிஸத்தஸந்தானக³தாதி கேசி. த⁴ம்மஸேனாபதினோபி யதா²வுத்தஸாவகானம் விபஸ்ஸனாபூ⁴மியேவ ஸம்மஸனசாரோ. தத்த² பன தே²ரோ ஸாதிஸயம் நிரவஸேஸம் அனுபத³த⁴ம்மம் விபஸ்ஸி. தேன வுத்தம் – ‘‘ஸாவகானம் ஸம்மஸனசாரம் நிப்பதே³ஸம் ஸம்மஸீ’’தி.

தத்த² ‘‘ஸாவகானம் விபஸ்ஸனாபூ⁴மீ’’தி ஏத்த² ஸுக்க²விபஸ்ஸகா லோகியாபி⁴ஞ்ஞப்பத்தா பகதிஸாவகா அக்³க³ஸாவகா பச்சேகபு³த்³தா⁴ ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴தி ச²ஸு ஜனேஸு ஸுக்க²விபஸ்ஸகானம் ஜா²னாபி⁴ஞ்ஞாஹி அனதி⁴க³தபஞ்ஞானேபுஞ்ஞத்தா அந்தா⁴னம் விய இச்சி²தபதே³ஸோக்கமனம் விபஸ்ஸனாகாலே இச்சி²கிச்சி²தத⁴ம்மவிபஸ்ஸனா நத்தி². தே யதா²பரிக்³க³ஹிதத⁴ம்மமத்தேயேவ ட²த்வா விபஸ்ஸனம் வட்³டே⁴ந்தி. லோகியாபி⁴ஞ்ஞப்பத்தா பன பகதிஸாவகா யேன முகே²ன விபஸ்ஸனம் ஆரப⁴ந்தி; ததோ அஞ்ஞேன விபஸ்ஸனம் வித்தா²ரிகம் காதும் ஸக்கோந்தி விபுலஞாணத்தா. மஹாஸாவகா அபி⁴னீஹாரஸம்பன்னத்தா ததோ ஸாதிஸயம் விபஸ்ஸனம் வித்தா²ரிகம் காதும் ஸக்கோந்தி. அக்³க³ஸாவகேஸு து³தியோ அபி⁴னீஹாரஸம்பத்தியா ஸமாதா⁴னஸ்ஸ ஸாதிஸயத்தா விபஸ்ஸனம் ததோபி வித்தா²ரிகம் கரோதி. பட²மோ பன ததோ மஹாபஞ்ஞதாய ஸாவகேஹி அஸாதா⁴ரணம் வித்தா²ரிகம் கரோதி. பச்சேகபு³த்³தோ⁴ தேஹிபி மஹாபி⁴னீஹாரதாய அத்தனோ அபி⁴னீஹாரானுரூபம் ததோபி வித்தா²ரிகவிபஸ்ஸனம் கரோந்தி. பு³த்³தா⁴னம், ஸம்மதே³வ, பரிபூரிதபஞ்ஞாபாரமிபபா⁴வித-ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணாதி⁴க³மனஸ்ஸ அனுரூபாயாதி. யதா² நாம கதவாலவேத⁴பரிசயேன ஸரப⁴ங்க³ஸதி³ஸேன த⁴னுக்³க³ஹேன கி²த்தோ ஸரோ அந்தரா ருக்க²லதாதீ³ஸு அஸஜ்ஜமானோ லக்க²ணேயேவ பததி; ந ஸஜ்ஜதி ந விரஜ்ஜ²தி, ஏவம் அந்தரா அஸஜ்ஜமானா அவிரஜ்ஜ²மானா விபஸ்ஸனா ஸம்மஸனீயத⁴ம்மேஸு யாதா²வதோ நானானயேஹி பவத்ததி. யம் மஹாஞாணந்தி வுச்சதி, தஸ்ஸ பவத்திஆகாரபே⁴தோ³ க³ணதோ வுத்தோயேவ.

ஏதேஸு ச ஸுக்க²விபஸ்ஸகானம் விபஸ்ஸனாசாரோ க²ஜ்ஜோதபபா⁴ஸதி³ஸோ, அபி⁴ஞ்ஞப்பத்தபகதிஸாவகானம் தீ³பபபா⁴ஸதி³ஸோ, மஹாஸாவகானம் ஓக்காபபா⁴ஸதி³ஸோ, அக்³க³ஸாவகானம் ஓஸதி⁴தாரகாபபா⁴ஸதி³ஸோ, பச்சேகபு³த்³தா⁴னம் சந்த³பபா⁴ஸதி³ஸோ, ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴னம் ரஸ்மிஸஹஸ்ஸபடிமண்டி³தஸரத³ஸூரியமண்ட³லஸதி³ஸோ உபட்டா²ஸி. ததா² ஸுக்க²விபஸ்ஸகானம் விபஸ்ஸனாசாரோ அந்தா⁴னம் யட்டி²கோடியா க³மனஸதி³ஸோ, லோகியாபி⁴ஞ்ஞப்பத்தபகதிஸாவகானம் த³ண்ட³கஸேதுக³மனஸதி³ஸோ, மஹாஸாவகானம் ஜங்க⁴ஸேதுக³மனஸதி³ஸோ, அக்³க³ஸாவகானம் ஸகடஸேதுக³மனஸதி³ஸோ, பச்சேகபு³த்³தா⁴னம் மஹாஜங்க⁴மக்³க³க³மனஸதி³ஸோ, ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴னம் மஹாஸகமக்³க³க³மனஸதி³ஸோதி வேதி³தப்³போ³.

அரஹத்தஞ்ச கிர பத்வாதி ஏத்த² கிர-ஸத்³தோ³ அனுஸ்ஸவலத்³தோ⁴யமத்தோ²தி தீ³பேதும் வுத்தோ. பத்வா அஞ்ஞாஸி அத்தனோ விபஸ்ஸனாசாரஸ்ஸ மஹாவிஸயத்தா திக்க²விஸத³ஸூரபா⁴வஸ்ஸ ச ஸல்லக்க²ணேன. கத²ம் பனாயம் மஹாதே²ரோ த³ந்த⁴ம் அரஹத்தம் பாபுணந்தோ ஸீக⁴ம் அரஹத்தம் பத்ததோ பஞ்ஞாய அத்தானம் ஸாதிஸயம் கத்வா அஞ்ஞாஸீதி ஆஹ – ‘‘யதா² ஹீ’’திஆதி³. மஹாஜடந்தி மஹாஜாலஸாக²ம் அதிவிய ஸிப்³பி³தஜாலம். யட்டி²ம் பன ஸாரம் வா உஜும் வா ந லப⁴தி வேணுக்³க³ஹணே அனுச்சினித்வா வேணுஸ்ஸ க³ஹிதத்தா. ஏவம்ஸம்பத³ந்தி யதா² தேஸு புரிஸேஸு ஏகோ வேளுக்³க³ஹணே அனுச்சினித்வா வேளுயட்டி²ம் க³ண்ஹாதி, ஏகோ உச்சினித்வா, ஏவம் நிப்ப²த்திகம். பதா⁴னந்தி பா⁴வனானுயுஞ்ஜனம்.

ஸத்தஸட்டி² ஞாணானீதி படிஸம்பி⁴தா³மக்³கே³ (படி. ம. 1.73 மாதிகா) ஆக³தேஸு தேஸத்ததியா ஞாணேஸு ட²பேத்வா ச² அஸாதா⁴ரணஞாணானி ஸுதமயஞாணாதீ³னி படிபா⁴னபடிஸம்பி⁴தா³ஞாணபரியோஸானானி ஸத்தஸட்டி² ஞாணானி. தானி ஹி ஸாவகேஹி பவிசிதப்³பா³னி, ந இதரானி. ஸோளஸவித⁴ம் பஞ்ஞந்தி (ஸம். நி. அட்ட². 3.5.379; ஸம். நி. டீ. 3.5.379) மஹாபஞ்ஞாதி³கா, நவானுபுப்³ப³விஹாரஸமாபத்திபஞ்ஞாதி இத³ம் ஸோளஸவித⁴ம் பஞ்ஞம்.

தத்ராதி தஸ்ஸ. இத³ம் ஹோதீதி இத³ம் தா³னி வுச்சமானம் அனுபுப்³ப³ஸம்மஸனம் ஹோதி. விபஸ்ஸனாகோட்டா²ஸந்தி விதக்காதி³ஸம்மஸிதப்³ப³த⁴ம்மவிபா⁴கே³ன விப⁴த்தவிபஸ்ஸனாபா⁴க³ம்.

94. பட²மே ஜா²னேதி உபஸிலேஸே பு⁴ம்மம், தஸ்மா யே பட²மே ஜா²னே த⁴ம்மாதி யே பட²மஜ்ஜா²னஸம்ஸட்டா² த⁴ம்மாதி அத்தோ². அந்தோஸமாபத்தியந்தி ச ஸமாபத்திஸஹக³தே சித்துப்பாதே³ ஸமாபத்திஸமஞ்ஞம் ஆரோபேத்வா வுத்தம். வவத்தி²தாதி கதவவத்த²னா நிச்சி²தா. பரிச்சி²ன்னாதி ஞாணேன பரிச்சி²ன்னா ஸலக்க²ணதோ பரிச்சி²ஜ்ஜ ஞாதா. ஓலோகேந்தோதி ஞாணசக்கு²னா பச்சக்க²தோ பஸ்ஸந்தோ. அபி⁴னிரோபனம் ஆரம்மணே சித்தஸ்ஸ ஆரோபனம். அனுமஜ்ஜனம் ஆரம்மணே சித்தஸ்ஸ அனுவிசாரணம். ப²ரணம் பணீதரூபேஹி காயஸ்ஸ ப்³யாபனம், விப்பா²ரிகபா⁴வோ வா. ஸாதந்தி ஸாதமது⁴ரதா. அதி⁴க்கே²போ விக்கே²பஸ்ஸ படிபக்க²பூ⁴தம் ஸமாதா⁴னம். பு²ஸனம் இந்த்³ரியவிஸயவிஞ்ஞாணஸ்ஸ ததோ உப்பஜ்ஜித்வா ஆரம்மணே பு²ஸனாகாரேன விய பவத்தி. வேத³யிதம் ஆரம்மணானுப⁴வனம். ஸஞ்ஜானனம் நீலாதி³வஸேன ஆரம்மணஸ்ஸ ஸல்லக்க²ணம். சேதயிதம் சேதஸோ ப்³யாபாரோ. விஜானனம் ஆரம்மணூபலத்³தி⁴. கத்துகம்யதா சித்தஸ்ஸ ஆரம்மணேன அத்தி²கதா. தஸ்மிம் ஆரம்மணே அதி⁴முச்சனம், ஸன்னிட்டா²னம் வா அதி⁴மோக்கோ². கோஸஜ்ஜபக்கே² பதிதும் அத³த்வா சித்தஸ்ஸ பக்³க³ண்ஹனம் பக்³கா³ஹோ, அதி⁴க்³க³ஹோதி அத்தோ². ஆரம்மணம் உபக³ந்த்வா டா²னம், அனிஸ்ஸஜ்ஜனம் வா உபட்டா²னம். ஸமப்பவத்தேஸு அஸ்ஸேஸு ஸாரதி² விய ஸகிச்சபஸுதேஸு ஸம்பயுத்தேஸு அஜ்ஜு²பேக்க²னம் மஜ்ஜ²த்ததா. ஸம்பயுத்தத⁴ம்மானம் ஆரம்மணே அனுனயனம் ஸம்சரணம் அனுனயோ. ஸபா⁴வதோதி யதா²பூ⁴தஸபா⁴வதோ. ஸோளஸன்னம் ஏவ சேத்த² த⁴ம்மானம் க³ஹணம் தேஸம்யேவ தே²ரேன வவத்தா²பிதபா⁴வதோ, தே ஏவஸ்ஸ ததா³ உபட்ட²ஹிம்ஸு, ந இதரேதி வத³ந்தி. வீரியஸதிக்³க³ஹணேன சேத்த² இந்த்³ரியபா⁴வஸாமஞ்ஞதோ ஸத்³தா⁴பஞ்ஞா; ஸதிக்³க³ஹணேனேவ ஏகந்தானவஜ்ஜபா⁴வஸாமஞ்ஞதோ பஸ்ஸத்³தி⁴ஆத³யோ ச² யுக³ளா; அலோபா⁴தோ³ஸா ச ஸங்க³ஹிதா ஜா²னசித்துப்பாத³பரியாபன்னத்தா தேஸம் த⁴ம்மானம். தே²ரேன ச த⁴ம்மா வவத்தா²னஸாமஞ்ஞதோ ஆரத்³தா⁴. தே ந உபட்ட²ஹிம்ஸூதி ந ஸக்கா வத்துந்தி அபரே.

விதி³தா உப்பஜ்ஜந்தீதி உப்பாதே³பி நேஸம் வேத³னானம் பஜானனம் ஹோதியேவாதி அத்தோ². ஸேஸபத³த்³வயேபி ஏஸேவ நயோ. தம் ஜானாதீதி தம்ஞாணோ, தஸ்ஸ பா⁴வோ தம்ஞாணதா, ஞாணஸ்ஸ அத்தஸம்வேத³னந்தி அத்தோ². தம்ஸமானயோக³க்க²மாஹி ஸம்பயுத்தத⁴ம்மா. ஞாணப³ஹுதாதி ஞாணஸ்ஸ ப³ஹுபா⁴வோ, ஏகசித்துப்பாதே³ அனேகஞாணதாதி அத்தோ². இதா³னி தமேவத்த²ம் விவரிதும், ‘‘யதா² ஹீ’’திஆதி³ வுத்தம். ந ஸக்கா ஜானிதும் ஆரம்மணகரணஸ்ஸ அபா⁴வதோ. அஸம்மோஹாவபோ³தோ⁴ ச ஈதி³ஸஸ்ஸ ஞாணஸ்ஸ நத்தி². ஏகேகமேவ ஞாணம் உப்பஜ்ஜதி தஸ்மிம் க²ணே ஏகஸ்ஸேவ ஆவஜ்ஜனஸ்ஸ உப்பஜ்ஜனதோ, ந ச ஆவஜ்ஜனேன வினா சித்துப்பத்தி அத்தி². வுத்தஞ்ஹேதம் –

‘‘சுல்லாஸீதிஸஹஸ்ஸானி, கப்பா திட்ட²ந்தி யே மரூ;

ந த்வேவ தேபி ஜீவந்தி, த்³வீஹி சித்தேஹி ஸம்யுதா’’தி. (மஹானி. 10, 39) ச,

‘‘நத்தி² சித்தே யுகா³ க³ஹீ’’தி ச –

வத்தா²ரம்மணானம் பரிக்³க³ஹிததாயாதி யஸ்மிஞ்ச ஆரம்மணே யே ஜா²னத⁴ம்மா பவத்தந்தி, தேஸம் வத்தா²ரம்மணானம் பகே³வ ஞாணேன பரிச்சி²ஜ்ஜ க³ஹிதத்தா. யதா² நாம மிக³ஸூகராதீ³னம் ஆஸயேபரிக்³க³ஹிதே தத்ர டி²தா மிகா³ வா ஸூகரா வா ததோ உட்டா²னதோபி ஆக³மனதோபி நேஸாத³ஸ்ஸ ஸுக²க்³க³ஹணா ஹோந்தி, ஏவம்ஸம்பத³மித³ம். தேனாஹ ‘‘தே²ரேன ஹீ’’திஆதி³. தேனாதி வத்தா²ரம்மணானம் பரிக்³க³ஹிதபா⁴வேன. அஸ்ஸாதி தே²ரஸ்ஸ. தேஸம் த⁴ம்மானந்தி ஜா²னசித்துப்பாத³பரியாபன்னானம் த⁴ம்மானம். உப்பாத³ம் ஆவஜ்ஜந்தஸ்ஸாதிஆதி³னா உப்பாதா³தீ³ஸு யம் யதே³வ ஆரப்³ப⁴ ஞாணம் உப்பஜ்ஜதி; தஸ்மிம் தஸ்மிம் க²ணே தஸ்ஸ தஸ்ஸேவ சஸ்ஸ பாகடபா⁴வோ தீ³பிதோ. ந ஹி ஆவஜ்ஜனேன வினா ஞாணம் உப்பஜ்ஜதி. அஹுத்வா ஸம்போ⁴ந்தீதி புப்³பே³ அவிஜ்ஜமானா ஹுத்வா ஸம்ப⁴வந்தி, அனுப்பன்னா உப்பஜ்ஜந்தீதி அத்தோ². உத³யம் பஸ்ஸதி தேஸம் த⁴ம்மானம், ‘‘அஹுத்வா ஸம்போ⁴ந்தீ’’தி உப்பாத³க்க²ணஸமங்கி³பா⁴வத³ஸ்ஸனதோ. புப்³பே³ அபா⁴வபோ³த⁴கோ ஹி அத்தலாபோ⁴ த⁴ம்மானம் உத³யோ. ஹுத்வாதி உப்பஜ்ஜித்வா. படிவேந்தீதி படி க²ணே க²ணே வினஸ்ஸந்தி. வயம் பஸ்ஸதி, ‘‘ஹுத்வா படிவேந்தீ’’தி தேஸம் த⁴ம்மானம் ப⁴ங்க³க்க²ணஸமங்கி³பா⁴வத³ஸ்ஸனதோ. வித்³த⁴ம்ஸபா⁴வபோ³த⁴கோ ஹி த⁴ம்மானம் விஜ்ஜமானதோ வயோ.

தேஸு த⁴ம்மேஸு நத்தி² ஏதஸ்ஸ உபயோ ராக³வஸேன உபக³மனந்தி அனுபயோ, அனனுரோதோ⁴. ஹுத்வா விஹரதீதி யோஜனா. ததா² நத்தி² ஏதஸ்ஸ அபாயோ படிக⁴வஸேன அபக³மனந்தி அனபாயோ, அவிரோதோ⁴. ‘‘ஏதம் மம, ஏஸோ மே அத்தா²’’தி தஸ்ஸ தண்ஹாதி³ட்டி²அபி⁴னிவேஸாபா⁴வதோ தண்ஹாதி³ட்டி²னிஸ்ஸயேஹி அனிஸ்ஸிதோ. அப்படிப³த்³தோ⁴தி அனுபயானிஸ்ஸிதபா⁴வதோ விபஸ்ஸனாய பரிப³ந்த⁴வஸேன ச²ந்த³ராகே³ன ந படிப³த்³தோ⁴ ந விப³ந்தி⁴தோ. விப்பமுத்தோதி ததோ ஏவ விக்க²ம்ப⁴னவிமுத்திவஸேன காமராக³தோ விமுத்தோ. விஸம்யுத்தோ விக்க²ம்ப⁴னவஸேனேவ படிபக்க²த⁴ம்மேஹி விஸம்யுத்தோ.

கிலேஸமரியாதா³ தேன கதா ப⁴வேய்யாதி அந்தோஸமாபத்தியம் பவத்தே ஸோளஸ த⁴ம்மே ஆரப்³ப⁴ பவத்தமானம் விபஸ்ஸனாவீதி²ம் பி⁴ந்தி³த்வா ஸசே ராகா³த³யோ உப்பஜ்ஜேய்யும்; தஸ்ஸ விபஸ்ஸனாவீதி²யா கிலேஸமரியாதா³ தேன சித்தேன, சித்தஸமங்கி³னா வா கதா ப⁴வேய்ய. தேஸூதி தேஸு த⁴ம்மேஸு. அஸ்ஸாதி தே²ரஸ்ஸ. ஏகோபீதி ராகா³தீ³ஸு ஏகோபீதி ச வத³ந்தி. வுத்தாகாரேன ஏகச்சானம் அனாபாத²க³மனே ஸதி விபஸ்ஸனா ந தேஸு த⁴ம்மேஸு நிரந்தரப்பவத்தாதி ஆரம்மணமரியாதா³ ப⁴வேய்ய. விக்க²ம்பி⁴தபச்சனீகத்தாதி விபஸ்ஸனாய படிபக்க²த⁴ம்மானம் பகே³வ விக்க²ம்பி⁴தத்தா இதா³னிபி விக்க²ம்பே⁴தப்³பா³ கிலேஸா நத்தீ²தி வுத்தம்.

இதோதி பட²மஜ்ஜா²னதோ. அனந்தரோதி உபரிமோ ஜா²னாதி³விஸேஸோ. தஸ்ஸ பஜானனஸ்ஸாதி, ‘‘அத்தி² உத்தரி நிஸ்ஸரண’’ந்தி ஏவம் பவத்தஜானனஸ்ஸ. ப³ஹுலீகரணேனாதி புனப்புனம் உப்பாத³னேன.

ஸம்பஸாத³னட்டே²னாதி கிலேஸகாலுஸியாபக³மனேன, தஸ்ஸ விசாரக்கோ²ப⁴விக³மேன வா சேதஸோ ஸம்மதே³வ பாஸாதி³கபா⁴வேன.

வீரியம் ஸதி உபேக்கா²தி ஆக³தட்டா²னே பாரிஸுத்³தி⁴உபேக்கா², அது³க்க²மஸுகா²வேத³னாதி ஏத்த² ஜா²னுபேக்கா²தி, ‘‘ஸுக²ட்டா²னே வேத³னுபேக்கா²வா’’தி வுத்தம். ஸுக²ட்டா²னேதி ச பட²மஜ்ஜா²னாதீ³ஸு ஸுக²ஸ்ஸ வுத்தட்டா²னே. பஸ்ஸத்³த⁴த்தாதி ஸமது⁴ரசேதயிதபா⁴வேன ஆரம்மணே விஸடவித்த²தபா⁴வதோ யோ ஸோ சேதஸோ ஆபோ⁴கோ³ வுத்தோ. ஸாமஞ்ஞப²லாதீ³ஸு ஸதியா பாரிஸுத்³தி⁴, ஸா த²ன அத்த²தோ ஸதிவினிமுத்தா நத்தீ²தி ஆஹ ‘‘பரிஸுத்³தா⁴ஸதியேவா’’தி. பாரிஸுத்³தி⁴உபேக்கா², ந ஜா²னுபேக்கா²த³யோ.

95. ஈதி³ஸேஸு டா²னேஸு ஸதியா ந கதா³சிபி ஞாணவிரஹோ அத்தீ²தி ஆஹ – ‘‘ஞாணேன ஸம்பஜானோ ஹுத்வா’’தி. ததா² ஹி ததியஜ்ஜா²னே, ‘‘ஸதிமா ஸுக²விஹாரீ’’தி ஏத்த² ஸம்பஜானோதி அயமத்தோ² வுத்தோ ஏவ ஹோதி. ந ஸாவகானம் அனுபத³த⁴ம்மவிபஸ்ஸனா ஹோதி ஸங்கா²ராவஸேஸஸுகு²மப்பவத்தியா து³விஞ்ஞேய்யத்தா வினிப்³பு⁴ஜித்வா க³ஹேதும் அஸக்குணேய்யபா⁴வதோ. தேனாஹ – ‘‘கலாபவிபஸ்ஸனம் த³ஸ்ஸேந்தோ ஏவமாஹா’’தி.

96. பஞ்ஞாய சஸ்ஸதி³ஸ்வா ஆஸவா பரிக்கீ²ணா ஹோந்தீதி த³ஸ்ஸனஸமகாலம் கீ²யமானா ஆஸவா, ‘‘தி³ஸ்வா பரிக்கீ²ணா ஹோந்தீ’’தி வுத்தா. ஸமானகாலேபி ஹி ஏதி³ஸோ ஸத்³த³ப்பயோகோ³ தி³ஸ்ஸதி –

‘‘சக்கு²ஞ்ச படிச்ச ரூபே ச உப்பஜ்ஜதி சக்கு²விஞ்ஞாண’’ந்தி (ம. நி. 1.204, 400; 3.421, 425, 426; ஸம். நி. 2.43-45; 2.4.60; கதா². 465, 467).

‘‘நிஹந்த்வா திமிரம் ஸப்³ப³ம், உக்³க³தேஜோ ஸமுக்³க³தோ;

வேரோசனோ ரஸ்மிமாலீ, லோகசக்கு²பப⁴ங்கரோ’’தி. (பட்டா². அனுடீ. 1.25-34; விஸுத்³தி⁴. மஹாடீ. 2.580) ச –

ஏவமாதீ³ஸு. ஹேதுஅத்தோ² வா அயம் தி³ஸ்வாஸத்³தோ³ அஸமானகத்துகோ யதா² – ‘‘க⁴தம் பிவித்வா ப³லம் ஹோதி, ஸீஹம் தி³ஸ்வா ப⁴யம் ஹோதீ’’தி (விஸுத்³தி⁴. மஹாடீ. 2.802). த³ஸ்ஸனஹேதுகோ ஹி ஆஸவானம் பரிக்க²யோ பரிஞ்ஞாஸச்சி²கிரியாபா⁴வனாபி⁴ஸமயே ஸதி பஹானாபி⁴ஸமயஸ்ஸ லப்³ப⁴னதோ. யுக³னத்³த⁴ம் ஆஹரித்வாதி பட²மஜ்ஜா²னம் ஸமாபஜ்ஜித்வா வுட்டா²ய தத்த² ஜா²னத⁴ம்மே ஸம்மஸந்தோ ஸமத²விபஸ்ஸனம் யுக³னத்³த⁴ம் பா⁴வேதி. ஏவம் யாவ நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம் ஸமாபஜ்ஜித்வா வுட்டா²ய தத்த² ஸம்மஸந்தோ ஸமத²விபஸ்ஸனம் யுக³னத்³த⁴ம் கத்வா யதா² தே²ரோ அரஹத்தம் பாபுணி. தம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம் – ‘‘அரஹத்தம் பத்தவாரோ இத⁴ க³ஹிதோ’’தி. இதா⁴தி இமஸ்மிம் ஸுத்தே. தீ³க⁴னக²ஸுத்ததே³ஸனாய (ம. நி. 2.205-206) ஹி தே²ரோ அரஹத்தம் பத்தோ. ததா³ ச அனாகா³மீ ஹுத்வா நிரோத⁴ம் ஸமாபஜ்ஜதீதி வசனஅவஸரோ நத்தி², தஸ்மா வுத்தம் – ‘‘அரஹத்தம் பத்தவாரோ இத⁴ க³ஹிதோ’’தி. யதி³ ஏவம் – ‘‘ஸப்³ப³ஸோ நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம் ஸமதிக்கம்ம ஸஞ்ஞாவேத³யிதனிரோத⁴ம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதீ’’தி இத³ம் கஸ்மா வுத்தந்தி? தே²ரே விஜ்ஜமானே பண்டி³தகு³ணே அனவஸேஸதோ த³ஸ்ஸேத்வா அரஹத்தனிகூடேன தே³ஸனம் நிட்டா²பேதும். நிரோத⁴ஸமாபஜ்ஜனம் பன தே²ரஸ்ஸ ஆசிண்ணஸமாசிண்ணம். தேனாஹ ‘‘நிரோத⁴ம் பன…பே… வத³ந்தீ’’தி. தேன ப²லஸமாபத்திம்பி அந்தரா ஸமாபஜ்ஜதியேவாதி த³ஸ்ஸேதி.

வோமிஸ்ஸம் விவரிதும் ‘‘தத்த²ஸ்ஸா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² ‘‘நிரோத⁴ம் ஸமாபஜ்ஜிஸ்ஸாமீ’’தி ஆபோ⁴கே³ன ஸமத²விபஸ்ஸனம் யுக³னத்³த⁴ம் ஆஹரித்வா டி²தஸ்ஸ நிரோத⁴ஸமாபத்தி ஸீஸம் நாம ஹோதி, தஸ்ஸ ஆபோ⁴க³வஸேன நிரோத⁴ஸ்ஸ வாரோ ஆக³ச்ச²தி. ப²லஸமாபத்தி கூ³ள்ஹோ ஹோதி, ‘‘ப²லஸமாபத்திம் ஸமாபஜ்ஜிஸ்ஸாமீ’’தி ஆபோ⁴க³ஸ்ஸ அபா⁴வதோ. ப²லஸமாபத்தி ஸீஸம் ஹோதீதி ஏத்தா²பி வுத்தனயேன அத்தோ² வேதி³தப்³போ³. ஏதேன ஆபோ⁴க³படிப³த்³த⁴மேதேஸம் ஆக³மனந்தி தீ³பிதந்தி வேதி³தப்³ப³ம். ஜம்பு³தீ³பவாஸினோ தே²ரா பனாதிஆதி³ அட்ட²கதா²ருள்ஹமேவ தம் வசனம். அந்தோஸமாபத்தியந்தி நிரோத⁴ம் ஸமாபன்னகாலே. திஸமுட்டா²னிகரூபத⁴ம்மேதி உதுகம்மாஹாரவஸேன திஸமுட்டா²னிகரூபத⁴ம்மே.

97. சிண்ணவஸிதந்தி படிபக்க²தூ³ரிபா⁴வேன ஸுபா⁴விதவஸீபா⁴வம். நிப்ப²த்திம் பத்தோதி உக்கம்ஸபரினிப்ப²த்திம் பத்தோ. உரே வாயாமஜனிதாய ஓரஸோ. பபா⁴விதந்தி உப்பாதி³தம். த⁴ம்மேனாதி அரியமக்³க³த⁴ம்மேன. தஸ்ஸ ஹி அதி⁴க³மேன அரியாய ஜாதியா ஜாதோ நிப்³ப³த்தோதி கத்வா, ‘‘த⁴ம்மஜோ த⁴ம்மனிம்மிதோ’’தி வுச்சதி. த⁴ம்மதா³யஸ்ஸாதி நவவித⁴ஸ்ஸ லோகுத்தரத⁴ம்மதா³யஸ்ஸ. ஆதி³யனதோதி க³ண்ஹனதோ, ஸஸந்தானே உப்பாத³னதோதி அத்தோ². ஸேஸம் ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ.

அனுபத³ஸுத்தவண்ணனாய லீனத்த²ப்பகாஸனா ஸமத்தா.