2. அனுபத³வக்³கோ³

1. அனுபத³ஸுத்தவண்ணனா

93. இத்³தி⁴மாதி கு³ணோ பாகடோ பரதோகோ⁴ஸேன வினா பாஸாத³கம்பனதே³வசாரிகாதீ³ஹி ஸயமேவ பகாஸபா⁴வதோ; து⁴தவாதா³தி³கு³ணானம்பி ததா²பா⁴வே ஏதேனேவ நயேன தேஸம் கு³ணானம் பாகடயோக³தோ ச பரேஸம் நிச்சி²தபா⁴வதோ ச. பஞ்ஞவதோ கு³ணாதி பஞ்ஞாபபே⁴த³பபா⁴விதே கு³ணவிஸேஸே ஸந்தா⁴ய வத³தி. தே ஹி யேபு⁴ய்யேன பரேஸம் அவிஸயா. தேனாஹ – ‘‘ந ஸக்கா அகதி²தா ஜானிது’’ந்தி. விஸபா⁴கா³ ஸபா⁴கா³ நாம அயோனிஸோமனஸிகாரப³ஹுலேஸு புது²ஜ்ஜனேஸு, தே பன அப்பஹீனராக³தோ³ஸதாய பரஸ்ஸ விஜ்ஜமானம்பி கு³ணம் மக்கே²த்வா அவிஜ்ஜமானம் அவண்ணமேவ கோ⁴ஸேந்தீதி ஆஹ – ‘‘விஸபா⁴க³…பே… கதே²ந்தீ’’தி.

யா அட்டா²ரஸன்னம் தா⁴தூனம் ஸமுத³யதோ அத்த²ங்க³மதோ அஸ்ஸாத³தோ ஆதீ³னவதோ யதா²பூ⁴தம் பஜானனா, அயம் தா⁴துகுஸலதா. ஆயதனகுஸலதாயபி ஏஸேவ நயோ. அவிஜ்ஜாதீ³ஸு த்³வாத³ஸஸு படிச்சஸமுப்பாத³ங்கே³ஸு கோஸல்லம் படிச்சஸமுப்பாத³குஸலதா. இத³ம் இமஸ்ஸ ப²லஸ்ஸ டா²னம் காரணம், இத³ம் அட்டா²னம் அகாரணந்தி ஏவம் டா²னஞ்ச டா²னதோ, அட்டா²னஞ்ச அட்டா²னதோ யதா²பூ⁴தம் பஜானனா, அயம் டா²னாட்டா²னகுஸலதா. யோ பன இமேஸு தா⁴துஆதீ³ஸு பரிஞ்ஞாபி⁴ஸமயாதி³வஸேன நிஸ்ஸங்க³க³தியா பண்டா³தி லத்³த⁴னாமேன ஞாணேன இதோ க³தோ பவத்தோ, அயம் பண்டி³தோ நாமாதி ஆஹ – ‘‘இமேஹி சதூஹி காரணேஹி பண்டி³தோ’’தி. மஹந்தானம் அத்தா²னம் பரிக்³க³ண்ஹனதோ மஹதீ பஞ்ஞா ஏதஸ்ஸாதி மஹாபஞ்ஞோ. ஸேஸபதே³ஸுபி ஏஸேவ நயோதி ஆஹ – ‘‘மஹாபஞ்ஞாதீ³ஹி ஸமன்னாக³தோதி அத்தோ²’’தி.

நானத்தந்தி யாஹி மஹாபஞ்ஞாதீ³ஹி ஸமன்னாக³தத்தா தே²ரோ ‘‘மஹாபஞ்ஞோ’’திஆதி³னா கித்தீயதி, தாஸம் மஹாபஞ்ஞாதீ³னம் இத³ம் நானத்தம் அயம் வேமத்ததா. யஸ்ஸ கஸ்ஸசி (தீ³. நி. டீ. 3.216; ஸம். நி. டீ. 1.1.110; அ. நி. டீ. 1.1.584) விஸேஸதோ அரூபத⁴ம்மஸ்ஸ மஹத்தம் நாம கிச்சஸித்³தி⁴யா வேதி³தப்³ப³ந்தி தத³ஸ்ஸ கிச்சஸித்³தி⁴யா த³ஸ்ஸேந்தோ, ‘‘மஹந்தே ஸீலக்க²ந்தே⁴ பரிக்³க³ண்ஹாதீதி மஹாபஞ்ஞா’’திஆதி³மாஹ. தத்த² ஹேதுமஹந்ததாய பச்சயமஹந்ததாய நிஸ்ஸயமஹந்ததாய பபே⁴த³மஹந்ததாய கிச்சமஹந்ததாய ப²லமஹந்ததாய ஆனிஸம்ஸமஹந்ததாய ச ஸீலக்க²ந்த⁴ஸ்ஸ மஹந்தபா⁴வோ வேதி³தப்³போ³. தத்த² ஹேதூ அலோபா⁴த³யோ, பச்சயா ஹிரோத்தப்பஸத்³தா⁴ஸதிவீரியாத³யோ. நிஸ்ஸயா ஸாவகபோ³தி⁴பச்சேகபோ³தி⁴ஸம்மாஸம்போ³தி⁴னியததா தம்ஸமங்கி³னோ ச புரிஸவிஸேஸா. பபே⁴தோ³ சாரித்தாதி³விபா⁴கோ³. கிச்சம் தத³ங்கா³தி³வஸேன படிபக்க²ஸ்ஸ வித⁴மனம். ப²லம் ஸக்³க³ஸம்பதா³ நிப்³பா³னஸம்பதா³ ச. ஆனிஸம்ஸோ பியமனாபதாதி³. அயமேத்த² ஸங்கே²போ, வித்தா²ரோ பன விஸுத்³தி⁴மக்³கே³ (விஸுத்³தி⁴. 1.9) ஆகங்கே²ய்யஸுத்தாதீ³ஸு (ம. நி. 1.64 ஆத³யோ) ச ஆக³தனயேன வேதி³தப்³போ³. இமினா நயேன ஸமாதி⁴க்க²ந்தா⁴தீ³னம்பி மஹந்ததா யதா²ரஹம் நித்³தா⁴ரேத்வா வேதி³தப்³பா³, டா²னாட்டா²னாதீ³னம் பன மஹந்தபா⁴வோ மஹாவிஸயதாய வேதி³தப்³போ³. தத்த² டா²னாட்டா²னானம் மஹாவிஸயதா ப³ஹுதா⁴துகஸுத்தே (ம. நி. 3.124 ஆத³யோ) ஸயமேவ ஆக³மிஸ்ஸதி. விஹாரஸமாபத்தீனம் ஸமாதி⁴க்க²ந்தே⁴ நித்³தா⁴ரிதனயேன வேதி³தப்³பா³, அரியஸச்சானம் ஸகலஸாஸனஸங்க³ஹணதோ ஸச்சவிப⁴ங்கே³ (விப⁴. 189 ஆத³யோ) தம்ஸம்வண்ணனாஸு (விப⁴. அட்ட². 189 ஆத³யோ) ஆக³தனயேன. ஸதிபட்டா²னாதீ³னம் விப⁴ங்கா³தீ³ஸு (விப⁴. 355 ஆத³யோ) தம்ஸம்வண்ணனாதீ³ஸு (விப⁴. அட்ட². 355 ஆத³யோ) ச ஆக³தனயேன. ஸாமஞ்ஞப²லானம் மஹதோ ஹிதஸ்ஸ மஹதோ ஸுக²ஸ்ஸ மஹதோ அத்த²ஸ்ஸ மஹதோ யோக³க்கே²மஸ்ஸ நிப்ப²த்திபா⁴வதோ ஸந்தபணீதனிபுணஅதக்காவசரபண்டி³தவேத³னீயபா⁴வதோ ச. அபி⁴ஞ்ஞானம் மஹாஸம்பா⁴ரதோ மஹாவிஸயதோ மஹாகிச்சதோ மஹானுபா⁴வதோ மஹானிப்ப²த்திதோ ச. நிப்³பா³னஸ்ஸ மத³னிம்மத³னாதி³மஹத்த²ஸித்³தி⁴தோ மஹந்ததா வேதி³தப்³பா³.

புது²பஞ்ஞாதி ஏத்தா²பி வுத்தனயானுஸாரேன அத்தோ² வேதி³தப்³போ³. அயம் பன விஸேஸோ – நானாக²ந்தே⁴ஸு ஞாணம் பவத்ததீதி, ‘‘அயம் ரூபக்க²ந்தோ⁴ நாம…பே… அயம் விஞ்ஞாணக்க²ந்தோ⁴ நாமா’’தி, ஏவம் பஞ்சன்னம் க²ந்தா⁴னம் நானாகரணம் படிச்ச ஞாணம் பவத்ததி. தேஸுபி ‘‘ஏகவிதே⁴ன ரூபக்க²ந்தோ⁴, ஏகாத³ஸவிதே⁴ன ரூபக்க²ந்தோ⁴, ஏகவிதே⁴ன வேத³னாக்க²ந்தோ⁴, ப³ஹுவிதே⁴ன வேத³னாக்க²ந்தோ⁴, ஏகவிதே⁴ன ஸஞ்ஞாக்க²ந்தோ⁴…பே… ஏகவிதே⁴ன விஞ்ஞாணக்க²ந்தோ⁴, ப³ஹுவிதே⁴ன விஞ்ஞாணக்க²ந்தோ⁴’’தி ஏவம் ஏகேகஸ்ஸ க²ந்த⁴ஸ்ஸ ஏகவிதா⁴தி³வஸேன அதீதாதி³பே⁴த³வஸேனபி நானாகரணம் படிச்ச ஞாணம் பவத்ததி. ததா² ‘‘இத³ம் சக்கா²யதனம் நாம…பே… இத³ம் த⁴ம்மாயதனம் நாம. தத்த² த³ஸாயதனா காமாவசரா, த்³வே சதுபூ⁴மகா’’தி ஏவம் ஆயதனனானத்தம் படிச்ச ஞாணம் பவத்ததி.

நானாதா⁴தூஸூதி ‘‘அயம் சக்கு²தா⁴து நாம…பே… அயம் மனோவிஞ்ஞாணதா⁴து நாம. தத்த² ஸோளஸ தா⁴துயோ காமாவசரா, த்³வே சதுபூ⁴மகா’’தி ஏவம் நானாதா⁴தூஸு படிச்ச ஞாணம் பவத்ததி. தயித³ம் உபாதி³ண்ணகதா⁴துவஸேன வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம். பச்சேகபு³த்³தா⁴னஞ்ஹி த்³வின்னஞ்ச அக்³க³ஸாவகானம் உபாதி³ண்ணகதா⁴தூஸுயேவ நானாகரணம் படிச்ச ஞாணம் பவத்ததி. தஞ்ச கோ² ஏகதே³ஸதோவ, நோ நிப்பதே³ஸதோ, அனுபாதி³ண்ணகதா⁴தூனம் பன நானாகரணம் ந ஜானந்தியேவ. ஸப்³ப³ஞ்ஞுபு³த்³தா⁴னம்யேவ பன, ‘‘இமாய நாம தா⁴துயா உஸ்ஸன்னத்தா இமஸ்ஸ ருக்க²ஸ்ஸ க²ந்தோ⁴ ஸேதோ ஹோதி, இமஸ்ஸ கண்ஹோ, இமஸ்ஸ ப³ஹலத்தசோ, இமஸ்ஸ தனுத்தசோ, இமஸ்ஸ பத்தம் வண்ணஸண்டா²னாதி³வஸேன ஏவரூபம், இமஸ்ஸ புப்ப²ம் நீலம் பீதம் லோஹிதம் ஓதா³தம் ஸுக³ந்த⁴ம் து³க்³க³ந்த⁴ம், ப²லம் கு²த்³த³கம் மஹந்தம் தீ³க⁴ம் வட்டம் ஸுஸண்டா²னம் மட்ட²ம் ப²ருஸம் ஸுக³ந்த⁴ம் மது⁴ரம் தித்தகம் அம்பி³லம் கடுகம் கஸாவம், கண்டகோ திகி²ணோ அதிகி²ணோ உஜுகோ குடிலோ லோஹிதோ ஓதா³தோ ஹோதீ’’தி தா⁴துனானத்தம் படிச்ச ஞாணம் பவத்ததி.

அத்தே²ஸூதி ரூபாதீ³ஸு ஆரம்மணேஸு. நானாபடிச்சஸமுப்பாதே³ஸூதி அஜ்ஜ²த்தப³ஹித்³தா⁴பே⁴த³தோ ஸந்தானபே⁴த³தோ ச நானப்பபே⁴தே³ஸு படிச்சஸமுப்பாத³ங்கே³ஸு. அவிஜ்ஜாதி³அங்கா³னஞ்ஹி பச்சேகம் படிச்சஸமுப்பாத³ஸஞ்ஞிதாதி. தேனாஹ – ஸங்கா²ரபிடகே ‘‘த்³வாத³ஸ பச்சயா த்³வாத³ஸ படிச்சஸமுப்பாதா³’’தி. நானாஸுஞ்ஞதமனுபலப்³பே⁴ஸூதி நானாஸபா⁴வேஸு நிச்சஸாராதி³விரஹதோ ஸுஞ்ஞஸபா⁴வேஸு, ததோ ஏவ இத்தி²புரிஸஅத்தஅத்தனியாதி³வஸேன அனுபலப்³பே⁴ஸு ஸபா⁴வேஸு. ம-காரோ ஹேத்த² பத³ஸந்தி⁴கரோ. நானாஅத்தே²ஸூதி அத்த²படிஸம்பி⁴தா³விஸயேஸு பச்சயுப்பன்னாதி³னானாஅத்தே²ஸு. த⁴ம்மேஸூதி த⁴ம்மபடிஸம்பி⁴தா³விஸயேஸு பச்சயாதி³னானாத⁴ம்மேஸு. நிருத்தீஸூதி தேஸம்யேவ அத்த²த⁴ம்மானம் நித்³தா⁴ரணவசனஸங்கா²தாஸு நானானிருத்தீஸு. படிபா⁴னேஸூதி ஏத்த² அத்த²படிஸம்பி⁴தா³தீ³ஸு விஸயபூ⁴தேஸு, ‘‘இமானி இத³மத்த²ஜோதகானீ’’தி (விப⁴. 725-745) ததா² ததா² படிபா⁴னதோ படிபா⁴னானீதி லத்³த⁴னாமேஸு ஞாணேஸு. புது² நானாஸீலக்க²ந்தே⁴ஸூதிஆதீ³ஸு ஸீலஸ்ஸ புது²த்தம் நானத்தஞ்ச வுத்தமேவ. இதரேஸம் பன வுத்தனயானுஸாரேன ஸுவிஞ்ஞேய்யத்தா பாகடமேவ. யம் பன அபி⁴ன்னம் ஏகமேவ நிப்³பா³னம், தத்த² உபசாரவஸேன புது²த்தம் க³ஹேதப்³ப³ந்தி ஆஹ – ‘‘புது² நானாஜனஸாதா⁴ரணே த⁴ம்மே ஸமதிக்கம்மா’’தி. தேனஸ்ஸ மத³னிம்மத³னாதி³பரியாயேன புது²த்தம் பரிதீ³பிதம் ஹோதி.

ஏவம் விஸயவஸேன பஞ்ஞாய மஹத்தம் புது²த்தஞ்ச த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி ஸம்பயுத்தத⁴ம்மவஸேன ஹாஸபா⁴வம், பவத்திஆகாரவஸேன ஜவனபா⁴வம், கிச்சவஸேன திக்கா²தி³பா⁴வஞ்ச த³ஸ்ஸேதும், ‘‘கதமா ஹாஸபஞ்ஞா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² ஹாஸப³ஹுலோதி பீதிப³ஹுலோ. ஸேஸபதா³னி தஸ்ஸேவ வேவசனானி. ஸீலம் பரிபூரேதீதி ஹட்ட²பஹட்டோ² உத³க்³கு³த³க்³கோ³ ஹுத்வா பீதிஸஹக³தாய பஞ்ஞாய. பீதிஸோமனஸ்ஸஸஹக³தா ஹி பஞ்ஞா அபி⁴ரதிவஸேன ஆரம்மணே பு²ல்லா விகஸிதா விய பவத்ததி; ந உபேக்கா²ஸஹக³தாதி பாதிமோக்க²ஸீலம் ட²பேத்வா ஹாஸனீயம் பரம் திவித⁴ம்பி ஸீலம் பரிபூரேதீதி அத்தோ². விஸும் வுத்தத்தா புன ஸீலக்க²ந்த⁴மாஹ. ஸமாதி⁴க்க²ந்த⁴ந்திஆதீ³ஸுபி ஏஸேவ நயோ.

ரூபம் அனிச்சதோ கி²ப்பம் ஜவதீதி ரூபக்க²ந்த⁴ம் அனிச்சந்தி ஸீக⁴ம் வேகே³ன பவத்தியா படிபக்க²தூ³ரீபா⁴வேன புப்³பா³பி⁴ஸங்கா²ரஸ்ஸ ஸாதிஸயத்தா இந்தே³ன விஸ்ஸட்ட²வஜிரம் விய லக்க²ணம் படிவிஜ்ஜ²ந்தீ அத³ந்தா⁴யந்தீ ரூபக்க²ந்தே⁴ அனிச்சலக்க²ணம் வேக³ஸா படிவிஜ்ஜ²தி, தஸ்மா ஸா ஜவனபஞ்ஞா நாமாதி அத்தோ². ஸேஸபதே³ஸுபி ஏஸேவ நயோ. ஏவம் லக்க²ணாரம்மணிகவிபஸ்ஸனாவஸேன ஜவனபஞ்ஞம் த³ஸ்ஸேத்வா ப³லவவிபஸ்ஸனாவஸேன த³ஸ்ஸேதும், ‘‘ரூப’’ந்திஆதி³ வுத்தம். தத்த² க²யட்டே²னாதி யத்த² யத்த² உப்பஜ்ஜதி, தத்த² தத்தே²வ பி⁴ஜ்ஜனதோ க²யஸபா⁴வத்தா. ப⁴யட்டே²னாதி ப⁴யானகபா⁴வதோ. அஸாரகட்டே²னாதி அத்தஸாரவிரஹதோ நிச்சஸாராதி³விரஹதோ ச. துலயித்வாதி துலாபூ⁴தாய விபஸ்ஸனாபஞ்ஞாய துலேத்வா. தீரயித்வாதி தாய ஏவ தீரணபூ⁴தாய தீரேத்வா. விபா⁴வயித்வாதி யாதா²வதோ பகாஸேத்வா பஞ்சக்க²ந்த⁴ம் விபூ⁴தம் கத்வா. ரூபனிரோதே⁴தி ரூபக்க²ந்த⁴ஸ்ஸ நிரோத⁴பூ⁴தே நிப்³பா³னே நின்னபோணபப்³பா⁴ரவஸேன. இதா³னி ஸிகா²ப்பத்தவிபஸ்ஸனாவஸேன ஜவனபஞ்ஞம் த³ஸ்ஸேதும், புன ‘‘ரூப’’ந்திஆதி³ வுத்தம். வுட்டா²னகா³மினிவிபஸ்ஸனாவஸேனாதி கேசி.

ஞாணஸ்ஸ திக்க²பா⁴வோ நாம ஸவிஸேஸம் படிபக்க²ஸமுச்சி²ந்த³னேன வேதி³தப்³போ³தி, ‘‘கி²ப்பம் கிலேஸே சி²ந்த³தீதி திக்க²பஞ்ஞா’’தி வத்வா தே பன கிலேஸே விபா⁴கே³ன த³ஸ்ஸேந்தோ, ‘‘உப்பன்னம் காமவிதக்க’’ந்திஆதி³மாஹ. திக்க²பஞ்ஞோ ஹி கி²ப்பாபி⁴ஞ்ஞோ ஹோதி, படிபதா³ சஸ்ஸ ந சலதீதி ஆஹ – ‘‘ஏகஸ்மிம் ஆஸனே சத்தாரோ அரியமக்³கா³ அதி⁴க³தா ஹோந்தீ’’திஆதி³.

‘‘ஸப்³பே³ ஸங்கா²ரா அனிச்சா து³க்கா² விபரிணாமத⁴ம்மா ஸங்க²தா படிச்சஸமுப்பன்னா க²யத⁴ம்மா வயத⁴ம்மா நிரோத⁴த⁴ம்மா’’தி யாதா²வதோ த³ஸ்ஸனேன ஸச்சஸம்படிவேதோ⁴ இஜ்ஜ²தி, ந அஞ்ஞதா²தி காரணமுகே²ன நிப்³பே³தி⁴கபஞ்ஞம் த³ஸ்ஸேதும், ‘‘ஸப்³ப³ஸங்கா²ரேஸு உப்³பே³க³ப³ஹுலோ ஹோதீ’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² உப்³பே³க³ப³ஹுலோதி வுத்தனயேன ஸப்³ப³ஸங்கா²ரேஸு அபி⁴ண்ஹம் பவத்தஸம்வேகோ³. உத்தாஸப³ஹுலோதி ஞாணுத்ராஸவஸேன ஸப்³ப³ஸங்கா²ரேஸு ப³ஹுஸோ உத்ரஸ்தமானஸோ. தேன ஆதீ³னவானுபஸ்ஸனமாஹ. உக்கண்ட²னப³ஹுலோதி பன இமினா நிப்³பி³தா³னுபஸ்ஸனம் ஆஹ – அரதிப³ஹுலோதிஆதி³னா தஸ்ஸா ஏவ அபராபருப்பத்திம். ப³ஹிமுகோ²தி ஸப்³ப³ஸங்கா²ரதோ ப³ஹிபூ⁴தம் நிப்³பா³னம் உத்³தி³ஸ்ஸ பவத்தஞாணமுகோ², ததா² வா பவத்திதவிமோக்க²முகோ². நிப்³பி³ஜ்ஜ²னம் நிப்³பே³தோ⁴, ஸோ ஏதிஸ்ஸா அத்தி², நிப்³பி³ஜ்ஜ²தீதி வா நிப்³பே³தா⁴, ஸாவ பஞ்ஞா நிப்³பே³தி⁴கா. யம் பனேத்த² அத்த²தோ அவிப⁴த்தம், தம் ஹேட்டா² வுத்தனயத்தா ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ.

பஜ்ஜதி ஏதேன விபஸ்ஸனாதி³கோதி பத³ம், ஸமாபத்தி, தஸ்மா அனுபத³ந்தி அனுஸமாபத்தியோதி அத்தோ². பத³ம் வா ஸம்மஸனுபகா³ த⁴ம்மா விபஸ்ஸனாய பவத்திட்டா²னபா⁴வதோ. தேனாஹ ‘‘ஸமாபத்திவஸேன வா’’தி. ஜா²னங்க³வஸேன வாதி ஜா²னங்க³வஸேனாதி ச அத்தோ². அட்ட²கதா²யம் பன கமத்தோ² இத⁴ பத³ஸத்³தோ³, தஸ்மா அனுபத³ம் அனுக்கமேனாதி அயமேத்த² அத்தோ²தி ஆஹ ‘‘அனுபடிபாடியா’’தி. த⁴ம்மவிபஸ்ஸனந்தி தம்தம்ஸமாபத்திசித்துப்பாத³பரியாபன்னானம் த⁴ம்மானம் விபஸ்ஸனம். விபஸ்ஸதீதி ஸமாபத்தியோ ஜா²னமுகே²ன தே தே த⁴ம்மே யாதா²வதோ பரிக்³க³ஹேத்வா, ‘‘இதிபி து³க்கா²’’திஆதி³னா ஸம்மஸதி. அத்³த⁴மாஸேன அரஹத்தம் பத்தோ உக்கம்ஸக³தஸ்ஸ ஸாவகானம் ஸம்மஸனசாரஸ்ஸ நிப்பதே³ஸேன பவத்தியமானத்தா, ஸாவகபாரமீஞாணஸ்ஸ ச ததா² படிபாதே³தப்³ப³த்தா. ஏவம் ஸந்தேபீதி யதி³பி மஹாமோக்³க³ல்லானத்தே²ரோ ந சிரஸ்ஸேவ அரஹத்தம் பத்தோ; த⁴ம்மஸேனாபதி பன ததோ சிரேன, ஏவம் ஸந்தேபி யஸ்மா மோக்³க³ல்லானத்தே²ரோபி மஹாபஞ்ஞோவ, தஸ்மா ஸாரிபுத்தத்தே²ரோவ மஹாபஞ்ஞதரோதி. இதா³னி தமத்த²ம் பாகடதரம் காதும், ‘‘மஹாமோக்³க³ல்லானத்தே²ரோ ஹீ’’திஆதி³ வுத்தம். ஸம்மஸனம் சரதி ஏத்தா²தி ஸம்மஸனசாரோ, விபஸ்ஸனாபூ⁴மி, தம் ஸம்மஸனசாரம். ஏகதே³ஸமேவாதி ஸகஅத்தபா⁴வே ஸங்கா²ரே அனவஸேஸதோ பரிக்³க³ஹேதுஞ்ச ஸம்மஸிதுஞ்ச அஸக்கோந்தம் அத்தனோ அபி⁴னீஹாரஸமுதா³க³தஞாணப³லானுரூபம் ஏகதே³ஸமேவ பரிக்³க³ஹேத்வா ஸம்மஸந்தோ. நனு ச ‘‘ஸப்³ப³ம், பி⁴க்க²வே, அனபி⁴ஜானம் அபரிஜானம் அவிராஜயம் அப்பஜஹம் அப⁴ப்³போ³ து³க்க²க்க²யாயா’’தி (ஸம். நி. 4.26) வசனதோ வட்டது³க்க²தோ முச்சிதுகாமேன ஸப்³ப³ம் பரிஞ்ஞேய்யம் பரிஜானிதப்³ப³மேவ? ஸச்சமேதம், தஞ்ச கோ² ஸம்மஸனுபக³த⁴ம்மவஸேன வுத்தம். தஸ்மா ஸஸந்தானக³தே ஸப்³ப³த⁴ம்மே, பரஸந்தானக³தே ச தேஸம் ஸந்தானவிபா⁴க³ம் அகத்வா ப³ஹித்³தா⁴பா⁴வஸாமஞ்ஞதோ ஸம்மஸனம், அயம் ஸாவகானம் ஸம்மஸனசாரோ. தே²ரோ பன ப³ஹித்³தா⁴த⁴ம்மேபி ஸந்தானவிபா⁴கே³ன கேசி கேசி உத்³த⁴ரித்வா ஸம்மஸி, தஞ்ச கோ² ஞாணேன பு²ட்ட²மத்தம் கத்வா. தேன வுத்தம் – ‘‘யட்டி²கோடியா உப்பீளேந்தோ விய ஏகதே³ஸமேவ ஸம்மஸந்தோ’’தி. தத்த² ஞாணேன நாம யாவதா நேய்யம் பவத்திதப்³ப³ம், ததா² அபவத்தனதோ ‘‘யட்டி²கோடியா உப்பீளேந்தோ வியா’’திஆதி³ வுத்தம். அனுபத³த⁴ம்மவிபஸ்ஸனாய அபா⁴வதோ ‘‘ஏகதே³ஸமேவ ஸம்மஸந்தோ’’தி வுத்தம்.

பு³த்³தா⁴னம் ஸம்மஸனசாரோ த³ஸஸஹஸ்ஸிலோகதா⁴துயம் ஸத்தஸந்தானக³தா, அனிந்த்³ரியப³த்³தா⁴ ச ஸங்கா²ராதி வத³ந்தி, கோடிஸதஸஹஸ்ஸசக்கவாளேஸூதி அபரே. ததா² ஹி அத்³த⁴த்தயவஸேன படிச்சஸமுப்பாத³னயம் ஓஸரித்வா ச²த்திம்ஸகோடிஸதஸஹஸ்ஸமுகே²ன பு³த்³தா⁴னம் மஹாவஜிரஞாணம் பவத்தம். பச்சேகபு³த்³தா⁴னம் ஸஸந்தானக³தேஹி ஸத்³தி⁴ம் மஜ்ஜி²மதே³ஸவாஸிஸத்தஸந்தானக³தா அனிந்த்³ரியப³த்³தா⁴ ச ஸம்மஸனசாரோதி வத³ந்தி, ஜம்பு³தீ³பவாஸிஸத்தஸந்தானக³தாதி கேசி. த⁴ம்மஸேனாபதினோபி யதா²வுத்தஸாவகானம் விபஸ்ஸனாபூ⁴மியேவ ஸம்மஸனசாரோ. தத்த² பன தே²ரோ ஸாதிஸயம் நிரவஸேஸம் அனுபத³த⁴ம்மம் விபஸ்ஸி. தேன வுத்தம் – ‘‘ஸாவகானம் ஸம்மஸனசாரம் நிப்பதே³ஸம் ஸம்மஸீ’’தி.

தத்த² ‘‘ஸாவகானம் விபஸ்ஸனாபூ⁴மீ’’தி ஏத்த² ஸுக்க²விபஸ்ஸகா லோகியாபி⁴ஞ்ஞப்பத்தா பகதிஸாவகா அக்³க³ஸாவகா பச்சேகபு³த்³தா⁴ ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴தி ச²ஸு ஜனேஸு ஸுக்க²விபஸ்ஸகானம் ஜா²னாபி⁴ஞ்ஞாஹி அனதி⁴க³தபஞ்ஞானேபுஞ்ஞத்தா அந்தா⁴னம் விய இச்சி²தபதே³ஸோக்கமனம் விபஸ்ஸனாகாலே இச்சி²கிச்சி²தத⁴ம்மவிபஸ்ஸனா நத்தி². தே யதா²பரிக்³க³ஹிதத⁴ம்மமத்தேயேவ ட²த்வா விபஸ்ஸனம் வட்³டே⁴ந்தி. லோகியாபி⁴ஞ்ஞப்பத்தா பன பகதிஸாவகா யேன முகே²ன விபஸ்ஸனம் ஆரப⁴ந்தி; ததோ அஞ்ஞேன விபஸ்ஸனம் வித்தா²ரிகம் காதும் ஸக்கோந்தி விபுலஞாணத்தா. மஹாஸாவகா அபி⁴னீஹாரஸம்பன்னத்தா ததோ ஸாதிஸயம் விபஸ்ஸனம் வித்தா²ரிகம் காதும் ஸக்கோந்தி. அக்³க³ஸாவகேஸு து³தியோ அபி⁴னீஹாரஸம்பத்தியா ஸமாதா⁴னஸ்ஸ ஸாதிஸயத்தா விபஸ்ஸனம் ததோபி வித்தா²ரிகம் கரோதி. பட²மோ பன ததோ மஹாபஞ்ஞதாய ஸாவகேஹி அஸாதா⁴ரணம் வித்தா²ரிகம் கரோதி. பச்சேகபு³த்³தோ⁴ தேஹிபி மஹாபி⁴னீஹாரதாய அத்தனோ அபி⁴னீஹாரானுரூபம் ததோபி வித்தா²ரிகவிபஸ்ஸனம் கரோந்தி. பு³த்³தா⁴னம், ஸம்மதே³வ, பரிபூரிதபஞ்ஞாபாரமிபபா⁴வித-ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணாதி⁴க³மனஸ்ஸ அனுரூபாயாதி. யதா² நாம கதவாலவேத⁴பரிசயேன ஸரப⁴ங்க³ஸதி³ஸேன த⁴னுக்³க³ஹேன கி²த்தோ ஸரோ அந்தரா ருக்க²லதாதீ³ஸு அஸஜ்ஜமானோ லக்க²ணேயேவ பததி; ந ஸஜ்ஜதி ந விரஜ்ஜ²தி, ஏவம் அந்தரா அஸஜ்ஜமானா அவிரஜ்ஜ²மானா விபஸ்ஸனா ஸம்மஸனீயத⁴ம்மேஸு யாதா²வதோ நானானயேஹி பவத்ததி. யம் மஹாஞாணந்தி வுச்சதி, தஸ்ஸ பவத்திஆகாரபே⁴தோ³ க³ணதோ வுத்தோயேவ.

ஏதேஸு ச ஸுக்க²விபஸ்ஸகானம் விபஸ்ஸனாசாரோ க²ஜ்ஜோதபபா⁴ஸதி³ஸோ, அபி⁴ஞ்ஞப்பத்தபகதிஸாவகானம் தீ³பபபா⁴ஸதி³ஸோ, மஹாஸாவகானம் ஓக்காபபா⁴ஸதி³ஸோ, அக்³க³ஸாவகானம் ஓஸதி⁴தாரகாபபா⁴ஸதி³ஸோ, பச்சேகபு³த்³தா⁴னம் சந்த³பபா⁴ஸதி³ஸோ, ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴னம் ரஸ்மிஸஹஸ்ஸபடிமண்டி³தஸரத³ஸூரியமண்ட³லஸதி³ஸோ உபட்டா²ஸி. ததா² ஸுக்க²விபஸ்ஸகானம் விபஸ்ஸனாசாரோ அந்தா⁴னம் யட்டி²கோடியா க³மனஸதி³ஸோ, லோகியாபி⁴ஞ்ஞப்பத்தபகதிஸாவகானம் த³ண்ட³கஸேதுக³மனஸதி³ஸோ, மஹாஸாவகானம் ஜங்க⁴ஸேதுக³மனஸதி³ஸோ, அக்³க³ஸாவகானம் ஸகடஸேதுக³மனஸதி³ஸோ, பச்சேகபு³த்³தா⁴னம் மஹாஜங்க⁴மக்³க³க³மனஸதி³ஸோ, ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴னம் மஹாஸகமக்³க³க³மனஸதி³ஸோதி வேதி³தப்³போ³.

அரஹத்தஞ்ச கிர பத்வாதி ஏத்த² கிர-ஸத்³தோ³ அனுஸ்ஸவலத்³தோ⁴யமத்தோ²தி தீ³பேதும் வுத்தோ. பத்வா அஞ்ஞாஸி அத்தனோ விபஸ்ஸனாசாரஸ்ஸ மஹாவிஸயத்தா திக்க²விஸத³ஸூரபா⁴வஸ்ஸ ச ஸல்லக்க²ணேன. கத²ம் பனாயம் மஹாதே²ரோ த³ந்த⁴ம் அரஹத்தம் பாபுணந்தோ ஸீக⁴ம் அரஹத்தம் பத்ததோ பஞ்ஞாய அத்தானம் ஸாதிஸயம் கத்வா அஞ்ஞாஸீதி ஆஹ – ‘‘யதா² ஹீ’’திஆதி³. மஹாஜடந்தி மஹாஜாலஸாக²ம் அதிவிய ஸிப்³பி³தஜாலம். யட்டி²ம் பன ஸாரம் வா உஜும் வா ந லப⁴தி வேணுக்³க³ஹணே அனுச்சினித்வா வேணுஸ்ஸ க³ஹிதத்தா. ஏவம்ஸம்பத³ந்தி யதா² தேஸு புரிஸேஸு ஏகோ வேளுக்³க³ஹணே அனுச்சினித்வா வேளுயட்டி²ம் க³ண்ஹாதி, ஏகோ உச்சினித்வா, ஏவம் நிப்ப²த்திகம். பதா⁴னந்தி பா⁴வனானுயுஞ்ஜனம்.

ஸத்தஸட்டி² ஞாணானீதி படிஸம்பி⁴தா³மக்³கே³ (படி. ம. 1.73 மாதிகா) ஆக³தேஸு தேஸத்ததியா ஞாணேஸு ட²பேத்வா ச² அஸாதா⁴ரணஞாணானி ஸுதமயஞாணாதீ³னி படிபா⁴னபடிஸம்பி⁴தா³ஞாணபரியோஸானானி ஸத்தஸட்டி² ஞாணானி. தானி ஹி ஸாவகேஹி பவிசிதப்³பா³னி, ந இதரானி. ஸோளஸவித⁴ம் பஞ்ஞந்தி (ஸம். நி. அட்ட². 3.5.379; ஸம். நி. டீ. 3.5.379) மஹாபஞ்ஞாதி³கா, நவானுபுப்³ப³விஹாரஸமாபத்திபஞ்ஞாதி இத³ம் ஸோளஸவித⁴ம் பஞ்ஞம்.

தத்ராதி தஸ்ஸ. இத³ம் ஹோதீதி இத³ம் தா³னி வுச்சமானம் அனுபுப்³ப³ஸம்மஸனம் ஹோதி. விபஸ்ஸனாகோட்டா²ஸந்தி விதக்காதி³ஸம்மஸிதப்³ப³த⁴ம்மவிபா⁴கே³ன விப⁴த்தவிபஸ்ஸனாபா⁴க³ம்.

94. பட²மே ஜா²னேதி உபஸிலேஸே பு⁴ம்மம், தஸ்மா யே பட²மே ஜா²னே த⁴ம்மாதி யே பட²மஜ்ஜா²னஸம்ஸட்டா² த⁴ம்மாதி அத்தோ². அந்தோஸமாபத்தியந்தி ச ஸமாபத்திஸஹக³தே சித்துப்பாதே³ ஸமாபத்திஸமஞ்ஞம் ஆரோபேத்வா வுத்தம். வவத்தி²தாதி கதவவத்த²னா நிச்சி²தா. பரிச்சி²ன்னாதி ஞாணேன பரிச்சி²ன்னா ஸலக்க²ணதோ பரிச்சி²ஜ்ஜ ஞாதா. ஓலோகேந்தோதி ஞாணசக்கு²னா பச்சக்க²தோ பஸ்ஸந்தோ. அபி⁴னிரோபனம் ஆரம்மணே சித்தஸ்ஸ ஆரோபனம். அனுமஜ்ஜனம் ஆரம்மணே சித்தஸ்ஸ அனுவிசாரணம். ப²ரணம் பணீதரூபேஹி காயஸ்ஸ ப்³யாபனம், விப்பா²ரிகபா⁴வோ வா. ஸாதந்தி ஸாதமது⁴ரதா. அதி⁴க்கே²போ விக்கே²பஸ்ஸ படிபக்க²பூ⁴தம் ஸமாதா⁴னம். பு²ஸனம் இந்த்³ரியவிஸயவிஞ்ஞாணஸ்ஸ ததோ உப்பஜ்ஜித்வா ஆரம்மணே பு²ஸனாகாரேன விய பவத்தி. வேத³யிதம் ஆரம்மணானுப⁴வனம். ஸஞ்ஜானனம் நீலாதி³வஸேன ஆரம்மணஸ்ஸ ஸல்லக்க²ணம். சேதயிதம் சேதஸோ ப்³யாபாரோ. விஜானனம் ஆரம்மணூபலத்³தி⁴. கத்துகம்யதா சித்தஸ்ஸ ஆரம்மணேன அத்தி²கதா. தஸ்மிம் ஆரம்மணே அதி⁴முச்சனம், ஸன்னிட்டா²னம் வா அதி⁴மோக்கோ². கோஸஜ்ஜபக்கே² பதிதும் அத³த்வா சித்தஸ்ஸ பக்³க³ண்ஹனம் பக்³கா³ஹோ, அதி⁴க்³க³ஹோதி அத்தோ². ஆரம்மணம் உபக³ந்த்வா டா²னம், அனிஸ்ஸஜ்ஜனம் வா உபட்டா²னம். ஸமப்பவத்தேஸு அஸ்ஸேஸு ஸாரதி² விய ஸகிச்சபஸுதேஸு ஸம்பயுத்தேஸு அஜ்ஜு²பேக்க²னம் மஜ்ஜ²த்ததா. ஸம்பயுத்தத⁴ம்மானம் ஆரம்மணே அனுனயனம் ஸம்சரணம் அனுனயோ. ஸபா⁴வதோதி யதா²பூ⁴தஸபா⁴வதோ. ஸோளஸன்னம் ஏவ சேத்த² த⁴ம்மானம் க³ஹணம் தேஸம்யேவ தே²ரேன வவத்தா²பிதபா⁴வதோ, தே ஏவஸ்ஸ ததா³ உபட்ட²ஹிம்ஸு, ந இதரேதி வத³ந்தி. வீரியஸதிக்³க³ஹணேன சேத்த² இந்த்³ரியபா⁴வஸாமஞ்ஞதோ ஸத்³தா⁴பஞ்ஞா; ஸதிக்³க³ஹணேனேவ ஏகந்தானவஜ்ஜபா⁴வஸாமஞ்ஞதோ பஸ்ஸத்³தி⁴ஆத³யோ ச² யுக³ளா; அலோபா⁴தோ³ஸா ச ஸங்க³ஹிதா ஜா²னசித்துப்பாத³பரியாபன்னத்தா தேஸம் த⁴ம்மானம். தே²ரேன ச த⁴ம்மா வவத்தா²னஸாமஞ்ஞதோ ஆரத்³தா⁴. தே ந உபட்ட²ஹிம்ஸூதி ந ஸக்கா வத்துந்தி அபரே.

விதி³தா உப்பஜ்ஜந்தீதி உப்பாதே³பி நேஸம் வேத³னானம் பஜானனம் ஹோதியேவாதி அத்தோ². ஸேஸபத³த்³வயேபி ஏஸேவ நயோ. தம் ஜானாதீதி தம்ஞாணோ, தஸ்ஸ பா⁴வோ தம்ஞாணதா, ஞாணஸ்ஸ அத்தஸம்வேத³னந்தி அத்தோ². தம்ஸமானயோக³க்க²மாஹி ஸம்பயுத்தத⁴ம்மா. ஞாணப³ஹுதாதி ஞாணஸ்ஸ ப³ஹுபா⁴வோ, ஏகசித்துப்பாதே³ அனேகஞாணதாதி அத்தோ². இதா³னி தமேவத்த²ம் விவரிதும், ‘‘யதா² ஹீ’’திஆதி³ வுத்தம். ந ஸக்கா ஜானிதும் ஆரம்மணகரணஸ்ஸ அபா⁴வதோ. அஸம்மோஹாவபோ³தோ⁴ ச ஈதி³ஸஸ்ஸ ஞாணஸ்ஸ நத்தி². ஏகேகமேவ ஞாணம் உப்பஜ்ஜதி தஸ்மிம் க²ணே ஏகஸ்ஸேவ ஆவஜ்ஜனஸ்ஸ உப்பஜ்ஜனதோ, ந ச ஆவஜ்ஜனேன வினா சித்துப்பத்தி அத்தி². வுத்தஞ்ஹேதம் –

‘‘சுல்லாஸீதிஸஹஸ்ஸானி, கப்பா திட்ட²ந்தி யே மரூ;

ந த்வேவ தேபி ஜீவந்தி, த்³வீஹி சித்தேஹி ஸம்யுதா’’தி. (மஹானி. 10, 39) ச,

‘‘நத்தி² சித்தே யுகா³ க³ஹீ’’தி ச –

வத்தா²ரம்மணானம் பரிக்³க³ஹிததாயாதி யஸ்மிஞ்ச ஆரம்மணே யே ஜா²னத⁴ம்மா பவத்தந்தி, தேஸம் வத்தா²ரம்மணானம் பகே³வ ஞாணேன பரிச்சி²ஜ்ஜ க³ஹிதத்தா. யதா² நாம மிக³ஸூகராதீ³னம் ஆஸயேபரிக்³க³ஹிதே தத்ர டி²தா மிகா³ வா ஸூகரா வா ததோ உட்டா²னதோபி ஆக³மனதோபி நேஸாத³ஸ்ஸ ஸுக²க்³க³ஹணா ஹோந்தி, ஏவம்ஸம்பத³மித³ம். தேனாஹ ‘‘தே²ரேன ஹீ’’திஆதி³. தேனாதி வத்தா²ரம்மணானம் பரிக்³க³ஹிதபா⁴வேன. அஸ்ஸாதி தே²ரஸ்ஸ. தேஸம் த⁴ம்மானந்தி ஜா²னசித்துப்பாத³பரியாபன்னானம் த⁴ம்மானம். உப்பாத³ம் ஆவஜ்ஜந்தஸ்ஸாதிஆதி³னா உப்பாதா³தீ³ஸு யம் யதே³வ ஆரப்³ப⁴ ஞாணம் உப்பஜ்ஜதி; தஸ்மிம் தஸ்மிம் க²ணே தஸ்ஸ தஸ்ஸேவ சஸ்ஸ பாகடபா⁴வோ தீ³பிதோ. ந ஹி ஆவஜ்ஜனேன வினா ஞாணம் உப்பஜ்ஜதி. அஹுத்வா ஸம்போ⁴ந்தீதி புப்³பே³ அவிஜ்ஜமானா ஹுத்வா ஸம்ப⁴வந்தி, அனுப்பன்னா உப்பஜ்ஜந்தீதி அத்தோ². உத³யம் பஸ்ஸதி தேஸம் த⁴ம்மானம், ‘‘அஹுத்வா ஸம்போ⁴ந்தீ’’தி உப்பாத³க்க²ணஸமங்கி³பா⁴வத³ஸ்ஸனதோ. புப்³பே³ அபா⁴வபோ³த⁴கோ ஹி அத்தலாபோ⁴ த⁴ம்மானம் உத³யோ. ஹுத்வாதி உப்பஜ்ஜித்வா. படிவேந்தீதி படி க²ணே க²ணே வினஸ்ஸந்தி. வயம் பஸ்ஸதி, ‘‘ஹுத்வா படிவேந்தீ’’தி தேஸம் த⁴ம்மானம் ப⁴ங்க³க்க²ணஸமங்கி³பா⁴வத³ஸ்ஸனதோ. வித்³த⁴ம்ஸபா⁴வபோ³த⁴கோ ஹி த⁴ம்மானம் விஜ்ஜமானதோ வயோ.

தேஸு த⁴ம்மேஸு நத்தி² ஏதஸ்ஸ உபயோ ராக³வஸேன உபக³மனந்தி அனுபயோ, அனனுரோதோ⁴. ஹுத்வா விஹரதீதி யோஜனா. ததா² நத்தி² ஏதஸ்ஸ அபாயோ படிக⁴வஸேன அபக³மனந்தி அனபாயோ, அவிரோதோ⁴. ‘‘ஏதம் மம, ஏஸோ மே அத்தா²’’தி தஸ்ஸ தண்ஹாதி³ட்டி²அபி⁴னிவேஸாபா⁴வதோ தண்ஹாதி³ட்டி²னிஸ்ஸயேஹி அனிஸ்ஸிதோ. அப்படிப³த்³தோ⁴தி அனுபயானிஸ்ஸிதபா⁴வதோ விபஸ்ஸனாய பரிப³ந்த⁴வஸேன ச²ந்த³ராகே³ன ந படிப³த்³தோ⁴ ந விப³ந்தி⁴தோ. விப்பமுத்தோதி ததோ ஏவ விக்க²ம்ப⁴னவிமுத்திவஸேன காமராக³தோ விமுத்தோ. விஸம்யுத்தோ விக்க²ம்ப⁴னவஸேனேவ படிபக்க²த⁴ம்மேஹி விஸம்யுத்தோ.

கிலேஸமரியாதா³ தேன கதா ப⁴வேய்யாதி அந்தோஸமாபத்தியம் பவத்தே ஸோளஸ த⁴ம்மே ஆரப்³ப⁴ பவத்தமானம் விபஸ்ஸனாவீதி²ம் பி⁴ந்தி³த்வா ஸசே ராகா³த³யோ உப்பஜ்ஜேய்யும்; தஸ்ஸ விபஸ்ஸனாவீதி²யா கிலேஸமரியாதா³ தேன சித்தேன, சித்தஸமங்கி³னா வா கதா ப⁴வேய்ய. தேஸூதி தேஸு த⁴ம்மேஸு. அஸ்ஸாதி தே²ரஸ்ஸ. ஏகோபீதி ராகா³தீ³ஸு ஏகோபீதி ச வத³ந்தி. வுத்தாகாரேன ஏகச்சானம் அனாபாத²க³மனே ஸதி விபஸ்ஸனா ந தேஸு த⁴ம்மேஸு நிரந்தரப்பவத்தாதி ஆரம்மணமரியாதா³ ப⁴வேய்ய. விக்க²ம்பி⁴தபச்சனீகத்தாதி விபஸ்ஸனாய படிபக்க²த⁴ம்மானம் பகே³வ விக்க²ம்பி⁴தத்தா இதா³னிபி விக்க²ம்பே⁴தப்³பா³ கிலேஸா நத்தீ²தி வுத்தம்.

இதோதி பட²மஜ்ஜா²னதோ. அனந்தரோதி உபரிமோ ஜா²னாதி³விஸேஸோ. தஸ்ஸ பஜானனஸ்ஸாதி, ‘‘அத்தி² உத்தரி நிஸ்ஸரண’’ந்தி ஏவம் பவத்தஜானனஸ்ஸ. ப³ஹுலீகரணேனாதி புனப்புனம் உப்பாத³னேன.

ஸம்பஸாத³னட்டே²னாதி கிலேஸகாலுஸியாபக³மனேன, தஸ்ஸ விசாரக்கோ²ப⁴விக³மேன வா சேதஸோ ஸம்மதே³வ பாஸாதி³கபா⁴வேன.

வீரியம் ஸதி உபேக்கா²தி ஆக³தட்டா²னே பாரிஸுத்³தி⁴உபேக்கா², அது³க்க²மஸுகா²வேத³னாதி ஏத்த² ஜா²னுபேக்கா²தி, ‘‘ஸுக²ட்டா²னே வேத³னுபேக்கா²வா’’தி வுத்தம். ஸுக²ட்டா²னேதி ச பட²மஜ்ஜா²னாதீ³ஸு ஸுக²ஸ்ஸ வுத்தட்டா²னே. பஸ்ஸத்³த⁴த்தாதி ஸமது⁴ரசேதயிதபா⁴வேன ஆரம்மணே விஸடவித்த²தபா⁴வதோ யோ ஸோ சேதஸோ ஆபோ⁴கோ³ வுத்தோ. ஸாமஞ்ஞப²லாதீ³ஸு ஸதியா பாரிஸுத்³தி⁴, ஸா த²ன அத்த²தோ ஸதிவினிமுத்தா நத்தீ²தி ஆஹ ‘‘பரிஸுத்³தா⁴ஸதியேவா’’தி. பாரிஸுத்³தி⁴உபேக்கா², ந ஜா²னுபேக்கா²த³யோ.

95. ஈதி³ஸேஸு டா²னேஸு ஸதியா ந கதா³சிபி ஞாணவிரஹோ அத்தீ²தி ஆஹ – ‘‘ஞாணேன ஸம்பஜானோ ஹுத்வா’’தி. ததா² ஹி ததியஜ்ஜா²னே, ‘‘ஸதிமா ஸுக²விஹாரீ’’தி ஏத்த² ஸம்பஜானோதி அயமத்தோ² வுத்தோ ஏவ ஹோதி. ந ஸாவகானம் அனுபத³த⁴ம்மவிபஸ்ஸனா ஹோதி ஸங்கா²ராவஸேஸஸுகு²மப்பவத்தியா து³விஞ்ஞேய்யத்தா வினிப்³பு⁴ஜித்வா க³ஹேதும் அஸக்குணேய்யபா⁴வதோ. தேனாஹ – ‘‘கலாபவிபஸ்ஸனம் த³ஸ்ஸேந்தோ ஏவமாஹா’’தி.

96. பஞ்ஞாய சஸ்ஸதி³ஸ்வா ஆஸவா பரிக்கீ²ணா ஹோந்தீதி த³ஸ்ஸனஸமகாலம் கீ²யமானா ஆஸவா, ‘‘தி³ஸ்வா பரிக்கீ²ணா ஹோந்தீ’’தி வுத்தா. ஸமானகாலேபி ஹி ஏதி³ஸோ ஸத்³த³ப்பயோகோ³ தி³ஸ்ஸதி –

‘‘சக்கு²ஞ்ச படிச்ச ரூபே ச உப்பஜ்ஜதி சக்கு²விஞ்ஞாண’’ந்தி (ம. நி. 1.204, 400; 3.421, 425, 426; ஸம். நி. 2.43-45; 2.4.60; கதா². 465, 467).

‘‘நிஹந்த்வா திமிரம் ஸப்³ப³ம், உக்³க³தேஜோ ஸமுக்³க³தோ;

வேரோசனோ ரஸ்மிமாலீ, லோகசக்கு²பப⁴ங்கரோ’’தி. (பட்டா². அனுடீ. 1.25-34; விஸுத்³தி⁴. மஹாடீ. 2.580) ச –

ஏவமாதீ³ஸு. ஹேதுஅத்தோ² வா அயம் தி³ஸ்வாஸத்³தோ³ அஸமானகத்துகோ யதா² – ‘‘க⁴தம் பிவித்வா ப³லம் ஹோதி, ஸீஹம் தி³ஸ்வா ப⁴யம் ஹோதீ’’தி (விஸுத்³தி⁴. மஹாடீ. 2.802). த³ஸ்ஸனஹேதுகோ ஹி ஆஸவானம் பரிக்க²யோ பரிஞ்ஞாஸச்சி²கிரியாபா⁴வனாபி⁴ஸமயே ஸதி பஹானாபி⁴ஸமயஸ்ஸ லப்³ப⁴னதோ. யுக³னத்³த⁴ம் ஆஹரித்வாதி பட²மஜ்ஜா²னம் ஸமாபஜ்ஜித்வா வுட்டா²ய தத்த² ஜா²னத⁴ம்மே ஸம்மஸந்தோ ஸமத²விபஸ்ஸனம் யுக³னத்³த⁴ம் பா⁴வேதி. ஏவம் யாவ நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம் ஸமாபஜ்ஜித்வா வுட்டா²ய தத்த² ஸம்மஸந்தோ ஸமத²விபஸ்ஸனம் யுக³னத்³த⁴ம் கத்வா யதா² தே²ரோ அரஹத்தம் பாபுணி. தம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம் – ‘‘அரஹத்தம் பத்தவாரோ இத⁴ க³ஹிதோ’’தி. இதா⁴தி இமஸ்மிம் ஸுத்தே. தீ³க⁴னக²ஸுத்ததே³ஸனாய (ம. நி. 2.205-206) ஹி தே²ரோ அரஹத்தம் பத்தோ. ததா³ ச அனாகா³மீ ஹுத்வா நிரோத⁴ம் ஸமாபஜ்ஜதீதி வசனஅவஸரோ நத்தி², தஸ்மா வுத்தம் – ‘‘அரஹத்தம் பத்தவாரோ இத⁴ க³ஹிதோ’’தி. யதி³ ஏவம் – ‘‘ஸப்³ப³ஸோ நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம் ஸமதிக்கம்ம ஸஞ்ஞாவேத³யிதனிரோத⁴ம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதீ’’தி இத³ம் கஸ்மா வுத்தந்தி? தே²ரே விஜ்ஜமானே பண்டி³தகு³ணே அனவஸேஸதோ த³ஸ்ஸேத்வா அரஹத்தனிகூடேன தே³ஸனம் நிட்டா²பேதும். நிரோத⁴ஸமாபஜ்ஜனம் பன தே²ரஸ்ஸ ஆசிண்ணஸமாசிண்ணம். தேனாஹ ‘‘நிரோத⁴ம் பன…பே… வத³ந்தீ’’தி. தேன ப²லஸமாபத்திம்பி அந்தரா ஸமாபஜ்ஜதியேவாதி த³ஸ்ஸேதி.

வோமிஸ்ஸம் விவரிதும் ‘‘தத்த²ஸ்ஸா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² ‘‘நிரோத⁴ம் ஸமாபஜ்ஜிஸ்ஸாமீ’’தி ஆபோ⁴கே³ன ஸமத²விபஸ்ஸனம் யுக³னத்³த⁴ம் ஆஹரித்வா டி²தஸ்ஸ நிரோத⁴ஸமாபத்தி ஸீஸம் நாம ஹோதி, தஸ்ஸ ஆபோ⁴க³வஸேன நிரோத⁴ஸ்ஸ வாரோ ஆக³ச்ச²தி. ப²லஸமாபத்தி கூ³ள்ஹோ ஹோதி, ‘‘ப²லஸமாபத்திம் ஸமாபஜ்ஜிஸ்ஸாமீ’’தி ஆபோ⁴க³ஸ்ஸ அபா⁴வதோ. ப²லஸமாபத்தி ஸீஸம் ஹோதீதி ஏத்தா²பி வுத்தனயேன அத்தோ² வேதி³தப்³போ³. ஏதேன ஆபோ⁴க³படிப³த்³த⁴மேதேஸம் ஆக³மனந்தி தீ³பிதந்தி வேதி³தப்³ப³ம். ஜம்பு³தீ³பவாஸினோ தே²ரா பனாதிஆதி³ அட்ட²கதா²ருள்ஹமேவ தம் வசனம். அந்தோஸமாபத்தியந்தி நிரோத⁴ம் ஸமாபன்னகாலே. திஸமுட்டா²னிகரூபத⁴ம்மேதி உதுகம்மாஹாரவஸேன திஸமுட்டா²னிகரூபத⁴ம்மே.

97. சிண்ணவஸிதந்தி படிபக்க²தூ³ரிபா⁴வேன ஸுபா⁴விதவஸீபா⁴வம். நிப்ப²த்திம் பத்தோதி உக்கம்ஸபரினிப்ப²த்திம் பத்தோ. உரே வாயாமஜனிதாய ஓரஸோ. பபா⁴விதந்தி உப்பாதி³தம். த⁴ம்மேனாதி அரியமக்³க³த⁴ம்மேன. தஸ்ஸ ஹி அதி⁴க³மேன அரியாய ஜாதியா ஜாதோ நிப்³ப³த்தோதி கத்வா, ‘‘த⁴ம்மஜோ த⁴ம்மனிம்மிதோ’’தி வுச்சதி. த⁴ம்மதா³யஸ்ஸாதி நவவித⁴ஸ்ஸ லோகுத்தரத⁴ம்மதா³யஸ்ஸ. ஆதி³யனதோதி க³ண்ஹனதோ, ஸஸந்தானே உப்பாத³னதோதி அத்தோ². ஸேஸம் ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ.

அனுபத³ஸுத்தவண்ணனாய லீனத்த²ப்பகாஸனா ஸமத்தா.

2. ச²ப்³பி³ஸோத⁴னஸுத்தவண்ணனா

98. கீ²ணா ஜாதீதி அத்தனோ ஜாதிக்க²யம் படிஜானந்தேன அரஹத்தம் ப்³யாகதம் ஹோதி அரஹதோ தத³பா⁴வதோ. ததா² வுஸிதம் ப்³ரஹ்மசரியந்தி மக்³க³ப்³ரஹ்மசரியவாஸோ மே பரியோஸிதோதி படிஜானந்தேனபி. கதம் கரணீயந்தி சதூஹி மக்³கே³ஹி சதூஸு ஸச்சேஸு பரிஞ்ஞாதி³வஸேன ஸோளஸவித⁴ஸ்ஸபி கிச்சஸ்ஸ அத்தனா நிட்டா²பிதபா⁴வம் படிஜானந்தேனபி. நாபரம் இத்த²த்தாயாதி ஆயதிம் புனப்³ப⁴வாபா⁴வம், ஆயதிம் வா பரிஞ்ஞாதி³கரணீயாபா⁴வம் படிஜானந்தேனபீதி ஆஹ – ‘‘ஏகேனபி பதே³ன அஞ்ஞா ப்³யாகதாவ ஹோதீ’’தி. த்³விக்க²த்தும் ப³த்³த⁴ம் பன ஸுப³த்³த⁴ம் வியாதி வுத்தம். இத⁴ பன அஞ்ஞாப்³யாகரணம் சதூஹி பதே³ஹி ஆக³தம், தஸ்மா வத்தப்³ப³மேவ சேத்த² நத்தீ²தி அதி⁴ப்பாயோ. சேதனாய தி³ட்ட²வாதி³தா நாம அரியவோஹாரோ. ஸபா⁴வோதி பகதிஅத்தோ² ஹி அயம் த⁴ம்மஸத்³தோ³, ‘‘ஜாதித⁴ம்மா ஜராத⁴ம்மா’’திஆதீ³ஸு (ம. நி. 1.274-275) விய தஸ்மா, அனுத⁴ம்மோதி அரியபா⁴வம் அனுக³தா பகதீதி அத்தோ². பரமப்பிச்ச²தாய அரியா அத்தனோ கு³ணே அனாவிகரோந்தாபி ஸாஸனஸ்ஸ நிய்யானிகபா⁴வபவேத³னத்த²ஞ்சேவ ஸப்³ரஹ்மசாரீனம் ஸம்மாபடிபத்தியம் உஸ்ஸாஹஜனனத்த²ஞ்ச தாதி³ஸானம் பரினிப்³பா³னஸமயேயேவ ஆவிகரோந்தீதி அதி⁴ப்பாயேனாஹ – ‘‘பரினிப்³பு³தஸ்ஸ…பே… காதப்³போ³’’தி.

99. து³ப்³ப³லந்தி பே²க்³கு³ விய ஸுபே⁴ஜ்ஜனீயம் ப³லவிரஹிதம், அஸாரந்தி அத்தோ². விராகு³தந்தி பலுஜ்ஜனஸபா⁴வம். விக³ச்ச²னஸபா⁴வந்தி வினாஸக³மனஸபா⁴வம். அனிச்சது³க்க²விபரிணாமத்தா அஸ்ஸாஸலேஸஸ்ஸபி அபா⁴வதோ அஸ்ஸாஸவிரஹிதம். ஆரம்மணகரணவஸேன ஸமன்னாக³மனவஸேன ச யதா²ரஹம் உபேந்தி உபக³ச்ச²ந்தீதி உபயா, ‘‘ஏதம் மம, ஏஸோ மே அத்தா’’தி உபாதி³யந்தி த³ள்ஹக்³கா³ஹம் க³ண்ஹந்தீதி உபாதா³னா. அதி⁴திட்ட²தி சேதஸோ அபி⁴னந்த³னபூ⁴தாதி சேதஸோ அதி⁴ட்டா²னம். தாஹீதி தண்ஹாதி³ட்டீ²ஹி. தந்தி சித்தம். அபி⁴னிவிஸதீதி அபி⁴ரதிவஸேன நிவிஸதி, அயஞ்ஹேத்த² அத்தோ² – ஸக்காயத⁴ம்மேஸு சித்தம் அபி⁴னிவிஸதி ‘‘ஏதம் மமம், ஏஸோ மே அத்தா’’தி அஜ்ஜோ²ஸாய திட்ட²தி ஏதாஹி அபி⁴னிவேஸாஹி, ததா² ஸக்காயத⁴ம்மேஸு சித்தம் அனுஸேதி ஏதாஹீதி அனுஸயா, தண்ஹாதி³ட்டி²யோ. யத³க்³கே³ன ஹி தேபூ⁴மகத⁴ம்மேஸு ராகா³த³யோ அனுஸேந்தி, தத³க்³கே³ன தம்ஸஹக³தத⁴ம்மா தத்த² அனுஸேந்தீதி பரியாயேன, ‘‘தம் அனுஸேதீ’’தி வுத்தம். க²யா விராகா³தி ஹேதும்ஹி நிஸ்ஸக்கவசனந்தி ‘‘க²யேன விராகே³னா’’தி ஹேதும்ஹி கரணவஸேன அத்தோ² வுத்தோ. விராகே³னாதி ச இதிஸத்³தோ³ ஆதி³ அத்தோ². தேன ‘‘நிரோதே⁴னா’’தி ஏவமாதி³கம் க³ஹிதம் ஹோதி. அஞ்ஞமஞ்ஞவேவசனானேவ உபயாதீ³னம் ஸமுச்சே²த³ஸ்ஸேவ போ³த⁴னதோ.

100. பதிட்டா²தி ஏத்த² ஸேஸபூ⁴தத்தயம் உபாதா³ரூபஞ்சாதி பதிட்டா²னா, நிஜ்ஜீவட்டே²ன தா⁴துசாதி பதிட்டா²னதா⁴து. ந்ஹானீயசுண்ணம் பா³ஹிரஉத³கம் விய ஸேஸபூ⁴தத்தயம் ஆப³ந்த⁴தீதி ஆப³ந்த⁴னம். பசனீயப⁴த்தம் பா³ஹிரதேஜோ விய ஸேஸபூ⁴தத்தயம் பரிபாசேதீதி பரிபாசனம். பா³ஹிரவாதோ விய ஸேஸபூ⁴தத்தயம் வித்த²ம்பே⁴தீதி வித்த²ம்ப⁴னம். தா⁴துஸத்³த³த்தோ² வுத்தோயேவ. அஸம்பு²ட்ட²தா⁴தூதி அஸம்பு²ஸிதபா⁴வோ தேஸம் விபரிமட்ட²தாபா⁴வதோ. விஜானனம் ஆரம்மணூபலத்³தி⁴. அஹம் அத்தாதி அஹம், ‘‘ரூபத⁴ம்மோ மே அத்தா’’தி அத்தகோட்டா²ஸேன அத்தபா⁴வேன ந உபக³மிம் ந க³ண்ஹிம். நிஸ்ஸிதனிஸ்ஸிதாபி நிஸ்ஸிதா ஏவ நாமாதி ஆஹ ‘‘பத²வீதா⁴துனிஸ்ஸிதாவா’’தி. அத்தனா வா பன தன்னிஸ்ஸிதாதி ‘‘ஏகேன பரியாயேனா’’தி. உபாதா³ருபம்பி காமம் நிஸ்ஸிதம்பி ஹோதி. ததா²பி தம் நிஸ்ஸிதம் ஹோதியேவாதி தம் ந உத்³த⁴டம். பரிச்சே²த³கரத்தா பரிச்சே²தா³காஸஸ்ஸ ‘‘அவினிப்³போ⁴க³வஸேனா’’தி வுத்தம். தேன ச ததா² பரிச்சி²ன்னத்தா ஸப்³ப³ம்பி பூ⁴துபாதா³ரூபம் ஆகாஸதா⁴துனிஸ்ஸிதம் நாம. தம் நிஸ்ஸாய பவத்தியா உபாதா³ரூபம் விய பூ⁴தரூபானி, அரூபக்க²ந்தா⁴ விய ச வத்து²ரூபானி, ‘‘தம்னிஸ்ஸிதரூபவத்து²கா அரூபக்க²ந்தா⁴’’தி வுத்தனயேன ஆகாஸதா⁴துனிஸ்ஸிதசக்கா²தி³ரூபத⁴ம்மவத்து²கா வேத³னாத³யோ அரூபக்க²ந்தா⁴ ஆகாஸதா⁴துனிஸ்ஸிதா நாமாதி இமமத்த²ம் ததா²-ஸத்³தே³ன உபஸம்ஹரதி. இதா⁴பீதி ஆகாஸதா⁴துனிஸ்ஸிதபதே³பி, ந பத²வீதா⁴துனிஸ்ஸிதபதா³தீ³ஸு ஏவ. ரூபாரூபந்தி ஸப்³ப³ம்பி ரூபாரூபம் க³ஹிதமேவ ஹோதி, அக்³க³ஹிதம் நத்தி². ஸஹஜாதா…பே… நிஸ்ஸிதந்தி இத³ம் நிப்பரியாயஸித்³த⁴ம் நிஸ்ஸயத்தம் க³ஹேத்வா வுத்தம். ஹேட்டா² வுத்தனயேன பரியாயஸித்³தே⁴ நிஸ்ஸயத்தே க³ய்ஹமானே – ‘‘பச்சா²ஜாதபச்சயோதி பச்சா²ஜாதா சித்தசேதஸிகா த⁴ம்மா புரேஜாதஸ்ஸ இமஸ்ஸ காயஸ்ஸ பச்சா²ஜாதபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.11) வசனதோ ஸப்³ப³ம் சதுஸமுட்டா²னிகரூபம், ‘‘விஞ்ஞாணதா⁴துனிஸ்ஸித’’ந்தி வத்தப்³ப³ம். ததா² அனந்தரவிஞ்ஞாணதா⁴துபச்சயா பவத்தனதோ, ‘‘விஞ்ஞாணதா⁴துனிஸ்ஸித’’ந்தி வத்தப்³ப³ம்.

101. ருப்பதி வண்ணவிகாரம் ஆபஜ்ஜமானம் ஹத³யங்க³தபா⁴வம் பகாஸேதீதி ரூபந்தி அயமத்தோ² சக்கு²த்³வாரே ஆபாத²க³தே ரூபாயதனே நிப்பரியாயதோ லப்³ப⁴தி, ந ஆபாத²மனாக³தே. சக்கு²விஞ்ஞாணவிஞ்ஞாதப்³ப³பா⁴வோ பன ஆபாத²மனாக³தேபி தஸ்மிம் லப்³ப⁴தேவ தம்ஸபா⁴வானதிவத்த²னதோ. ரூபாயதனம் த்³விதா⁴ விப⁴ஜித்வா. தே²ரோ பன ஆபாத²ம் அனாக³தஸ்ஸாபி ரூபாயதனஸ்ஸ ரூபபா⁴வம் ந ஸக்கா படிக்கி²பிதுந்தி த்³விதா⁴கரணம் நானுஜானந்தோ ச²ன்னோவாத³ம் நித³ஸ்ஸேதி, ‘‘உபரி ச²ன்னோவாதே³ கிந்தி கரிஸ்ஸதா²’’தி. தத்த² ஹி ‘‘சக்கு²ம், ஆவுஸோ ச²ன்ன, சக்கு²விஞ்ஞாணம் சக்கு²விஞ்ஞாணவிஞ்ஞாதப்³பே³ த⁴ம்மே’’தி (ம. நி. 3.391) ஆக³தம், ந சேத்த² சக்கு²த்³வாரே ஆபாத²ம் ஆக³தமேவ ரூபாயதனம் சக்கு²விஞ்ஞாணவிஞ்ஞாதப்³ப³பதே³ன க³ஹிதம், ந ஆபாத²ம் அனாக³தந்தி ஸக்கா விஞ்ஞாதும் அவிஸேஸேனேவ ரூபாயதனேன தண்ஹாமானதி³ட்டி²கா³ஹாபா⁴வஸ்ஸ ஜோதிதத்தா. தேனாஹ ‘‘ந யித³ம் லப்³ப⁴தீ’’தி. ரூபமேவாதி ரூபாயதனமேவ. யதி³ ஏவம் ‘‘சக்கு²விஞ்ஞாணவிஞ்ஞாதப்³பே³ஸு த⁴ம்மேஸூ’’தி பத³ம் கத²ம் நேதப்³ப³ந்தி ஆஹ – ‘‘சக்கு²விஞ்ஞாணஸம்பயுத்தா பனா’’திஆதி³. சக்கு²விஞ்ஞாணேன ஸத்³தி⁴ம் விஞ்ஞாதப்³பே³ஸூதி யேன மனோவிஞ்ஞாணேன சக்கு²விஞ்ஞாணம் அனிச்சந்திஆதி³னா சக்கு²விஞ்ஞாணேன ஸத்³தி⁴ம் தேன விஞ்ஞாதப்³பே³ஸு தம்ஸம்பயுத்தத⁴ம்மேஸூதி அத்தோ². தண்ஹாச²ந்தோ³தி தஸ்ஸனஸபா⁴வோ ச²ந்தோ³, ந கத்துகம்யதா ச²ந்தோ³யேவாதி தண்ஹாச²ந்தோ³. ரஜ்ஜனவஸேனாதி வத்த²ம் விய ரங்க³ஜாதம் சித்தஸ்ஸ அனுரஞ்ஜனவஸேன. அபி⁴னந்த³னவஸேனாதி ஆரம்மணே அபி⁴ரமித்வா நந்த³னவஸேன. ஸப்பீதிகதண்ஹா ஹி நந்தீ³தி வுச்சதி. தண்ஹாயனவஸேன தண்ஹா.

102. அஹங்காரோதி ‘‘ஸேய்யோஹமஸ்மீ’’திஆதி³னா (த⁴. ஸ. 1121, 1239; விப⁴. 832, 866; ஸம். நி. 4.108; மஹானி. 21, 178) அஹம்கரணம். யேன ஹி மமம் கரோதி, ஏதம் மமங்காரோ. ஸ்வேவாதி ‘‘அஹங்காரோ’’தி வுத்தமானோ. ஏவம் சதுத்த²ஜ்ஜா²னே நித்³தி³ட்டே² ஸப்³பா³ஸு லோகியாபி⁴ஞ்ஞாஸு வுச்சமானாஸு ஹேட்டா² விஜ்ஜாத்³வயம் வத்தப்³ப³ந்தி அதி⁴ப்பாயேன, ‘‘புப்³பே³னிவாஸம் தி³ப்³ப³சக்கு²ஞ்ச அவத்வா கஸ்மா வுத்த’’ந்தி ஆஹ? இதரோ இத⁴ ஸப்³ப³வாரேஸுபி லோகுத்தரத⁴ம்மபுச்சா² அதி⁴கதா தஸ்மா ‘‘ஸோ ஏவம் ஸமாஹிதே’’திஆதி³னா ததியா விஜ்ஜா கதி²தாதி த³ஸ்ஸேந்தோ, ‘‘பி⁴க்கூ² லோகியத⁴ம்மம் ந புச்ச²ந்தீ’’திஆதி³மாஹ. ஏகவிஸ்ஸஜ்ஜிதஸுத்தம் நாமேதம் ததியவிஜ்ஜாய ஏவ ஆக³தத்தா. அரியத⁴ம்மவஸேனபிஸ்ஸ ஸமஞ்ஞா அத்தே²வாதி த³ஸ்ஸேந்தோ, ‘‘ச²ப்³பி³ஸோத⁴னந்திபிஸ்ஸ நாம’’ந்தி வத்வா தேஸு த⁴ம்மேஸு பே⁴த³ம் த³ஸ்ஸேதும், ‘‘ஏத்த² ஹீ’’திஆதி³ வுத்தம். விஸுத்³தா⁴தி தஸ்ஸா சோத³னாய ஸோத⁴னவஸேன விஸோதி⁴தா. ஏகமேவ கத்வாதி ஏகவாரவஸேனேவ பாளியம் ஏகஜ்ஜ²ம் ஆக³தத்தா ஏகமேவ கோட்டா²ஸம் கத்வா. யதி³ ஏவம் கத²ம் வா ச²ப்³பி³ஸோத⁴னதாதி ஆஹ – ‘‘சதூஹி ஆஹாரேஹி ஸத்³தி⁴’’ந்தி கத²ம் பனேத்த² சத்தாரோ ஆஹாரா க³ஹேதப்³பா³தி? கேசி தாவ ஆஹு – ‘‘ஸாதூ⁴தி பா⁴ஸிதம் அபி⁴னந்தி³த்வா அனுமோதி³த்வா உத்தரி பஞ்ஹோ புச்சி²தப்³போ³’’தி ஹேட்டா² ஆக³தேன நயேன ஆஹாரவாரோ ஆஹரித்வா வத்தப்³போ³தி. ‘‘ப³ஹித்³தா⁴ ஸப்³ப³னிமித்தேஸூ’’தி ஏத்த² ஆஹாரானம்பி ஸங்க³ஹிதத்தா ஆஹாரா அத்த²தோ ஆக³தா ஏவாதி அஞ்ஞே. அபரே பன ரூபக்க²ந்த⁴க்³க³ஹணேன கப³ளீகாரோ ஆஹாரோ, ஸங்கா²ரக்க²ந்த⁴க்³க³ஹணேன ப²ஸ்ஸாஹாரோ, மனோஸஞ்சேதனாஹாரக்³க³ஹணேன விஞ்ஞாணாஹாரோ ஸரூபதோபி க³ஹிதோதி வத³ந்தி.

‘‘ச²ப்³பி³ஸோத⁴ன’’ந்தி இமஸ்ஸ ஸுத்தஸ்ஸ ஸமஞ்ஞாய அன்வத்த²தம் த³ஸ்ஸேத்வா ஆயதிம்பி தாதி³ஸேன ப்³யாகரணேன பி⁴க்கூ²னம் படிபத்திம்பி த³ஸ்ஸனத்த²ம், ‘‘இமே பனா’’திஆதி³ ஆரத்³த⁴ம். வினயனித்³தே³ஸபரியாயேனாதி வினயனித்³தே³ஸே ஆக³தேன காரணேன. வினயே வா ஆக³தனித்³தே³ஸானுக்கமேன.

அதி⁴க³ந்தப்³ப³தோ அதி⁴க³மோ, ஜா²னாதி³அதி⁴க³மபுச்சா². தேனாஹ – ‘‘ஜா²னவிமோக்கா²தீ³ஸூ’’திஆதி³. உபாயபுச்சா²தி அதி⁴க³மோபாயபுச்சா². கிந்தீதி கேன பகாரேன விதி⁴னாதி அத்தோ².

கதமேஸம் த்வம் த⁴ம்மானம் லாபீ⁴தி இத³ம் பன புப்³பே³ ‘‘கிம் தே அதி⁴க³த’’ந்தி அனித்³தா⁴ரிதபே⁴தா³ ஜா²னாதி³விஸேஸா புச்சி²தாதி இதா³னி தேஸம் நித்³தா⁴ரேத்வா புச்ச²னாகாரத³ஸ்ஸனம். தஸ்மாதி யஸ்மா யதா²வுத்தேஹி ஆகாரேஹி அதி⁴க³மப்³யாகரணம் ஸோதே⁴தப்³ப³ம், தஸ்மா. ஏத்தாவதாவாதி ஏத்தகேன ப்³யாகரணமத்தேனேவ ந ஸக்காரோ காதப்³போ³. ப்³யாகரணஞ்ஹி ஏகச்சஸ்ஸ அயாதா²வதோபி ஹோதி, யதா² நாம ஜாதரூபபதிரூபம் ஜாதரூபம் விய கா²யதீதி ஜாதரூபம் நிக⁴ம்ஸனதாபனசே²த³னேஹி ஸோதே⁴தப்³ப³ம் ஏவமேவம் இமேஸு இதா³னேவ வுத்தேஸு ச²ஸு டா²னேஸு பக்கி²பித்வா ஸோத⁴னத்த²ம் வத்தப்³போ³ விமோக்கா²தீ³ஸூதி ஆதி³-ஸத்³தே³ன ஸமாதி⁴-ஸமாபத்தி-ஞாணத³ஸ்ஸன-மக்³க³பா⁴வனா-ப²லஸச்சி²கிரியா ஸங்க³ண்ஹாதி.

பாகடோ ஹோதி அதி⁴க³தவிஸேஸஸ்ஸ ஸதிஸம்மோஸாபா⁴வதோ. ஸேஸபுச்சா²ஸுபி ‘‘பாகடோ ஹோதீ’’தி பதே³ ஏஸேவ நயோ. உக்³க³ஹபரிபுச்சா²குஸலாதி ஸஜ்ஜா²யமக்³க³ஸம்வண்ணனாஸு நிபுணா. யாய படிபதா³ய யஸ்ஸ அரியமக்³கோ³ ஆக³ச்ச²தி, ஸா புப்³ப³பா⁴க³படிபத்தி ஆக³மனபடிபதா³. ஸோதே⁴தப்³பா³தி ஸுத்³தா⁴ உதா³ஹு அஸுத்³தா⁴தி விசாரணவஸேன ஸோதே⁴தப்³பா³. ந ஸுஜ்ஜ²தீதி தத்த² தத்த² பமாத³படிபத்திபா⁴வதோ. அபனேதப்³போ³ அத்தனோ படிஞ்ஞாய. ‘‘ஸுஜ்ஜ²தீ’’தி வத்வா ஸுஜ்ஜ²னாகாரம் த³ஸ்ஸேதும், ‘‘தீ³க⁴ரத்த’’ந்திஆதி³ வுத்தம். பஞ்ஞாயதீதி ஏத்த² ‘‘யதீ³’’தி பத³ம் ஆனேத்வா யதி³ ஸோ பி⁴க்கு² தாய படிபதா³ய யதி³ பஞ்ஞாயதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴. கீ²ணாஸவபடிபத்திஸதி³ஸா படிபதா³ ஹோதி தீ³க⁴ரத்தம் விக்க²ம்பி⁴தகிலேஸத்தா.

நதி³யா ஸமுத்³த³ம் பக்க²ந்த³னட்டா²னம் நதீ³முக²த்³வாரம். மத்³த³மானோதி ப³த³ரஸாளவம் ஸரஸம் பத்தே பக்கி²த்தோ ஹுத்வா மத்³த³மானோ. ஸேஸம் ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ.

ச²ப்³பி³ஸோத⁴னஸுத்தவண்ணனாய லீனத்த²ப்பகாஸனா ஸமத்தா.

3. ஸப்புரிஸத⁴ம்மஸுத்தவண்ணனா

105. ஸப்புரிஸத⁴ம்மந்தி ஸப்புரிஸபா⁴வகரம் த⁴ம்மம். ஸோ பன யஸ்மா ஸப்புரிஸானம் பவேணிகோ த⁴ம்மோ ஹோதி. தஸ்மா ஆஹ – ‘‘ஸப்புரிஸானம் த⁴ம்ம’’ந்தி, ஏஸ நயோ அஸப்புரிஸத⁴ம்மந்தி ஏத்தா²பி. ஏவம் பதா⁴னம் அனுட்டா²தப்³ப³ஞ்ச ஸப்புரிஸத⁴ம்மம் ஆதி³ம் கத்வா மாதிகம் ட²பேத்வா அயதா²னுபுப்³பி³யா நித்³தி³ஸந்தோ ‘‘கதமோ ச, பி⁴க்க²வே, அஸப்புரிஸத⁴ம்மோ’’திஆதி³மாஹ. ததா² பன நித்³தி³ஸந்தோ உதா³ஹரணபுப்³ப³கம் ஹேதும் த³ஸ்ஸேதும், ‘‘யதா² நாமா’’திஆதி³ வுத்தம். தேன இச்சி²தப்³ப³பரிச்சாக³புப்³ப³கம் க³ஹேதப்³ப³க்³க³ஹணம் நாம ஞாயபடிபத்தி, தஸ்மா ஸப்புரிஸத⁴ம்மா ஸம்பாதே³தப்³பா³தி தீ³பேந்தோ ஸத்தா² அயதா²னுபுப்³பி³யா நித்³தா⁴ரீயதீதி இமமத்த²ம் த³ஸ்ஸேதி. ததா² அஞ்ஞத்தா²பி ‘‘அஸேவனா ச பா³லானம், பண்டி³தானஞ்ச ஸேவனா’’தி. ஏததே³வ ஹி குலத்³வயம் ‘‘உச்சகுல’’ந்தி வுச்சதி நிப்பரியாயதோ. ததா²ஹி அந்திமப⁴விகா போ³தி⁴ஸத்தா தத்தே²வ படிஸந்தி⁴ம் க³ண்ஹந்தி. ஸோதி ஸாமீசிப்படிபன்னோ பி⁴க்கு². அந்தரம் கரித்வாதி தம் காரணம் கத்வா. படிபதா³ ஹி விஞ்ஞூனம் பூஜாய காரணம், ந உச்சகுலீனதா. மஹாகுலாதி விபுலகுலா உபாதி³தோதி³தகுலஸம்பவத்திகாதி அத்தோ².

106. யஸஸத்³தோ³ பரிவாரவாசகோ. யஸஸ்ஸீதி ச ஸாதிஸயபரிவாரவந்ததா வுச்சதீதி ஆஹ ‘‘பரிவாரஸம்பன்னோ’’தி. ஆதி⁴பதேய்யாபா⁴வதோ பரேஸம் உபரினத்தி ஏதேஸம் ஈஸோ ஈஸனம் இஸ்ஸரியந்தி அக்கா²தப்³பா³தி அப்பேஸக்கா². தேனாஹ ‘‘அப்பபரிவாரா’’தி. அபா⁴வத்தோ² ஹி இத⁴ அப்ப-ஸத்³தோ³.

107. நவேவ து⁴தங்கா³னி ஆக³தானீதி ஏத்த² யதா² உக்கட்ட²பம்ஸுகூலிகஸ்ஸ தேசீவரிகதா ஸுகரா. ஏவம் உக்கட்ட²பிண்ட³பாதிகஸ்ஸ ஸபதா³னசாரிகதா ஸுகரா. ஏகாஸனிகஸ்ஸ ச பத்தபிண்டி³கக²லுபச்சா²ப⁴த்திகதா ஸுகரா ஏவாதி – ‘‘பம்ஸுகூலிகோ ஹோதீ’’திஆதி³வசனேனேவ பாளியா அனாக³தானம்பி ஆக³தபா⁴வோ வேதி³தப்³போ³ பரிஹரணஸுகரதாய தேஸம்பி ஸமாதா³னஸம்ப⁴வதோ. தேனாஹ ‘‘தேரஸ ஹோந்தீ’’தி.

108. காமதண்ஹாதி³காய தாய தண்ஹாய நிப்³ப³த்தாதி தம்மயா, புது²ஜ்ஜனா, பகதிபா⁴வூபக³மனேன தேஸம் பா⁴வோ தம்மயதா, தப்படிக்கே²பதோ அதம்மயதா, நித்தண்ஹதா. தம்யேவ காரணம் கத்வாதி பட²மஜ்ஜா²னேபி தண்ஹாபஹானம்யேவ காரணம் கத்வா. சித்தே உப்பாதே³த்வாதி அதம்மயதாபரியாயேன வுத்தே தண்ஹாய படிபக்க²த⁴ம்மே ஸம்பாதே³த்வா. ந மஞ்ஞதீதி மஞ்ஞனானம் அரியமக்³கே³ன ஸப்³ப³ஸோ ஸமுச்சி²ன்னத்தா கிஸ்மிஞ்சி ஓகாஸே காமப⁴வாதி³கே கேனசி வத்து²னா ஹத்தி²அஸ்ஸகே²த்தவத்தா²தி³னா பத்தசீவரவிஹாரபரிவேணாதி³னா ச புக்³க³லம் ந மஞ்ஞதி. ஸேஸம் ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ.

ஸப்புரிஸத⁴ம்மஸுத்தவண்ணனாய லீனத்த²ப்பகாஸனா ஸமத்தா.

4. ஸேவிதப்³பா³ஸேவிதப்³ப³ஸுத்தவண்ணனா

109. அஞ்ஞமஞ்ஞந்தி அஞ்ஞம் அஞ்ஞம். தேனாஹ ‘‘அஞ்ஞம் ஸேவிதப்³ப³’’ந்திஆதி³. ஸத்தஹி பதே³ஹீதி ஸத்தஹி வாக்யேஹி. பஜ்ஜதி ஏதேன யதா²தி⁴ப்பேதோ அத்தோ²தி பத³ம், வாக்யம். ஸாரிபுத்தத்தே²ரஸ்ஸ ஓகாஸகரணம் த⁴ம்மதா³யாதே³ (ம. நி. 1.31) வுத்தனயேன வேதி³தப்³ப³ம்.

113. தி³ட்டி²யேவ பச்சயவஸேன படிலத்³த⁴தாய தி³ட்டி²படிலாபோ⁴. ஸஞ்ஞாபடிலாபே⁴பி ஏஸேவ நயோ. மிச்சா²தி³ட்டி²ஸம்மாதி³ட்டி²யோ…பே… ந க³ஹிதா கம்மபத²ப்பத்தானம் தேஸம் மனோஸமாசாரபா⁴வேன க³ஹிதத்தா. யதி³ ஏவம் கஸ்மா தி³ட்டி² சித்துப்பாத³வாரே ந க³ஹிதாதி? காமம் மிச்சா²தி³ட்டி²யா அவயவிபா⁴வோ லப்³ப⁴தி, ததா²பி சித்துப்பாத³க்க²ணே லோகியலோகுத்தரசித்துப்பாதே³ஸு கம்மபத²கோட்டா²ஸோ ந உத்³த⁴டோ.

115. காமஸஞ்ஞாதீ³னந்தி ஏத்த² ஆதி³-ஸத்³தே³ன யதா² ப்³யாபாத³விஹிம்ஸாஸஞ்ஞா ஸங்க³ஹிதா, ஏவம் அனபி⁴ஜ்ஜா²அப்³யாபாத³அவிஹிம்ஸாஸஞ்ஞா ஸங்க³ஹிதா பட²மேன ஆதி³ஸத்³தே³ன ‘‘அனபி⁴ஜ்ஜா²ஸஹக³தாய ஸஞ்ஞாயா’’திஆதி³பாட²ஸ்ஸ ஸங்க³ஹிதத்தா.

117. தி காமப⁴வாதீ³னம் அபரியோஸானாய பரியோஸானம் இச்ச²தோபி தாதி³ஸஸ்ஸ ப⁴வானம் அபரியோஸானமேவ ஹோதி. சத்தாரோ ஹோந்தி புக்³க³லவஸேன. தேனாஹ ‘‘புது²ஜ்ஜனோபி ஹீ’’திஆதி³. அகுஸலா த⁴ம்மா வட்³ட⁴ந்தீதி தேஸம் பஹானாய அப்படிபஜ்ஜமானஸ்ஸாதி அதி⁴ப்பாயோ, ததோ ஏவ குஸலா த⁴ம்மா பரிஹாயந்தி. தேனஸ்ஸ கிலேஸது³க்கே²ன விபாகது³க்கே²ன ச ஸது³க்க²மேவ அத்தபா⁴வம் அபி⁴னிப்³ப³த்தேதி. ஓரம்பா⁴கி³யஸம்யோஜனானி பஹாய ஸுத்³தா⁴வாஸேஸு நிப்³ப³த்தனாரஹோ அனாகா³மீ கத²ம்…பே… அபி⁴வட்³ட⁴ந்தீதி ஆஹ ‘‘அனாகா³மீபீ’’திஆதி³. ஸது³க்க²மேவ அத்தபா⁴வம் அபி⁴னிப்³ப³த்தேதி, யாய லப்³ப⁴மானஅகுஸலாபி⁴வுத்³தி⁴ம் குஸலபரிஹானிஞ்ச க³ஹேத்வா அனாகா³மினோபி ஸப்³யாப³ஜ்ஜ²அத்தபா⁴வாபி⁴னிப்³ப³த்தனம் வுத்தம். ஏவம் யதா²லப்³ப⁴மானம் அகுஸலபரிஹானிம் குஸலாபி⁴வுத்³தி⁴ஞ்ச க³ஹேத்வா புது²ஜ்ஜனஸ்ஸபி அந்திமப⁴விகஸ்ஸ அப்³யாப³ஜ்ஜ²அத்தபா⁴வாபி⁴னிப்³ப³த்தனம் வுத்தந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். தேனாஹ ‘‘புது²ஜ்ஜனோபீ’’திஆதி³. அகுஸலமேவ ஹாயதி,ந குஸலம் தஸ்ஸ பு³த்³தி⁴பக்கே² டி²தத்தா. தத்தா²பி விபஸ்ஸனமேவ க³ப்³ப⁴ம் க³ண்ஹாபேதி, ந வட்டக³ப்³ப⁴ம் அந்திமப⁴விகதாய விவட்டூபனிஸ்ஸிதத்தா அஜ்ஜா²ஸயஸ்ஸ, ஞாணஸ்ஸ ச பாகக³மனதோ.

119. ஏகச்சஸ்ஸாதி ஸாமிவசனம் ‘‘அபி⁴னந்த³தீ’’திஆதீ³ஸு பச்சத்தவஸேன பரிணாமேதப்³ப³ம், ததா² ‘‘நிப்³பி³ந்த³தீ’’திஆதீ³ஸுபி. உக்³க³ண்ஹித்வாபீதி பி-ஸத்³தோ³ லுத்தனித்³தி³ட்டோ². ப⁴க³வதோ பா⁴ஸிதஸ்ஸ அத்த²ம் அஜானந்தா தாவ தீ³க⁴ரத்தம் ஹிதஸுக²தோ பரிபா³ஹிரா ஹோந்து ஜானந்தானம்பி ஸப்³பே³ஸம் தீ³க⁴ரத்தம் ஹிதாய ஸுகா²ய ஹோதீதி அனேகம்ஸிகதம் சோதே³ந்தோ ‘‘ஏவம் ஸந்தேபீ’’திஆதி³மாஹ. இதரோ ஸப்³பே³ஸம்பி தீ³க⁴ரத்தம் ஹிதாய ஸுகா²ய ஹோதியேவாதி, ‘‘அப்படிஸந்தி⁴கா’’திஆதி³னா அனேகம்ஸிகதம் பரிஹரதி. ஸேஸம் ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ.

ஸேவிதப்³பா³ஸேவிதப்³ப³ஸுத்தவண்ணனாய லீனத்த²ப்பகாஸனா ஸமத்தா.

5. ப³ஹுதா⁴துகஸுத்தவண்ணனா

124. ப⁴யந்தி (அ. நி. டீ. 2.3.1) சித்தஸம்ஸப்பதாதி ஆஹ ‘‘சித்துத்ராஸோ’’தி. உபத்³த³வோதி அந்தராயோ. தஸ்ஸ பன விக்கே²பகாரணத்தா வுத்தம் ‘‘அனேகக்³க³தாகாரோ’’தி. உபஸக்³கோ³தி உபஸஜ்ஜனம். ததோ அப்பதீகாரவிகா⁴தாபத்தி யஸ்மா பதீகாராபா⁴வேன விஹஞ்ஞமானஸ்ஸ கிஞ்சி காதும் அஸமத்த²ஸ்ஸ ஓஸீத³னகாரணம், தஸ்மா வுத்தம் – ‘‘தத்த² தத்த² லக்³க³னாகாரோ’’தி. வஞ்சேத்வா ஆக³ந்தும் யதா²வுத்தே தி³வஸே அனாக³ச்ச²ந்தேஸு. ப³ஹி அனிக்க²மனத்தா²ய த்³வாரே அக்³கி³ம் த³த்வா.

நளேஹீதி நளச்ச²ன்னஸங்கே²பேன உபரி சா²தே³த்வா தேஹியேவ தா³ருகச்ச²த³னனியாமேன பரிதோபி சா²தி³தா. ஏஸேவ நயோதி இமினா திணேஹி ச²ன்னதம், ஸேஸஸம்பா⁴ரானம் ருக்க²மயதஞ்ச அதிதி³ஸதி. வித⁴வாபுத்தேதி அத³ந்தபா⁴வோபலக்க²ணம். தே ஹி நிப்பிதிகா அவினீதா அஸம்யதா அகிச்சகாரினோ ஹோந்தி.

மத்த²கம் அபாபேத்வாவ நிட்டா²பிதாதி கஸ்மா ப⁴க³வா ஏவமகாஸீதி? ஆனந்த³த்தே²ரஸ்ஸ புச்சா²கோஸல்லதீ³பனத்த²மேவ, தத்த² நிஸின்னானம் ஸன்னிபதிதபி⁴க்கூ²னம் தே³ஸனாய ஜானனத்த²ஞ்ச. தே கிர ஸங்கே²பதோ வுத்தமத்த²ம் அஜானந்தா அந்த⁴காரம் பவிட்டா² விய டி²தா. புச்சா²னுஸந்தி⁴வஸேன பரிக்³க³ய்ஹ ஜானிஸ்ஸந்தீதி.

125. ரூபபரிக்³க³ஹோவ கதி²தோ, ந அஞ்ஞம் கிஞ்சீதி அத்தோ². இதா³னி ததோ ஸச்சானி நித்³தா⁴ரேத்வா சதுஸச்சகம்மட்டா²னம் த³ஸ்ஸேதும், ‘‘ஸப்³பா³பீ’’திஆதி³ வுத்தம். பஞ்சக்க²ந்தா⁴ ஹோந்தீதி அத்³தே⁴காத³ஸ தா⁴துயோ ரூபக்க²ந்தோ⁴, அத்³த⁴ட்ட²மா தா⁴துயோ யதா²ரஹம் வேத³னாத³யோ சத்தாரோ அரூபினோ க²ந்தா⁴தி ஏவம் அட்டா²ரஸ தா⁴துயோ பஞ்சக்க²ந்தா⁴ ஹோந்தி. பஞ்சபி க²ந்தா⁴ தண்ஹாவஜ்ஜா து³க்க²ஸச்சம். அப்பவத்தீதி அப்பவத்தினிமித்தம். நிரோத⁴பஜானனாதி பஞ்ஞாஸீஸேன மக்³க³கிச்சமாஹ. ஸம்மாதி³ட்டி²பமுகோ² ஹி அரியமக்³கோ³. மத்த²கம் பாபேத்வா கதி²தம் ஹோதி ஸம்மஸனஸ்ஸ பூ⁴மியா நிப்ப²த்தியா ச கதி²தத்தா. ஜானாதி பஸ்ஸதீதி இமினா ஞாணத³ஸ்ஸனம் கதி²தம் தம் பன லோகியம் லோகுத்தரந்தி து³வித⁴ந்தி தது³ப⁴யம்பி த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ – ‘‘ஸஹ விபஸ்ஸனாய மக்³கோ³ வுத்தோ’’தி.

ஏத்தாவதாபி கோ²தி பி-ஸத்³த³க்³க³ஹணேன அஞ்ஞேன பரியாயேன ஸத்தா² தா⁴துகோஸல்லம் தே³ஸேதுகாமோதி தே²ரோ, ‘‘ஸியா பன, ப⁴ந்தே’’தி புச்ச²தீதி ப⁴க³வா பத²வீதா⁴துஆதி³வஸேனபி தா⁴துகோஸல்லம் விபா⁴வேதி. தத்த² பத²வீதா⁴துஆதி³ஸத்³தே³ன தே³ஸனாகாரணம் விபா⁴வேந்தோ, ‘‘பத²வீதா⁴து…பே… வுத்தா’’தி ஆஹ. தாபி ஹி ஆதி³தோ ச² தா⁴துயோ. ‘‘விஞ்ஞாணதா⁴துதோ நீஹரித்வா பூரேதப்³பா³’’தி வத்வா கத²ம் ரூபதா⁴துயோ நீஹரீயந்தீதி சோத³னம் ஸந்தா⁴ய தம் நயம் த³ஸ்ஸேதும், ‘‘விஞ்ஞாணதா⁴தூ’’திஆதி³ வுத்தம். காமஞ்சேத்த² காயவிஞ்ஞாணதா⁴துயா ஆரம்மணம் போ²ட்ட²ப்³ப³தா⁴துபத²வீதா⁴து ஆதி³வஸேன தே³ஸனாருளமேவ, காயதா⁴து பன நீஹரிதப்³பா³தி ஏகம்ஸமேவ நீஹரணவிதி⁴ம் த³ஸ்ஸேந்தோ, ‘‘ஏஸ நயோ ஸப்³ப³த்தா²’’தி ஆஹ. புரிமபச்சி²மவஸேன மனோதா⁴தூதி பச்சி²மபா⁴க³வஸேன கிரியாமனோதா⁴து க³ஹேதப்³பா³ தஸ்ஸானுரூபபா⁴வதோ. நனு சேத்த² மனோதா⁴து நாமாயம் மனோவிஞ்ஞாணதா⁴துயா அஸம்ஸட்டா², விஸும்யேவ சேஸா தா⁴தூதி? ஸச்சமேதம் அட்டா²ரஸதா⁴துதே³ஸனாய, சித்தவிப⁴த்தினித்³தே³ஸே ச²விஞ்ஞாணகாயதே³ஸனாயம் பன ஸா மனோவிஞ்ஞாணகாயஸங்க³ஹிதாவாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். யம் பனேத்த² வத்தப்³ப³ம் தம் விஸுத்³தி⁴மக்³க³ஸம்வண்ணனாயம் (விஸுத்³தி⁴. மஹாடீ. 2.517) வுத்தனயேன வேதி³தப்³ப³ம். அத² வா புரிமபச்சி²மவஸேனாதி புரேசரானுசரவஸேன. மனோதா⁴தூதி விபாகமனோதா⁴து க³ஹேதப்³பா³ புரேசரணதோ, பரதோ உப்பஜ்ஜனகிரியாமனோவிஞ்ஞாணதா⁴துயா அனந்தரம் மனோதா⁴துயா, கிரியாமனோதா⁴துயா அனந்தரம் மனோவிஞ்ஞாணதா⁴துயா அனுப்பஜ்ஜனதோ ச.

த⁴ம்மானம் யாவதே³வ நிஸ்ஸத்தனிஜ்ஜீவவிபா⁴வனத்தா²ய ஸத்து² தா⁴துதே³ஸனாதி அஞ்ஞேஸு ஸபா⁴வதா⁴ரணாதி³அத்தே²ஸு லப்³ப⁴மானேஸுபி அயமேத்த² அத்தோ² பதா⁴னோதி ஆஹ – ‘‘ஏஸனயோ ஸப்³ப³த்தா²’’தி. ஸப்படிபக்க²வஸேனாதி ஸப்படிபா⁴க³வஸேன ஸுக²ம் து³க்கே²ன ஸப்படிபா⁴க³ம், து³க்க²ம் ஸுகே²ன, ஏவம் ஸோமனஸ்ஸதோ³மனஸ்ஸாதி. யதா² ஸுகா²தீ³னம்யேவ ஸமுதா³சாரோ விபூ⁴தோ, ந உபேக்கா²ய, ஏவம் ராகா³தீ³னம்யேவ ஸமுதா³சாரோ விபூ⁴தோ, ந மோஹஸ்ஸ, தேன வுத்தம் ‘‘அவிபூ⁴தபா⁴வேனா’’தி. காயவிஞ்ஞாணதா⁴து பரிக்³க³ஹிதாவ ஹோதி தத³வினாபா⁴வதோ. ஸேஸாஸு ஸோமனஸ்ஸதா⁴துஆதீ³ஸு, பரிக்³க³ஹிதாவ ஹோதி அவினாபா⁴வதோ ஏவ. ந ஹி ஸோமனஸ்ஸாத³யோ மனோதா⁴துயா வினா வத்தந்தி. உபேக்கா²தா⁴துதோ நீஹரித்வாதி ஏத்த² சக்கு²விஞ்ஞாணதா⁴துஆத³யோ சதஸ்ஸோ விஞ்ஞாணதா⁴துயோ தாஸம் வத்தா²ரம்மணபூ⁴தா சக்கு²தா⁴துஆத³யோ சாதி அட்ட² ரூபதா⁴துயோ, மனோதா⁴து, உபேக்கா²ஸஹக³தா மனோவிஞ்ஞாணதா⁴து, உபேக்கா²ஸஹக³தா ஏவ த⁴ம்மதா⁴தூதி ஏவம் பன்னரஸ தா⁴துயோ உபேக்கா²தா⁴துதோ நீஹரிதப்³பா³. ஸோமனஸ்ஸதா⁴துஆத³யோ பன சதஸ்ஸோ தா⁴துயோ த⁴ம்மதா⁴துஅந்தோக³தா⁴, ஏவம் ஸுக²தா⁴துதோ காயவிஞ்ஞாணதா⁴துயா தஸ்ஸா வத்தா²ரம்மணபூ⁴தானம் காயதா⁴துபோ²ட்ட²ப்³ப³தா⁴தூனஞ்ச நீஹரணா ஹேட்டா² த³ஸ்ஸிதனயாதி, ‘‘உபேக்கா²தா⁴துதோ நீஹரித்வா பூரேதப்³பா³’’இச்சேவ வுத்தம்.

காமவிதக்காத³யோ இத⁴ காமதா⁴துஆதி³பரியாயேன வுத்தாதி ‘‘காமதா⁴துஆதீ³னம் த்³வேதா⁴விதக்கே காமவிதக்காதீ³ஸு வுத்தனயேன அத்தோ² வேதி³தப்³போ³’’தி ஆஹ. தத்த² ஹி ‘‘காமவிதக்கோதி காமபடிஸம்யுத்தோ விதக்கோ, ப்³யாபாத³விதக்கோதி ப்³யாபாத³படிஸம்யுத்தோ விதக்கோ, விஹிம்ஸாவிதக்கோதி விஹிம்ஸாபடிஸம்யுத்தோ விதக்கோ, நேக்க²ம்மபடிஸம்யுத்தோ விதக்கோ நேக்க²ம்மவிதக்கோ, ஸோ யாவ பட²மஜ்ஜா²னா வட்டதி. அப்³யாபாத³படிஸம்யுத்தோ விதக்கோ அப்³யாபாத³விதக்கோ, ஸோ மேத்தாபுப்³ப³பா⁴க³தோ பட்டா²ய யாவ பட²மஜ்ஜா²னா வட்டதி. அவிஹிம்ஸாபடிஸம்யுத்தோ விதக்கோ அவிஹிம்ஸாவிதக்கோ, ஸோ கருணாய புப்³ப³பா⁴க³தோ பட்டா²ய யாவ பட²மஜ்ஜா²னா வட்டதீ’’தி வுத்தம். அயம் பனத்தோ² அபி⁴த⁴ம்மே வித்தா²ரதோ ஆக³தோ ஏவாதி த³ஸ்ஸேதும், ‘‘அபி⁴த⁴ம்மே’’திஆதி³ வுத்தம். காமதா⁴துதோ நீஹரித்வாதி ஏத்த² காமக்³க³ஹணேன க³ஹிதா ரூபதா⁴துஆத³யோ ச², தம்விஸயா ஸத்தவிஞ்ஞாணதா⁴துயோ, தத்த² பஞ்சன்னம் விஞ்ஞாணதா⁴தூனம் சக்கு²தா⁴துஆத³யோ பஞ்சாதி அட்டா²ரஸ. நேக்க²ம்மதா⁴துஆத³யோ பன த⁴ம்மதா⁴துஅந்தோக³தா⁴ ஏவ.

காமதண்ஹாய விஸயபூ⁴தா த⁴ம்மா காமதா⁴தூதி ஆஹ – ‘‘பஞ்ச காமாவசரக்க²ந்தா⁴ காமதா⁴தூ’’தி. ததா² ரூபதண்ஹாய விஸயபூ⁴தா த⁴ம்மா ரூபதா⁴து, அரூபதண்ஹாய விஸயபூ⁴தா த⁴ம்மா அரூபதா⁴தூதி ஆஹ – ‘‘சத்தாரோ அரூபாவசரக்க²ந்தா⁴’’திஆதி³. காமதண்ஹா காமோ உத்தரபத³லோபேன, ஏவம் ரூபாரூபதண்ஹா ரூபாரூபம். ஆரம்மணகரணவஸேன தா யத்த² அவசரந்தி, தே காமாவசராத³யோதி ஏவம் காமாவசரக்க²ந்தா⁴தீ³னம் காமதண்ஹாதி³பா⁴வோ வேதி³தப்³போ³. ஆதி³னா நயேனாதி ஏதேன ‘‘உபரிதோ பரனிம்மிதவஸவத்திதே³வே அந்தோகரித்வா ஏத்தா²வசரா’’திஆதி³பாளிம் (விப⁴. 1020) ஸங்க³ண்ஹாதி. ஏத்தா²வசராதி அவீசிபரனிம்மிதபரிச்சி²ன்னோகாஸாய காமதண்ஹாய விஸயபா⁴வம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம், ததோ³காஸதா ச தண்ஹாய தன்னின்னத்தா வேதி³தப்³பா³. ஸேஸபத³த்³வயேபி ஏஸேவ நயோ. பரிபுண்ணஅட்டா²ரஸதா⁴துகத்தா காமாவசரத⁴ம்மானம் ‘‘காமதா⁴துதோ நீஹரித்வா பூரேதப்³பா³’’தி வுத்தம். மனோவிஞ்ஞாணதா⁴துத⁴ம்மதா⁴து ஏகதே³ஸமத்தமேவ ஹி ரூபாரூபாவசரத⁴ம்மாதி.

ஸமாக³ந்த்வாதி ஸஹிதா ஹுத்வா. யத்தகஞ்ஹி பச்சயத⁴ம்மா அத்தனோ ப²லஸ்ஸ காரணம், தத்த² தன்னிப்³ப³த்தனே ஸமாக³தா விய ஹோதி வேகல்லே தத³னிப்³ப³த்தனதோ. ஸங்க²ததா⁴துதோ நீஹரித்வா பூரேதப்³பா³ அஸங்க²தாய தா⁴துயா த⁴ம்மதா⁴துஏகதே³ஸபா⁴வதோ.

126. ஏவம் பவத்தமானா மயம் அத்தாதி க³ஹணம் க³மிஸ்ஸாமாதி இமினா விய அதி⁴ப்பாயேன அத்தானம் அதி⁴கிச்ச உத்³தி³ஸ்ஸ பவத்தா அஜ்ஜ²த்தா, தேஸு ப⁴வா தப்பரியாபன்னத்தாதி அஜ்ஜ²த்திகானி. ததோ ப³ஹிபூ⁴தானி பா³ஹிரானி. ஆயதனகதா² படிச்சஸமுப்பாத³கதா² ச விஸுத்³தி⁴மக்³கே³ (விஸுத்³தி⁴. 2.510, 570, 571) வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³பா³தி ந வித்தா²ரிதா.

127. அவிஜ்ஜமானம் டா²னம் அட்டா²னம் (அ. நி. டீ. 1.1.268; விப⁴. மூலடீ. 809), நத்தி² டா²னந்தி வா அட்டா²னம். அனவகாஸோதி ஏத்த² ஏஸேவ நயோ. தத³த்த²னிக³மனமேவ ஹி ‘‘நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதீ’’தி வசனந்தி. தேனாஹ ‘‘உப⁴யேனபீ’’திஆதி³. யந்தி காரணே பச்சத்தவசனம், ஹேதுஅத்தோ² ச காரணத்தோ²தி ஆஹ – ‘‘யந்தி யேன காரணேனா’’தி. உக்கட்ட²னித்³தே³ஸேன ஏத்த² தி³ட்டி²ஸம்பத்தி வேதி³தப்³பா³தி வுத்தம் ‘‘மக்³க³தி³ட்டி²யா ஸம்பன்னோ’’தி. குதோ பனாயமத்தோ² லப்³ப⁴தீதி? லிங்க³தோ. லிங்க³ஞ்ஹேதம், யதி³த³ம் நிச்சதோ உபக³மனபடிக்கே²போ. சதுபூ⁴மகேஸூதி இத³ம் சதுத்த²பூ⁴மகஸங்கா²ரானம் அரியஸாவகஸ்ஸ விஸயபா⁴வூபக³மனதோ வுத்தம்; ந பன தே ஆரப்³ப⁴ நிச்சதோ உபக³மனஸப்³பா⁴வதோ. வக்க²தி ச ‘‘சதுத்த²பூ⁴மகஸங்கா²ரா பனா’’திஆதி³னா. அபி⁴ஸங்க²தஸங்கா²ரஅபி⁴ஸங்க²ரணகஸங்கா²ரானம் ஸப்பதே³ஸத்தா நிப்பதே³ஸஸங்கா²ரக்³க³ஹணத்த²ம் ‘‘ஸங்க²தஸங்கா²ரேஸூ’’தி வுத்தம். லோகுத்தரஸங்கா²ரானம் பன நிவத்தனே காரணம் ஸயமேவ வக்க²தி. ஏதம் காரணம் நத்தி² ஸேதுகா⁴தத்தா. தேஜுஸ்ஸத³த்தாதி ஸம்கிலேஸவித⁴மனதேஜஸ்ஸ அதி⁴கபா⁴வதோ. ததா² ஹி தே க³ம்பீ⁴ரபா⁴வேன து³த்³த³ஸா. அகுஸலானம் ஆரம்மணம் ந ஹோந்தீதி இத³ம் பகரணவஸேன வுத்தம். அப்பஹீனவிபல்லாஸானம் ஸத்தானம் குஸலத⁴ம்மானம்பி தே ஆரம்மணம் ந ஹோந்தி.

அஸுகே² ‘‘ஸுக²’’ந்தி விபல்லாஸோ ச இத⁴ ஸுக²தோ உபக³மனஸ்ஸ டா²னந்தி அதி⁴ப்பேதந்தி த³ஸ்ஸேந்தோ, ‘‘ஏகந்த…பே… வுத்த’’ந்தி. அத்ததி³ட்டி²வஸேனாதி பதா⁴னதி³ட்டி²மாஹ. தி³ட்டி²யா நிப்³பா³னஸ்ஸ அவிஸயபா⁴வோ ஹேட்டா² வுத்தோ ஏவாதி ‘‘கஸிணாதி³பண்ணத்திஸங்க³ஹத்த²’’ந்தி வுத்தம். பரிச்சே²தோ³தி ஸங்கா²ரானம் பரிச்சே²தோ³ ஸங்கா²ரானம் பரிச்சி²ஜ்ஜக³ஹணம். ஸ்வாயம் யேஸம் நிச்சாதி³தோ உபக³மனம் ப⁴வதி தேஸம்யேவ வஸேன காதப்³போ³தி த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘ஸப்³ப³வாரேஸூ’’திஆதி³மாஹ. ஸப்³ப³வாரேஸூதி நிச்சாதி³ஸப்³ப³வாரேஸு. புது²ஜ்ஜனோ ஹீதி ஹி-ஸத்³தோ³ ஹேதுஅத்தோ². யஸ்மா யம் யம் ஸங்கா²ரம் நிச்சாதி³வஸேன புது²ஜ்ஜனகாலே உபக³ச்ச²தி, தம் தம் அரியமக்³கா³தி⁴க³மேன அனிச்சாதி³வஸேன க³ண்ஹந்தோ யாதா²வதோ ஜானந்தோ தம் கா³ஹம் தம் தி³ட்டி²ம் வினிவேடே²தி விஸ்ஸஜ்ஜேதி. தஸ்மா யத்த² கா³ஹோ தத்த² விஸ்ஸஜ்ஜனாதி சதுத்த²பூ⁴மகஸங்கா²ரா இத⁴ ஸங்கா²ரக்³க³ஹணேன ந க³ய்ஹதீதி அத்தோ².

128. புத்தஸம்ப³ந்தே⁴ன மாதாபிதுஸமஞ்ஞா, த³த்தகித்திமாதி³வஸேனபி புத்தவோஹாரோ லோகே தி³ஸ்ஸதி, ஸோ ச கோ² பரியாயதோ நிப்பரியாயஸித்³த⁴ம் தம் த³ஸ்ஸேதும், ‘‘ஜனிகா வ மாதா ஜனகோ பிதா’’தி வுத்தம். ததா² ஆனந்தரியகம்மஸ்ஸ அதி⁴ப்பேதத்தா ‘‘மனுஸ்ஸபூ⁴தோவ கீ²ணாஸவோ அரஹாதி அதி⁴ப்பேதோ’’தி வுத்தம். ‘‘அட்டா²னமேத’’ந்திஆதி³னா மாதுஆதீ³னம்யேவ ஜீவிதா வோரோபனே அரியஸாவகஸ்ஸ அப⁴ப்³ப³பா⁴வத³ஸ்ஸனதோ தத³ஞ்ஞம் அரியஸாவகோ ஜீவிதா வோரோபேதீதி இத³ம் அத்த²தோ ஆபன்னமேவாதி மஞ்ஞமானோ வத³தி – ‘‘கிம் பன அரியஸாவகோ அஞ்ஞம் ஜீவிதா வோரோபேய்யா’’தி? ‘‘அட்டா²னமேதம், பி⁴க்க²வே, அனவகாஸோ, யம் தி³ட்டி²ஸம்பன்னோ புக்³க³லோ ஸஞ்சிச்ச பாணம் ஜீவிதா வோரோபேய்ய, நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதீ’’தி வசனதோ, ‘‘ஏதம்பி அட்டா²ன’’ந்தி வுத்தம். தேனாஹ ‘‘ஸசேபி ஹீ’’திஆதி³. ப³லதீ³பனத்த²ந்தி ஸத்³தா⁴தி³ப³லஸமன்னாக³மதீ³பனத்த²ம். அரியமக்³கே³னாக³தஸத்³தா⁴தி³ப³லவஸேன ஹி அரியஸாவகோ தாதி³ஸம் ஸாவஜ்ஜம் ந கரோதி.

பஞ்சஹி காரணேஹீதி இத³ம் அத்த²னிப்பா²த³கானி தேஸம் புப்³ப³பா⁴கி³யானி ச காரணானி காரணபா⁴வஸாமஞ்ஞேன ஏகஜ்ஜ²ம் க³ஹேத்வா வுத்தம், ந பன ஸப்³பே³ஸம் பஞ்சன்னம் ஸஹயோக³க்க²மதோ. ஆகாரேஹீதி காரணேஹி. அனுஸ்ஸாவனேனாதி அனுரூபம் ஸாவனேன. பே⁴த³ஸ்ஸ அனுரூபம் யதா² பே⁴தோ³ ஹோதி, ஏவம் பி⁴ந்தி³தப்³பா³னம் பி⁴க்கூ²னம் அத்தனோ வசனஸ்ஸ ஸாவனேன விஞ்ஞாபனேன. தேனாஹ ‘‘நனு தும்ஹே’’திஆதி³. கண்ணமூலே வசீபே⁴த³ம் கத்வாதி ஏதேன ‘‘பாகடம் கத்வா பே⁴த³கரவத்து²தீ³பனம் வோஹாரோ, தத்த² அத்தனோ நிச்சி²தமத்த²ம் ரஹஸ்ஸவஸேன விஞ்ஞாபனம் அனுஸ்ஸாவன’’ந்தி த³ஸ்ஸேதி.

கம்மமேவ உத்³தே³ஸோ வா பமாணந்தி தேஹி ஸங்க⁴பே⁴த³ஸித்³தி⁴தோ வுத்தம், இதரே பன தேஸம் புப்³ப³பா⁴க³பூ⁴தா. தேனாஹ ‘‘வோஹாரா’’திஆதி³. தத்தா²தி வோஹாரே. சுதிஅனந்தரம் ப²லம் அனந்தரம் நாம, தஸ்மிம் அனந்தரே நியுத்தானி தன்னிப்³ப³த்தனேன அனந்தரகரணஸீலானி, அனந்தரப்பயோஜனானி சாதி ஆனந்தரியானி, தானி ஏவ ‘‘ஆனந்தரியகம்மானீ’’தி வுத்தானி.

கம்மதோதி ‘‘ஏவம் ஆனந்தரியகம்மம் ஹோதி, ஏவம் அனந்தரியகம்மஸதி³ஸ’’ந்தி ஏவம் கம்மவிபா⁴க³தோ. த்³வாரதோதி காயாதி³த்³வாரதோ. கப்பட்டி²தியதோதி ‘‘இத³ம் கப்பட்டி²திகவிபாகம், இத³ம் ந கப்பட்டி²திகவிபாக’’ந்தி ஏவம் கப்பட்டி²தியவிபா⁴க³தோ. பாகாதி ‘‘இத³மேத்த² விபச்சதி, இத³ம் ந விபச்சதீ’’தி விபச்சனவிபா⁴க³தோ. ஸாதா⁴ரணாதீ³ஹீதி க³ஹட்ட²பப்³ப³ஜிதானம் ஸாதா⁴ரணாஸாதா⁴ரணதோ, ஆதி³-ஸத்³தே³ன வேத³னாதி³விபா⁴க³தோ ச.

யஸ்மா மனுஸ்ஸத்தபா⁴வே டி²தஸ்ஸேவ ச குஸலத⁴ம்மானம் திக்க²விஸத³ஸூரபா⁴வாபத்தி, யதா² தம் திண்ணம்பி போ³தி⁴ஸத்தானம் போ³தி⁴த்தயனிப்³ப³த்தியம், ஏவம் மனுஸ்ஸபா⁴வே டி²தஸ்ஸேவ அகுஸலத⁴ம்மானம்பி திக்க²விஸத³ஸூரபா⁴வாபத்தீதி ஆஹ ‘‘மனுஸ்ஸபூ⁴தஸ்ஸேவா’’தி. பாகதிகமனுஸ்ஸானம்பி ச குஸலத⁴ம்மானம் விஸேஸப்பத்தி விமானவத்து²அட்ட²கதா²யம் (வி. வ. அட்ட². 3) வுத்தனயேன வேதி³தப்³பா³. யதா² வுத்தோ ச அத்தோ² ஸமானஜாதியஸ்ஸ விகோபனே கம்மம் க³ருதரம், ந ததா² விஜாதியஸ்ஸாதி வுத்தம் – ‘‘மனுஸ்ஸபூ⁴தம் மாதரம் வா பிதரம் வா’’தி. லிங்கே³ பரிவத்தே ச ஸோ ஏவ ஏககம்மனிப்³ப³த்தோ ப⁴வங்க³ப்பப³ந்தோ⁴, ஜீவிதிந்த்³ரியப்பப³ந்தோ⁴ ச, ந அஞ்ஞோதி ஆஹ ‘‘அபி பரிவத்தலிங்க³’’ந்தி. அரஹந்தேபி ஏஸேவ நயோ. தஸ்ஸ விபாகந்திஆதி³ கம்மஸ்ஸ ஆனந்தரியபா⁴வஸமத்த²னம், சதுகோடிகஞ்சேத்த² ஸம்ப⁴வதி. தத்த² பட²மா கோடி த³ஸ்ஸிதா, இதராஸு விஸங்கேதம் த³ஸ்ஸேதும், ‘‘யோ பனா’’திஆதி³ வுத்தம். யதி³பி தத்த² விஸங்கேதோ, கம்மம் பன க³ருதரம் ஆனந்தரியஸதி³ஸம் பா⁴யிதப்³ப³ந்தி ஆஹ – ‘‘ஆனந்தரியம் ஆஹச்சேவ திட்ட²தீ’’தி. அயம் பஞ்ஹோதி ஞாபனிச்சா²னிப்³ப³த்தா கதா².

ஆனந்தரியம் பு²ஸதி மரணாதி⁴ப்பாயேனேவ ஆனந்தரியவத்து²னோ விகோபிதத்தா. ஆனந்தரியம் ந பு²ஸதி ஆனந்தரியவத்து²அபா⁴வதோ. ஸப்³ப³த்த² ஹி புரிமம் அபி⁴ஸந்தி⁴சித்தம் அப்பமாணம், வத⁴கசித்தம் பன ததா³ரம்மணம் ஜீவிதிந்த்³ரியஞ்ச ஆனந்தரியனானந்தரியபா⁴வே பமாணந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். ஸங்கா³மசதுக்கம் ஸம்பத்தவஸேன யோஜேதப்³ப³ம்.

தேனேவாதி தேனேவ பயோகே³ன. அரஹந்தகா⁴தோ ஹோதியேவ அரஹதோ மாரிதத்தா. புது²ஜ்ஜனஸ்ஸேவ தி³ன்னம் ஹோதீதி யஸ்மா யதா² வத⁴கசித்தம் பச்சுப்பன்னாரம்மணம்பி பப³ந்த⁴விச்சே²த³வஸேன ச ஜீவிதிந்த்³ரியம் ஆரம்மணம் கத்வா பவத்ததி, ந ஏவம் சாக³சேதனா, ஸா ஹி சஜிதப்³ப³வத்து²ம் ஆரம்மணம் கத்வா சஜனமத்தமேவ ஹோதி, அஞ்ஞஸந்தகபா⁴வகரணஞ்ச தஸ்ஸ சஜனம், தஸ்மா யஸ்ஸ தம் ஸந்தகம் கதம். தஸ்ஸேவ தி³ன்னம் ஹோதீதி.

லோஹிதம் ஸமோ ஸரதீதி அபி⁴கா⁴தேன பகுப்பமானம் ஸஞ்சிதம் ஹோதி. மஹந்ததரந்தி க³ருதரம். ஸரீரபடிஜக்³க³னே வியாதி ஸத்து²ரூபகாயபடிஜக்³க³னே விய.

அஸன்னிபதிதேதி இத³ம் ஸாமக்³கி³யதீ³பனம். பே⁴தோ³ ச ஹோதீதி ஸங்க⁴ஸ்ஸ பே⁴தோ³ ஹோதி. வட்டதீதி ஸஞ்ஞாயாதி ஈதி³ஸகரணம் ஸங்க⁴ஸ்ஸ பே⁴தா³ய ந ஹோதீதி ஸஞ்ஞாய. நவதோ ஊனபரிஸாயம் கரோந்தஸ்ஸ ததா²தி யோஜேதப்³ப³ம், ததா²தி இமினா ‘‘ந ஆனந்தரியகம்மந்தி’’ இமம் ஆகட்³ட⁴தி, ந பன ‘‘பே⁴தோ³ ஹோதீ’’தி இத³ம். ஹேட்டி²மந்தேன ஹி நவன்னமேவ வஸேன ஸங்க⁴பே⁴தோ³. த⁴ம்மவாதி³னோ அனவஜ்ஜா யதா²த⁴ம்மம் அவட்டா²னதோ. ஸங்க⁴பே⁴த³ஸ்ஸ புப்³ப³பா⁴கோ³ ஸங்க⁴ராஜி.

காயத்³வாரமேவ பூரேந்தி காயகம்மபா⁴வேனேவ லக்கி²தப்³ப³தோ.

‘‘ஸண்ட²ஹந்தே ஹி…பே… முச்சதீ’’தி இத³ம் கப்பட்ட²கதா²ய ந ஸமேதி. ததா² ஹி கப்பட்ட²கதா²யம் (கதா². அட்ட². 654-657) வுத்தம் – ‘‘ஆபாயிகோதி இத³ம் ஸுத்தம் யம் ஸோ ஏகம் கப்பம் அஸீதிபா⁴கே³ கத்வா ததோ ஏகபா⁴க³மத்தம் காலம் திட்டே²ய்ய, தம் ஆயுகப்பம் ஸந்தா⁴ய வுத்த’’ந்தி. கப்பவினாஸேயேவாதி பன ஆயுகப்பவினாஸேயேவாதி அத்தே² ஸதி நத்தி² விரோதோ⁴. ஏத்த² ச ஸண்ட²ஹந்தேதி இத³ம்பி ‘‘ஸ்வேவவினஸ்ஸிஸ்ஸதீ’’தி விய அபூ⁴தபரிகப்பவஸேன வுத்தம். ஏகதி³வஸமேவ நிரயே பச்சதி ததோ பரம் கப்பாபா⁴வே ஆயுகப்பஸ்ஸபி அபா⁴வதோதி அவிரோத⁴தோ அத்த²யோஜனா த³ட்ட²ப்³பா³. ஸேஸானீதி ஸங்க⁴பே⁴த³தோ அஞ்ஞானி ஆனந்தரியகம்மானி.

அஹோஸிகம்மம்…பே… ஸங்க்²யம் க³ச்ச²ந்தி, ஏவம் ஸதி கத²ம் நேஸம் ஆனந்தரியதா சுதிஅனந்தரம் விபாகதா³னாபா⁴வதோ. அத² ஸதி ப²லதா³னே சுதிஅனந்தரோ ஏவ ஏதேஸம் ப²லகாலோ, ந அஞ்ஞோதி ப²லகாலனியமேன நியததா நிச்சி²தா, ந ப²லதா³னனியமேன, ஏவம்பி நியதப²லகாலானம் அஞ்ஞேஸம்பி உபபஜ்ஜவேத³னீயானம் தி³ட்ட²த⁴ம்மவேத³னீயானஞ்ச நியததா ஆபஜ்ஜேய்ய. தஸ்மா விபாகத⁴ம்மத⁴ம்மானம் பச்சயந்தரவிகலதாதீ³ஹி அவிபச்சமானானம்பி அத்தனோ ஸபா⁴வேன விபாகத⁴ம்மதா விய ப³லவதா ஆனந்தரியேன விபாகே தி³ன்னே அவிபச்சமானானம்பி ஆனந்தரியானம் ப²லதா³னே நியதஸபா⁴வா ஆனந்தரியஸபா⁴வா ச பவத்தீதி அத்தனோ ஸபா⁴வேன ப²லதா³னனியமேனேவ நியததா ஆனந்தரியதா ச வேதி³தப்³பா³. அவஸ்ஸஞ்ச ஆனந்தரியஸபா⁴வா ததோ ஏவ நியதஸபா⁴வா ச தேஸம் பவத்தீதி ஸம்படிச்சி²தப்³ப³மேதம் அஞ்ஞஸ்ஸ ப³லவதோ ஆனந்தரியஸ்ஸ அபா⁴வே சுதிஅனந்தரம் ஏகந்தேன ப²லதா³னதோ.

நனு ஏவம் அஞ்ஞேஸம்பி உபபஜ்ஜவேத³னீயானம் அஞ்ஞஸ்மிம் விபாகதா³யகே அஸதி சுதிஅனந்தரமேகந்தேன ப²லதா³னதோ நியதஸபா⁴வா அனந்தரியஸபா⁴வா ச பவத்தி ஆபஜ்ஜதீதி? நாபஜ்ஜதி. அஸமானஜாதிகேன சேதோபணிதி⁴வஸேன உபகா⁴தகேன ச நிவத்தேதப்³ப³விபாகத்தா அனந்தரே ஏகந்தப²லதா³யகத்தாபா⁴வா. ந பன ஆனந்தரியகானம் பட²மஜ்ஜா²னாதீ³னம் து³தியஜ்ஜா²னாதீ³னி விய அஸமானஜாதிகம் ப²லனிவத்தகம் அத்தி² ஸப்³பா³னந்தரியானம் அவீசிப²லத்தா. ந ச ஹேட்டூ²பபத்திம் இச்ச²தோ ஸீலவதோ சேதோபணிதி⁴ விய உபரூபபத்திஜனககம்மப²லம் ஆனந்தரியப²லம் நிவத்தேதும் ஸமத்தோ² சேதோபணிதி⁴ அத்தி² அனிச்ச²ந்தஸ்ஸேவ அவீசிபாதனதோ, ந ச ஆனந்தரியோபகா⁴தகம் கிஞ்சி கம்மம் அத்தி², தஸ்மா தேஸம்யேவ அனந்தரே ஏகந்தவிபாகஜனகஸபா⁴வா பவத்தீதி. அனேகானி ச ஆனந்தரியானி கதானி ஏகந்தேனேவ விபாகே நியதஸபா⁴வத்தா உபரதாவிபச்சனஸபா⁴வாஸங்கத்தா நிச்சி²தானி ஸபா⁴வதோ நியதானேவ. தேஸு பன ஸமானஸபா⁴வேஸு ஏகேன விபாகே தி³ன்னே இதரானி அத்தனா காதப்³ப³கிச்சஸ்ஸ தேனேவ கதத்தா ந து³தியம் ததியம் வா படிஸந்தி⁴ம் கரோந்தி. ந ஸமத்த²தாவிகா⁴தத்தாதி நத்தி² தேஸம் ஆனந்தரியகதா நிவத்தி; க³ருதரபா⁴வோ பன தேஸு லப்³ப⁴தேவாதி ஸங்க⁴பே⁴த³ஸ்ஸ ஸியா க³ருதரபா⁴வோதி, ‘‘யேன…பே… விபச்சதீ’’தி ஆஹ. ஏகஸ்ஸ பன அஞ்ஞானி உபத்த²ம்ப⁴கானி ஹோந்தீதி த³ட்ட²ப்³பா³னி. படிஸந்தி⁴வஸேன விபச்சதீதி வசனேன இதரேஸம் பவத்திவிபாகதா³யிதா அனுஞ்ஞாதா விய தி³ஸ்ஸதி. நோ வா ததா² ஸீலவதீதி யதா² பிதா ஸீலவா, ததா² ஸீலவதீ நோ வா ஹோதீதி யோஜனா. ஸசே மாதா ஸீலவதீ, மாதுகா⁴தோ படிஸந்தி⁴வஸேன விபச்சதீதி யோஜனா.

பகதத்தோதி அனுக்கி²த்தோ. ஸமானஸம்வாஸகோதி அபாராஜிகோ. ஸமானஸீமாயந்தி ஏகஸீமாயம்.

ஸத்து²கிச்சம் காதும் அஸமத்தோ²தி யம் ஸத்தா²ரா காதப்³ப³கிச்சம் அனுஸாஸனாதி³, தம் காதும் அஸமத்தோ²தி ப⁴க³வந்தம் பச்சக்கா²ய. அஞ்ஞம் தித்த²கரந்தி அஞ்ஞம் ஸத்தா²ரம்.

129. அபி⁴ஜாதிஆதி³ஸு (அ. நி. டீ. 1.1.277) பகப்பனேன தே³வதூபஸங்கமனாதி³னா ஜாதசக்கவாளேன ஸமானயோக³க்கே²மம் த³ஸஸஹஸ்ஸபரிமாணம் டா²னம் ஜாதிகே²த்தம், ஸரஸேனேவ ஆணாபவத்திட்டா²னம் ஆணாகே²த்தம், விஸயபூ⁴தம் டா²னம் விஸயகே²த்தம். த³ஸஸஹஸ்ஸீ லோகதா⁴தூதி இமாய லோகதா⁴துயா ஸத்³தி⁴ம் இமம் லோகதா⁴தும் பரிவாரேத்வா டி²தா த³ஸஸஹஸ்ஸீ லோகதா⁴து. தத்தகானம்யேவ ஜாதிகே²த்தபா⁴வோ த⁴ம்மதாவஸேன வேதி³தப்³போ³. ‘‘பரிக்³க³ஹவஸேனா’’தி கேசி. ‘‘ஸப்³பே³ஸம்பி பு³த்³தா⁴னம் தத்தகம் ஏவ ஜாதிகே²த்தம் தன்னிவாஸீனம்யேவ ச தே³வதானம் த⁴ம்மாபி⁴ஸமயோ’’தி ச வத³ந்தி. மாதுகுச்சி²ஓக்கமனகாலாதீ³னம் ச²ன்னம் ஏவ க³ஹணம் நித³ஸ்ஸனமத்தம் மஹாபி⁴னீஹாராதி³காலேபி தஸ்ஸ பகம்பனஸ்ஸ லப்³ப⁴மானதோ. ஆணாகே²த்தம் நாம யம் ஏகஜ்ஜ²ம் ஸம்வட்டதி ச விவட்டதி ச. ஆணா வத்ததி ஆணாய தன்னிவாஸீனம் தே³வதானம் ஸிரஸா ஸம்படிச்ச²னேன, தஞ்ச கோ² கேவலம் பு³த்³தா⁴னம் ஆனுபா⁴வேனேவ, ந அதி⁴ப்பாயவஸேன, அதி⁴ப்பாயவஸேன பன ‘‘யாவதா வா பன ஆகங்கே²ய்யா’’தி (அ. நி. 3.81) வசனதோ ததோ பரம்பி ஆணா பவத்தேய்ய.

ந உப்பஜ்ஜந்தீதி பன அத்தீ²தி, ‘‘ந மே ஆசரியோ அத்தி², ஸதி³ஸோ மே ந விஜ்ஜதீ’’திஆதி³ம் (ம. நி. 1.285; 2.341; மஹாவ. 11; கதா². 405; மி. ப. 4.5.11) இமிஸ்ஸம் லோகதா⁴துயம் ட²த்வா வத³ந்தேன ப⁴க³வதா, ‘‘கிம் பனாவுஸோ ஸாரிபுத்த, அத்தே²தரஹி அஞ்ஞே ஸமணா வா ப்³ராஹ்மணா வா ப⁴க³வதா ஸமஸமா ஸம்போ³தி⁴யந்தி, ஏவம் புட்டோ² அஹம், ப⁴ந்தே, நோதி வதே³ய்ய’’ந்தி (தீ³. நி. 3.161), வத்வா தஸ்ஸ காரணம் த³ஸ்ஸேதும், ‘‘அட்டா²னமேதம் அனவகாஸோ, யம் ஏகிஸ்ஸா லோகதா⁴துயா த்³வே அரஹந்தோ ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴’’தி இமம் ஸுத்தம் (தீ³. நி. 3.161; மி. ப. 5.1.1) த³ஸ்ஸேந்தேன த⁴ம்மஸேனாபதினா ச பு³த்³த⁴கே²த்தபூ⁴தம் இமம் லோகதா⁴தும் ட²பேத்வா அஞ்ஞத்த² அனுப்பத்தி வுத்தா ஹோதீதி அதி⁴ப்பாயோ.

ஏகதோதி ஸஹ, ஏகஸ்மிம் காலேதி அத்தோ². ஸோ பன காலோ கத²ம் பரிச்சி²ன்னோதி சரிமப⁴வே படிஸந்தி⁴க்³க³ஹணதோ பட்டா²ய யாவ தா⁴துபரினிப்³பா³னாதி த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘தத்தா²’’திஆதி³மாஹ. நிஸின்னகாலதோ பட்டா²யாதி படிலோமக்கமேன வத³தி. பரினிப்³பா³னதோ பட்டா²யாதி அனுபாதி³ஸேஸாய நிப்³பா³னதா⁴துயா பரினிப்³பா³னதோ பட்டா²ய. ஏத்த²ந்தரேதி சரிமப⁴வே போ³தி⁴ஸத்தஸ்ஸ படிஸந்தி⁴க்³க³ஹணம் தா⁴துபரினிப்³பா³னந்தி ஏதேஸம் அந்தரே.

அஞ்ஞஸ்ஸ பு³த்³த⁴ஸ்ஸ உப்பத்தி ந நிவாரிதா, தத்த² காரணம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘தீணி ஹீ’’திஆதி³ வுத்தம். படிபத்திஅந்தரதா⁴னேன ஹி ஸாஸனஸ்ஸ ஓஸக்கிதத்தா அபரஸ்ஸ பு³த்³த⁴ஸ்ஸ உப்பத்தி லத்³தா⁴வஸரா ஹோதி. படிபதா³தி படிவேதா⁴வஹா புப்³ப³பா⁴க³படிபதா³. ‘‘பரியத்தி பமாண’’ந்தி வத்வா தமத்த²ம் போ³தி⁴ஸத்தம் நித³ஸ்ஸனம் கத்வா த³ஸ்ஸேதும், ‘‘யதா²’’திஆதி³ வுத்தம் தயித³ம் ஹீனம் கதந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். நிய்யானிகத⁴ம்மஸ்ஸ டி²திஞ்ஹி த³ஸ்ஸேந்தோ அனிய்யானிகத⁴ம்மம் நித³ஸ்ஸேதி.

மாதிகாய அந்தரஹிதாயாதி, ‘‘யோ பன பி⁴க்கூ²’’திஆதி³னயப்பத்தா ஸிக்கா²பத³பாளி மாதிகா, தாய அந்தரஹிதாய நிதா³னுத்³தே³ஸஸங்கா²தே பாதிமோக்கு²த்³தே³ஸே பப்³ப³ஜ்ஜாயுபஸம்பதா³கம்மேஸு ச ஸாஸனம் திட்ட²தீதி அத்தோ². அத² வா பாதிமோக்கே² த⁴ரந்தேயேவ பப்³ப³ஜ்ஜா உபஸம்பதா³ ச, ஏவம் ஸதி தது³ப⁴யம் பாதிமோக்கே² அந்தோக³த⁴ம் தது³ப⁴யாபா⁴வே பாதிமோக்கா²பா⁴வதோ, தஸ்மா தயித³ம் தயம் ஸாஸனஸ்ஸ டி²திஹேதூதி ஆஹ – ‘‘பாதிமோக்க²பப்³ப³ஜ்ஜாஉபஸம்பதா³ஸு டி²தாஸு ஸாஸனம் திட்ட²தீ’’தி. யஸ்மா வா உபஸம்பதா³தீ⁴னம் பாதிமோக்க²ம், உபஸம்பதா³ ச பப்³ப³ஜ்ஜாதீ⁴னா, தஸ்மா பாதிமோக்கே² ஸித்³தே⁴, ஸித்³தா⁴ஸு பப்³ப³ஜ்ஜாஉபஸம்பதா³ஸு ச ஸாஸனம் திட்ட²தி. பச்சி²மபடிவேத⁴தோ ஹி பரம் படிவேத⁴ஸாஸனம், பச்சி²மஸீலதோ ச பரம் படிபத்திஸாஸனம் வினட்ட²ம் நாம ஹோதி. ஓஸக்கிதம் நாமாதி பச்சி²மகபடிவேத⁴ஸீலபே⁴த³த்³வயம் ஏகதோ கத்வா ததோ பரம் வினட்ட²ம் நாம ஹோதீதி அத்தோ².

தேன காமம் ‘‘ஸாஸனட்டி²தியா பரியத்தி பமாண’’ந்தி வுத்தம், பரியத்தி பன படிபத்திஹேதுகாதி படிபத்தியா அஸதி அப்பதிட்டா² ஹோதி, தஸ்மா படிபத்திஅந்தரதா⁴னம் ஸாஸனோஸக்கனஸ்ஸ விஸேஸகாரணந்தி த³ஸ்ஸேத்வா தயித³ம் ஸாஸனோஸக்கனம் தா⁴துபரினிப்³பா³னோஸானந்தி த³ஸ்ஸேதும், ‘‘தீணி பரினிப்³பா³னானீ’’தி வுத்தம்.

காருஞ்ஞந்தி பரிதே³வனகாருஞ்ஞம். ஜம்பு³தீ³பே தீ³பந்தரேஸு தே³வனாக³ப்³ரஹ்மலோகேஸு ச விப்பகிரித்வா டி²தானம் தா⁴தூனம் மஹாபோ³தி⁴பல்லங்கே ஏகஜ்ஜ²ம் ஸன்னிபதனம், ரஸ்மிவிஸ்ஸஜ்ஜனம், தத்த² தேஜோதா⁴துயா உட்டா²னம், ஏகஜாலீபா⁴வோ சாதி ஸப்³ப³மேதம் ஸத்து² அதி⁴ட்டா²னவஸேனேவ வேதி³தப்³ப³ம்.

அனச்ச²ரியத்தாதி த்³வீஸுபி உப்பஜ்ஜமானேஸு அச்ச²ரியத்தாபா⁴வதோ³ஸதோதி அத்தோ². பு³த்³தா⁴ நாம மஜ்ஜே² பி⁴ன்னம் ஸுவண்ணம் விய ஏகஸதி³ஸாதி தேஸம் தே³ஸனாபி ஏகரஸா ஏவாதி ஆஹ – ‘‘தே³ஸனாய ச விஸேஸாபா⁴வதோ’’தி. ஏதேனபி அனச்ச²ரியத்தமேவ ஸாதே⁴தி. விவாத³பா⁴வதோதி ஏதேன விவாதா³பா⁴வத்த²ம் த்³வே ஏகதோ ந உப்பஜ்ஜந்தீதி த³ஸ்ஸேதி.

தத்தா²தி மிலிந்த³பஞ்ஹே. ஏகம் பு³த்³த⁴ம் தா⁴ரேதீதி ஏகபு³த்³த⁴தா⁴ரணீ. ஏதேன ஏவம் ஸபா⁴வா ஏதே பு³த்³த⁴கு³ணா, யேன து³தியபு³த்³த⁴கு³ணே தா⁴ரேதும் அஸமத்தா² அயம் லோகதா⁴தூதி த³ஸ்ஸேதி. பச்சயவிஸேஸனிப்ப²ன்னானஞ்ஹி கு³ணத⁴ம்மானம் பா⁴ரியோ விஸேஸோ ந ஸக்கா தா⁴ரேதுந்தி, ‘‘ந தா⁴ரேய்யா’’தி வத்வா தமேவ அதா⁴ரணம் பரியாயந்தரேனபி பகாஸேந்தோ ‘‘சலேய்யா’’திஆதி³மாஹ. தத்த² சலேய்யாதி பரிப்ப²ந்தே³ய்ய. கம்பேய்யாதி பவேதே⁴ய்ய. நமேய்யாதி ஏகபஸ்ஸேன நமேய்ய. ஓனமேய்யாதி ஓஸீதே³ய்ய. வினமேய்யாதி விவித⁴ம் இதோசிதோ ச நமேய்ய. விகிரேய்யாதி வாதேன து²ஸமுட்டி² விய விப்பகிரேய்ய. வித⁴மேய்யாதி வினஸ்ஸேய்ய. வித்³த⁴ம்ஸேய்யாதி ஸப்³ப³ஸோ வித்³த⁴ஸ்தா ப⁴வேய்ய. ததா²பூ⁴தா ச கத்த²சி ந திட்டே²ய்யாதி ஆஹ ‘‘ந டா²னமுபக³ச்சே²ய்யா’’தி.

இதா³னி தத்த² நித³ஸ்ஸனம் த³ஸ்ஸேந்தோ, ‘‘யதா², மஹாராஜா’’திஆதி³மாஹ. தத்த² ஸமுபாதி³காதி ஸமம் உத்³த⁴ம் பஜ்ஜதி பவத்ததீதி ஸமுபாதி³கா, உத³கஸ்ஸ உபரி ஸமம் கா³மினீதி அத்தோ². வண்ணேனாதி ஸண்டா²னேன. பமாணேனாதி ஆரோஹேன. கிஸதூ²லேனாதி கிஸதூ²லபா⁴வேன, பரிணாஹேனாதி அத்தோ².

சா²தே³ந்தந்தி ரோசேந்தம் ருசிம் உப்பாதே³ந்தம். தந்தீ³கதோதி தேன போ⁴ஜனேன தந்தீ³பூ⁴தோ. அனோனமிதத³ண்ட³ஜாதோதி யாவத³த்த²ம் போ⁴ஜனேன ஓனமிதும் அஸக்குணேய்யதாய அனோனமிதத³ண்டோ³ விய ஜாதோ. ஸகிம் பு⁴த்தோ வமேய்யாதி ஏகம்பி ஆலோபம் அஜ்ஜோ²ஹரித்வா வமேய்யாதி அத்தோ².

அதித⁴ம்மபா⁴ரேன பத²வீ சலதீதி த⁴ம்மேன நாம பத²வீ திட்டே²ய்ய. ஸா கிம் தேனேவ சலதி வினஸ்ஸதீதி அதி⁴ப்பாயேன புச்ச²தி. புன தே²ரோ ‘‘ரதனம் நாம லோகே குடும்ப³ம் ஸந்தா⁴ரேந்தம் அபி⁴மதஞ்ச லோகேன அத்தனோ க³ருஸபா⁴வதாய ஸகடப⁴ங்க³ஸ்ஸ காரணம் அதிபா⁴ரபூ⁴தம் தி³ட்ட²ம். ஏவம்த⁴ம்மோ ச ஹிதஸுக²விஸேஸேஹி தம்ஸமங்கி³னம் தா⁴ரேந்தோ அபி⁴மதோ ச விஞ்ஞூனம் க³ம்பீ⁴ரப்பமேய்யபா⁴வேன க³ருஸபா⁴வத்தா அதிபா⁴ரபூ⁴தோ பத²வீசலனஸ்ஸ காரணம் ஹோதீ’’தி த³ஸ்ஸேந்தோ, ‘‘இத⁴, மஹாராஜ, த்³வே ஸகடா’’திஆதி³மாஹ. ஏதேனேவ ததா²க³தஸ்ஸ மாதுகுச்சி²ஓக்கமனாதி³காலே பத²வீகம்பனகாரணம் ஸம்வண்ணிதந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். ஏகஸகடதோ ரதனந்தி ஏகஸ்மா, ஏகஸ்ஸ வா ஸகடஸ்ஸ ரதனம், தஸ்மா ஸகடதோ க³ஹேத்வாதி அத்தோ².

ஓஸாரிதந்தி உச்சாரிதம், வுத்தந்தி அத்தோ². அக்³கோ³தி ஸப்³ப³ஸத்தேஹி அக்³கோ³.

ஸபா⁴வபகதீதி ஸபா⁴வபூ⁴தா அகித்திமா பகதி. காரணமஹந்ததாயாதி மஹந்தேஹி பு³த்³த⁴காரகத⁴ம்மேஹி பாரமிதாஸங்கா²தேஹி காரணேஹி பு³த்³த⁴கு³ணானம் நிப்³ப³த்திதோதி வுத்தம் ஹோதி. பத²விஆதீ³னி மஹந்தானி வத்தூ²னி, மஹந்தா ச ஸக்கபா⁴வாத³யோ அத்தனோ அத்தனோ விஸயே ஏகேகா ஏவ, ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴பி மஹந்தோ அத்தனோ விஸயே ஏகோவ, கோ ச தஸ்ஸ விஸயோ? பு³த்³த⁴பூ⁴மி, யாவதகம் வா ஞேய்யம். ஏவம் ‘‘ஆகாஸோ விய அனந்தவிஸயோ ப⁴க³வா ஏகோவ ஹோதீ’’தி வத³ந்தோ பரசக்கவாளேஸு து³தியஸ்ஸ பு³த்³த⁴ஸ்ஸ அபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி.

இமினாவ பதே³னாதி ‘‘ஏகிஸ்ஸா லோகதா⁴துயா’’தி இமினா ஏவ பதே³ன. த³ஸசக்கவாளஸஹஸ்ஸானி க³ஹிதானி ஜாதிகே²த்தத்தா. ஏகசக்கவாளேனேவாதி இமினா ஏகசக்கவாளேனேவ. யதா² – ‘‘இமஸ்மிம்யேவ சக்கவாளே உப்பஜ்ஜந்தீ’’தி வுத்தே இமஸ்மிம்பி சக்கவாளே ஜம்பு³தீ³பேயேவ, தத்த²பி மஜ்ஜி²மபதே³ஸே ஏவாதி பரிச்சி²ந்தி³தும் வட்டதி; ஏவம் ‘‘ஏகிஸ்ஸா லோகதா⁴துயா’’தி ஜாதிகே²த்தே அதி⁴ப்பேதேபி இமினாவ சக்கவாளேன பரிச்சி²ந்தி³தும் வட்டதி.

விவாதூ³பச்சே²த³தோதி விவாதூ³பச்சே²த³காரணா. த்³வீஸு உப்பன்னேஸு யோ விவாதோ³ ப⁴வேய்ய, தஸ்ஸ அனுப்பாதோ³யேவேத்த² விவாது³பச்சே²தோ³. ஏகஸ்மிம் தீ³பேதிஆதி³னா தீ³பந்தரேபி ஏகஜ்ஜ²ம் ந உப்பஜ்ஜந்தி, பகே³வ ஏகதீ³பேதி த³ஸ்ஸேதி. ஸோ பரிஹாயேதா²தி சக்கவாளஸ்ஸ பதே³ஸே ஏவ வத்திதப்³ப³த்தா பரிஹாயேய்ய.

130. மனுஸ்ஸத்தந்தி மனுஸ்ஸபா⁴வோ தஸ்ஸேவ பப்³ப³ஜ்ஜாதி³கு³ணஸம்பத்திஆதீ³னம் யோக்³க³பா⁴வதோ. லிங்க³ஸம்பத்தீதி புரிஸபா⁴வோ. ஹேதூதி மனோவசீபணிதா⁴னபுப்³பி³கா ஹேதுஸம்பதா³. ஸத்தா²ரத³ஸ்ஸனந்தி ஸத்து²ஸம்முகீ²பா⁴வோ. பப்³ப³ஜ்ஜாதி கம்மகிரியவாதீ³ஸு தாபஸேஸு, பி⁴க்கூ²ஸு வா பப்³ப³ஜ்ஜா. கு³ணஸம்பத்தீதி அபி⁴ஞ்ஞாதி³கு³ணஸம்பதா³. அதி⁴காரோதி பு³த்³த⁴ம் உத்³தி³ஸ்ஸ அதி⁴கோ ஸக்காரோ. ச²ந்த³தாதி ஸம்மாஸம்போ³தி⁴ம் உத்³தி³ஸ்ஸ ஸாதிஸயோ கத்துகம்யதாகுஸலச்ச²ந்தோ³. அட்ட²த⁴ம்மஸமோதா⁴னாதி ஏதேஸம் அட்ட²ன்னம் த⁴ம்மானம் ஸமாயோகே³ன. அபி⁴னீஹாரோதி காயபணிதா⁴னம். ஸமிஜ்ஜ²தீதி நிப்ப²ஜ்ஜதீதி அயமேத்த² ஸங்கே²போ, வித்தா²ரோ பன பரமத்த²தீ³பனியா சரியாபிடகவண்ணனாய (சரியா. அட்ட². பகிண்ணககதா²) வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³போ³.

ஸப்³பா³காரபரிபூரமேவாதி பரிபுண்ணலக்க²ணதாய ஸத்துஸ்ஸதா³தீ³ஹி ஸப்³பா³காரேஹி ஸம்பன்னமேவ. ந ஹி இத்தி²யா கோஸோஹிதவத்த²கு³ய்ஹதா ஸம்ப⁴வதி, து³தியபகதி ச நாம பட²மபகதிதோ நிஹீனா ஏவ. தேனேவாஹ அனந்தரவாரே ‘‘யஸ்மா’’திஆதி³.

இத⁴ புரிஸஸ்ஸ தத்த² நிப்³ப³த்தனதோதி இமஸ்மிம் மனுஸ்ஸலோகே புரிஸபூ⁴தஸ்ஸ தத்த² ப்³ரஹ்மலோகே ப்³ரஹ்மத்தபா⁴வேன நிப்³ப³த்தனதோ. தேன அஸதிபி புரிஸலிங்கே³ புரிஸாகாரா ப்³ரஹ்மானோ ஹோந்தீதி த³ஸ்ஸேதி. தம்யேவ ஹி புரிஸாகாரம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம் – ‘‘யம் புரிஸோ ப்³ரஹ்மத்தம் கரேய்யா’’தி. தேனேவாஹ ‘‘ஸமானேபீ’’திஆதி³. யதி³ ஏவம் இத்தி²யோ ப்³ரஹ்மலோகே ந உப்பஜ்ஜந்தீதி ஆஹ ‘‘ப்³ரஹ்மத்த’’ந்திஆதி³.

131. காயது³ச்சரிதஸ்ஸாதிஆதி³பாளியா கம்மனியாமோ நாம கதி²தோ. ஸமஞ்ஜனம் ஸமங்கோ³, ஸோ ஏதஸ்ஸ அத்தீ²தி ஸமங்கீ³, ஸமன்னாக³தோ. ஸமஞ்ஜனஸீலோ வா ஸமங்கீ³. புப்³ப³பா⁴கே³ ஆயூஹனஸமங்கி³தா, ஸன்னிட்டா²பகசேதனாவஸேன சேதனாஸமங்கி³தா. சேதனாஸந்ததிவஸேன வா ஆயூஹனஸமங்கி³தா, தம்தம்சேதனாக²ணவஸேன சேதனாஸமங்கி³தா. கதூபசிதஸ்ஸ அவிபக்கவிபாகஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ வஸேன கம்மஸமங்கி³தா, கம்மே பன விபச்சிதும் ஆரத்³தே⁴ விபாகப்பவத்திவஸேன விபாகஸமங்கி³தா. கம்மாதீ³னம் உபட்டா²னகாலவஸேன உபட்டா²னஸமங்கி³தா. குஸலாகுஸலகம்மாயூஹனக்க²ணேதி குஸலகம்மஸ்ஸ ச அகுஸலகம்மஸ்ஸ ச ஸமீஹனக்க²ணே. ததா²தி இமினா குஸலாகுஸலகம்மபத³ம் ஆகட்³ட⁴தி. யதா² கதம் கம்மம் ப²லதா³னஸமத்த²ம் ஹோதி, ததா² கதம் உபசிதம். விபாகாரஹந்தி து³தியப⁴வாதீ³ஸு விபச்சனாரஹம். உப்பஜ்ஜமானானம் உபபத்தினிமித்தம் உபட்டா²தீதி யோஜனா. சலதீதி பரிவத்ததி. ஏகேன ஹி கம்முனா தஜ்ஜே நிமித்தே உபட்டா²பிதே பச்சயவிஸேஸவஸேன ததோ அஞ்ஞேன கம்முனா அஞ்ஞஸ்ஸ நிமித்தஸ்ஸ உபட்டா²னம் பரிவத்தனம்.

ஸுனக²ஜீவிகோதி ஸுனகே²ஹி ஜீவனஸீலோ. தலஸந்த²ரணபூஜந்தி பூ⁴மிதலஸ்ஸ புப்பே²ஹி ஸந்தரணபூஜம். ஆயூஹனசேதனாகம்மஸமங்கி³தாவஸேனாதி காயது³ச்சரிதஸ்ஸ அபராபரம் ஆயூஹனேன ஸன்னிட்டா²பகசேதனாய தஸ்ஸேவ பகப்பனே கம்மக்க²யகரஞாணேன அகே²பிதத்தா யதூ²பசிதகம்முனா ச ஸமங்கி³பா⁴வஸ்ஸ வஸேன.

132. ஏவம் ஸஸ்ஸிரிகந்தி வுத்தப்பகாரேன அனேகதா⁴துவிப⁴ஜனாதி³னா நானானயவிசித்ததாய பரமனிபுணக³ம்பீ⁴ரதாய ச அத்த²தோ ப்³யஞ்ஜனதோ ச ஸஸோப⁴ம் கத்வா.

நம் தா⁴ரேஹீதி ஏத்த² நந்தி நிபாதமத்தம். தா⁴துஆதி³வஸேன பரிவட்டீயந்தி அத்தா² ஏதேஹீதி பரிவட்டா, தே³ஸனாபே⁴தா³. சத்தாரோ பரிவட்டா ஏதஸ்ஸ, ஏதஸ்மிம் வாதி சதுபரிவட்டோ, த⁴ம்மபரியாயோ. த⁴ம்மோ ச ஸோ பரியத்திபா⁴வதோ யதா²வுத்தேனத்தே²ன ஆதா³ஸோதி த⁴ம்மாதா³ஸோ. உபட்டா²னட்டே²ன யதா²த⁴ம்மானம் ஆதா³ஸோதிபி த⁴ம்மாதா³ஸோ. யதா² ஹி ஆதா³ஸேன ஸத்தானம் முகே² மலதோ³ஸஹரணம், ஏவம் இமினாபி ஸுத்தேன யோகீ³னம் முகே² மலதோ³ஸஹரணம். தஸ்மாதி யஸ்மா இமினா ஸுத்தேன கிலேஸே மத்³தி³த்வா ஸமதா²தி⁴க³மேன யோகி³னோ ஜயப்பத்தா; தஸ்மா அமதபுரப்பவேஸனே உக்³கோ⁴ஸனமஹாபே⁴ரிதாய ச அமதது³ந்து³பி⁴. இத⁴ வுத்தந்தி இமஸ்மிம் ஸுத்தே வுத்தம். அனுத்தரோ ஸங்கா³மவிஜயோதி அனுத்தரபா⁴வதோ கிலேஸஸங்கா³மவிஜயோ, ‘‘விஜேதி ஏதேனா’’தி கத்வா. ஸேஸம் ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ.

ப³ஹுதா⁴துகஸுத்தவண்ணனாய லீனத்த²ப்பகாஸனா ஸமத்தா.

6. இஸிகி³லிஸுத்தவண்ணனா

133. ஸமஞ்ஞாயதி ஏதாயாதி ஸமஞ்ஞா, நாமந்தி அத்தோ². அயமயம் நாமாதி பஞ்ஞாபேந்தி ஏதாய, ததா²பஞ்ஞாபனமத்தந்தி வா பஞ்ஞத்தி, நாமமேவ. தேனாஹ ‘‘புரிமபத³ஸ்ஸேவ வேவசன’’ந்தி. ஸேஸேஸுபீதி ‘‘பண்ட³வஸ்ஸ பப்³ப³தஸ்ஸா’’திஆதீ³ஸு தீஸு வாரேஸுபி.

ஸமுட்டா²னம் தாவ ஸுத்தஸ்ஸ கதே²த்வா அத்த²ஸம்வண்ணனம் காதும் ‘‘ததா³ கிரா’’திஆதி³ வுத்தம். ந பப்³ப³தேஹி அத்தோ²தி ந ப⁴க³வதோ பப்³ப³தேஹி கதி²தேஹி அத்தோ² அத்தி². இஸிகி³லிபா⁴வோதி இஸிகி³லினாமதா. இதீதி இமினா காரணேன, இமம் அட்டு²ப்பத்திம் அவேக்க²ந்தோதி அத்தோ².

சேதியக³ப்³பே⁴தி சேதியக⁴ரே சேதியஸ்ஸ அப்³ப⁴ந்தரே. யமகமஹாத்³வாரந்தி யமககவாடயுத்தம் மஹந்தம் த்³வாரம். த்³வேதா⁴ கத்வாதி பப்³ப³தஸ்ஸ அப்³ப⁴ந்தரே மண்ட³பஸங்கே²பேன லேணம் நிம்மினித்வா த்³வேதா⁴ கத்வா ததா³ தே தத்த² வஸிம்ஸு.

வஸிதகாலஞ்ச கதே²ந்தோ தேஸம் மாதுயா யாவ ததியப⁴வதோ பட்டா²ய ஸமுதா³க³மம் த³ஸ்ஸேதும், ‘‘அதீதே கிரா’’திஆதி³ வுத்தம். பத்தே²ஸீதி தஸ்ஸா கிர கே²த்தகுடியா வீஹயோ ப⁴ஜ்ஜந்தியா தத்த² மஹாகரஞ்ஜபுப்ப²ப்பமாணா மஹந்தா மனோஹரா பஞ்சஸதமத்தா லாஜா ஜாயிம்ஸு. ஸா தா க³ஹேத்வா மஹந்தே பது³மினிபத்தே ட²பேஸி. தஸ்மிஞ்ச ஸமயே ஏகோ பச்சேகபு³த்³தோ⁴ தஸ்ஸா அனுக்³க³ஹத்த²ம் அவிதூ³ரே கே²த்தபாளியா க³ச்ச²தி. ஸா தம் தி³ஸ்வா பஸன்னமானஸா ஸுபுப்பி²தம் மஹந்தம் ஏகம் பது³மம் க³ஹேத்வா தத்த² லாஜே பக்கி²பித்வா பச்சேகபு³த்³த⁴ம் உபஸங்கமித்வா பஞ்சபதிட்டி²தேன வந்தி³த்வா, ‘‘இமஸ்ஸ, ப⁴ந்தே, புஞ்ஞஸ்ஸ ஆனுபா⁴வேன ஆனுபா⁴வஸம்பன்னே பஞ்சஸதபுத்தே லபே⁴ய்ய’’ந்தி பஞ்ச புத்தஸதானி பத்தே²ஸி. தஸ்மிம்யேவ க²ணேதி யதா³ ஸா யதா²வுத்தம் பத்த²னம் பட்ட²பேஸி; தஸ்மிம்யேவ க²ணே பஞ்சஸதா மிக³லுத்³த³கா ஸம்ப⁴தஸம்பா⁴ரா பரிபக்கபச்சேகபோ³தி⁴ஞாணா தஸ்ஸேவ பச்சேகபு³த்³த⁴ஸ்ஸ மது⁴ரமம்ஸம் த³த்வா, ‘‘ஏதிஸ்ஸா புத்தா ப⁴வேய்யாமா’’தி பத்த²யிம்ஸு. அதீதாஸு அனேகஜாதீஸு தஸ்ஸா புத்தபா⁴வேன ஆக³தத்தா ததா² தேஸம் அஹோஸீதி வத³ந்தி. பாது³த்³தா⁴ரேதி பாது³த்³தா⁴ரே பாது³த்³தா⁴ரே. பாது³த்³தா⁴ரஸீஸேன சேத்த² நிக்கி²பனம் ஆஹ.

க³ப்³ப⁴மலம் நிஸ்ஸாயாதி ப³ஹி நிக்க²ந்தம் க³ப்³ப⁴மலம் நிஸ்ஸயம் கத்வா ஸம்ஸேத³ஜபா⁴வேன நிப்³ப³த்தா. ஓபபாதிகபா⁴வேனாதி கேசி. க²யவயம் பட்ட²பேத்வாதி விபஸ்ஸனம் ஆரபி⁴த்வா. விபஸ்ஸனாதி அனிச்சானுபஸ்ஸனாபுப்³பி³கா ஸப்பச்சயனாமரூபத³ஸ்ஸனபுப்³பி³கா ச, ஸங்கா²ரே ஸம்மஸந்தஸ்ஸ அனிச்சலக்க²ணே தி³ட்டே², ‘‘யத³னிச்சம் தம் து³க்க²ம், யம் து³க்க²ம் தத³னத்தா’’தி ஸேஸலக்க²ணானி ஸுவிஞ்ஞேய்யானேவ ஹோந்தி. பச்சேகபோ³தி⁴ஞாணம் நிப்³ப³த்தயிம்ஸூதி த்³வே அஸங்க்²யேய்யானி கப்பானம் ஸதஸஹஸ்ஸஞ்ச பச்சேகபோ³தி⁴பாரமிதாய பரினிப்ப²ன்னத்தா ஞாணஸ்ஸ பரிபாகத்தா வுத்தனயேன ஸயமேவ விபஸ்ஸனம் பவத்தேத்வா மத்த²கம் பாபேத்வா பச்சேகபோ³தி⁴ஞாணம் அதி⁴க³ச்சி²ம்ஸு. ஸப்³பே³பி தே தம்யேவ கா³த²ம் அபா⁴ஸிம்ஸூதி ஆஹ – ‘‘அயம் தேஸம் ப்³யாகரணகா³தா² அஹோஸீ’’தி.

ஸரோருஹந்தி ஸரஸி ஜாதம். பது³மபலாஸபத்தஜந்தி கு²த்³த³கமஹந்தேஹி கமலத³லேஹி ஸஹஜாதம். கு²த்³த³கமஹந்தகமலத³லஸங்கா²தானி வா பது³மபலாஸபத்தானி ஏத்த² ஸந்தீதி பது³மபலாஸபத்தம், பது³மக³ச்ச²ம். தத்த² ஜாதந்தி பது³மபலாஸபத்தஜம். ஸுபுப்பி²தந்தி ஸுட்டு² புப்பி²தம் ஸம்மா விகஸிதம். ப⁴மரக³ணானுசிண்ணந்தி ப⁴மரக³ணேஹி அனுகுலஞ்சேவ அனுபரிப்³ப⁴மிதஞ்ச. அனிச்சதாயுபக³தந்தி க²ணே க²ணே வண்ணபே⁴தா³தி³வஸேன அனிச்சதாய உபக³தம். விதி³த்வாதி விபஸ்ஸனாபஞ்ஞாஸஹிதாய மக்³க³பஞ்ஞாய ஜானித்வா. ஏகோ சரேதி தஸ்மா அஞ்ஞோபி மாதி³ஸோ ஹோதுகாமோ ஏவம் படிபஜ்ஜித்வா ஏகோ சரே க²க்³க³விஸாணகப்போதி.

135. ஸதிஸாரஸீலஸாராதி³ஸமன்னாக³மனேன ஸத்தேஸு ஸாரபூ⁴தா. ஸப்³ப³ஸோ வட்டது³க்க²ஸ்ஸ விக³தத்தா நித்³து³க்கா². ஸமுச்சி²ன்னதண்ஹதாய நித்தண்ஹா. மானச்சி²தோ³தி து²திவசனம்.

ஏதேஸம் ஏகனாமகாயேவாதி ஏதேஸம் ஆக³தானம் பச்சேகபு³த்³தா⁴னம் பாளியம் அனாக³தா அஞ்ஞே பச்சேகபு³த்³தா⁴ ஸமானனாமகா ஏவ. வுத்தமேவத்த²ம் பாகடீகரணத்த²ம் ‘‘இமேஸு ஹீ’’திஆதி³ வுத்தம். விஸும் விஸும் அவத்வாதி பச்சேகம் ஸரூபதோ அவத்வா. அஞ்ஞே சாதி அஸாதா⁴ரணத்தா ஆஹ. ஸேஸம் ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ.

இஸிகி³லிஸுத்தவண்ணனாய லீனத்த²ப்பகாஸனா ஸமத்தா.

7. மஹாசத்தாரீஸகஸுத்தவண்ணனா

136. தோ³ஸேஹி ஆரகாதி அரியம். தேனாஹ ‘‘நித்³தோ³ஸ’’ந்தி. ஸா பன நித்³தோ³ஸதா லோகுத்தரபா⁴வேன ஸவிஸேஸாதி ஆஹ ‘‘லோகுத்தர’’ந்தி. ஸம்மா ஸுந்த³ரோ பஸத்தோ² நிய்யானிகோ ஸமாதி⁴ ஸம்மாஸமாதீ⁴தி ஆஹ – ‘‘ஸம்மாஸமாதி⁴ந்தி மக்³க³ஸமாதி⁴’’ந்தி. உபனிஸீத³தி ஏத்த² ப²லம் தப்படிப³த்³த⁴வுத்திதாயாதி உபனிஸம், காரணந்தி ஆஹ – ‘‘ஸஉபனிஸந்தி ஸப்பச்சய’’ந்தி. பரிகரோதி பரிவாரேதீதி பரிக்கா²ரோதி ஆஹ – ‘‘ஸபரிக்கா²ரந்தி ஸபரிவார’’ந்தி.

பரிவாரிதாதி ஸஹஜாதாதி³பச்சயபா⁴வேன பரிவாரந்தேஹி விய உபக³தா. புரேசாரிகாதி வுட்டா²னகா³மினிபா⁴வனா ஸஹஜாதாதி³பச்சயவஸேன பச்சயத்தா புரஸ்ஸரா. தேனாஹ – ‘‘விபஸ்ஸனாஸம்மாதி³ட்டி² சா’’தி. இதா³னி தானி கிச்சதோ த³ஸ்ஸேதும், ‘‘விபஸ்ஸனாஸம்மாதி³ட்டீ²’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² பரிவீமம்ஸக்³க³ஹணம் தத்த² தத்த² சித்துப்பாதே³ வீமம்ஸாதி⁴பதேய்யேன பவத்தியா ஸம்மாதி³ட்டி²யா புப்³ப³ங்க³மபா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம். தேனஸ்ஸ மக்³க³ஸமாதி⁴ஸ்ஸ நானாக²ணிகம் புப்³ப³ங்க³மபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி. வீமம்ஸனபரியோஸானேதி ததா²பவத்தஅனுலோமஞாணஸ்ஸ ஓஸானே. பூ⁴மிலத்³த⁴ம் வட்டம் ஸமுக்³கா⁴டயமானாதி அத்தனோ ஸந்தானே தீ³க⁴ரத்தம் அனுஸயிதம் கிலேஸவட்டம் ஸமுச்சி²ந்த³ந்தி. வூபஸமயமானாதி தஸ்ஸேவ வேவசனம். வூபஸமயமானாதி வா ததோ ஏவ அவஸிட்ட²ம்பி வட்டம் அப்பவத்திகரணவஸேன வூபஸமேந்தி. தேனேவாஹ – ‘‘மக்³க³ஸம்மாதி³ட்டி²…பே… உப்பஜ்ஜதீ’’தி. ஸாதி ஸம்மாதி³ட்டி². து³விதா⁴பீதி யதா²வுத்தா து³விதா⁴பி. இத⁴ அதி⁴ப்பேதா விபஸ்ஸனாபஞ்ஞாஸஹிதாய மக்³க³பஞ்ஞாய கிச்சஸ்ஸ த³ஸ்ஸிதத்தா.

லக்க²ணே படிவிஜ்ஜ²மானே லக்க²ணிகோ த⁴ம்மோ படிவித்³தோ⁴ ஹோதீதி ஆஹ – ‘‘மிச்சா²தி³ட்டி²ம்…பே… ஆரம்மணதோ பஜானாதீ’’தி. விபஸ்ஸனாஸம்மாதி³ட்டி²யம்பி ஏஸேவ நயோ. கிச்சதோதி பா⁴வனாகிச்சதோ. ஸம்மாதி³ட்டி²யம் தத³தி⁴க³தஅஸம்மோஹதாய அஸம்மோஹதோ பஜானாதி. கிச்சதோதி படிவேத⁴கிச்சதோ. தம் பன ஸப்³ப³தா² அஸம்முய்ஹனமேவாதி ஆஹ ‘‘அஸம்மோஹதோ’’தி. ஏவம் பஜானனாதி மிச்சா²தி³ட்டி² மிச்சா²தி³ட்டீ²தி யாதா²வதோ அவபோ³தோ⁴. அஸ்ஸாதி தம்ஸமங்கி³னோ புக்³க³லஸ்ஸ.

த்³வாயந்தி -காரோ தீ³க⁴ம் கத்வா வுத்தோ. தேனாஹ ‘‘த்³வயம் வதா³மீ’’தி. த்³வே அவயவா ஏதஸ்ஸாதி த்³வயம். தேனாஹ ‘‘து³வித⁴கோட்டா²ஸம் வதா³மீ’’தி. புஞ்ஞஸ்ஸ ஏகோ பா⁴கோ³ ஸோ ஏவ புஞ்ஞபா⁴கி³கோ, க-காரஸ்ஸ ய-காரம் கத்வா இத்தி²லிங்க³வஸேன ‘‘புஞ்ஞபா⁴கி³யா’’தி வுத்தம். உபதி⁴ஸங்கா²தஸ்ஸாதி க²ந்த⁴பப³ந்த⁴ஸங்கா²தஸ்ஸ.

அமதத்³வாரந்தி அரியமக்³க³ம். பஞ்ஞபேதீதி நிய்யானாதி³பகாரதோ பஞ்ஞபேதி. தேனாஹ ‘‘விப⁴ஜித்வா த³ஸ்ஸேதீ’’தி. தத்த² ஸம்மோஹஸ்ஸ வித்³த⁴ம்ஸனேன அஸம்மோஹதோ த³ஸ்ஸேதி. தஸ்மிம் அத்தே²தி அமதத்³வாரபஞ்ஞாபனே அத்தே². போ³ஜ்ஜ²ங்க³ப்பத்தாதி போ³ஜ்ஜ²ங்க³பா⁴வப்பத்தா. மக்³க³பா⁴வேன நிய்யானபா⁴வேன பவத்தியா மக்³க³பஞ்ஞாய அட்ட²ன்னம்பி ஸாதா⁴ரணத்தா ஸமுதா³யஸ்ஸ ச அவயவோ அங்க³ந்தி கத்வா ஸேஸத⁴ம்மே அங்கி³கபா⁴வேன த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘அரியமக்³க³ஸ்ஸ அங்க³’’ந்தி ஆஹ. ஸோ பி⁴க்கூ²தி மிச்சா²தி³ட்டி²ம் ‘‘மிச்சா²தி³ட்டீ²’’தி ஸம்மாதி³ட்டி²ம் ‘‘ஸம்மாதி³ட்டீ²’’தி ஜானந்தோ பி⁴க்கு². பஜஹனத்தா²யாதி ஸமுச்சே²த³வஸேன பஜஹனாய. படிலாப⁴த்தா²யாதி மக்³க³ஸம்மாதி³ட்டி²யா அதி⁴க³மாய. குஸலவாயாமோதி விபஸ்ஸனாஸம்பயுத்தோவ கோஸல்லஸம்பூ⁴தோ வாயாமோ. ஸரதீதி ஸதோ, தம் பனஸ்ஸ ஸரணம் ஸதிஸமங்கி³தாயாதி ஆஹ ‘‘ஸதியா ஸமன்னாக³தோ’’தி. காமஞ்சேத்த² விபஸ்ஸனாஸம்மாதி³ட்டி²ம் யதா²பூ⁴தா ஸம்மாவாயாமஸதியோ ஸஹஜாதா ச புரேஜாதா ச ஹுத்வா பரிவாரேந்தி, ‘‘இதியிமே தயோ த⁴ம்மா ஸம்மாதி³ட்டி²ம் அனுபரிதா⁴வந்தி அனுபரிவத்தந்தீ’’தி பன வசனதோ, ‘‘ஏத்த² ஹீ’’திஆதி³னா மக்³க³ஸம்மாதி³ட்டி²யா ஏவ ஸேஸத⁴ம்மானம் யதா²ரஹம் ஸஹசரணபா⁴வேன பரிவாரணம் யோஜிதம். ஸம்மாஸங்கப்பாதீ³னந்தி ஆதி³-ஸத்³தே³ன ஸம்மாவாசாகம்மந்தாஜீவானம் க³ஹணம் இதரேஸம் பரிவாரபா⁴வேன க³ஹிதத்தா. ந ஹி ஸக்கா தே ஏவ பரிவாரே பரிவாரவந்தே ச கத்வா வத்தும் ஸங்கரதோ ஸம்மோஹஜனனதோ ச. தயோதி ஸம்மாதி³ட்டி²வாயாமஸதியோ ஸஹஜாதபரிவாராவ ஹோந்தி மக்³க³க்க²ணிகானம் தேஸம் அதி⁴ப்பேதத்தா விபஸ்ஸனாக²ணவிரதீனம் அஸம்ப⁴வதோ.

137. தக்கனவஸேன லோகஸித்³தே⁴னாதி அதி⁴ப்பாயோ. ‘‘ஏவஞ்சேவஞ்ச ப⁴விதப்³ப³’’ந்தி விவித⁴ம் தக்கனம் கூபே விய உத³கஸ்ஸ ஆரம்மணஸ்ஸ ஆகட்³ட⁴னம் விதக்கனம் விதக்கோ. ஸங்கப்பனவஸேனாதி தம் தம் ஆரம்மணம் க³ஹேத்வா கப்பனவஸேன. தக்கனம் கப்பனந்தி ச அதம்ஸஹஜாதானமேவாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். ஏகக்³கோ³தி இமினா ஸமாதி⁴னா லத்³து⁴பகாரஸ்ஸேவ விதக்கஸ்ஸ அப்பனாபரியாயோ ஹோதீதி த³ஸ்ஸேதி. விஸேஸேன வா அப்பனா விதக்கஸ்ஸ வஸேன சித்தம் ஆரம்மணம் அபி⁴ரோபேதி, விதக்கே அஸதி கத²ந்தி ஆஹ ‘‘விதக்கே பனா’’திஆதி³. அத்தனோயேவ த⁴ம்மதாய சித்தம் ஆரம்மணம் அபி⁴ருஹதீதி, ஏதேன ஆரம்மணத⁴ம்மானம் க³ஹணம் நாம ஸபா⁴வஸித்³த⁴ம், ந த⁴ம்மந்தரமபேக்க²தி, விதக்கோ பன பவத்தமானோ ஆரம்மணாபி⁴னிரோபனவஸேனேவ பவத்ததீதி த³ஸ்ஸேதி. ஏவம் ஸந்தேபி ஸபா⁴வாவிதக்கசித்துப்பாத³தோ ஸவிதக்கசித்துப்பாத³ஸ்ஸ ஆரம்மணக்³க³ஹணவிஸேஸோ விதக்கேன ஜாதோதி கத்வா விதக்கோ சித்தஸ்ஸ ஆரம்மணக்³க³ஹணே விஸேஸபச்சயோதி பாகடோயமத்தோ². அபரே பன ப⁴ணந்தி – யதா² கோசி ராஜவல்லப⁴ம், தம்ஸம்ப³ந்தீ⁴னம் மித்தம் வா நிஸ்ஸாய ராஜகே³ஹம் ஆரோஹதி அனுபவிஸதி, ஏவம் விதக்கம் நிஸ்ஸாய சித்தம் ஆரம்மணம் ஆரோஹதி விதக்கஸ்ஸ ஆரம்மணாபி⁴னிரோபனஸபா⁴வத்தா, அஞ்ஞேஸம் த⁴ம்மானஞ்ச அவிதக்கஸபா⁴வதோ. தேனாஹ ப⁴க³வா – ‘‘சேதஸோ அபி⁴னிரோபனா’’தி (த⁴. ஸ. 7).

யதி³ ஏவம் கத²ம் அவிதக்கசித்தம் ஆரம்மணம் ஆரோஹதீதி? விதக்கப³லேனேவ. யதா² ஹி ஸோ புரிஸோ பரிசயேன தேன வினாபி நிராஸங்கோ ராஜகே³ஹம் பவிஸதி, ஏவம் பரிசயேன விதக்கேன வினாபி அவிதக்கம் சித்தம் ஆரம்மணம் ஆரோஹதி. பரிசயேனாதி ச ஸந்தானே பவத்தவிதக்கபா⁴வனாஸங்கா²தேன பரிசயேன. விதக்கஸ்ஸ ஹி ஸந்தானே அபி⁴ண்ஹம் பவத்தஸ்ஸ வஸேன சித்தஸ்ஸ ஆரம்மணாபி⁴ருஹனம் சிரபரிசிதம்; தேன தம் கதா³சி விதக்கேன வினாபி தத்த² பவத்ததேவ; யதா² ஞாணஸஹக³தம் சித்தம் ஸம்மஸனவஸேன சிரபரிசிதம் கதா³சி ஞாணரஹிதம்பி ஸம்மஸனவஸேன பவத்ததி; யதா² வா கிலேஸஸஹிதம் ஹுத்வா பவத்தம் ஸப்³ப³ஸோ கிலேஸரஹிதம்பி பரிசயேன கிலேஸவாஸனாவஸேன பவத்ததி, ஏவம் ஸம்பத³மித³ம் த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

வாசம் ஸங்க²ரோதீதி வாசம் உப்பாதே³தி, வசீகோ⁴ஸுப்பத்தியா விஸேஸபச்சயோ ஹோதீதி அத்தோ². லோகியவிதக்கோ த்³வத்திம்ஸசித்தஸஹக³தோ வாசம் ஸங்க²ரோதி வசீவிஞ்ஞத்திஜனனதோ. வசீஸங்கா²ரோத்வேவ பனஸ்ஸ நாமம் ஹோதி ருள்ஹிதோ, தம்ஸமத்த²தானிரோத⁴தோ வா ஸம்ப⁴வதோ பன ஸங்கா²ரோதி. ‘‘லோகுத்தரஸம்மாஸங்கப்பம் பரிவாரேந்தீ’’தி வத்வா திவிதே⁴ ஸம்மாஸங்கப்பே கதா³சி கதமம் பரிவாரேந்தீதி? சோத³னம் ஸந்தா⁴யாஹ ‘‘ஏத்தா²’’திஆதி³. நானாசித்தேஸு லப்³ப⁴ந்தி நானாஸமன்னாஹாரஹேதுகத்தா, புப்³ப³பா⁴கே³யேவ ச தே உப்பஜ்ஜந்தீதி. தீணி நாமானி லப⁴தி திவித⁴ஸ்ஸபி படிபக்க²ஸ்ஸ ஸமுச்சி²ந்த³னேன ஸாதிஸயம் திண்ணம்பி கிச்சகரணதோ. ஏஸ நயோ ஸம்மாவாசாதீ³ஸுபி.

138. விரமதி ஏதாயாதி வேரமணீ விரதி வுச்சதி. ஸா முஸாவாத³தோ விரமணஸ்ஸ காரணபா⁴வதோ சேதனாபி வேரஸ்ஸ மணனதோ வினாஸனதோ விரதிபீதி ஆஹ – ‘‘விரதிபி சேதனாபி வட்டதீ’’தி. ஆரகா ரமதீதி ஸமுச்சி²ன்னேஹி தூ³ரதோ ஸமுஸ்ஸாரேதி. வினா தேஹி ரமதீதி அச்சந்தமேவ தேஹி வினா ப⁴வதி. ததோ ததோதி தி³ட்டே² அதி³ட்ட²வாதா³தி³தோ முஸாவாதா³. விஸேஸதோ அனுப்பத்தித⁴ம்மத்தா படினிவத்தா ஹுத்வா.

140. திவிதே⁴ன குஹனவத்து²னாதி பச்சயபடிஸேவன-ஸாமந்தஜப்பன-இரியாபத²பவத்தனஸங்கா²தேன பாபிச்ச²தா நிப்³ப³த்தேன திவிதே⁴ன குஹனவத்து²னா. ஏதாய குஹனாய கரணபூ⁴தாய பச்சயுப்பாத³னத்த²ம் நிமித்தம் ஸீலம் ஏதேஸந்தி யோஜனா. அத்தவிஸயலாப⁴ஹேது அக்கோஸனகு²ம்ஸனவம்ப⁴னாதி³வஸேன பிஸனம் க⁴ட்டனம் விஹேட²னம் நிப்பேஸோ. இதோ லத்³த⁴ம் அஞ்ஞஸ்ஸ, ததோ லத்³த⁴ம் பரஸ்ஸ த³த்வா ஏவம் லாபே⁴ன லாப⁴ம் நிஜிகீ³ம்ஸதீதி லாபே⁴ன லாப⁴ம் நிஜிகீ³ம்ஸனா. பாளியம் ஆக³தோ குஹனாதி³வஸேன மிச்சா²ஆஜீவோ. கோ பன ஸோதி ஆஹ ‘‘ஆஜீவஹேதூ’’திஆதி³. தாஸம்யேவாதி அவதா⁴ரணம், ‘‘ஆஜீவோ குப்பமானோ காயவசீத்³வாரேஸு ஏவ குப்பதீ’’தி கத்வா வுத்தம்.

141. ஸம்மா பஸத்தா² ஸோப⁴னா நிய்யானிகா தி³ட்டி² ஏதஸ்ஸாதி ஸம்மாதி³ட்டி², புக்³க³லோ. தஸ்ஸ பன யஸ்மா ஸம்மாதி³ட்டி² ஸச்சாபி⁴ஸமயஸ்ஸ நிப்³பா³னஸச்சி²கிரியாய அவஸ்ஸயோ, தஸ்மா வுத்தம் – ‘‘மக்³க³ஸம்மாதி³ட்டி²யம் டி²தஸ்ஸா’’தி. பஹோதி ப⁴வதி தாய ஸஹேவ உப்பஜ்ஜதி பவத்ததி. பச்சவேக்க²ணஞாணம் யாதா²வதோ ஜானனட்டே²ன ஸம்மாஞாணந்தி இதா⁴தி⁴ப்பேதம், தஞ்ச கோ² மக்³க³ஸமாதி⁴ம்ஹி டி²தே ஏவ ஹோதீதி இமமத்த²ம் த³ஸ்ஸேதும் ஆஹ – ‘‘மக்³க³ஸம்மாஸமாதி⁴ம்ஹி…பே… ஸம்மாஞாணம் பஹோதீ’’திஆதி³. இமினா கிம் த³ஸ்ஸேதீதி? யதா² மக்³க³ஸம்மாதி³ட்டி²யம் டி²தோ புக்³க³லோ, ‘‘ஸம்மாதி³ட்டீ²’’தி வுத்தோ, ஏவம் மக்³க³ப²லபச்சவேக்க²ணஞாணே டி²தோ, ‘‘ஸம்மாஞாணோ’’தி வுத்தோ, தஸ்ஸ ச மக்³க³ப²லஸம்மாஸமாதி⁴பவத்தியா பஹோதி ஸம்மாஞாணஸ்ஸ ஸம்மாவிமுத்தியா பஹோதீதி இமமத்த²ம் த³ஸ்ஸேதி. ப²லஸமாதி⁴ தாவ பவத்தது, மக்³க³ஸமாதி⁴ பன கத²ந்தி? தம்பி அகுப்பபா⁴வதாய அச்சந்தஸமாதி⁴பா⁴வதோ கிச்சனிப்ப²த்தியா பவத்ததேவாதி வத்தப்³ப³தம் லப⁴தி. ட²பேத்வா அட்ட²ப²லங்கா³னீதி ப²லபூ⁴தானி ஸம்மாதி³ட்டி²ஆதீ³னி அட்ட²ங்கா³னி, ‘‘ஸம்மாதி³ட்டி²ஸ்ஸ ஸம்மாஸங்கப்போ பஹோதீ’’திஆதி³னா விஸும் க³ஹிதத்தா ட²பேத்வா. ஸம்மாஞாணம் பச்சவேக்க²ணம் கத்வாதி பச்சவேக்க²ணஞாணம் ஸம்மாஞாணம் கத்வா. ப²லம் காதுந்தி ப²லத⁴ம்மஸஹசரிததாய விபாகஸபா⁴வதாய ச ‘‘ப²ல’’ந்தி லத்³த⁴னாமே ப²லஸம்பயுத்தத⁴ம்மே ஸம்மாவிமுத்திம் காதும் வட்டதீதி வுத்தம். ததா² ச வுத்தம் ஸல்லேக²ஸுத்தவண்ணனாயம் (ம. நி. அட்ட². 1.83) ‘‘ப²லஸம்பயுத்தானி பன ஸம்மாதி³ட்டி²ஆதீ³னி அட்ட²ங்கா³னி ட²பேத்வா ஸேஸத⁴ம்மா ஸம்மாவிமுத்தீதி வேதி³தப்³பா³’’தி.

142. நிஜ்ஜிண்ணாதி நிஜ்ஜீரிதா, வித்³த⁴ஸ்தா வினாஸிதாதி அத்தோ². ப²லம் கதி²தந்தி ‘‘ஸம்மாதி³ட்டி²ஸ்ஸ, பி⁴க்க²வே, மிச்சா²தி³ட்டி² நிஜ்ஜிண்ணா ஹோதீ’’தி இமினா வாரேன ஸாமஞ்ஞப²லம் கதி²தந்தி வத³ந்தி, நிஜ்ஜீரணம் படிப்பஸ்ஸம்ப⁴னந்தி அதி⁴ப்பாயோ. நிஜ்ஜீரணம் பன ஸமுச்சி²ந்த³னந்தி கத்வா, மஜ்ஜி²மபா⁴ணகா…பே… மக்³கோ³ கதி²தோதி வத³ந்தி. த³ஸ்ஸனட்டே²னாதி பரிஞ்ஞாபி⁴ஸமயாதி³வஸேன சதுன்னம் ஸச்சானம் பச்சக்க²தோ த³ஸ்ஸனட்டே²ன. விதி³தகரணட்டே²னாதி பச்சக்கே²ன யதா²தி³ட்டா²னம் மக்³க³ப²லானம் பாகடகரணட்டே²ன. தத³தி⁴முத்தட்டே²னாதி தஸ்மிம் யதா²ஸச்சி²கதே நிப்³பா³னே அதி⁴முச்சனபா⁴வேன.

குஸலபக்கா²தி அனவஜ்ஜகோட்டா²ஸா. மஹாவிபாகதா³னேனாதி மஹதோ விபுலஸ்ஸ லோகுத்தரஸ்ஸ ஸுக²விபாகஸ்ஸ சேவ காயிகாதி³து³க்க²விபாகஸ்ஸ ச தா³னேன.

யதா² மஹாவிபாகஸ்ஸ தா³னேன மஹாசத்தாரீஸகம், ததா² ப³ஹுதாயபி மஹாசத்தாரீஸகோதி த³ஸ்ஸேதும், ‘‘இமஸ்மிஞ்ச பன ஸுத்தே பஞ்ச ஸம்மாதி³ட்டி²யோ கதி²தா’’திஆதி³ வுத்தம். ப³ஹுஅத்தோ²பி ஹி மஹா-ஸத்³தோ³ ஹோதி ‘‘மஹாஜனோ’’திஆதீ³ஸு (ம. நி. 2.65). ஏத்த² ச ‘‘நத்தி² தி³ன்ன’’ந்திஆதி³னா வத்து²பே⁴தே³ன த³ஸ மிச்சா²தி³ட்டி²த⁴ம்மா கதி²தா, வத்து²பே⁴தே³னேவ, ‘‘அத்தி² தி³ன்ன’’ந்திஆதி³னா த³ஸ ஸம்மாதி³ட்டி²த⁴ம்மாதி வீஸதி ஹோதி. யதா² ‘‘ஸம்மாதி³ட்டி²ஸ்ஸ, பி⁴க்க²வே, ஸம்மாஸங்கப்போ பஹோதீ’’திஆதி³னா மக்³க³வஸேன த³ஸ ஸம்மத்தத⁴ம்மா, தப்படிபக்க²பூ⁴தா ‘‘மிச்சா²தி³ட்டி²ஸ்ஸ மிச்சா²ஸங்கப்போ பஹோதீ’’திஆதி³னா அத்த²தோ த³ஸ மிச்ச²த்தத⁴ம்மாதி வீஸதி, ததா² ப²லவஸேன தேஸு ஏவம் வீஸதி. கத²ம் வாரேபி ஸம்மாதி³ட்டி²ஆத³யோ த³ஸாதி வீஸதி? ஏவமேதே த்³வே சத்தாரீஸகானி புரிமேன ஸத்³தி⁴ம் தயோ சத்தாரீஸகா விபா⁴விதாதி வேதி³தப்³பா³.

143. பஸம்ஸியஸ்ஸ உஜுவிபச்சனீகம் நிந்தி³யம் பஸம்ஸந்தோபி அத்த²தோ பஸம்ஸியம் நிந்த³ந்தோ நாம ஹோதி. பஸம்ஸியஸ்ஸ கு³ணபரித⁴ம்ஸனமுகே²னேவ ஹி நிந்தி³யஸ்ஸ பஸம்ஸாய பவத்தனதோதி ஆஹ – ‘‘மிச்சா²தி³ட்டி²னாமாயம் ஸோப⁴னாதி வத³ந்தோபி ஸம்மாதி³ட்டி²ம் க³ரஹதி நாமா’’திஆதி³. ஏவமாதீ³தி ஆதி³ஸத்³தே³ன ‘‘நத்தி² ஹேது நத்தி² பச்சயோ ஸத்தானம் ஸம்கிலேஸாயா’’தி (தீ³. நி. 1.168; ம. நி. 2.227) ஏவமாதி³ம் ஸங்க³ண்ஹாதி; தஸ்மா ஏவம்வாதி³னோதி ஏவம் ஹேது படிக்கே²பவாதி³னோதி அத்தோ². ஓக்கந்தனியாமாதி ஓகா³ள்ஹமிச்ச²த்தனியாமா. ஏவரூபம் லத்³தி⁴ம் க³ஹேத்வாதிஆதீ³ஸு யம் வத்தப்³ப³ம், தம் சூளபுண்ணமஸுத்தவண்ணனாயம் வுத்தனயமேவ தஸ்மா தத்த² வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³ப³ம். ஏதி³ஸோ ஹி ‘‘பு³த்³தா⁴னம்பி அதேகிச்சோ²’’திஆதி³ வுத்தஸதி³ஸோ.

அத்தனோ நிந்தா³ப⁴யேனாதி ‘‘ஸம்மாதி³ட்டி²ஞ்ச நாமேதே க³ரஹந்தீ’’ஆதி³னா உபரி பரேஹி வத்தப்³ப³னிந்தா³ப⁴யேன. க⁴ட்டனப⁴யேனாதி ததா² பரேஸம் ஆஸாத³னாப⁴யேன. ஸஹத⁴ம்மேன பரேன அத்தனோ உபரி காதப்³ப³னிக்³க³ஹோ உபாரம்போ⁴, க³ரஹதோ பரித்தாஸோ உபாரம்ப⁴ப⁴யம், தம் பன அத்த²தோ உபவாத³ப⁴யம் ஹோதீதி ஆஹ ‘‘உபவாத³ப⁴யேனா’’தி. ஸேஸம் ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ.

மஹாசத்தாரீஸகஸுத்தவண்ணனாய லீனத்த²ப்பகாஸனா ஸமத்தா.

8. ஆனாபானஸ்ஸதிஸுத்தவண்ணனா

144. புப்³பே³னாதி நிஸ்ஸக்கே கரணவசனம். ‘‘அபரம் விஸேஸ’’ந்தி வுத்தத்தா விஸேஸவிஸயோ ச புப்³ப³ஸத்³தோ³தி ஆஹ – ‘‘ஸீலபரிபூரணாதி³தோ புப்³ப³விஸேஸதோ’’தி.

145. ஆரத்³தோ⁴ யதா²னுஸிட்ட²ம் படிபத்தியா ஆராதி⁴தோ. யத³த்தா²ய ஸாஸனே பப்³ப³ஜ்ஜா, விஸேஸாபத்தி ச, ததே³வேத்த² அப்பத்தந்தி அதி⁴ப்பேதம், தம் ஜா²னவிபஸ்ஸனானிமித்தந்தி ஆஹ – ‘‘அப்பத்தஸ்ஸ அரஹத்தஸ்ஸா’’தி. கோமுதீ³தி குமுத³வதீ. ததா³ கிர குமுதா³னி ஸுபுப்பி²தானி ஹோந்தி. தேனாஹ – ‘‘குமுதா³னம் அத்தி²தாய கோமுதீ³’’தி. குமுதா³னம் ஸமூஹோ, குமுதா³னி ஏவ வா கோமுதா³, தே ஏத்த² அத்தீ²தி கோமுதீ³தி. பவாரணஸங்க³ஹந்தி மஹாபவாரணம் அகத்வா ஆக³மனீயஸங்க³ஹணம்.

ஆரத்³த⁴விபஸ்ஸகஸ்ஸாதி ஆரபி⁴தவிபஸ்ஸனஸ்ஸ, விபஸ்ஸனம் வட்³டே⁴த்வா உஸ்ஸுக்காபேத்வா விபஸ்ஸிஸ்ஸ. பி⁴க்கூ² இத⁴ ஓஸரிஸ்ஸந்தி வுத்த²வஸ்ஸா பவாரிதபவாரணா ‘‘ப⁴க³வந்தம் வந்தி³ஸ்ஸாம, கம்மட்டா²னம் ஸோதே⁴ஸ்ஸாம, யதா²லத்³த⁴ம் விஸேஸஞ்ச பவேதி³ஸ்ஸாமா’’தி அஜ்ஜா²ஸயேன. இமே பி⁴க்கூ²தி இமே தருணஸமத²விபஸ்ஸனா பி⁴க்கூ². விஸேஸம் நிப்³ப³த்தேதும் ந ஸக்கி²ஸ்ஸந்தி ஸேனாஸனஸப்பாயாதி³அலாபே⁴ன. அபலிபு³த்³த⁴ந்தி அஞ்ஞேஹி அனுபத்³து³தம். ஸேனாஸனம் க³ஹேதும் ந லப⁴ந்தி அந்தோவஸ்ஸபா⁴வதோ. ஏகஸ்ஸ தி³ன்னோபி ஸப்³பே³ஸம் தி³ன்னோயேவ ஹோதி, தஸ்மா ஸுதஸுதட்டா²னேயேவ ஏகமாஸம் வஸித்வா ஓஸரிம்ஸு.

146. அலந்தி யுத்தம், ஓபாயிகந்தி அத்தோ², ‘‘அலமேவ நிப்³பி³ந்தி³து’’ந்திஆதீ³ஸு (தீ³. நி. 2.272; ஸம். நி. 2.124, 128, 134, 143) விய. புடப³த்³த⁴ம் பரிஹரித்வா அஸிதம் புடோஸம் அ-காரஸ்ஸ ஓ-காரம் கத்வா. தேனாஹ ‘‘பாதே²ய்ய’’ந்தி.

147. விபஸ்ஸனா கதி²தாதி அனிச்சஸஞ்ஞாமுகே²னேவ விபஸ்ஸனாபா⁴வனா கதி²தா. ந ஹி கேவலாய அனிச்சானுபஸ்ஸனாய விபஸ்ஸனாகிச்சம் ஸமிஜ்ஜ²தி. ப³ஹூ பி⁴க்கூ² தே ச வித்தா²ரருசிகாதி அதி⁴ப்பாயோ. தேனாஹ ‘‘தஸ்மா’’திஆதி³.