நமோ தஸ்ஸ ப⁴க³வதோ அரஹதோ ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ

மஜ்ஜி²மனிகாயே

உபரிபண்ணாஸ-டீகா

1. தே³வத³ஹவக்³கோ³

1. தே³வத³ஹஸுத்தவண்ணனா

1. தி³ப்³ப³ந்தி காமகு³ணேஹி கீளந்தி, லளந்தி, தேஸு வா விஹரந்தி, விஜயஸமத்த²தாயோகே³ன பச்சத்தி²கே விஜேதும் இச்ச²ந்தி; இஸ்ஸரியட்டா²னாதி³ஸக்காரதா³னக்³க³ஹணம் தம்தம்அத்தா²னுஸாஸனஞ்ச கரோந்தா வோஹரந்தி, புஞ்ஞானுபா⁴வப்பத்தாய ஜுதியா ஜோதேந்தி வாதி தே³வா வுச்சந்தி ராஜானோ. ததா² ஹி தே சதூஹி ஸங்க³ஹவத்தூ²ஹி ஜனம் ரஞ்ஜயந்தா ஸயம் யதா²வுத்தேஹி விஸேஸேஹி ராஜந்தி தி³ப்³ப³ந்தி ஸோப⁴ந்தீதி ச, ‘‘ராஜானோ’’தி வுச்சந்தி. தத்தா²தி தஸ்மிம் நிக³மதே³ஸே. ஸாதி போக்க²ரணீ. தந்தி தம், ‘‘தே³வத³ஹ’’ந்தி லத்³த⁴னாமம் போக்க²ரணிம் உபாதா³ய, தஸ்ஸ அதூ³ரப⁴வத்தாதி கேசி. ஸப்³ப³ம் ஸுகா²தி³பே⁴த³ம் வேத³யிதம். புப்³பே³தி புரிமஜாதியம். கதகம்மபச்சயாதி கதஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ பச்சயபா⁴வதோ ஜாதம் கம்மம் படிச்ச. தேன ஸப்³பா³பி வேத³னா கம்மப²லபூ⁴தா ஏவ அனுப⁴விதப்³பா³தி த³ஸ்ஸேதி. தேனாஹ ‘‘இமினா’’திஆதி³. அனியமேத்வா வுத்தந்தி, ‘‘ஸந்தி, பி⁴க்க²வே, ஏகே ஸமணப்³ராஹ்மணா ஏவம்வாதி³னோ’’தி ஏவம் இமே நாமாதி அவிஸேஸேத்வா வுத்தமத்த²ம். நியமேத்வாதி, ‘‘ஏவம்வாதி³னோ, பி⁴க்க²வே, நிக³ண்டா²’’தி ஏவம் விஸேஸேத்வா த³ஸ்ஸேதி.

கலிஸாஸனந்தி பராஜயம். கலீதி ஹி அனத்தோ² வுச்சதி, கலீதி ஸஸதி விப்ப²ரதீதி கலிஸாஸனம், பராஜயோ. கலீதி வா கோத⁴மானாதி³கிலேஸஜாதி, தாய பன அயுத்தவாதி³தா கலிஸாஸனம். தம் ஆரோபேதுகாமோ விபா⁴வேதுகாமோ. யே கம்மம் கதம் அகதம் வாதி ந ஜானந்தி, தே கத²ம் தம் ஏதி³ஸந்தி ஜானிஸ்ஸந்தி. யே ச கம்மம் பபே⁴த³தோ ந ஜானந்தி, தே கத²ம் தஸ்ஸ விபாகம் ஜானிஸ்ஸந்தி; விபாகபரியோஸிதபா⁴வம் ஜானிஸ்ஸந்தி, யே ச பாபஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ படிபக்க²மேவ ந ஜானந்தி; தே கத²ம் தஸ்ஸ பஹானம் குஸலகம்மஸ்ஸ ச ஸம்பாத³னவிதி⁴ம் ஜானிஸ்ஸந்தீதி இமமத்த²ம் த³ஸ்ஸேந்தோ, ‘‘உத்தரி புச்சா²யபி ஏஸேவ நயோ’’தி ஆஹ.

2. கிஞ்சாபி சூளது³க்க²க்க²ந்தே⁴பி, (ம. நி. 1.180) ‘‘ஏவம் ஸந்தே’’தி இமினா தேஸம் நிக³ண்டா²னம் அஜானனபா⁴வோ ஏவ உஜுகம் பகாஸிதோ ஹேட்டா² தே³ஸனாய ததா² பவத்தத்தா. ததா² ஹி அட்ட²கதா²யம் (ம. நி. அட்ட². 1.180) வுத்தம் – ‘‘ஏவம் ஸந்தேதி தும்ஹாகம் ஏவம் அஜானனபா⁴வே ஸதீ’’தி, ததா²பி தத்த² உபரிதே³ஸனாய ஸம்ப³த்³தோ⁴ ஏவமத்தோ² வுச்சமானோ யுஜ்ஜதி, ந அஞ்ஞதா²தி த³ஸ்ஸேதும் இத⁴, ‘‘மஹானிக³ண்ட²ஸ்ஸ வசனே ஸச்சே ஸந்தேதி அத்தோ²’’தி வுத்தம். ஏத்தகஸ்ஸ டா²னஸ்ஸாதி யதா²வுத்தஸ்ஸ பஞ்சபரிமாணஸ்ஸ காரணஸ்ஸ.

3. அனேகவாரம் விஸரஞ்ஜனம் இத⁴ கா³ள்ஹாபலேபனம், ந ஸாடகஸ்ஸ விய லித்ததாதி ஆஹ – ‘‘ப³ஹலூப…பே… லித்தேன வியா’’தி. வுத்தமேவ, ந புன வத்தப்³ப³ம், தத்த² வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³ப³ந்தி அதி⁴ப்பாயோ.

இமேஸம் நிக³ண்டா²னம் தாதி³ஸஸ்ஸ தேஸம் அபா⁴வதோ, ‘‘ஜானனகாலோ ஸியா’’தி பரிகப்பவஸேன வத³தி. தேன ஏவம் ஜானிதும் தேஹி ஸக்கா ஸியா, தேஸஞ்ச த³ஸ்ஸனம் ஸச்சம் ஸியா. யஸ்மா தேஸம் த³ஸ்ஸனம் அஸச்சம், தஸ்மா தே ந ஜானிம்ஸூதி த³ஸ்ஸேதி. சதூஸு காலேஸூதி வணமுக²ஸ்ஸ பரிகந்தனகாலோ, ஸல்லஸ்ஸ ஏஸனகாலோ, அப்³பு³ஹனகாலோ, வணமுகே² அக³த³ங்கா³ரஓத³ஹனகாலோதி இமேஸு சதூஸு காலேஸு. ஸுத்³த⁴ந்தேதி ஸுத்³த⁴கோட்டா²ஸே, து³க்க²ஸ்ஸ அனவஸேஸதோ நிஜ்ஜீரணட்டே²ன நித்³து³க்க²பா⁴வேதி அத்தோ². ஏகாய உபமாயாதி, ‘‘ஸல்லேன வித்³த⁴ஸ்ஸ ஹி வித்³த⁴காலே வேத³னாய பாகடகாலோ வியா’’தி இமாய ஏகாய உபமாய. தயோ அத்தா²தி புப்³பே³ அஹுவம்ஹா வா நோ வா, பாபகம்மம் அகரிம்ஹா வா நோ வா, ஏவரூபம் வா பாபகம்மம் அகரிம்ஹாதி இமே தயோ அத்தா². சதூஹி உபமாஹீதி வணமுக²பரிகந்தனாதீ³ஹி சதூஹி உபமாஹி. ஏகோ அத்தோ²தி, ‘‘ஏத்தகம் து³க்க²ம் நிஜ்ஜிண்ண’’ந்திஆதி³னா வுத்தோ ஏகோ அத்தோ². ஸோ ஹி து³க்க²னிஜ்ஜீரணபா⁴வஸாமஞ்ஞா ஏகோ அத்தோ²தி வுத்தோ.

4. இமே பன நிக³ண்டா². ஆஸங்காய வித்³தோ⁴ஸ்மீதி ஸஞ்ஞம் உப்பாதே³த்வா. பச்சாஹரிதுந்தி பச்சாவத்திதும், பரிஹரிதுந்தி அத்தோ².

5. அதீதவாத³ம் ஸத்³த³ஹந்தானந்தி, ‘‘அத்தி² கோ², போ⁴, நிக³ண்டா² புப்³பே³ பாபகம்மம் கத’’ந்தி ஏவம் அதீதம்ஸம் ஆரப்³ப⁴ பவத்தம் மஹானிக³ண்ட²ஸ்ஸ வாத³ம் ஸத்³த³ஹந்தானம். பூ⁴தத்தாதி யதா²பூ⁴தத்தா கிம் அவிபரீதமேவ அத்த²ம் ஆரம்மணம் கத்வா பவத்தாதி புச்ச²தி. ஸேஸபதே³ஸுபி ஏஸேவ நயோ. ஸஹ த⁴ம்மேனாதி ஸஹத⁴ம்மோ, ஸோ ஏவ ஸஹத⁴ம்மிகோ யதா² ‘‘வேனயிகோ’’தி (அ. நி. 8.11; பாரா. 8). ‘‘த⁴ம்மோ’’தி ஏத்த² காரணம் அதி⁴ப்பேதந்தி ஆஹ – ‘‘ஸஹேதுகம் ஸகாரண’’ந்தி. படிஹரதி படிவத்தேதீதி படிஹாரோ, வாதோ³ ஏவ படிஹாரோ வாத³படிஹாரோ; தம், உத்தரந்தி அத்தோ². தேனாஹ – ‘‘பச்சாக³மனகவாத³’’ந்தி, சோத³னம் பரிவத்தேத்வா படிபாகதிககரணந்தி அத்தோ². தேஸந்தி இத³ம் ஆவுத்திவஸேன க³ஹேதப்³ப³ம், ‘‘தேஸம் ஸத்³தா⁴சே²த³கவாத³ம் நாம தேஸம் த³ஸ்ஸேதீ’’தி.

6. அவிஜ்ஜா அஞ்ஞாணா ஸம்மோஹாதி பரியாயவசனமேதம். அவிஜ்ஜாதி வா அவிஜ்ஜாய கரணபூ⁴தாய. அஞ்ஞாணேனாதி அஜானனேன. ஸம்மோஹேனாதி ஸம்முய்ஹனேன மஹாமுள்ஹதாய. ஸாமம்யேவ ஓபக்கமிகா ஏதரஹி அத்தனோ உபக்கமஹேது து³க்க²வேத³னம் வேதி³யமானம் – ‘‘யம்கிஞ்சாயம்…பே… புப்³பே³கதஹேதூ’’தி விபரீததோ ஸத்³த³ஹத². புப்³பே³கதஹேதுவாத³ஸஞ்ஞிதம் விபல்லாஸக்³கா³ஹம் க³ண்ஹத².

7. தி³ட்ட²த⁴ம்மோ வுச்சதி பச்சக்க²பூ⁴தோ, தத்த² வேதி³தப்³ப³ம் ப²லம் தி³ட்ட²த⁴ம்மவேத³னீயம். தேனாஹ – ‘‘இமஸ்மிம்யேவ அத்தபா⁴வே விபாகதா³யக’’ந்தி. பயோகே³னாதி காயிகேன பயோகே³ன வா வாசஸிகேன வா பயோகே³ன. பதா⁴னேனாதி பத³ஹனேன சேதஸிகேன உஸ்ஸாஹனேன. ஆஸன்னே ப⁴வந்தரே விபாசேதும் ந ஸக்கா, பகே³வ தூ³ரேதி த³ஸ்ஸேதும், ‘‘து³தியே வா ததியே வா அத்தபா⁴வே’’தி வுத்தம். நிப்³ப³த்தகபா⁴வதோ ஸுக²வேத³னாய ஹிதந்தி ஸுக²வேத³னீயம். ஸா பன விபாகவேத³னாபா⁴வதோ ஏகந்ததோ இட்டா²ரம்மணா ஏவ ஹோதீதி ஆஹ ‘‘இட்டா²ரம்மணவிபாகதா³யக’’ந்தி. விபரீதந்தி அனிட்டா²ரம்மணவிபாகதா³யகம். நிப்ப²ன்னேதி ஸத்³தி⁴ம் அஞ்ஞேன கம்மேன நிப்³ப³த்தே. ஸம்பராயவேத³னீயஸ்ஸாதி உபபஜ்ஜவேத³னீயஸ்ஸ அபராபரியவேத³னீயஸ்ஸ. ஏவம் ஸந்தேபீதி காமம் பரிபக்கவேத³னீயந்தி தி³ட்ட²த⁴ம்மவேத³னீயமேவ வுச்சதி, ததா²பி அத்தே²த்த² அதிஸயோ தி³ட்ட²த⁴ம்மவிஸேஸபா⁴வதோ பரிபக்கவேத³னீயஸ்ஸாதி த³ஸ்ஸேதும், ‘‘அயமேத்தா²’’திஆதி³ வுத்தம். யஸ்மிம் தி³வஸே கதம், ததோ ஸத்ததி³வஸப்³ப⁴ந்தரே.

தத்ராதி தஸ்மிம் பரிபக்கவேத³னீயகம்மஸ்ஸ ஸத்ததி³வஸப்³ப⁴ந்தரே விபாகதா³னே. ஏகவாரம் கஸித்வா நிஸீதி³ சா²தஜ்ஜ²த்தோ ஹுத்வா. ஆக³ச்ச²ந்தீ ஆஹ – ‘‘உஸ்ஸூரே ப⁴த்தம் ஆஹரீயித்தா²’’தி தோ³மனஸ்ஸம் அனுப்பாதே³த்வா யதா² கதபுஞ்ஞம் அனுமோத³தி. விஜ்ஜோதமானம் தி³ஸ்வா, ‘‘கிம் நு கோ² இத³ம்பி தப்பகாரோ, மம சித்தவிகப்பமத்தம், உதா³ஹு ஸுவண்ணமேவா’’தி வீமம்ஸந்தோ யட்டி²யா பஹரித்வா.

வாளயக்க²ஸஞ்சரணத்தா ராஜக³ஹூபசாரஸ்ஸ நக³ரே ஸஹஸ்ஸப⁴ண்டி³கம் சாரேஸும். உப்பன்னராகோ³ சூளாய ட³ம்ஸி. ரஞ்ஞோ ஆசிக்கி²த்வாதி தம் பவத்திம் ரஞ்ஞோ ஆசிக்கி²த்வா. மல்லிகாய வத்து² த⁴ம்மபத³வத்து²ம்ஹி (த⁴. ப. அட்ட². 2.மல்லிகாதே³வீவத்து²) ஆக³தேன நயேன கதே²தப்³ப³ம்.

மரணஸந்திகேபி கதம், பகே³வ ததோ புரேதரம் அதீதத்தபா⁴வேஸு ச கதம். இத⁴ நிப்³ப³த்திதவிபாகோதி வுத்தோ அவஸ்ஸம்பா⁴விபா⁴வதோ. ஸம்பராயவேத³னீயமேவ ப⁴வந்தரே விபாகதா³யகபா⁴வதோ. இத⁴ நிப்³ப³த்திதகு³ணோத்வேவ வுத்தோ, ந இத⁴ நிப்³ப³த்திதவிபாகோதி விமுத்திபா⁴வதோ. பரிபக்கவேத³னீயந்தி வேதி³தப்³ப³ம் ஹேட்டா² வுத்தபரிபக்கவேத³னீயலக்க²ணானதிவத்தனதோ. ஸப்³ப³லஹும் ப²லதா³யிகாதி ஏதேன ப²லுப்பாத³னஸமத்த²தாயோகே³ன கம்மஸ்ஸ பரிபக்கவேத³னீயதாதி த³ஸ்ஸேதி.

சதுப்பஞ்சக்க²ந்த⁴ப²லதாய ஸஞ்ஞாப⁴வூபக³ம் கம்மம் ப³ஹுவேத³னீயந்தி வுத்தம். ஏகக²ந்த⁴ப²லத்தா அஸஞ்ஞாப⁴வூபக³ம் கம்மம் அப்பவேத³னீயம். கேசி பன, ‘‘அரூபாவசரகம்மம் ப³ஹுகாலம் வேதி³தப்³ப³ப²லத்தா ப³ஹுவேத³னீயம், இதரம் அப்பவேத³னீயம். ரூபாரூபாவசரகம்மம் வா ப³ஹுவேத³னீயம், பரித்தகம்மம் அப்பவேத³னீய’’ந்தி வத³ந்தி. ஸவிபாகம் கம்மந்தி பச்சயந்தரஸமவாயே விபாகுப்பாத³னஸமத்த²ம், ந ஆரத்³த⁴விபாகமேவ. அவிபாகம் கம்மந்தி பச்சயவேகல்லேன விபச்சிதும் அஸமத்த²ம் அஹோஸிகம்மாதி³பே⁴த³ம்.

8. தி³ட்ட²த⁴ம்மவேத³னீயாதீ³னந்தி தி³ட்ட²த⁴ம்மவேத³னீயாதீ³னம் த³ஸன்னம் கம்மானம் உபக்கமேன கம்மானம் அஞ்ஞாதா²பா⁴வஸ்ஸ அனாபாத³னீயத்தா யதா²ஸபா⁴வேனேவ கம்மானி திட்ட²ந்தி. தத்த² நிக³ண்டா²னம் உபக்கமோ நிப்பயோஜனோதி ஆஹ ‘‘அப²லோ’’தி. நிக³ண்டா²னம் பத³ஹனஸ்ஸ மிச்சா²வாயாமஸ்ஸ நிப்ப²லபா⁴வப்பவேத³னோ பதா⁴னச்சே²த³கவாதோ³. பரேஹி வுத்தகாரணேஹீதி யேஹி காரணேஹி நிக³ண்டா²னம் வாதே³ஸு தோ³ஸம் த³ஸ்ஸேந்தி. தேஹி பரேஹி வுத்தகாரணேஹி. ந ஹி லக்க²ணயுத்தேன ஹேதுனா வினா பரவாதே³ஸு தோ³ஸம் த³ஸ்ஸேதும் ஸக்கா. தேனாஹ ‘‘ஸகாரணா ஹுத்வா’’தி. நிக³ண்டா²னம் வாதா³ ச அனுவாதா³ சாதி நிக³ண்டே²ஹி வுச்சமானா ஸகஸகஸமயப்பவேதி³கா வாதா³சேவ ஸாவகேஹி வுச்சமானா தேஸம் அனுவாதா³ ச. விஞ்ஞூஹி க³ரஹிதப்³ப³ம் காரணம் ஆக³ச்ச²ந்தீதி, ‘‘அயமேத்த² தோ³ஸோ’’தி தத்த² தத்த² விஞ்ஞூஹி பண்டி³தேஹி க³ரஹாரஹம் காரணம் உபக³ச்ச²ந்தி, பாபுணந்தீதி அத்தோ². தஸ்ஸத்தோ²திஆதீ³ஸு அயம் ஸங்கே²பத்தோ², ‘‘வுத்தனயேன பரேஹி வுத்தேன காரணேன ஸகாரணா ஹுத்வா தோ³ஸத³ஸ்ஸனவஸேன நிக³ண்டா²னம் வாதா³ அனுப்பத்தா, ததோ ஏவ தம் வாத³ம் அப்பஸாத³னீயபா⁴வத³ஸ்ஸனேன ஸோஸேந்தா ஹேதுஸம்பத்திவோஹாரஸுக்க²னேன மிலாபேந்தா து³க்கடகம்மகாரினோதிஆத³யோ த³ஸ கா³ரய்ஹாபதே³ஸா உபக³ச்ச²ந்தீ’’தி.

9. ஸங்க³திபா⁴வஹேதூதி தத்த² தத்த² யதி³ச்சா²ய ஸமுட்டி²தஸங்க³தினிமித்தம். ஸா பன ஸங்க³தி நியதிலக்க²ணாதி ஆஹ ‘‘நியதிபா⁴வகாரணா’’தி. அச்சே²ஜ்ஜஸுத்தாவுதஅபே⁴ஜ்ஜமணி விய ஹி படினியததா நியதிபவத்தீதி. ச²ளபி⁴ஜாதிஹேதூதி கண்ஹாபி⁴ஜாதி நீலாபி⁴ஜாதி லோஹிதாபி⁴ஜாதி ஹலித்³தா³பி⁴ஜாதி ஸுக்காபி⁴ஜாதி பரமஸுக்காபி⁴ஜாதீதி இமாஸு அபி⁴ஜாதீஸு ஜாதினிமித்தம். பாபஸங்க³திகாதி நிஹீனஸங்க³திகா.

10. அனத்³த⁴பூ⁴தந்தி ஏத்த² அதி⁴-ஸத்³தே³ன ஸமானத்தோ² அத்³த⁴-ஸத்³தோ³தி ஆஹ – ‘‘அனத்³த⁴பூ⁴தந்தி அனதி⁴பூ⁴த’’ந்தி. யதா² ஆபாயிகோ அத்தபா⁴வோ மஹதா து³க்கே²ன அபி⁴பு⁴ய்யதி, ந ததா² அயந்தி ஆஹ – ‘‘து³க்கே²ன அனதி⁴பூ⁴தோ நாம மனுஸ்ஸத்தபா⁴வோ வுச்சதீ’’தி. ‘‘அசேலகோ ஹோதீ’’திஆதி³னா (தீ³. நி. 1.394) வுத்தாய நானப்பகாராய து³க்கரகாரிகாய கிலமதே²ன. யதி³ ஏவம் கத²ம் து⁴தங்க³த⁴ராதி ஆஹ ‘‘யே பனா’’திஆதி³. நிய்யானிகஸாஸனஸ்மிஞ்ஹி வீரியந்தி விவட்டஸன்னிஸ்ஸிதம் கத்வா பவத்தியமானம் வீரியம் ஸரீரம் கே²த³ந்தம்பி ஸம்மாவாயாமோ நாம ஹோதி ஞாயாரத்³த⁴பா⁴வதோ.

தே²ரோதி ஏத்த² ஆக³தமஹாரக்கி²தத்தே²ரோ. திஸ்ஸோ ஸம்பத்தியோ மனுஸ்ஸதே³வனிப்³பா³னஸம்பத்தியோ, ஸீலஸமாதி⁴பஞ்ஞாஸம்பத்தியோ வா. கு²ரக்³கே³யேவாதி கு²ரே ஸீஸக்³கே³ ஏவ, கு²ரே ஸீஸக்³க³தோ அபனீதே ஏவாதி அதி⁴ப்பாயோ. அயந்தி, ‘‘இஸ்ஸரகுலே நிப்³ப³த்தோ’’திஆதி³னா வுத்தோ. ந ஸப்³பே³ ஏவ ஸக்காரபுப்³ப³கம் பப்³ப³ஜித்வா அரஹத்தம் பாபுணந்தீதி ஆஹ ‘‘யோ தா³ஸிகுச்சி²ய’’ந்திஆதி³. ரஜதமுத்³தி³கந்தி ரஜதமயம் அங்கு³லிமுத்³தி³கம். கோ³ரகபியங்கு³மத்தேனபீதி கபித்த²ச²ல்லிகங்கு³புப்ப²க³ந்த⁴மத்தேனபி.

த⁴ம்மேன ஞாயேன ஆக³தஸுக²ம் த⁴ம்மஸுக²ந்தி ஆஹ – ‘‘ஸங்க⁴தோ வா…பே… பச்சயஸுக²’’ந்தி. அமுச்சி²தோதி அனஜ்ஜா²பன்னோ. இதா³னி தம் அனஜ்ஜா²பன்னதம் தஸ்ஸ ச ப²லம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘த⁴ம்மிகம் ஹீ’’திஆதி³ வுத்தம். இமஸ்ஸாதி ஸமுத³யஸ்ஸ. ஸோ ஹி பஞ்சக்க²ந்த⁴ஸ்ஸ து³க்க²ஸ்ஸ காரணபூ⁴தத்தா ஆஸன்னோ பச்சக்கோ² கத்வா வுத்தோ. தேனாஹ ‘‘பச்சுப்பன்னான’’ந்திஆதி³. ஸங்கா²ரந்தி யதா²ரத்³தா⁴ய ஸாதிஸயம் கரணதோ ஸங்கா²ரந்தி லத்³த⁴னாமம் ப³லவவீரியம் உஸ்ஸோள்ஹிம். பத³ஹதோதி பயுஞ்ஜந்தஸ்ஸ பவத்தேந்தஸ்ஸ. மக்³கே³ன விராகோ³ ஹோதீதி அரியமக்³கே³ன து³க்க²னிதா³னஸ்ஸ விரஜ்ஜனா ஹோதி. தேனாஹ ‘‘இத³ம் வுத்தம் ஹோதீ’’தி. இமினா ஸுகா²படிபதா³ கி²ப்பாபி⁴ஞ்ஞா கதி²தா அகஸிரேனேவ ஸீக⁴தரம் மக்³க³பஜானதாய போ³தி⁴தத்தா. மஜ்ஜ²த்ததாகாரோதி வீரியூபேக்க²மாஹ. ஸங்கா²ரம் தத்த² பத³ஹதீதி பதா⁴னஸங்கா²ரம் தத்த² து³க்க²னிதா³னஸ்ஸ விரஜ்ஜனனிமித்தம் விரஜ்ஜனத்த²ம் பத³ஹதி. கத²ம்? மக்³க³ப்பதா⁴னேன சதுகிச்சப்பதா⁴னே அரியமக்³கே³ வாயாமேன பத³ஹதி வாயமதி. அஜ்ஜு²பேக்க²தோதி வீரியஸ்ஸ அனச்சாரத்³த⁴னாதிஸிதி²லதாய வீரியஸமதாயோஜனே ப்³யாபாராகரணேன அஜ்ஜு²பேக்க²தோ. தேனாஹ ‘‘உபேக்க²ம் பா⁴வேந்தஸ்ஸா’’தி. உபேக்கா²பா⁴வனா ச நாமேத்த² ததா²பவத்தா அரியமக்³க³பா⁴வனா ஏவாதி ஆஹ – ‘‘மக்³க³பா⁴வனாய பா⁴வேதீ’’தி.

ஏத்த² ச ஏவம் பாளியா பத³யோஜனா வேதி³தப்³பா³, – ‘‘ஸோ ஏவம் பஜானாதி. கத²ம்? ஸங்கா²ரம் மே பத³ஹதோ ஸங்கா²ரபத³ஹனா இமஸ்ஸ து³க்க²னிதா³னஸ்ஸ விராகோ³ ஹோதி, அஜ்ஜு²பேக்க²தோ மே உபேக்க²னா இமஸ்ஸ து³க்க²னிதா³னஸ்ஸ விராகோ³ ஹோதீ’’தி. படிபஜ்ஜமானஸ்ஸ சாயம் புப்³ப³பா⁴க³வீமம்ஸஸ்ஸாதி க³ஹேதப்³ப³ம். தத்த² ஸங்கா²ரப்பதா⁴னாதி ஸம்மஸனபதே³ன ஸுகே²னேவ கி²ப்பதரம் பா⁴வனாஉஸ்ஸுக்காபனவீரியம் த³ஸ்ஸிதந்தி ஸுகா²படிபதா³ கி²ப்பாபி⁴ஞ்ஞா த³ஸ்ஸிதா. அஜ்ஜு²பேக்க²தோதி ஏத்த² கஸ்ஸசி நாதித³ள்ஹம் கத்வா பவத்திதவீரியேனபி து³க்க²னிதா³னஸ்ஸ விராகோ³ ஹோதி விபஸ்ஸனமனுயுஞ்ஜதீதி த³ஸ்ஸிதம். உப⁴யத்தா²பி சதுத்தீ²யேவ படிபதா³ விபா⁴விதாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். இதா³னி, ‘‘யஸ்ஸ ஹி க்²வாஸ்ஸ…பே… உபேக்க²ம் தத்த² பா⁴வேதீ’’தி வாரேஹி தாஸம்யேவ படிபதா³னம் வஸேன தேஸம் புக்³க³லானம் படிபத்தி த³ஸ்ஸிதா. வட்டது³க்க²னிதா³னஸ்ஸ பரிஜிண்ணம் இமேஹி வாரேஹி து³க்க²க்க²யோ விபா⁴விதோ.

11. ப³த்³த⁴சித்தோதி ஸம்ப³த்³த⁴சித்தோ. ப³ஹலச்ச²ந்தோ³தி ப³ஹலதண்ஹாச²ந்தோ³. அதிசரித்வாதி அதிக்கமித்வா. நடஸத்த²விதி⁴னா நச்சனகா நடா, நச்சகா இதரே. ஸோமனஸ்ஸம் உப்பஜ்ஜதி, ‘‘ஈதி³ஸம் நாம இத்தி²ம் பரிச்சஜி’’ந்தி. சி²ஜ்ஜாதி த்³விதா⁴ ஹோது. பி⁴ஜ்ஜாதி பி⁴ஜ்ஜது. ‘‘சி²ஜ்ஜ வா பி⁴ஜ்ஜவா’’தி பத³த்³வயேனபி வினாஸமேவ வத³தி. ஞத்வாதி புப்³ப³பா⁴க³ஞாணேன ஜானித்வா. தது³ப⁴யந்தி ஸங்கா²ரபத³ஹனஉபேக்கா²பா⁴வனம்.

12. பேஸேந்தஸ்ஸாதி வாயமந்தஸ்ஸ. தம் ஸந்தா⁴யாதி து³க்கா²ய படிபதா³ய நிய்யானதம் ஸந்தா⁴ய.

உஸுகாரோ விய யோகீ³ தேஜனஸ்ஸ விய சித்தஸ்ஸ உஜுகரணதோ. கோ³முத்தவங்கம், சந்த³லேகா²குடிலம், நங்க³லகோடிஜிம்ஹம் சித்தம். அலாதா விய வீரியம் ஆதாபன-பரிதாபனதோ. கஞ்சிகதேலம் விய ஸத்³தா⁴ ஸினேஹனதோ. நமனத³ண்ட³கோ விய லோகுத்தரமக்³கோ³ நிப்³பா³னாரம்மணே சித்தஸ்ஸ நாமனதோ. லோகுத்தரமக்³கே³ன சித்தஸ்ஸ உஜுகரணம் பா⁴வனாபி⁴ஸமயதோ த³ட்ட²ப்³ப³ம். அந்தத்³வயவஜ்ஜிதா மஜ்ஜி²மா படிபத்தீதி கத்வா கிலேஸக³ணவிஜ்ஜ²னம் பஹானாபி⁴ஸமயோ. இதரா பன படிபதா³ த³ந்தா⁴பி⁴ஞ்ஞாதி இமேஸம் த்³வின்னம் பி⁴க்கூ²னம் இமாஸு த்³வீஸு யதா²வுத்தாஸு கி²ப்பாபி⁴ஞ்ஞாஸு கதி²தாஸு, இதராபி கதி²தாவ ஹோந்தி லக்க²ணஹாரனயேன படிபதா³ஸாமஞ்ஞதோ. ஸஹாக³மனீயாபி வா படிபதா³ கதி²தாவ, ‘‘ந ஹேவ அனத்³த⁴பூ⁴தம் அத்தா²ன’’ந்திஆதி³னா புப்³ப³பா⁴க³படிபதா³ய கதி²தத்தா. ‘‘ஆக³மனீயபடிபதா³ பன ந கதி²தா’’தி இத³ம் ஸவிஸேஸம் அஜ்ஜு²பேக்க²ஸ்ஸ அகதி²ததம் ஸந்தா⁴ய வுத்தந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். நிக்க²மனதே³ஸனந்தி நிக்க²மனுபாயம் தே³ஸனம். ஸேஸம் ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ.

தே³வத³ஹஸுத்தவண்ணனாய லீனத்த²ப்பகாஸனா ஸமத்தா.

2. பஞ்சத்தயஸுத்தவண்ணனா

21. ஏகேதி ஏத்த² ஏக-ஸத்³தோ³ அஞ்ஞத்தோ², ந க³ணனாதி³அத்தோ²தி தம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘ஏகச்சே’’தி ஆஹ. யம் பன பாளியம் ‘‘ஸந்தீ’’தி வுத்தம். தேன தேஸம் தி³ட்டி²க³திகானம் விஜ்ஜமானதாய அவிச்சி²ன்னதா; ததோ ச நேஸம் மிச்சா²க³ஹணதோ ஸிதி²லகரணவிவேசனேஹி அத்தனோ தே³ஸனாய கிச்சகாரிதா அவிதத²தா ச தீ³பிதா ஹோதி. பரமத்த²ஸமணப்³ராஹ்மணேஸு அபரந்தகப்பிகதாய லேஸோபி நத்தீ²தி ஆஹ ‘‘பரிப்³ப³ஜுபக³தபா⁴வேனா’’திஆதி³. ஸஸ்ஸதாதி³வஸேன அபரந்தம் கப்பேந்தீதி அபரந்தகப்பினோ, தே ஏவ அபரந்தகப்பிகா. யஸ்மா தேஹி அபரந்தம் புரிமதரஸித்³தே⁴ஹி தண்ஹாதி³ட்டி²கப்பேஹி கப்பேத்வா ஆஸேவனப³லவதாய ச விகப்பேத்வா அபரபா⁴க³ஸித்³தே⁴ஹி அபி⁴னிவேஸபூ⁴தேஹி தண்ஹாதி³ட்டி²க்³கா³ஹேஹி க³ண்ஹந்தி அபி⁴னிவிஸந்தி பராமஸந்தி; தஸ்மா வுத்தம் – ‘‘அபரந்தம் கப்பேத்வா விகப்பேத்வா க³ண்ஹந்தீ’’தி. தண்ஹுபாதா³னவஸேன கப்பனக³ஹணானி வேதி³தப்³பா³னி. தண்ஹாபச்சயா ஹி உபாதா³னம். வுத்தம்பி சேதம் மஹானித்³தே³ஸே உத்³தா³னதோ ஸங்கே²பதோ. தண்ஹாதி³ட்டி²வஸேனாதி தண்ஹாய தி³ட்டி²யா ச வஸேன. தி³ட்டியா வா உபனிஸ்ஸயபூ⁴தாய ஸஹஜாதாய அபி⁴னந்த³னகாய ச தண்ஹாய ஸஸ்ஸதாதி³ஆகாரேன அபி⁴னிவிஸந்தஸ்ஸ மிச்சா²கா³ஹஸ்ஸ ச வஸேன. அனாக³தத⁴ம்மவிஸயாய அதி⁴ப்பேதத்தா அனாக³தகாலவாசகோ இத⁴ அபர-ஸத்³தோ³. ரூபாதி³க²ந்த⁴வினிமுத்தஸ்ஸ கப்பனவத்து²னோ அபா⁴வா அந்த-ஸத்³தோ³ பா⁴க³வாசகோதி ஆஹ – ‘‘அனாக³தம் க²ந்த⁴கோட்டா²ஸ’’ந்தி. கப்பேத்வாதி ச தஸ்மிம் அபரந்தே தண்ஹாய நாபி⁴னிவேஸானம் ஸமத்தனம் பரினிட்டா²பனமாஹ. டி²தாதி தஸ்ஸா லத்³தி⁴யா அவிஜஹனம்.

அனுக³தாதி ஆரம்மணகரணவஸேன அனு அனு க³தா அபரந்தே பவத்தா. ஆரப்³பா⁴தி ஆலம்பி³த்வா. விஸயோ ஹி தஸ்ஸா தி³ட்டி²யா அபரந்தோ. விஸயபா⁴வதோ ஏவ ஹி ஸோ தஸ்ஸா ஆக³மனட்டா²னம் ஆரம்மணபச்சயோ சாதி வுத்தம் ‘‘ஆக³ம்ம படிச்சா’’தி. அதி⁴வசனபதா³னீதி பஞ்ஞத்திபதா³னி, தா³ஸாதீ³ஸு ஸிரிவட்³ட⁴காதி³ஸத்³தோ³ விய வசனமத்தமேவ அதி⁴காரம் கத்வா பவத்தியா அதி⁴வசனம் பஞ்ஞத்தி. அத² வா அதி⁴-ஸத்³தோ³ உபரிபா⁴வே, வுச்சதீதி வசனம், உபரி வசனம் அதி⁴வசனம், உபாதா³னபூ⁴தரூபாதீ³னம் உபரி பஞ்ஞாபியமானா உபாதா³பஞ்ஞத்தீதி அத்தோ², தஸ்மா பஞ்ஞத்திதீ³பகபதா³னீதி அத்தோ². பஞ்ஞத்திமத்தஞ்ஹேதம் வுச்சதி, யதி³த³ம், ‘‘அத்தா லோகோ’’தி ச, ந ரூபவேத³னாத³யோ விய பரமத்தோ². அதி⁴கவுத்திதாய வா அதி⁴முத்தியோதி தி³ட்டி²யோ வுச்சந்தி. அதி⁴கஞ்ஹி ஸபா⁴வத⁴ம்மேஸு ஸஸ்ஸதாதி³ம் பகதிஆதி³ம் த்³ரப்³யாதி³ம் ஜீவாதி³ம் காயாதி³ஞ்ச அபூ⁴தமத்த²ம் அஜ்ஜா²ரோபேத்வா தி³ட்டி²யோ பவத்தந்தீதி. அபி⁴வத³ந்தீதி, ‘‘இத³மேவ ஸச்சம் மோக⁴மஞ்ஞ’’ந்தி அபி⁴னிவிஸித்வா வத³ந்தி, ‘‘அயம் த⁴ம்மோ, நாயம் த⁴ம்மோ’’திஆதி³னா விவத³ந்தி. அபி⁴வத³னகிரியாய அஜ்ஜாபி அவிச்சே²த³பா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம் வத்தமானகாலவசனம்.

ஸஞ்ஞா ஏதஸ்ஸ அத்தீ²தி ஸஞ்ஞீதி ஆஹ ‘‘ஸஞ்ஞாஸமங்கீ³’’தி. நத்தி² ஏதஸ்ஸ ரோகோ³ ப⁴ங்கோ³தி அரோகோ³தி அரோக³ஸத்³த³ஸ்ஸ நிச்சபரியாயதா வேதி³தப்³பா³. ரோக³ரஹிததாஸீஸேன வா நிப்³பி³காரதாய நிச்சதம் படிஜானாதி தி³ட்டி²க³திகோதி ஆஹ ‘‘அரோகோ³தி நிச்சோ’’தி. இமினாதி, ‘‘ஸஞ்ஞீ அத்தா அரோகோ³ பரம் மரணா’’தி இமினா வசனேன. ஸோளஸ ஸஞ்ஞீவாதா³தி – ரூபீசதுக்கம், அரூபீசதுக்கம், அந்தவாசதுக்கம், ஏகந்தஸுகீ²சதுக்கந்தி – இமேஸம் சதுன்னம் சதுக்கானம் வஸேன ஸோளஸ ஸஞ்ஞீவாதா³ கதி²தா. இமேஸுயேவ புரிமானம் த்³வின்னம் சதுக்கானம் வஸேன அட்ட² ஸஞ்ஞீவாதா³ அட்ட² ச நேவஸஞ்ஞீனாஸஞ்ஞீவாதா³ வேதி³தப்³பா³. ஸத்த உச்சே²த³வாதா³தி மனுஸ்ஸத்தபா⁴வே காமாவசரதே³வத்தபா⁴வே ரூபாவசரதே³வத்தபா⁴வே சதுப்³பி³தா⁴ருப்பத்தபா⁴வே சவித்வா ஸத்தஸ்ஸ உச்சே²த³பஞ்ஞாபனவஸேன ஸத்த உச்சே²த³வாதா³ கதி²தா. அஸதோ வினாஸாஸம்ப⁴வதோ அத்தி²பா⁴வனிப³ந்த⁴னோ உச்சே²த³வாதோ³தி வுத்தம் ‘‘ஸதோதி விஜ்ஜமானஸ்ஸா’’தி. யாவாயம் அத்தா ந உச்சி²ஜ்ஜதி, தாவ விஜ்ஜதி ஏவாதி க³ஹணதோ நிருத³யவினாஸோ இத⁴ உச்சே²தோ³தி அதி⁴ப்பேதோதி ஆஹ ‘‘உபச்சே²த³’’ந்தி. விஸேஸேன நாஸோ வினாஸோ, அபா⁴வோ, ஸோ பன மம்ஸசக்கு²-பஞ்ஞாசக்கு²-த³ஸ்ஸனபதா²திக்கமோவாதி ஆஹ ‘‘அத³ஸ்ஸன’’ந்தி. அத³ஸ்ஸனே ஹி நாஸ-ஸத்³தோ³ லோகே நிருள்ஹோ. ப⁴வவிக³மந்தி ஸபா⁴வாபக³மனம் யோ ஹி நிருத³யவினாஸவஸேன உச்சி²ஜ்ஜதி, ந ஸோ அத்தனோ ஸபா⁴வேனேவ திட்ட²தி.

பஞ்ச தி³ட்ட²த⁴ம்மனிப்³பா³னவாதா³தி பஞ்சகாமகு³ணஸுக²மனுபோ⁴க³வஸேன சதுப்³பி³த⁴ரூபஜ்ஜா²னஸுக²பரிபோ⁴க³வஸேன ச தி³ட்ட²த⁴ம்மே நிப்³பா³னப்பத்திபஞ்ஞாபனவாதா³. தி³ட்ட²த⁴ம்மோதி த³ஸ்ஸனபூ⁴தேன ஞாணேன உபலத்³த⁴த⁴ம்மோ. தத்த² யோ அனிந்த்³ரியவிஸயோ, ஸோபி ஸுபாகடபா⁴வேன இந்த்³ரியவிஸயோ விய ஹோதீதி ஆஹ – ‘‘தி³ட்ட²த⁴ம்மோதி பச்சக்க²த⁴ம்மோ வுச்சதீ’’தி. தேனேவ ச, ‘‘தத்த² தத்த² படிலத்³த⁴அத்தபா⁴வஸ்ஸேதம் அதி⁴வசன’’ந்தி வுத்தம். ஸஞ்ஞீதி ஆதி³வஸேன தீஹாகாரேஹி ஸந்தந்தி ஸஞ்ஞீ அஸஞ்ஞீ நேவஸஞ்ஞீனாஸஞ்ஞீதி இமேஹி ஆகாரேஹி விஜ்ஜமானம், ஸதா³ உபலப்³ப⁴மானம் ஸஸ்ஸதந்தி அத்தோ². ஸஞ்ஞீ அத்தாதிஆதீ³னி தீணி த³ஸ்ஸனானி. ஸந்தஅத்த²வஸேன ஏகந்தி ஸஸ்ஸதஸ்ஸ அத்தனோ வஸேன ஏகம் த³ஸ்ஸனம். இதரானி த்³வேதி உச்சே²த³வாத³-தி³ட்ட²த⁴ம்மனிப்³பா³னவாத³ஸஞ்ஞிதானி த்³வே த³ஸ்ஸனானி. தீணி ஹுத்வா பஞ்ச ஹோந்தீதி இத³ம், ‘‘ஸந்தஅத்த²வஸேன ஏக’’ந்தி ஸங்க³ஹவஸேன வுத்தஸ்ஸ ஸஞ்ஞீதி ஆதி³விபா⁴க³வஸேன வுத்தத்தா ஸுவிஞ்ஞேய்யந்தி அட்ட²கதா²யம் ந உத்³த⁴டம்.

22. ரூபீம் வாதி ஏத்த² (தீ³. நி. டீ. 1.76-77) யதி³ ரூபம் அஸ்ஸ அத்தீ²தி ரூபீதி அயமத்தோ² அதி⁴ப்பேதோ. ஏவம் ஸதி ரூபவினிமுத்தேன அத்தனா ப⁴விதப்³ப³ம் ஸஞ்ஞாய விய ரூபஸ்ஸபி அத்தனியத்தா. ந ஹி ஸஞ்ஞீ அத்தாதி ஏத்த² ஸஞ்ஞா அத்தா. ததா² ஹி வுத்தம் ஸுமங்க³லவிலாஸினியம் (தீ³. நி. அட்ட². 1.76-77) ‘‘தத்த² பவத்தஸஞ்ஞஞ்சஸ்ஸ ஸஞ்ஞாதி க³ஹேத்வாதி வுத்த’’ந்தி. ஏவம் ஸந்தே, ‘‘கஸிணரூபம் அத்தாதி க³ண்ஹாதீ’’தி இத³ம் கத²ந்தி? ந கோ² பனேதம் ஏவம் த³ட்ட²ப்³ப³ம் – ‘‘ரூபம் அஸ்ஸ அத்தீ²தி ரூபீ’’தி, அத² கோ² ‘‘ருப்பனஸீலோ ரூபீ’’தி. ருப்பனஞ்சேத்த² ரூபஸரிக்க²தாய கஸிணரூபஸ்ஸ வட்³டி⁴தாவட்³டி⁴தகாலவஸேன விஸேஸாபத்தி, ஸா ச நத்தீ²தி ந ஸக்கா வத்தும் பரித்தவிபுலதாதி³விஸேஸஸப்³பா⁴வதோ. யதி³ ஏவம் இமஸ்ஸ வாத³ஸ்ஸ ஸஸ்ஸததி³ட்டி²ஸங்க³ஹோ ந யுஜ்ஜதீதி? நோ ந யுஜ்ஜதி காயபே⁴த³தோ உத்³த⁴ம் அத்தனோ நிப்³பி³காரதாய தேன அதி⁴ப்பேதத்தா. ததா² ஹி வுத்தம் ‘‘அரோகோ³ பரம் மரணா’’தி. அத² வா ‘‘ரூபம் அஸ்ஸ அத்தீ²தி ரூபீ’’தி வுச்சமானேபி ந தோ³ஸோ. கப்பனாஸித்³தே⁴னபி ஹி பே⁴தே³ன ஸாமினித்³தே³ஸத³ஸ்ஸனதோ யதா² ‘‘ஸிலாபுத்தகஸ்ஸ ஸரீர’’ந்தி. ருப்பனம் வா ருப்பனஸபா⁴வோ ரூபம், தம் ஏதஸ்ஸ அத்தீ²தி ரூபீ, அத்தா ‘‘ரூபினோ த⁴ம்மா’’திஆதீ³ஸு (த⁴. ஸ. 11 து³கமாதிகா) விய. ஏவஞ்ச கத்வா ரூபஸபா⁴வத்தா அத்தனோ ‘‘ரூபம் அத்தா’’தி வசனம் ஞாயாக³தமேவாதி ‘‘கஸிணரூபம் அத்தாதி க³ண்ஹாதீ’’தி வுத்தம். அரூபிந்தி ஏத்தாபி வுத்தனயானுஸாரேன யதா²ரஹம் அத்தோ² வத்தப்³போ³. ஸந்தஸுகு²மம் முஞ்சித்வா தப்³பி³பரீதஸ்ஸ க³ஹணே காரணம் நத்தீ²தி லாபீ⁴, ‘‘கஸிணரூபம் அத்தா’’தி க³ண்ஹாதீதி லாபி⁴தக்கினோ ட²பேத்வா, ஸேஸதக்கீ லாபி⁴க்³க³ஹணேனேவ க³ஹிதா. அனுஸ்ஸுதிதக்கிகோபி ஸுத்³த⁴தக்கிகோபி வா நிரங்குஸத்தா தக்கனஸ்ஸ கஸிணரூபம்பி அத்தாதி கதா³சிபி க³ண்ஹேய்யாதி வுத்தம் – ‘‘உபோ⁴பி ரூபானி க³ண்ஹாதியேவா’’தி. ஸுத்³த⁴தக்கிகஸ்ஸ உப⁴யக்³க³ஹணம் ந கதம், தஸ்மா ஸாஸங்கவசனம்.

கஸிணுக்³கா⁴டிமாகாஸ-பட²மாருப்பவிஞ்ஞாண-நத்தி²பா⁴வஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனானி அரூபஸமாபத்தினிமித்தம். ட²பேத்வா ஸஞ்ஞாக்க²ந்த⁴ந்தி இத³ம் ஸஞ்ஞாய அத்தனியதம் ஹத³யே கத்வா வுத்தம். ‘‘ரூபிம் வா’’தி ஏத்த² வுத்தனயேன பன அத்தே² வுச்சமானே ஸஞ்ஞாக்க²ந்த⁴ம் ப³ஹித்³தா⁴ அகத்வா ‘‘அரூபத⁴ம்மே’’இச்சேவ வத்தப்³ப³ம் ஸியா. மிஸ்ஸகக்³கா³ஹவஸேனாதி ரூபாரூபஸமாபத்தீனம் நிமித்தானி ஏகஜ்ஜ²ம் கத்வா, ‘‘ஏகோ அத்தா’’தி, தத்த² பவத்தஸஞ்ஞஞ்சஸ்ஸ, ‘‘ஸஞ்ஞா’’தி க³ஹணவஸேன. அயஞ்ஹி தி³ட்டி²க³திகோ ரூபாரூபஸமாபத்திலாபி⁴தாய தம்னிமித்தம் ரூபபா⁴வேன அரூபபா⁴வேன ச க³ஹேத்வா உபதிட்ட²தி, தஸ்மா, ‘‘ரூபீ அரூபீ சா’’தி அபி⁴னிவேஸம் ஜனேதி அஜ்ஜ²த்தவாதி³னோ விய தக்கமத்தேனேவ வா ரூபாரூபத⁴ம்மே மிஸ்ஸகவஸேன க³ஹேத்வா, ‘‘ரூபீ ச அரூபீச அத்தா ஹோதீ’’தி. தக்ககா³ஹேனேவாதி ஸங்கா²ராவஸேஸஸுகு²மபா⁴வப்பத்தத⁴ம்மா விய ச அச்சந்தஸுகு²மபா⁴வபத்தியா ஸகிச்சஸாத⁴னாஸமத்த²தாய த²ம்ப⁴குட்டஹத்த²பாதா³னம் ஸங்கா⁴தோ விய நேவ ரூபீ, ரூபஸபா⁴வானதிவத்தனதோ ந அரூபீதி ஏவம் பவத்ததக்ககா³ஹேன. லாபி⁴வஸேனபி வா அந்தானந்திகசதுத்த²வாதே³ வக்க²மானனயேன அஞ்ஞமஞ்ஞபடிபக்க²வஸேன அத்தோ² வேதி³தப்³போ³. கேவலம் பன தத்த² தே³ஸகாலபே⁴த³வஸேன ததியசதுத்த²வாதா³ இச்சி²தா; இத⁴ காலவத்து² பே⁴த³வஸேனாதி அயமேவ விஸேஸோ. காலபே⁴த³வஸேன சேத்த² ததியவாத³ஸ்ஸ பவத்தி ரூபாரூபனிமித்தானம் ஸஹ அனுபட்டா²னதோ; சதுத்த²வாத³ஸ்ஸ பன வத்து²பே⁴த³வஸேன பவத்தி ரூபாரூபத⁴ம்மானம் ஸமூஹதோ, ‘‘ஏகோ அத்தா’’தி தக்கவஸேனாதி தத்த² வக்க²மானனயானுஸாரேன வேதி³தப்³ப³ம்.

யதி³பி அட்ட²ஸமாபத்திலாபி⁴னோ தி³ட்டி²க³திகஸ்ஸ வஸேன ஸமாபத்திபே⁴தே³ன ஸஞ்ஞானானத்தஸம்ப⁴வதோ து³தியதி³ட்டி²பி ஸமாபன்னகவஸேன லப்³ப⁴தி; ததா²பி ஸமாபத்தியம் ஏகரூபேனேவ ஸஞ்ஞாய உபட்டா²னதோ, ‘‘பட²மதி³ட்டி² ஸமாபன்னகவாரேன கதி²தா’’தி ஆஹ. தேனேவேத்த² ஸமாபன்னகக்³க³ஹணம் கதம். ஏகஸமாபத்திலாபி⁴னோ ஏவ வா வஸேன அத்தோ² வேதி³தப்³போ³. ஸமாபத்தி பே⁴தே³ன ஸஞ்ஞாபே⁴த³ஸம்ப⁴வேபி ப³ஹித்³தா⁴ புது²த்தாரம்மணே ஸஞ்ஞானானத்தேன ஓளாரிகேன நானத்தஸஞ்ஞீதி, ‘‘து³தியதி³ட்டி² அஸமாபன்னகவாரேனா’’தி ஆஹ. அவட்³டி⁴தகஸிணவஸேன பரித்தஸஞ்ஞிதம், வட்³டி⁴தகஸிணவஸேன அப்பமாணஸஞ்ஞிதம் த³ஸ்ஸேதும், ‘‘ததியதி³ட்டி² ஸுப்பமத்தேன வா ஸராவமத்தேன வா’’திஆதி³ வுத்தம். ‘‘அங்கு³ட்ட²ப்பமாணோ வா அத்தா யவப்பமாணோ, அணுமத்தோ வா அத்தா’’திஆதி³த³ஸ்ஸனவஸேன (உதா³. அட்ட². 54; தீ³. நி. டீ. 1.76-77) பரித்தோ ஸஞ்ஞீதி பரித்தஸஞ்ஞீ. கபிலகணாதா³த³யோ (விப⁴. அனுடீ. 189) விய அத்தனோ ஸப்³ப³க³தபா⁴வபடிஜானனவஸேன அப்பமாணோ ஸஞ்ஞீதி அப்பமாணஸஞ்ஞீதி ஏவம்பேத்த² அத்தோ² த³ட்ட²ப்³போ³.

ஏதந்தி, ‘‘ரூபிம் வா’’திஆதி³னா யதா²வுத்தஅத்தவாத³ம். ஏகேஸந்தி ஏகச்சானம். உபாதிவத்ததந்தி அதிக்கமந்தானம். நித்³தா⁴ரணே சேதம் ஸாமிவசனம். விஞ்ஞாணகஸிணமேகே அபி⁴வத³ந்தீதி யோஜனா. தேனாஹ – ‘‘ஸஞ்ஞம்…பே… அபி⁴வத³ந்தீ’’தி. தத்த² ‘‘ஸஞ்ஞம் ட²பேத்வா ஸேஸானி தீணீ’’தி இத³ம் ஸஞ்ஞாய சதுக்கம்பி பரிபுண்ணமேவ க³ஹேத்வா, அபரே அட்ட²கந்தி வத³ந்தி. தது³ப⁴யந்தி தம் ஸஞ்ஞாஅட்ட²கந்தி வுத்தம் உப⁴யம். பரதோ ஆவி ப⁴விஸ்ஸதீதி, ‘‘சதஸ்ஸோ ரூபஸஞ்ஞீ’’திஆதி³னா உபரி பகாஸேஸ்ஸதி. வக்க²தி ஹி – ‘‘கோட்டா²ஸதோ அட்ட², அத்த²தோ பன ஸத்த ஸஞ்ஞா ஹோந்தீ’’தி (ம. நி. அட்ட². 3.22). ஏத்தா²தி, ‘‘ஏதம் வா பனா’’தி ஏதஸ்மிம் வாக்யே. ஸமதிக்கமிதும் ஸக்கோந்தி தத்த² ஆதீ³னவத³ஸ்ஸனேன தது³த்³த⁴ம் ஆனிஸம்ஸத³ஸ்ஸனேன ச ப்³ரூஹிதஸத்³தா⁴தி³ கு³ணத்தா, விபரியாயேன அஸக்குணனம் வேதி³தப்³ப³ம். யே ஸக்கோந்தி, தேவ க³ஹிதா தேஸம்யேவ வஸேன வக்க²மானஸ்ஸ விஸேஸஸ்ஸ வத்தும் ஸக்குணேய்யத்தா. ஸக்கோந்தானஞ்ச நேஸம் உபாதிவத்தனம் அத்தனோ ஞாணப³லானுரூபந்தி இமமத்த²ம் உபமாய த³ஸ்ஸேதும், ‘‘தேஸம் பனா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² அப்பமாணந்தி அப்பமாணாரம்மணோ, அப்பமாணாரம்மணதா சஸ்ஸ ஆக³மனவஸேன வேதி³தப்³பா³ அனந்தாரம்மணதோ வா. ந ஹி ஆரம்மணே அனந்தந்தி பரமானந்தஸ்ஸ பமாணம் வா க³ண்ஹாதி. ஸுக²து³க்கே²ஹி அனிஞ்ஜனதோ ரூபவிராக³பா⁴வனாவிஸேஸதாய ச ஆனேஞ்ஜம் பத்வா திட்ட²தி, அயம் நோ அத்தாதி அபி⁴வத³ந்தா திட்ட²ந்தி. விஞ்ஞாணகஸிணமேகேதி விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம் ஏகே தி³ட்டி²க³திகா அத்தாதி வத³ந்தி. தேனாஹ – ‘‘விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம் தாவ த³ஸ்ஸேது’’ந்தி. தஸ்ஸ பன ஆரம்மணபூ⁴தம் கஸிணுக்³கா⁴டிமாகாஸே பவத்தவிஞ்ஞாணந்தி அபரே. தஞ்ஹி கஸிணம் மனஸிகாரவஸேன, ‘‘விஞ்ஞாணகஸிண’’ந்தி, விஞ்ஞாணஞ்ச தம் ஆரம்மணட்டே²ன ஆயதனஞ்சாதி, ‘‘விஞ்ஞாணஞ்சாயதன’’ந்தி ச வுச்சதி. ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனமேகேதி ஏத்தா²பி ஏஸேவ நயோ.

தயித³ந்தி ய-காரோ பத³ஸந்தி⁴கரோதி ஆஹ ‘‘தம் இத³’’ந்தி. தி³ட்டி²க³தந்தி யதா² வுத்தம் ‘‘ஸஞ்ஞீ அத்தா’’தி ஏவம் வுத்தம் தி³ட்டி²ம். தி³ட்டி²யேவ ஹி தி³ட்டி²க³தம் ‘‘முத்தக³தம் (ம. நி. 2.119; அ. நி. 9.11), ஸங்கா²ரக³த’’ந்திஆதீ³ஸு (மஹானி. 41) விய. க³ந்தப்³பா³பா⁴வதோ வா தி³ட்டி²யா க³தமத்தம் தி³ட்டி²க³தம், தி³ட்டி²யா க³ஹணமத்தந்தி அத்தோ². தி³ட்டி²பகாரோ வா தி³ட்டி²க³தம். லோகியா ஹி வித⁴யுத்தக³தபகாரஸத்³தே³ ஸமானத்தே² இச்ச²ந்தி. தி³ட்டி²பச்சயோ தி³ட்டி²காரணம், அவிஜ்ஜாதி³ தி³ட்டி²ட்டா²னந்தி அத்தோ². தத்த² அவிஜ்ஜாபி ஹி தி³ட்டி²ட்டா²னம் உபனிஸ்ஸயாதி³பா⁴வதோ. யதா²ஹ – ‘‘அஸ்ஸுதவா, பி⁴க்க²வே, புது²ஜ்ஜனோ அரியானம் அத³ஸ்ஸாவீ அரியத⁴ம்மஸ்ஸ அகோவிதோ³’’திஆதி³ (த⁴. ஸ. 1007). ப²ஸ்ஸோபி தி³ட்டி²ட்டா²னம். யதா²ஹ ‘‘தத³பி ப²ஸ்ஸபச்சயா’’தி (தீ³. நி. 1.118-124). ஸஞ்ஞாபி தி³ட்டி²ட்டா²னம். யதா²ஹ ‘‘ஸஞ்ஞானிதா³னா ஹி பபஞ்சஸங்கா²’’தி (ஸு. நி. 880; மஹானி. 109). விதக்கோபி தி³ட்டி²ட்டா²னம். யதா²ஹ – ‘‘தக்கஞ்ச தி³ட்டீ²ஸு பகப்பயித்வா, ஸச்சம் முஸாதி த்³வயத⁴ம்மமாஹூ’’தி (ஸு. நி. 892; மஹானி. 121). அயோனிஸோமனஸிகாரோபி தி³ட்டி²ட்டா²னம். யதா²ஹ – ‘‘தஸ்ஸேவம் மனஸிகரோதோ ச²ன்னம் தி³ட்டீ²னம் அஞ்ஞதரா தி³ட்டி² உப்பஜ்ஜதி, அத்தி² மே அத்தாதி தஸ்ஸ ஸச்சதோ தே²ததோ தி³ட்டி² உப்பஜ்ஜதீ’’தி (ம. நி. 1.19). தி³ட்டா²ரம்மணந்தி தி³ட்டி²ஆரம்மணபூ⁴தம் உபாதா³னக்க²ந்த⁴பஞ்சகம். தேனாஹ – ‘‘ரூபம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதீ’’திஆதி³ (படி. ம. 1.130). ரூபவேத³னாதி³வினிமுத்தஸ்ஸ தி³ட்டி²யா ஆரம்மணஸ்ஸ அபா⁴வதோ அனாதி³யித்வா இத³மேவ த³ஸ்ஸேதி – ‘‘இமினா பச்சயேன இத³ம் நாம த³ஸ்ஸனம் க³ஹித’’ந்தி. இமினா பச்சயேனாதி வா ஏத்த² பச்சயக்³க³ஹணேன ஆரம்மணம்பி க³ஹிதமேவாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

ததே³வாதி தி³ட்டி²க³தஞ்சேவ தி³ட்டி²பச்சயஞ்ச. ரூபஸஞ்ஞானந்தி ஏத்த² இதி-ஸத்³தோ³ ஆதி³அத்தோ². ஏவம்-ஸத்³தோ³ பகாரத்தோ², ‘‘யதி³ ரூபஸஞ்ஞான’’ந்திஆதி³னா பகாரேன வுத்தஸஞ்ஞானந்தி அத்தோ². நிருபக்கிலேஸா நீவரணாதி³ உபக்கிலேஸவிமுத்திதோ. உத்தமா பணீதபா⁴வப்பத்திதோ, ததோ ஏவ ஸேட்டா², ஸேட்ட²த்தா ஏவ உத்தரிதராபா⁴வதோ அனுத்தரியா. அக்கா²யதீதி உபட்டா²தி. ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனஸஞ்ஞாய விஸும் வுச்சமானத்தா சதுத்தா²ருப்பஸஞ்ஞாய ச இமஸ்மிம் ஸஞ்ஞீவாதே³ அனோதரணதோ, ‘‘யதி³ ஆருப்பஸஞ்ஞானந்தி இமினா ஆகாஸானஞ்சாயதன-விஞ்ஞாணஞ்சாயதனஸஞ்ஞா’’இச்சேவ வுத்தம். இதரேஹி பன த்³வீஹீதி, ‘‘யதி³ ஏகத்தஸஞ்ஞானம், யதி³ நானத்தஸஞ்ஞான’’ந்தி இமேஹி த்³வீஹி பதே³ஹி. ஸமாபன்னகவாரோ ச ததா² இத⁴ கதி²தோதி அதி⁴ப்பாயோ. கோட்டா²ஸதோ அட்ட² ஸஞ்ஞா சதுக்கத்³வயஸங்க³ஹதோ. ஏகத்தஸஞ்ஞீபத³ம் ட²பேத்வா அத்த²தோ பன ஸத்த ஸஞ்ஞா ஹோந்தி அக்³க³ஹிதக்³க³ஹணேனாதி அதி⁴ப்பாயோ. தேனாஹ – ‘‘ஸமாபன்னக…பே… ஸங்க³ஹிதோயேவா’’தி.

ஸஞ்ஞாக³தந்தி ஸஞ்ஞாவஸேன க³தம், ஸஞ்ஞாஸங்க³ஹம் க³தம் வா. தஸ்ஸ பன அதி³ட்டி²க³தஸ்ஸபி உபலப்³ப⁴மானத்தா, ‘‘ஸத்³தி⁴ம் தி³ட்டி²க³தேனா’’தி வுத்தம். பச்சயேஹி ஸமாக³ந்த்வா கதந்தி ஸஹ காரணபூ⁴தேஹி பச்சயேஹி தேனேவ ஸஹ காரணபா⁴வேன ஸமாக³ந்த்வா நிப்³ப³த்திதம்; படிச்சஸமுப்பன்னந்தி அத்தோ². ஸங்க²தத்தா ஓளாரிகம் உப்பாத³வயஞ்ஞத²த்தஸப்³பா⁴வதோ. யஸ்ஸ ஹி உப்பாதோ³ பஞ்ஞாயதி, வயோ பஞ்ஞாயதி, டி²தஸ்ஸ அஞ்ஞத²த்தம் பஞ்ஞாயதி, தம் க²ணே க²ணே பி⁴ஜ்ஜனஸபா⁴வதோ பஸ்ஸந்தஸ்ஸ பாகடபூ⁴தவிகாரம் ஓளாரிகம் ஸியா. ந சேத்த² மக்³க³ப²லத⁴ம்மா நித³ஸ்ஸேதப்³பா³ தேஸம் ததா² அனனுபஸ்ஸிதப்³ப³தோ; தேஸம்பி ஸங்க²தபா⁴வேன இதரேஹி ஸமானயோக³க்க²மதாய து³ன்னிவாரயபா⁴வதோ. ததா² ஹி ‘‘அஸேஸவிராக³னிரோதா⁴’’தி (உதா³. 3) வசனதோ மக்³க³ஸ்ஸபி நிஸ்ஸரணபா⁴வேன ‘‘அத்தி² கோ² பன ஸங்கா²ரானம் நிரோதோ⁴’’தி நிப்³பா³னமேவேத்த² படியோக³பா⁴வேன உத்³த⁴டம் ‘‘நிருஜ்ஜ²ந்தி ஏத்தா²’’தி கத்வா. நிரோத⁴ஸங்கா²தம் நிப்³பா³னம் நாம அத்தீ²தி ஏத்த², – ‘‘அத்தி², பி⁴க்க²வே, அஜாதம் அபூ⁴தம் அஸங்க²த’’ந்தி ஸுத்தபத³ம் (உதா³. 73) ஆனேத்வா வத்தப்³ப³ம். நிப்³பா³னத³ஸ்ஸீதி ஸச்சி²கிரியாபி⁴ஸமயவஸேன நிப்³பா³னத³ஸ்ஸீ, ததோ ஏவ இதராபி⁴ஸமயத்த²ஸித்³தி⁴யா தம் ஸங்க²தம் அதிக்கந்தோ.

23. அட்ட²ஸு அஸஞ்ஞீவாதே³ஸூதி இத³ம் ப்³ரஹ்மஜாலே (தீ³. நி. 1.78-80) ஆக³தனயேன வுத்தமேவ ஹி ஸந்தா⁴ய ஹேட்டா², ‘‘ஸஞ்ஞீதி இமினா அட்ட² அஸஞ்ஞீவாதா³ கதி²தா’’தி வுத்தம். இத⁴ பன சத்தாரோ வாதா³ ஏவ உத்³த⁴டா. தேனாஹ ‘‘அஸஞ்ஞீ’’திஆதி³. ஏஸ நயோ பரதோ ‘‘அட்ட²ஸு நேவஸஞ்ஞீனாஸஞ்ஞீவாதே³ஸூ’’தி ஏத்தா²பி. ஸஞ்ஞாய ஸதி தாய வேத³னாகா³ஹஸப்³பா⁴வதோ ‘‘ஆபா³த⁴னட்டே²ன ஸஞ்ஞா ரோகோ³’’தி வுத்தம். து³க்க²தாஸூலயோக³தோ கிலேஸாஸுசிபக்³க⁴ரணதோ உப்பாத³ஜராப⁴ங்கே³ஹி உத்³து⁴மாதபக்கபபி⁴ஜ்ஜனதோ ச ஸஞ்ஞா க³ண்டோ³; ஸ்வாயமத்தோ² தோ³ஸது³ட்ட²தாய ஏவ ஹோதீதி ஆஹ – ‘‘ஸதோ³ஸட்டே²ன க³ண்டோ³’’தி. பீளாஜனனதோ அந்தோதுத³னதோ து³ருத்³த⁴ரணதோ ச ஸஞ்ஞா ஸல்லம்; ஸ்வாயமத்தோ² அத்தபா⁴வம் அனுபவிஸித்வா அவட்டா²னேனாதி ஆஹ ‘‘அனுபவிட்ட²ட்டே²ன ஸல்ல’’ந்தி. படிஸந்தி⁴க்³க³ஹணே விஞ்ஞாணம் குதோசி ஆக³தம் விய ஹோதீதி வுத்தம் ‘‘படிஸந்தி⁴வஸேன ஆக³தி’’ந்தி. க³திந்தி பவத்திம். ஸா பன தாஸு தாஸு க³தீஸு வுத்தி ஹோதீதி வுத்தம் – ‘‘சுதிவஸேன க³தி’’ந்தி; வட்³ட⁴னவஸேன க⁴னபப³ந்த⁴வஸேனாதி அத்தோ². தேனாஹ ‘‘அபராபர’’ந்தி. அபராபரஞ்ஹி பப³ந்த⁴வஸேன பவத்தமானம் விஞ்ஞாணம் நந்தூ³பஸேசனம்; இதரம் க²ந்த⁴த்தயம் வா நிஸ்ஸாய அபி⁴வுத்³தி⁴ம் பதிட்ட²ம் மஹந்தஞ்ச பாபுணாதீதி. பவட்³ட⁴வஸேன வா க³திம், நிக்கே²பவஸேன சுதிம், ததோ அபராபரஞ்ச ரூபபவத்தனவஸேன உபபத்திம், இந்த்³ரியபரிபாகவஸேன வுட்³டி⁴ம் தஸ்ஸ தஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ கதூபசிதபா⁴வேன விருள்ஹிம்; தஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ ப²லனிப்³ப³த்தியா வேபுல்லந்தி யோஜேதப்³ப³ம்.

காமஞ்சாதிஆதி³னா ‘‘அஞ்ஞத்ர ரூபா’’திஆதி³கா சோத³னா லக்க²ணவஸேன வுத்தாதி த³ஸ்ஸேத்வா அயஞ்ச நயோ சோத³னாய அவிஸிட்ட²விஸயதாய ஸியா; விஸிட்ட²விஸயா பனாயம் சோத³னாதி த³ஸ்ஸேதும், ‘‘அயம் பன பஞ்ஹோ’’திஆதி³ வுத்தம். ஏத்தகே க²ந்தே⁴தி யதா²வுத்தே ரூபவேத³னாதி³கே சத்தாரோ க²ந்தே⁴. அஞ்ஞத்ர ரூபாதி இமினா யத்த² கத்த²சி ரூபேன வினா விஞ்ஞாணஸ்ஸ பவத்தி நத்தீ²தி தீ³பிதம் ஹோதி. ப⁴வவிஸேஸசோத³னாய ஸபா⁴வதோ ஏவ விஞ்ஞாணேன வினா ரூபஸ்ஸபி பவத்தி நத்தீ²தி தீ³பிதம் ஹோதீதி ஆஹ – ‘‘அரூபப⁴வேபி ரூபம், அஸஞ்ஞாப⁴வே ச விஞ்ஞாணம் அத்தீ²’’தி. நிரோத⁴ஸமாபன்னஸ்ஸாதி ஸஞ்ஞாவேத³யிதனிரோத⁴ம் ஸமாபன்னஸ்ஸபி விஞ்ஞாணம் அத்தி². ப்³யஞ்ஜனச்சா²யாய சே அத்த²ம் படிபா³ஹஸீதி யதி³ ஸத்³த³த்த²மேவ க³ஹேத்வா அதி⁴ப்பாயம் ந க³ண்ஹஸி நேய்யத்த²ம் ஸுத்தந்தி. ஏத்த² ச அஸஞ்ஞப⁴வே நிப்³ப³த்தஸத்தவஸேன பட²மவாதோ³; ஸஞ்ஞம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதீதி ஏத்த² வுத்தனயேன ஸஞ்ஞம்யேவ அத்தாதி க³ஹேத்வா தஸ்ஸ கிஞ்சனபா⁴வேன டி²தாய அஞ்ஞாய ஸஞ்ஞாய அபா⁴வதோ அஸஞ்ஞீதி பவத்தோ து³தியவாதோ³; ததா² ஸஞ்ஞாய ஸஹ ரூபத⁴ம்மே ஸப்³பே³ ஏவ வா ரூபாரூபத⁴ம்மே அத்தாதி க³ஹேத்வா பவத்தோ ததியவாதோ³; தக்கக்³கா³ஹவஸேனேவ பவத்தோ சதுத்த²வாதோ³. தேஸு யம் வத்தப்³ப³ம், தம் ஹேட்டா² வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³ப³ம். நேவஸஞ்ஞீனாஸஞ்ஞீவாதே³பி அஸஞ்ஞப⁴வே நிப்³ப³த்தஸ்ஸ ஸத்தஸ்ஸ சுதிபடிஸந்தீ⁴ஸு; ஸப்³ப³த்த² வா படுஸஞ்ஞாகிச்சம் காதும் அஸமத்தா²ய ஸுகு²மாய ஸஞ்ஞாய அத்தி²பா⁴வபடிஜானனவஸேன பட²மவாதோ³; அஸஞ்ஞீவாதே³ வுத்தனயேன ஸுகு²மாய ஸஞ்ஞாய வஸேன ஸஞ்ஜானனஸபா⁴வதாபடிஜானனவஸேன ச து³தியவாதா³த³யோ பவத்தாதி. ஏவமேத்த² ஏதேஸம் வாதா³னம் ஸப்³பா⁴வோ வேதி³தப்³போ³. ஸேஸம் வுத்தனயமேவ.

24. யத்த² ந ஸஞ்ஞா, தத்த² ஞாணஸ்ஸ ஸம்ப⁴வோ ஏவ நத்தீ²தி ஆஹ – ‘‘அஸஞ்ஞா ஸம்மோஹோ’’தி, அஸஞ்ஞபா⁴வோ நாம ஸம்மோஹப்பவத்தீதி அத்தோ². யதா² நிய்யந்தீதி நிய்யானியாதி ப³ஹுலம் வசனதோ கத்துஸாத⁴னோ நிய்யானியஸத்³தோ³, ஏவம் இத⁴ விஞ்ஞாதப்³ப³ஸத்³தோ³தி ஆஹ – ‘‘விஜானாதீதி விஞ்ஞாதப்³ப³’’ந்தி, விஜானனம் விஞ்ஞாணந்தி அத்தோ². தேன தி³ட்ட²ஸுதமுதவிஞ்ஞாதப்³ப³மத்தேனாதி தி³ட்ட²ஸுதமுதவிஞ்ஞாணப்பமாணேனாதி அத்தோ² த³ட்ட²ப்³போ³. தேனாஹ – ‘‘பஞ்சத்³வாரிகஸஞ்ஞாபவத்திமத்தேனா’’தி, நிப்³பி³கப்பபா⁴வதோ பஞ்சத்³வாரிகஸஞ்ஞாபவத்திஸமேன பா⁴வனாபி⁴னீஹாரேனாதி அத்தோ². ஓளாரிகஸங்கா²ரப்பவத்திமத்தேனாதி ஓளாரிகானம் ஸங்கா²ரானம் பவத்தியா. ஓளாரிகஸங்கா²ராதி சேத்த² ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனபரியோஸானா ஸமாபத்தித⁴ம்மா அதி⁴ப்பேதா. உபஸம்பத³ந்தி யே ஸஞ்ஞாய, அஸஞ்ஞிபா⁴வே ச தோ³ஸம் தி³ஸ்வா நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம் வண்ணேந்தாபி ரூபஜ்ஜா²னபடிலாப⁴மத்தேன தஸ்ஸ ஸம்பாத³னம் படிலாப⁴ம் அதி⁴க³மம் பஞ்ஞபேந்தி, தேஸம் தஸ்ஸ ப்³யஸனம் அக்கா²யதி அனுபாயபா⁴வதோ. தேனாஹ ‘‘வினாஸோ’’திஆதி³. வுட்டா²னந்தி ஸதி³ஸஸமாபஜ்ஜனபுப்³ப³கம் பரிவுட்டா²னம். ஸமாபத்தி ஏவ தேஸம் நத்தி² அனதி⁴க³தத்தா. ஓளாரிகஸங்கா²ரப்பவத்தியா அந்தமஸோ ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனஸங்கா²ரப்பவத்தியாபி பத்தப்³ப³ந்தி ந அக்கா²யதி தேபி ஸமதிக்கமித்வா பத்தப்³ப³தோ. ஸங்கா²ரானந்தி நித்³தா⁴ரணே ஸாமிவசனம். அவஸேஸாதி இதோ பரம் ஸுகு²மபா⁴வோ நாம நத்தீ²தி ஸுகு²மபா⁴வாபத்தியா அவஸேஸா. தேனாஹ – ‘‘பா⁴வனாவஸேன ஸப்³ப³ஸுகு²மபா⁴வம் பத்தா ஸங்கா²ரா’’தி. ஏதந்தி நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம், பத்தப்³ப³ம் நாம ஹோதி தாதி³ஸஸங்கா²ரப்பத்தியம் தப்³போ³ஹாரதோ. ஸங்க²தம் ஸமேச்ச ஸம்பு⁴ய்ய பச்சயேஹி கதத்தா.

25. ‘‘யே தே ஸமணப்³ராஹ்மணா ஸதோ ஸத்தஸ்ஸ உச்சே²த³ம் வினாஸம் விப⁴வம் பஞ்ஞபேந்தீ’’தி (ம. நி. 3.25) வக்க²மானத்தா ஸபு³த்³தி⁴யம் விபரிவத்தமானே ஏகஜ்ஜ²ம் க³ஹேத்வா, ‘‘தத்ரா’’தி ப⁴க³வதா வுத்தந்தி ஆஹ – ‘‘தத்ராதி ஸத்தஸு உச்சே²த³வாதே³ஸு பு⁴ம்ம’’ந்தி. உத்³த⁴ம் ஸரந்தி உத்³த⁴ம் க³தம் ஸரந்தாதி தம் த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ ‘‘உத்³த⁴ம் வுச்சதீ’’திஆதி³. ஸரந்தாதி யத்த² பத்தே²ந்தி ந லப⁴ந்தி, தம் ஜானந்தா. ஆஸத்திந்தி ஆஸீஸனம். பேச்சாதி பரலோகே. வாணிஜூபமா வியாதி ப⁴வபரியாபன்னப²லவிஸேஸாபேக்கா²ய படிபஜ்ஜனதோ. ஸக்காயஸ்ஸ ப⁴யாதி ஸந்தோ காயோதி ஸக்காயோ, பரமத்த²தோ விஜ்ஜமானோ த⁴ம்மஸமூஹோதி கத்வா உபாதா³னக்க²ந்த⁴பஞ்சகம், ததோ பா⁴யனேன. மா கீ²யி மா பரிக்க²யம் அக³மாஸி. மா ஓஸீதி³ மா ஹேட்டா² ப⁴ஸ்ஸி. அப்³ப⁴ந்தி ஆகாஸம் மா உந்த்³ரியி மா பி⁴ஜ்ஜித்வா பதி. க³த்³து³லேன ப³த்³தோ⁴ க³த்³து³லப³த்³தோ⁴. த³ள்ஹத²ம்போ⁴ விய கீ²லோ விய ச ஸக்காயோ து³ம்மோசனீயதோ. ஸா விய தி³ட்டி²க³திகோ தஸ்ஸ அனுபரிவத்தனதோ. த³ண்ட³கோ விய தி³ட்டி² சே²த³னகரணாய அஸமத்த²பா⁴வகரணதோ. ரஜ்ஜு விய தண்ஹா ப³ந்த⁴னதோ ச, ஆரம்மணகரணவஸேன ஸமன்னாக³மனவஸேன ச ஸம்ப³த்³த⁴பா⁴வதோ. தேன வுத்தம் – ‘‘தி³ட்டி²த³ண்ட³கே பவேஸிதாய தண்ஹாரஜ்ஜுயா’’தி.

26. ப⁴க³வா அத்தனோ தே³ஸனாவிலாஸேன வேனேய்யஜ்ஜா²ஸயவஸேன (சதுசத்தாரீஸ அபரந்தகப்பிகவாதா³ தத்த² தத்த² அந்தோக³தா⁴தி) உத்³தே³ஸவஸேன பஞ்சேவ ஸங்க³ஹேத்வா யது²த்³தே³ஸம் நிக³மேந்தோ, ‘‘இமானேவ பஞ்சாயதனானீ’’தி ஆஹ. தத்த² து³க்க²ஸ்ஸ நிமித்தபா⁴வதோ தி³ட்டி²க³தானம் காரணட்டே²ன ஆயதனத்தோ²தி வுத்தம் – ‘‘இமானேவ பஞ்ச காரணானீ’’தி. ஸஞ்ஞீஆதி³வஸேன தீணி உச்சே²த³வாதோ³தி சத்தாரி பா⁴ஜிதானி. இதரம் பன தி³ட்ட²த⁴ம்மனிப்³பா³னம் குஹிம் பவிட்ட²ம்? ஸரூபதோ அபா⁴ஜிதத்தா யதா²பா⁴ஜிதேஸு வாதே³ஸு கத்த² அந்தோக³த⁴ந்தி புச்ச²தி. உத்³தே³ஸே பன ஸரூபதோ க³ஹிதமேவ, ‘‘தி³ட்ட²த⁴ம்மனிப்³பா³னம் வா பனேகே அபி⁴வத³ந்தீ’’தி. இதரோ ஏகத்தஸஞ்ஞீவாதே³ நானத்தஸஞ்ஞீவாதே³ அந்தோக³த⁴ந்தி த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘ஏகத்த…பே… வேதி³தப்³ப³’’ந்தி ஆஹ யதா²ஸுக²ஞ்சேதம் வுத்தம். பட²மோ ஹி தி³ட்ட²த⁴ம்மனிப்³பா³னவாதோ³ நானத்தஸஞ்ஞீவாதே³ அந்தோக³தோ⁴, இதரே சத்தாரோ ஏகத்தஸஞ்ஞீவாதே³.

27. அதீதகோட்டா²ஸஸங்கா²தந்தி அதீதம் க²ந்த⁴கோட்டா²ஸஸங்கா²தம் புப்³ப³ந்தம். புப்³பே³ நிவுத்த²த⁴ம்மவிஸயா கப்பனா இதா⁴தி⁴ப்பேதா, தஸ்மா அதீதகாலவாசகோ இத⁴ புப்³ப³ஸத்³தோ³, ரூபாதி³க²ந்த⁴வினிமுத்தஞ்ச கப்பனாவத்து² நத்தி², அந்தஸத்³தோ³ ச கோட்டா²ஸவாசகோ. தேன வுத்தம் ‘‘அதீதகோட்டா²ஸஸங்கா²தம் புப்³ப³ந்தம் கப்பேத்வா’’தி. ‘‘கப்பேத்வா’’தி ச தஸ்மிம் புப்³ப³ந்தே தண்ஹாயனாபி⁴னிவிஸானம் ஸமத்த²னம் பரினிட்டா²பனம் வத³தி. ஸேஸம்பீதி ‘‘புப்³ப³ந்தானுதி³ட்டீ²’’தி ஏவமாதி³கம். புப்³பே³ வுத்தப்பகாரந்தி ‘‘அபரந்தானுதி³ட்டி²னோ’’திஆதீ³ஸு வுத்தப்பகாரம். ஏகேகஸ்மிஞ்ச அத்தாதி ஆஹிதோ அஹம்மானோ ஏத்தா²தி கத்வா, லோகோதி லோகியந்தி ஏத்த² புஞ்ஞபாபானி தப்³பி³பாகா சாதி கத்வா, தம் தம் க³ஹணவிஸேஸம் உபாதா³ய பஞ்ஞாபனம் ஹோதீதி ஆஹ – ‘‘ரூபாதீ³ஸு அஞ்ஞதரம் அத்தாதி ச லோகோதி ச க³ஹேத்வா’’தி. ஸப்³ப³தா³பா⁴வேன ஸஸ்ஸதோ. அமரோ நிச்சோ து⁴வோதி தஸ்ஸேவ வேவசனானி. மரணாபா⁴வேன அமரோ, உப்பாதா³பா⁴வேன ஸப்³ப³காலம் வத்தனதோ நிச்சோ, தி²ரட்டே²ன விகாராபா⁴வேன து⁴வோ, யதா²ஹாதிஆதி³னா யதா²வுத்தமத்த²ம் நித்³தே³ஸபடிஸம்பி⁴தா³பாளீஹி விபா⁴வேதி. அயஞ்ச அத்தோ² ‘‘ரூபம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, வேத³னம்… ஸஞ்ஞம்… ஸங்கா²ரே… விஞ்ஞாணம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதீ’’தி (படி. ம. 1.130-131) இமிஸ்ஸா பஞ்சவிதா⁴ய ஸக்காயதி³ட்டி²யா வஸேன வுத்தோ. ‘‘ரூபவந்த’’ந்திஆதி³காய (படி. ம. 1.130-131) பன பஞ்சத³ஸவிதா⁴ய ஸக்காயதி³ட்டி²யா வஸேன சத்தாரோ சத்தாரோ க²ந்தே⁴, ‘‘அத்தா’’தி க³ஹேத்வா தத³ஞ்ஞம் – ‘‘லோகோ’’தி பஞ்ஞபேந்தீதி அயம்பி அத்தோ² லப்³ப⁴தி, ததா² ஏகம் க²ந்த⁴ம், ‘‘அத்தா’’தி க³ஹேத்வா தத³ஞ்ஞே ‘‘லோகோ’’தி பஞ்ஞபேந்தீதி ஏவமேத்த² அத்தோ² த³ட்ட²ப்³போ³. ஏஸேவ நயோதி இமினா யதா² ‘‘ரூபாதீ³ஸு அஞ்ஞதரம் அத்தாதி ச லோகோதி ச க³ஹேத்வா ஸஸ்ஸதோ…பே… து⁴வோ’’தி அத்தோ² வுத்தோ; ஏவம் அஸஸ்ஸதோ அனிச்சோ அது⁴வோ உச்சி²ஜ்ஜதி வினஸ்ஸதி ந ஹோதி பரம் மரணா; நிச்சோ ச அனிச்சோ ச நேவனிச்சோ நானிச்சோதி ஏவமாதி³மத்த²ம் அதிதி³ஸதி.

சத்தாரோ ஸஸ்ஸதவாதா³தி லாபீ⁴வஸேன தயோ, தக்கீவஸேன ஏகோதி ஏவம் சத்தாரோ. புப்³பே³னிவாஸஞாணலாபீ⁴ தித்தி²யோ மந்த³பஞ்ஞோ அனேகஜாதிஸதஸஹஸ்ஸமத்தம் அனுஸ்ஸரதி, மஜ்ஜி²மபஞ்ஞோ த³ஸ ஸம்வட்டவிவட்டகப்பானி, திக்க²பஞ்ஞோ சத்தாரீஸ ஸம்வட்டவிவட்டகப்பானி, ந ததோ பரம். ஸோ ஏவம் அனுஸ்ஸரந்தோ அத்தா ச லோகோ சாதி அபி⁴வத³தி. தக்கீ பன தக்கபரியாஹதம் வீமம்ஸானுசரிதம் ஸயம்படிபா⁴னம் ஸஸ்ஸதோ அத்தா ச லோகோ சாதி அபி⁴வத³தி. தேன வுத்தம் – ‘‘லாபீ⁴வஸேன தயோ, தக்கீவஸேன ஏகோதி ஏவம் சத்தாரோ ஸஸ்ஸதவாதா³’’தி. ஏதேனேவ ச அதி⁴ச்சஸமுப்பத்திகவாதோ³ விய ஸஸ்ஸதவாதோ³ கஸ்மா து³விதே⁴ன ந விப⁴த்தோதி சே? படிக்கி²த்தத்தாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

ஏத்த² ச, ‘‘ஸஸ்ஸதோ அத்தா ச லோகோ சா’’தி வாதே³ அயமயுத்ததாவிபா⁴வனா – யதி³ ஹி பரேன பரிகப்பிதோ அத்தா, லோகோ வா ஸஸ்ஸதோ ஸியா, தஸ்ஸ நிப்³பி³காரதாய புரிமரூபாவிஜஹனதோ கஸ்ஸசி விஸேஸாதா⁴னஸ்ஸ காதும் அஸக்குணேய்யதாய அஹிததோ நிவத்தனத்த²ம் ஹிதே ச படிபத்திஅத்த²ம் உபதே³ஸோ ஏவ நிப்பயோஜனோ ஸியா ஸஸ்ஸதவாதி³னோ. கத²ம் வா ஸோ உபதே³ஸோ பவத்தீயதி விகாராபா⁴வதோ; ஏவஞ்ச அத்தனோ அஜடாகாஸஸ்ஸ விய தா³னாதி³கிரியா ஹிம்ஸாதி³கிரியா ச ந ஸம்ப⁴வதி; ததா² ஸுக²ஸ்ஸ து³க்க²ஸ்ஸ ச அனுப⁴வனனிப³ந்தோ⁴ ஏவ ஸஸ்ஸதவாதி³னோ ந யுஜ்ஜதி கம்மப³த்³தா⁴பா⁴வதோ, ஜாதிஆதீ³னம் அஸம்ப⁴வதோ குதோ விமோக்கோ². அத² பன த⁴ம்மமத்தம் தஸ்ஸ உப்பஜ்ஜதி சேவ வினஸ்ஸதி ச, யஸ்ஸ வஸேனாயம் கிரியாதி³வோஹாரோதி வதே³ய்ய. ஏவம்பி புரிமரூபாவிஜஹனேன அவட்டி²தஸ்ஸ அத்தனோ த⁴ம்மமத்தந்தி ந ஸக்கா ஸம்பா⁴வேதும்; தே வா பனஸ்ஸ த⁴ம்மா அவத்தா²பூ⁴தா ததோ அஞ்ஞே வா ஸியும் அனஞ்ஞே வா, யதி³ அஞ்ஞே, ந தாஹி தஸ்ஸ உப்பன்னாஹிபி கோசி விஸேஸோ அத்தி². யோ ஹி கரோதி படிஸம்வேதே³தி சவதி உபபஜ்ஜதி சாதி இச்சி²தம். தஸ்மா தத³வத்தோ² ஏவ யதா²வுத்ததோ³ஸோ, கிஞ்ச த⁴ம்மகப்பனாபி நிரத்த²கா ஸியா. அத² அனஞ்ஞே, உப்பாத³வினாஸவந்தீஹி அவத்தா²ஹி அனஞ்ஞஸ்ஸ அத்தனோ தாஸம் விய உப்பாத³வினாஸஸம்ப⁴வாபத்திதோ குதோ நிச்சதாவகாஸோ. தாஸம்பி வா அத்தனோ விய நிச்சதாதி ப³ந்த⁴னவிமோக்கா²னம் அஸம்ப⁴வோ ஏவாதி ந யுஜ்ஜதி ஏவ ஸஸ்ஸதவாதோ³; ந சேத்த² கோசி வாதீ³ த⁴ம்மானம் ஸஸ்ஸதபா⁴வே பரிஸுத்³த⁴ம் யுத்திம் வத்தும் ஸமத்தோ² அத்தி²; யுத்திரஹிதஞ்ச வசனம் ந பண்டி³தானம் சித்தமாராதே⁴தீதி விஞ்ஞூஹி ச²ட்³டி³தோ ஏவாயம் ஸஸ்ஸதவாதோ³தி.

ஸத்த உச்சே²த³வாதா³தி ஏத்த² தே ஸரூபமத்ததோ ஹேட்டா² த³ஸ்ஸிதா ஏவ, தத்த² த்³வே ஜனா உச்சே²த³தி³ட்டி²ம் க³ண்ஹந்தி லாபீ⁴ ச அலாபீ⁴ ச. தத்த² லாபீ⁴ நாம தி³ப்³ப³சக்கு²ஞாணலாபீ⁴ தி³ப்³பே³ன சக்கு²னா அரஹதோ சுதிம் தி³ஸ்வா உபபத்திம் அபஸ்ஸந்தோ. யோ வா புது²ஜ்ஜனானம்பி சுதிமத்தமேவ த³ட்டு²ம் ஸக்கோதி, புப்³ப³யோகா³பா⁴வேன பரிகம்மாகரணேன வா உபபாதம் த³ட்டு²ம் ந ஸக்கோதி. ஸோ ‘‘தத்த² தத்தே²வ அத்தா உச்சி²ஜ்ஜதீ’’தி உச்சே²த³தி³ட்டி²ம் க³ண்ஹாதி. அலாபீ⁴ – ‘‘கோ பரலோகம் ஜானாதி, ஏத்தகோ ஜீவவிஸயோ, யாவ இந்த்³ரியகோ³சரோ’’தி அத்தனோ தீ⁴துயா ஹத்த²க்³க³ண்ஹனகராஜா விய காமஸுக²கி³த்³த⁴தாய வா, ‘‘யதா² ருக்க²பண்ணானி ருக்க²தோ பதிதானி ந படிஸந்தி⁴யந்தி, ஏவம் ஸப்³பே³பி ஸத்தா அப்படிஸந்தி⁴கமரணமேவ க³ச்ச²ந்தி, ஜலபு³ப்³பு³ளகூபமா ஸத்தா’’தி தக்கமத்தவஸேன வா உச்சே²த³தி³ட்டி²ம் க³ண்ஹாதி. தத்த² யம் ஹேட்டா² வுத்தம் – ‘‘மனுஸ்ஸத்தபா⁴வே காமாவசரதே³வத்தபா⁴வே ரூபாவசரதே³வத்தபா⁴வே சதுப்³பி³த⁴அரூபத்தபா⁴வே சவித்வா ஸத்தஸ்ஸ உச்சே²த³பஞ்ஞாபனவஸேன ஸத்த உச்சே²த³வாதா³ கதி²தா’’தி. தத்த² யுத்தம் தாவ புரிமேஸு தீஸு வாதே³ஸு ‘‘காயஸ்ஸ பே⁴தா³’’தி வுத்தம்; பஞ்சவோகாரப⁴வபரியாபன்னம் அத்தபா⁴வம் ஆரப்³ப⁴ பவத்தத்தா தேஸம் வாதா³னம், ந யுத்தம் சதுவோகாரப⁴வபரியாபன்னம் அத்தபா⁴வம் நிஸ்ஸாய பவத்தேஸு சதுத்தா²தீ³ஸு சதூஸு வாதே³ஸு, ‘‘காயஸ்ஸ பே⁴தா³’’தி வுத்தம். ந ஹி அரூபீனம் காயோ அத்தீ²தி? ஸச்சமேதம், ரூபப⁴வே பவத்தவோஹாரேனேவ தி³ட்டி²க³திகோ அரூபப⁴வேபி காயவோஹாரமாரோபேத்வா ஆஹ ‘‘காயஸ்ஸ பே⁴தா³’’தி. யதா² தி³ட்டி²க³திகேஹி தி³ட்டி²யோ பஞ்ஞத்தா, ததே²வ ப⁴க³வா த³ஸ்ஸேஸீதி. அரூபகாயபா⁴வதோ வா ப²ஸ்ஸாதி³த⁴ம்மஸமூஹபூ⁴தே அரூபத்தபா⁴வே காயனித்³தே³ஸோ த³ட்ட²ப்³போ³.

ஏத்தா²ஹ – ‘‘காமாவசரதே³வத்தபா⁴வாதி³னிரவஸேஸவிப⁴வபதிட்டா²பகானம் து³தியவாதா³தீ³னம் யுத்தோ அபரந்தகப்பிகபா⁴வோ அனாக³தத்³த⁴விஸயத்தா தேஸம் வாதா³னம்; ந பன தி³ட்டி²க³திக-பச்சக்க²பூ⁴த-மனுஸ்ஸத்தபா⁴வ-ஸமுச்சே²த³பதிட்டா²பகஸ்ஸ பட²மவாத³ஸ்ஸ பச்சுப்பன்னவிஸயத்தா’’தி. யதி³ ஏவம் யதா² ஹி து³தியாதி³வாதா³னம், புரிமபுரிமவாத³ஸங்க³ஹிதஸ்ஸேவ அத்தனோ உத்தருத்தரப⁴வோபபத்தியா ஸமுச்சே²த³னதோ யுஜ்ஜதி அபரந்தகப்பிகதா, ததா² ச ‘‘நோ ச கோ², போ⁴, அயம் அத்தா ஏத்தாவதா ஸம்மா ஸமுச்சி²ன்னோ ஹோதீ’’திஆதி³ வுத்தம். ஏவம் அனாக³தஸ்ஸேவ மனுஸ்ஸத்தபா⁴வஸமுச்சே²த³ஸ்ஸ அதி⁴ப்பேதத்தா பட²மவாத³ஸ்ஸபி அபரந்தகப்பிகதா யுஜ்ஜதி. ஏவம் ஸப்³ப³ஸ்ஸபி புப்³ப³ந்ததோ ஆக³தஸ்ஸ உச்சே²த³பஞ்ஞாபனவஸேன இத⁴ புப்³ப³ந்தகப்பிகேஸு தே³ஸனா க³தா. ஏதே உச்சே²த³வாதா³ ஹேட்டா² அபரந்தகப்பிகேஸு தே³ஸனா க³தா. ஏதே உச்சே²த³வாதா³ ஹேட்டா² அபரந்தகப்பிகேஸு தத்த² தத்தே²வ உச்சி²ஜ்ஜதி, ந ததோ உத்³த⁴ம் பவத்தி அத்தீ²தி த³ஸ்ஸனத்த²ம் வுத்தா. ஜலபு³ப்³பு³ளகூபமா ஹி ஸத்தாதி தஸ்ஸ லத்³தி⁴.

இதா⁴தி புப்³ப³ந்தகப்பிகேஸு. இதே⁴வ மனுஸ்ஸத்தபா⁴வாதி³கே உச்சி²ஜ்ஜதி வினட்ட²வினாஸவஸேன. ஏவம் அனாக³தே அனுப்பத்தித³ஸ்ஸனபரானம் உச்சே²த³வாதா³னம் அபரந்தகப்பிகேஸு க³ஹணம்; புப்³ப³ந்ததோ பன ஆக³தஸ்ஸ அத்தனோ இதே⁴வ உச்சே²த³த³ஸ்ஸனபரானம் புப்³ப³ந்தகப்பிகேஸு க³ஹணம். இதோ பரம் ந க³ச்ச²தீதி பன இத³ம் அத்த²தோ ஆபன்னஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ த³ஸ்ஸனம். ஸத்தேஸு ஸங்கா²ரேஸு ச ஏகச்சஸஸ்ஸதந்தி பவத்தோ ஏகச்சஸஸ்ஸதவாதோ³. ஸோ பன ப்³ரஹ்மகாயிக-கி²ட்³டா³பதோ³ஸிக-மனோபதோ³ஸிகத்தபா⁴வதோ சவித்வா இதா⁴க³தானம் தக்கினோ ச உப்பஜ்ஜனவஸேன சதுப்³பி³தோ⁴தி ஆஹ ‘‘சத்தாரோ ஏகச்சஸஸ்ஸதவாதா³’’தி. ‘‘ஸங்கா²ரேகச்சஸஸ்ஸதிகா’’தி இத³ம் தேஹி ஸஸ்ஸதபா⁴வேன க³ய்ஹமானானம் த⁴ம்மானம் யதா²ஸபா⁴வத³ஸ்ஸனவஸேன வுத்தம், ந பனேகச்சஸஸ்ஸதிகமதத³ஸ்ஸனவஸேன. தஸ்ஸ ஹி ஸஸ்ஸதாபி⁴மதம் அஸங்க²தமேவாதி லத்³தி⁴. ததா² ஹி வுத்தம் (தீ³. நி. 1.49) ப்³ரஹ்மஜாலே – ‘‘சித்தந்தி வா மனோதி வா விஞ்ஞாணந்தி வா அயம் அத்தா நிச்சோ து⁴வோ ஸஸ்ஸதோ அவிபரிணாமத⁴ம்மோ ஸஸ்ஸதிஸமம் ததே²வ ட²ஸ்ஸதீ’’தி. ந ஹி யஸ்ஸ பா⁴வஸ்ஸ பச்சயேஹி அபி⁴ஸங்க²தபா⁴வம் படிஜானாதி; தஸ்ஸேவ நிச்சது⁴வாதி³பா⁴வோ அனும்மத்தகேன ந ஸக்கா படிஞ்ஞாதும். ஏதேன, ‘‘உப்பாத³வயது⁴வதாயுத்தபா⁴வா ஸியா நிச்சா, ஸியா அனிச்சா, ஸியா ந வத்தப்³பா³’’திஆதி³னா பவத்தஸ்ஸ ஸத்தப⁴ங்க³வாத³ஸ்ஸ அயுத்ததா விபா⁴விதா ஹோதி.

தத்தா²யம் (தீ³. நி. டீ. 1.38) அயுத்ததாவிபா⁴வனா – யதி³, ‘‘யேன ஸபா⁴வேன யோ த⁴ம்மோ அத்தீ²தி வுச்சதி, தேனேவ ஸபா⁴வேன ஸோ த⁴ம்மோ நத்தீ²’’திஆதி³னா வுச்சேய்ய, ஸியா அனேகந்தவாதோ³; அத² அஞ்ஞேன, ஸியா ந அனேகந்தவாதோ³; ந சேத்த² தே³ஸந்தராதி³ஸம்ப³த்³த⁴பா⁴வோ யுத்தோ வத்தும் தஸ்ஸ ஸப்³ப³லோகஸித்³த⁴த்தா விவாதா³பா⁴வதோ. யே பன வத³ந்தி – ‘‘யதா² ஸுவண்ணக⁴டே மகுடே கதே க⁴டபா⁴வோ நஸ்ஸதி, மகுடபா⁴வோ உப்பஜ்ஜதி, ஸுவண்ணபா⁴வோ திட்ட²தியேவ, ஏவம் ஸப்³ப³பா⁴வானம் கோசி த⁴ம்மோ நஸ்ஸதி, கோசி உப்பஜ்ஜதி, ஸபா⁴வோ பன திட்ட²தீ’’தி. தே வத்தப்³பா³ – கிம் தம் ஸுவண்ணம், யம் க⁴டே மகுடே ச அவட்டி²தம்? யதி³ ரூபாதி³, ஸோ ஸத்³தோ³ விய அனிச்சோ, அத² ரூபாதி³ஸமூஹோ, ஸமூஹோ நாம ஸம்முதிமத்தம். தஸ்ஸ வோஹாரமத்தஸ்ஸ அத்தி²தா நத்தி²தா நிச்சதா வா ந வத்தப்³பா³. தஸ்ஸ பரமத்த²ஸபா⁴வேன அனுபலப்³ப⁴னதோதி அனேகந்தவாதோ³ ந ஸியா. த⁴ம்மா ச த⁴ம்மிதோ அஞ்ஞே வா ஸியும் அனஞ்ஞே வா. யதி³ அஞ்ஞே, ந தேஸம் அனிச்சதாய த⁴ம்மீ அனிச்சோ அஞ்ஞத்தா. ந ஹி ரூபா சக்கு²விஞ்ஞாணம் அஞ்ஞத்தா, ந ச ரூபே சக்கு²விஞ்ஞாணஸத்³தோ³ ஹோதி; கிஞ்ச த⁴ம்மகப்பனாபி நிரத்தி²கா ஸியா த⁴ம்மினோ நிச்சானிச்சதாய அஸிஜ்ஜ²னதோ அத² அனஞ்ஞே; உப்பாத³வினாஸவந்தேஹி அனஞ்ஞஸ்ஸ த⁴ம்மினோ தேஸம் விய உப்பாத³வினாஸஸப்³பா⁴வதோ குதோ நிச்சதாவகாஸோ, தேஸம்பி வா த⁴ம்மினோ விய நிச்சதாபத்தி ஸியா. அபிச நிச்சானிச்சனவத்தப்³ப³ரூபோ அத்தா ச லோகோ ச பரமத்த²தோ விஜ்ஜமானதாபடிஜானனதோ யதா² நிச்சாதீ³னம் அஞ்ஞதரம் ரூபம், யதா² வா தீ³பாத³யோ. ந ஹி தீ³பாதீ³னம் உத³யப்³ப³யஸபா⁴வானம் நிச்சானிச்சனவத்தப்³ப³ஸபா⁴வதா ஸக்கா வத்தும் ஜீவஸ்ஸ நிச்சாதீ³ஸு அஞ்ஞதரம் ரூபம் வியாதி ஏவம் ஸத்தப⁴ங்க³ஸ்ஸ விய ஸேஸப⁴ங்கா³னம்பி அஸம்ப⁴வோயேவாதி ஸத்தப⁴ங்க³வாத³ஸ்ஸ அயுத்ததா வேதி³தப்³பா³தி.

ஏத்த² ச, ‘‘இஸ்ஸரோ நிச்சோ, அஞ்ஞே ஸத்தா அனிச்சா’’தி ஏவம் பவத்தவாதா³ ஸத்தேகச்சஸஸ்ஸதவாதா³; ஸேய்யதா²பி இஸ்ஸரவாதா³த³யோ. ‘‘பரமாணவோ நிச்சா து⁴வா, த்³விஅணுகாத³யோ அனிச்சா’’தி ஏவம் பவத்தவாதா³ ஸங்கா²ரேகச்சஸஸ்ஸதவாதா³; ஸேய்யதா²பி கணாத³வாதா³த³யோ. நனு ச ‘‘ஏகச்சே த⁴ம்மா ஸஸ்ஸதா, ஏகச்சே அஸஸ்ஸதா’’தி; ஏதஸ்மிம் வாதே³ சக்கா²தீ³னம் அஸஸ்ஸததாஸன்னிட்டா²னம் யதா²ஸபா⁴வாவபோ³தோ⁴ ஏவ, தயித³ம் கத²ம் மிச்சா²த³ஸ்ஸனந்தி, கோ ஏவமாஹ – ‘‘சக்கா²தீ³னம் அஸஸ்ஸதபா⁴வஸன்னிட்டா²னம் மிச்சா²த³ஸ்ஸன’’ந்தி? அஸஸ்ஸதேஸுயேவ பன கேஸஞ்சி த⁴ம்மானம் ஸஸ்ஸதபா⁴வாபி⁴னிவேஸோ இத⁴ மிச்சா²த³ஸ்ஸனம்; தேன பன ஏகவாரே பவத்தமானேன சக்கா²தீ³னம் அஸஸ்ஸதபா⁴வாவபோ³தோ⁴ விதூ³ஸிதோ ஸம்ஸட்ட²பா⁴வதோ; விஸஸம்ஸட்டோ² விய ஸப்பிமண்டோ³ ஸகிச்சகாரணாஸமத்ததாய ஸம்மாத³ஸ்ஸனபக்கே² ட²பேதப்³ப³தம் நாரஹதி. அத² வா அஸஸ்ஸதபா⁴வேன நிச்சி²தாபி சக்கு²ஆத³யோ ஸமாரோபிதஜீவஸபா⁴வா ஏவ தி³ட்டி²க³தி கேஹி க³ய்ஹந்தீதி தத³வபோ³த⁴ஸ்ஸ மிச்சா²த³ஸ்ஸனபா⁴வோ ந ஸக்கா நிவாரேதும். ததா² ஹி வுத்தம் ப்³ரஹ்மஜாலே (தீ³. நி. 1.49) – ‘‘சக்கு²ந்தி வா…பே… காயோதி வா அயம் மே அத்தா’’திஆதி³. ஏவஞ்ச கத்வா அஸங்க²தாய ஸங்க²தாய ச தா⁴துயா வஸேன யதா²க்கமம் ஏகச்சே த⁴ம்மா ஸஸ்ஸதா; ஏகச்சே அஸஸ்ஸதாதி ஏவம் பவத்தோ விப⁴ஜ்ஜவாதோ³பி ஏகச்சஸஸ்ஸதவாதோ³ ஆபஜ்ஜதீதி ஏவம்பகாரா சோத³னா அனோகாஸா ஹோதி அவிபரீதத⁴ம்மஸபா⁴வஸம்படிபத்திபா⁴வதோ.

ந மரதீதி அமரா. கா ஸா? ‘‘ஏவந்திபி மே நோ’’திஆதி³னா (தீ³. நி. 1.62) நயேன பரியந்தரஹிதா தி³ட்டி²க³திகஸ்ஸ தி³ட்டி² ச வாசா ச, அமராய தி³ட்டி²யா வாசாய விவிதோ⁴ கே²போதி அமராவிக்கே²போ. ஸோ ஏதஸ்ஸ அத்தீ²தி அமராவிக்கே²போ. அத² வா அமராதி ஏகா மச்ச²ஜாதி, ஸா உம்முஜ்ஜனனிம்முஜ்ஜனாதி³வஸேன உத³கே ஸந்தா⁴வமானா கா³ஹம் ந க³ச்ச²தி; ஏவமேவம் அயம்பி வாதோ³ இதோ சிதோ ச ஸந்தா⁴வதி, கா³ஹம் நாக³ச்ச²தீதி அமராவிக்கே²போ, ஸோ ஏவ அமராவிக்கே²பிகோ. ஸ்வாயம் வாதோ³ முஸாவாத³அனுயோக³ச²ந்த³ராக³மோஹஹேதுகதாய சதுதா⁴ பவத்தோதி ஆஹ – ‘‘சத்தாரோ அமராவிக்கே²பிகா வுத்தா’’தி. நனு சேத்த² (தீ³. நி. டீ. 1.65-66) சதுப்³பி³தோ⁴பி அமராவிக்கே²பிகோ குஸலாதி³கே த⁴ம்மே பரலோகத்திகாதீ³னி ச யதா²பூ⁴தம் அனவபு³ஜ்ஜ²மானோ, தத்த² தத்த² பஞ்ஹம் புட்டோ² புச்சா²ய விக்கே²பனமத்தம் ஆபஜ்ஜதீதி தஸ்ஸ கத²ம் தி³ட்டி²க³திகபா⁴வோ. ந ஹி அவத்துகாமஸ்ஸ விய புச்சி²தமத்த²ம் அஜானந்தஸ்ஸ விக்கே²பகரணமத்தேன தி³ட்டி²க³திகதா யுத்தாதி? ந ஹேவம் புச்சா²விக்கே²பகரணமத்தேன தஸ்ஸ தி³ட்டி²க³திகதா இச்சி²தா, அத² கோ² மிச்சா²பி⁴னிவேஸேன. ஸஸ்ஸதவஸேன மிச்சா²பி⁴னிவிட்டோ²யேவ ஹி மந்த³பு³த்³தி⁴தாய குஸலாதி³த⁴ம்மே பரலோகத்திகாதீ³னி ச, யாதா²வதோ அப்படிபஜ்ஜமானோ அத்தனா அவிஞ்ஞாதஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ பரம் விஞ்ஞாபேதும் அஸமத்த²தாய முஸாவாதா³தி³ப⁴யேன ச விக்கே²பம் ஆபஜ்ஜதீதி. ததா² ஹிஸ்ஸ வாத³ஸ்ஸ ஸஸ்ஸததி³ட்டி²ஸங்க³ஹோ வுத்தோ. அத² வா புஞ்ஞபாபானம், தப்³பி³பாகானஞ்ச அனவபோ³தே⁴ன, அஸத்³த³ஹனேன ச, ‘‘தப்³பி³ஸயாய புச்சா²ய விக்கே²பகரணம்யேவ யுத்தம் ஸுந்த³ரஞ்சா’’தி, க²ந்திம் ருசிம் உப்பாதே³த்வா அபி⁴னிவிஸந்தஸ்ஸ உப்பன்னா விஸும்யேவேகா ஏஸா தி³ட்டி² ஸத்தப⁴ங்க³தி³ட்டி² வியாதி த³ட்ட²ப்³பா³. ததா² சேவ வுத்தம் – ‘‘பரியந்தரஹிதா தி³ட்டி²க³திகஸ்ஸ தி³ட்டி² சேவ வாசா சா’’தி (தீ³. நி. அட்ட². 1.61). கத²ம் பனஸ்ஸா ஸஸ்ஸததி³ட்டி²ஸங்க³ஹோ? உச்சே²த³வஸேன அனபி⁴னிவேஸதோ. ‘‘நத்தி² கோசி த⁴ம்மானம் யதா²பூ⁴தவேதீ³ விவாத³ப³ஹுலத்தா லோகஸ்ஸ; ‘ஏவமேவ’ந்தி பன ஸத்³த³ந்தரேன த⁴ம்மே நிஜ்ஜா²னனா அனாதி³காலிகா லோகே’’தி கா³ஹவஸேன ஸஸ்ஸதலேஸோபேத்த² லப்³ப⁴தியேவ.

அமதி க³ச்ச²தி ஏத்த² ஸபா⁴வோ ஓஸானந்தி அந்தோ, மரியாதோ³, ஸோ ஏதஸ்ஸ அத்தீ²தி அந்தவா. தேனாஹ ‘‘ஸபரியந்தோ’’தி. அவட்³டி⁴தகஸிணஸ்ஸ புக்³க³லஸ்ஸ ஏவம் ஹோதீதி யோஜனா. து³தியவாதோ³ ‘‘அனந்தவா லோகோ’’தி வாதோ³. ததியவாதோ³ ‘‘அந்தவா ச அனந்தவா சா’’தி வாதோ³. சதுத்த²வாதோ³ ‘‘நேவந்தவா நானந்தவா’’தி வாதோ³. ஏதே ஏவ சத்தாரோ வாதி³னோ ஸந்தா⁴ய ப்³ரஹ்மஜாலே (தீ³. நி. 1.53) – ‘‘அந்தானந்திகா அந்தானந்தம் லோகஸ்ஸ பஞ்ஞபேந்தி சதூஹி வத்தூ²ஹீ’’தி வுத்தம். தத்த² (தீ³. நி. டீ. 1.53) யுத்தம் தாவ புரிமானம் திண்ணம் வாதீ³னம் அந்தத்தஞ்ச அனந்தத்தஞ்ச அந்தானந்தத்தஞ்ச ஆரப்³ப⁴ பவத்தவாத³த்தா அந்தானந்திகத்தம். பச்சி²மஸ்ஸ பன தது³ப⁴யபடிஸேத⁴வஸேன பவத்தவாத³த்தா கத²மந்தானந்திகத்தந்தி? தது³ப⁴யபடிஸேத⁴வஸேன பவத்தவாத³த்தா ஏவ. யஸ்மா படிஸேத⁴வாதோ³பி அந்தானந்தவிஸயோ ஏவ தம் ஆரப்³ப⁴ பவத்தத்தா. அபரே ஆஹு – ‘‘யதா² ததியவாதே³ ஸம்பே⁴த³வஸேன ஏதஸ்ஸேவ அந்தவந்ததா அனந்ததா ச ஸம்ப⁴வதி, ஏவம் தக்கீவாதே³பி காலபே⁴த³வஸேன உப⁴யஸம்ப⁴வதோ அஞ்ஞமஞ்ஞபடிஸேதே⁴ன உப⁴யஞ்ஞேவ வுச்சதி. கத²ம்? அந்தவந்ததாபடிஸேதே⁴ன ஹி அனந்ததா வுச்சதி, அனந்ததாபடிஸேதே⁴ன ச அந்தவந்ததா, அந்தானந்தானஞ்ச ததியவாத³பா⁴வோ காலபே⁴த³ஸ்ஸ அதி⁴ப்பேதத்தா. இத³ம் வுத்தம் ஹோதி யஸ்மா அயம் லோகஸஞ்ஞிதோ அத்தா ஜா²யீஹி அதி⁴க³தவிஸேஸேஹி அனந்தோ கதா³சி ஸக்கி² தி³ட்டோ² அனுஸுய்யதி; தஸ்மா நேவந்தவா. யஸ்மா பன தேஹி ஏவ கதா³சி அந்தவா ஸக்கி² தி³ட்டோ² அனுஸுய்யதி, தஸ்மா ந பன அனந்தவா’’தி. யதா² ச அனுஸ்ஸுதிதக்கீவஸேன, ஏவம் ஜாதிஸ்ஸரதக்கிஆதீ³னஞ்ச வஸேன யதா²ஸம்ப⁴வம் யோஜேதப்³ப³ம். அயஞ்ஹி தக்கிகோ அவட்³டி⁴தபா⁴வபுப்³ப³கத்தா படிபா⁴க³னிமித்தானம் வட்³டி⁴தபா⁴வஸ்ஸ வட்³டி⁴தகாலவஸேன அபச்சக்க²காரிதாய அனுஸ்ஸவாதி³மத்தே ட²த்வா – ‘‘நேவந்தவா’’தி படிக்கி²பதி, அவட்³டி⁴தகாலவஸேன பன ‘‘நானந்தோ’’தி. ந பன அந்தவந்ததானந்ததானம் அச்சந்தமபா⁴வேன யதா² தம் ‘‘நேவஸஞ்ஞீனாஸஞ்ஞீ’’தி, அவஸ்ஸஞ்ச ஏதம் ஏவம் விஞ்ஞாதப்³ப³ம், அஞ்ஞதா² விக்கே²பபக்க²ம்யேவ ப⁴ஜேய்ய சதுத்த²வாதோ³. ந ஹி அந்தவந்ததானந்ததாதது³ப⁴யவினிமுத்தோ அத்தனோ பகாரோ அத்தி², தக்கீவாதீ³ ச யுத்திமக்³க³கோ, காலபே⁴த³வஸேன ச தது³ப⁴யம்பி ஏகஸ்மிம் ந ந யுஜ்ஜதீதி. அனந்தரசதுக்கந்தி ஏகத்தஸஞ்ஞீதி ஆக³தஸஞ்ஞீசதுக்கம்.

ஏகந்தஸுகீ²தி ஏகந்தேனேவ ஸுகீ². தம் பனஸ்ஸ ஸுக²ம் து³க்கே²ன அவோமிஸ்ஸம் ஹோதீதி ஆஹ ‘‘நிரந்தரஸுகீ²’’தி. ஏகந்தஸுக²மேவாதி இத³ம் ஸுக²ப³ஹுலதம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம். அதீதாஸு ஸத்தஸு ஜாதீஸூதி இத³ம் ததோ பரம் ஜாதிஸ்ஸரஞாணேன அனுஸ்ஸரிதும் ந ஸக்காதி கத்வா வுத்தம். தாதி³ஸமேவாதி ஸுக²ஸமங்கி³மேவ அத்தபா⁴வம். ‘‘ஏவம் ஸுக²ஸமங்கீ³’’தி தம் அனுஸ்ஸரந்தஸ்ஸ ஜாதிஸ்ஸரஸ்ஸ அதீதஜாதியம்பி இத⁴ விய து³க்க²பு²ட்ட²ஸ்ஸ தம் அனுஸ்ஸரந்தஸ்ஸ.

ஸப்³பே³ஸம்பீதி லாபீ⁴னம் தக்கீனம்பி. ததா²தி இமினா ‘‘ஸப்³பே³ஸம்பீ’’தி இத³ம் பத³ம் ஆகட்³ட⁴தி. காமாவசரம் நாம அது³க்க²மஸுக²ம் அனுளாரம் அவிபூ⁴தந்தி ஆஹ ‘‘சதுத்த²ஜ்ஜா²னவஸேனா’’தி. சதுத்த²ஜ்ஜா²னம் காரணபூ⁴தம் ஏதஸ்ஸ அத்தி², தேன வா நிப்³ப³த்தந்தி சதுத்த²ஜ்ஜா²னிகம். மஜ்ஜ²த்தஸ்ஸாதி மஜ்ஜ²த்தபூ⁴தஸ்ஸ மஜ்ஜ²த்தவேத³னாப³ஹுலஸ்ஸ. மஜ்ஜ²த்தபூ⁴தட்டா²னமேவ அத்தனோ மஜ்ஜ²த்ததாபத்தமேவ பூ⁴தபுப்³ப³ம் அனுஸ்ஸரந்தஸ்ஸ. ஏகச்சஸஸ்ஸதிகாதி ஏகச்சஸஸ்ஸதவாதி³னோ வுத்தா. புக்³க³லாதி⁴ட்டா²னேன ஹி ஏகச்சஸஸ்ஸதிகா. ஏஸ நயோ ஸேஸேஸுபி. அதி⁴ச்சஸமுப்பன்னவாதோ³ ஸஸ்ஸதவாத³ஸமுத்³தி³ட்டோ²தி கத்வா ‘‘த்³வே அதி⁴ச்சஸமுப்பன்னிகா’’தி ச வுத்தம்.

28. தி³ட்டு²த்³தா⁴ரந்தி யதா²வுத்தானம் தி³ட்டீ²னம் அனிய்யானிகபா⁴வத³ஸ்ஸனவஸேன பது³த்³த⁴ரணம். பச்சத்தம்யேவ ஞாணந்தி அபரப்பச்சயம் அத்தனியேவ ஞாணம். தம் பன அத்தபச்சக்க²ம் ஹோதீதி ஆஹ ‘‘பச்சக்க²ஞாண’’ந்தி. ஸுவண்ணஸ்ஸ விய தோ³ஸாபக³மேன உபக்கிலேஸவிக³மேன ஞாணஸ்ஸ விஸுத்³த⁴ந்தி ஆஹ ‘‘பரிஸுத்³த⁴ந்தி நிருபக்கிலேஸ’’ந்தி. கிலேஸந்த⁴காரவிக³மதோ ஸப்பபா⁴ஸமுஜ்ஜலமேவ ஹோதீதி வுத்தம் – ‘‘பரியோதா³தந்தி பப⁴ஸ்ஸர’’ந்தி பா³ஹிரஸமயஸ்மிம்பி ஹோந்தி ஜா²னஸ்ஸ ஸமிஜ்ஜ²னதோ. மயமித³ம் ஜானாமாதி ‘‘ஸஸ்ஸதோ அத்தா ச லோகோ ச இத³மேவ ஸச்சம் மோக⁴மஞ்ஞ’’ந்தி ச மிச்சா²கா³ஹவஸேன அஞ்ஞாணபா⁴க³மேவ பரிப்³ரூஹேத்வா ததோ ஏவ யதா²க³ஹிதம் கா³ஹம் ஸந்தா⁴ய – ‘‘மயமித³ம் அத்த²ம் தத்த² ஜானாமா’’தி ஏவம் தத்த² மிச்சா²கா³ஹே அவிஜ்ஜமானம் ஞாணகோட்டா²ஸம் ஓதாரேந்தியேவ அனுப்பவேஸேந்தியேவ. ந தம் ஞாணம், மிச்சா²த³ஸ்ஸனம் நாமேதம், கிம் பன தம் மிச்சா²த³ஸ்ஸனம் நாம? ஸஸ்ஸதோ அத்தா ச லோகோ சாதிஆதி³னா மிச்சா²பி⁴னிவேஸபா⁴வதோ. தேனாஹ ‘‘தத³பி…பே… அத்தோ²’’தி. யம் தம் தி³ட்டி²யா உபனிஸ்ஸயபூ⁴தம் ஞாணம், தம் ஸந்தா⁴யாஹ – ‘‘ஜானனமத்தலக்க²ணத்தா ஞாணபா⁴க³மத்தமேவா’’தி. ஞாணம்பி ஹி தி³ட்டி²யா உபனிஸ்ஸயோ ஹோதியேவ லாபி⁴னோ இதரஸ்ஸ ச ததா² ததா² மிச்சா²பி⁴னிவேஸதோ. அனுபாதிவத்தனதோ அனதிக்கமனதோ. அஸாதா⁴ரணதோ ந உபாதிவத்தந்தி ஏதேனாதி அனுபாதிவத்தனம், ததோ. உபாதா³னபச்சயதோதி உபாதா³னஸ்ஸ பச்சயபா⁴வதோ. ஏதேன ப²லூபசாரேனேவ உபாதா³னமாஹ. யதி³ ப்³ரஹ்மஜாலே ஆக³தா ஸப்³பா³பி தி³ட்டி²யோ இத⁴ கதி²தா ஹோந்தி, ஏவம் ஸந்தே இத³ம் ஸுத்தம் ப்³ரஹ்மஜாலஸுத்தேன ஏகஸதி³ஸந்தி ஆஹ – ‘‘ப்³ரஹ்மஜாலே பனா’’திஆதி³. ‘‘அஞ்ஞத்ர ரூபம் அஞ்ஞத்ர வேத³னா ஸக்காயம்யேவ அனுபரிதா⁴வந்தீ’’தி வசனதோ இத⁴ ஸக்காயதி³ட்டி² ஆக³தா. ப்³ரஹ்மஜாலம் கதி²தமேவ ஹோதி தத்த² ஆக³தானம் த்³வாஸட்டி²யாபி தி³ட்டீ²னம் இதா⁴க³தத்தா. ஸஸ்ஸதுச்சே²தா³பி⁴னிவேஸோ அத்தாபி⁴னிவேஸபுப்³ப³கோ, ‘‘அத்தா ஸஸ்ஸதோ அத்தா உச்சே²தோ³’’தி பவத்தனதோ.

30. த்³வாஸட்டி²…பே… த³ஸ்ஸேதுந்தி கத²ம் பனாயமத்தோ² ‘‘இத⁴, பி⁴க்க²வே, ஏகச்சோ’’திஆதி³பாளியா த³ஸ்ஸிதோ ஹோதீதி? அப்பஹீனஸக்காயதி³ட்டி²கஸ்ஸ புப்³ப³ந்தாபரந்ததி³ட்டி²உபாதி³யனஜோதனதோ. பரிச்சாகே³னாதி விக்க²ம்ப⁴னேன. சதுத்த²ஜ்ஜா²னனிரோதா⁴ ததியஜ்ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதீதி ஏத்த² ந பரிஹீனசதுத்த²ஜ்ஜா²னஸ்ஸ ததியஜ்ஜா²னம் ப⁴வதி, ததியஜ்ஜா²னா வுட்டி²தஸ்ஸ பன சதுத்த²ஜ்ஜா²னா வுட்டி²தஸ்ஸ ச ததியம் படிலோமனயேன ஸம்ப⁴வதி. தேனாஹ ‘‘அயம் பனேத்தா²’’திஆதி³. ஏவம்ஸம்பத³மித³ம் வேதி³தப்³ப³ந்தி ‘‘பவிவேகா பீதி நிருஜ்ஜ²தீ’’தி இத³ம், ‘‘நிராமிஸஸுக²ஸ்ஸனிரோதா⁴’’தி ஏத்த² விய வுட்டா²னனிரோத⁴வஸேன வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ந்தி அத்தோ². ஹீனஜ்ஜா²னபரியாதா³னகதோ³மனஸ்ஸந்தி நீவரணஸஹக³ததோ³மனஸ்ஸமாஹ. தஞ்ஹி ஜா²னபரியாதா³னகரம். கம்மனீயபா⁴வோதி ஸமாபத்திம் பத்தோ விய ஸமாபத்திஸமாபஜ்ஜனபா⁴வே கம்மக்க²மபா⁴வோ. ஸோமனஸ்ஸவிது⁴ரத்தா தோ³மனஸ்ஸம் வியாதி தோ³மனஸ்ஸந்தி வுத்தம். ‘‘உப்பஜ்ஜதி பவிவேகா பீதீ’’தி புன வுத்தா பீதி ஜா²னத்³வயபீதி. யம் டா²னம் சா²யா ஜஹதீதி யம் பதே³ஸம் ஆதபேன அபி⁴பு⁴ய்யமானம் சா²யா ஜஹதி. தத்த² ஆதபே சா²யாதி பதே³ஸேன ஆதபஸஞ்ஞிதானம் பூ⁴தஸங்க²தானம் பஹானட்டா²னமாஹ. தேனாஹ ‘‘யஸ்மிம் டா²னே’’திஆதி³.

31. நிராமிஸம் ஸுக²ந்தி ததியஜ்ஜா²னஸுக²ம் தூ³ரஸமுஸ்ஸாரிதகாமாமிஸத்தா.

32. அது³க்க²மஸுக²ந்தி சதுத்த²ஜ்ஜா²னவேத³னம், ந யம் கிஞ்சி உபேக்கா²வேத³னம்.

33. நிக்³க³ஹணோதி மமம்காரபா⁴வேன கிஞ்சிபி அக³ண்ஹந்தோ. நிப்³பா³னஸ்ஸ ஸப்பாயந்தி நிப்³பா³னாதி⁴க³மஸ்ஸ, நிப்³பா³னஸ்ஸேவ வா அவிலோமவஸேன ஏகந்திகுபாயதாய ஸப்பாயம். தேனாஹ ‘‘உபகாரபூ⁴த’’ந்தி. ஸப்³ப³த்தா²தி ஸப்³பே³ஸு தேபூ⁴மகத⁴ம்மேஸு. ஏதந்தி ஏதம் யதா²வுத்தஸமத²பா⁴வனாய கிலேஸானம் விக்க²ம்ப⁴னம். ஸப்³ப³த்த² நிகந்தியா அஸுக்கா²பிதத்தா கத²ம் நிப்³பா³னஸ்ஸ உபகாரபடிபதா³ நாம ஜாதம்? ந ஜாயதே வாத்யதி⁴ப்பாயோ. ஸப்³ப³த்தா²தி புப்³ப³ந்தானுதி³ட்டி²ஆதி³கே ஸப்³ப³ஸ்மிம். அக்³க³ண்ஹனவஸேனாதி தண்ஹாகா³ஹேன அக்³க³ஹணவஸேன. யத்த² ஹி தண்ஹாகா³ஹோ விமோசிதோ, தத்த² தி³ட்டி²மானக்³கா³ஹா ஸுக்கா² விய ஹோந்தி ததே³கட்ட²பா⁴வதோ. தாதி³ஸஸ்ஸ நிப்³பா³னகா³மினீ படிபதா³ ஏவ ஆஸன்னே, ந தூ³ரே. தேன வுத்தம் – ‘‘உபகாரபடிபதா³ நாம ஜாத’’ந்தி. தாதி³ஸஸ்ஸ ச ஸந்தோஹமஸ்மீதிஆதி³கா ஸமனுபஸ்ஸனா அதி⁴மானபக்கே² திட்ட²தீதி ஆஹ – ‘‘அபி⁴வத³தீதி அபி⁴மானேன உபவத³தீ’’தி. இத³மேவ உபாதி³யதீதி நியமாபா⁴வதோ ‘‘அட்டா²ரஸவித⁴ம்பீ’’தி வுத்தம். ஸேஸபதே³பி ஏஸேவ நயோ. தி³ட்டு²பாதா³னே ஸதி ஸேஸஉபாதா³னஸம்ப⁴வோ அவுத்தஸித்³தோ⁴தி ததே³வ உத்³த⁴டம்.

ஸே ஆயதனே வேதி³தப்³பே³தி நிரோத⁴ஸ்ஸ காரணம் நிப்³பா³னம் வேதி³தப்³ப³ம். த்³வின்னம் ஆயதனானந்தி சக்கா²யதனாதீ³னம் த்³வின்னம் ஆயதனானம். படிக்கே²பேன நிப்³பா³னம் த³ஸ்ஸிதம் வேனேய்யஜ்ஜா²ஸயவஸேன.

ந கா³த⁴தீதி ந பதிட்டா²தி. அதோதி அஸ்மா நிப்³பா³னா. ஸராதி தண்ஹா. ஸங்கா²ரபடிக்கே²பேனாதி ஸங்கா²ரேகதே³ஸபூ⁴தானம் சதுன்னம் மஹாபூ⁴தானம் படிக்கே²பேன.

விஞ்ஞாணந்தி விஸிட்டே²ன ஞாணேன ஜானிதப்³ப³ம். ததோ ஏவ அனித³ஸ்ஸனம் அசக்கு²விஞ்ஞேய்யம் அனிந்த்³ரியகோ³சரம். அனந்தந்தி அந்தரஹிதம், நிச்சந்தி அத்தோ². ஸப்³ப³தோ பப⁴ந்தி கிலேஸந்த⁴காராபா⁴வதோ ச ஸமந்ததோ பப⁴ஸ்ஸரம். ‘‘ஸப்³ப³தோ பப’’ந்தி வா பாடோ², ஸப்³ப³தோ பததித்த²ந்தி அத்தோ². சத்தாரீஸகம்மட்டா²னஸங்கா²தேஹி தித்தே²ஹி ஓதரித்வா அனுபவிஸிதப்³ப³ம் அமதஸரந்தி வுத்தம் ஹோதி. அனுபாதா³ கஞ்சி த⁴ம்மம் அக்³க³ஹேத்வா விமுச்சந்தி ஏத்தா²தி அனுபாதா³விமோக்கோ², நிப்³பா³னம். அனுபாதா³ விமுச்சதி ஏதேனாதி அனுபாதா³விமோக்கோ², அக்³க³மக்³கோ³. அனுபாதா³விமோக்க²ந்திகதாய பன அரஹத்தப²லம் அனுபாதா³விமோக்கோ²தி வுத்தம். ஸேஸம் ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ.

பஞ்சத்தயஸுத்தவண்ணனாய லீனத்த²ப்பகாஸனா ஸமத்தா.

3. கிந்திஸுத்தவண்ணனா

34. ப⁴வோதி பரித்தோ. அப⁴வோதி மஹந்தோ. வுத்³தி⁴அத்தோ² ஹி அயம் அ-காரோ, ‘‘ஸம்வராஸம்வரோ, ப²லாப²ல’’ந்திஆதீ³ஸு விய, தஸ்மா ப⁴வாப⁴வஹேதூதி கு²த்³த³கஸ்ஸ மஹந்தஸ்ஸ வா ப⁴வஸ்ஸ ஹேது, தம் பச்சாஸீஸமானோதி அத்தோ². தேனாஹ – ‘‘தஸ்மிம் தஸ்மிம் ப⁴வே ஸுக²ம் வேதி³ஸ்ஸாமீ’’திஆதி³.

35. லோகுத்தரபோ³தி⁴பக்கி²யத⁴ம்மே உத்³தி³ஸ்ஸ புது²ஜ்ஜனானம் விவாதோ³ ஸம்ப⁴வதீதி ஆஹ – ‘‘லோகியலோகுத்தராவ கதி²தா’’தி. லோகியாபி ஹி போ³தி⁴பக்கி²யத⁴ம்மா லோகுத்தரத⁴ம்மாதி⁴க³மஸ்ஸ ஆஸன்னகாரணத்தா விஸேஸகாரணந்தி யாவ அஞ்ஞேஹி லோகியத⁴ம்மேஹி அபி⁴விஸிட்டோ²தி கத்வா, ‘‘இமேஸு ஸத்ததிம்ஸபோ³தி⁴பக்கி²யத⁴ம்மேஸூ’’தி அவிஸேஸேன வுத்தம். அத்த²தோ நானம் ஹோதீதி அத்த²தோ பே⁴தோ³ ஹோதி போ³தி⁴பக்கி²யத⁴ம்மானம் ஸமதி⁴க³தத்தா. ந ஹி காயாத³யோ பா⁴வேதப்³பா³, ஸதியேவ பன பா⁴வேதப்³பா³தி. ப்³யஞ்ஜனதோ நானம் பே⁴த³ம். இமினாபி காரணேனாதி இமாயபி யுத்தியா. இதா³னி தம் யுத்திம் த³ஸ்ஸேந்தோ – ‘‘அத்த²ஞ்ச ப்³யஞ்ஜனஞ்சா’’திஆதி³மாஹ. தத்த² ஸமானேத்வாதி ஸுத்தந்தரதோ ஸமானேத்வா, ஸுத்தந்தரபதே³ஹி ச ஸமானேத்வா. அஞ்ஞதா²தி அஞ்ஞதோ, பூ⁴ததோ அபக³தம் கத்வாதி அத்தோ². மிச்சா² ரோபிதபா⁴வோதி அயாதா²வதோ ட²பிதபா⁴வோ. அத்த²ஞ்ச ப்³யஞ்ஜனஞ்ச விஞ்ஞாபனகாரணமேவாதி அவிபரீதத்த²ஸ்ஸ ஸத்³த³ஸ்ஸ ச பு³ஜ்ஜ²னஹேதுதாய.

37. இத⁴ த⁴ம்மவினயட்டா²னே ஸதியேவ ஸதிபட்டா²னந்தி க³ஹிதா, அத்த²தோ ஸமேதி நாம யாதா²வதோ அத்த²ஸ்ஸ க³ஹிதத்தா. அஸபா⁴வனிருத்திபா⁴வதோ ப்³யஞ்ஜனதோ நானத்தந்தி தம் லிங்க³பே⁴தே³ன வசனபே⁴தே³ன ச த³ஸ்ஸேந்தோ, ‘‘ஸதிபட்டா²னோதி வா ஸதிபட்டா²னாதி வா மிச்சா² ரோபேதா²’’தி ஆஹ. அப்பமத்தகந்தி அணுமத்தம் ஸல்லஹுகம், ந க³ருதரம் அத⁴னிதம் கத்வா வத்தப்³ப³ம்பி த⁴னிதம் கோ⁴ஸவந்தம் கத்வா ரோபிதே வுத்ததோ³ஸாபா⁴வதோதி தேனாஹ – ‘‘நிப்³பு³திம் பத்தும் ஸக்கா ஹோதீ’’தி.

ப்³யஞ்ஜனஸ்ஸ மிச்சா²ரோபனம் ந விஸேஸந்தராயகரம் ஹோதீதி ஞாபனத்த²ம், சதுஸு மக்³கே³ஸு பஞ்ஹம் கதே²த்வாவ பரினிப்³பு³தோ. ஸுத்தந்தப்³யஞ்ஜனம் ஸந்தா⁴யேதம் வுத்தம் – ‘‘அப்பமத்தகம் கோ² பனா’’தி.

38. அத² சதுத்த²வாரே விவாதோ³ கஸ்மா ஜாதோ? யாவதா நேஸம் வசனம் அத்த²தோ சேவ ஸமேதி ப்³யஞ்ஜனதோ சாதி அதி⁴ப்பாயோ. ஸஞ்ஞாய விவாதோ³தி கிஞ்சாபி ஸமேதி அத்த²தோ சேவ ப்³யஞ்ஜனதோ ச, ஸஞ்ஞா பன நேஸம் அவிஸுத்³தா⁴, தாய ஸஞ்ஞாய வஸேன விவாதோ³ ஜாதோதி த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘அஹ’’ந்திஆதி³மாஹ. அஹம் ஸதிபட்டா²னந்தி வதா³மி, அயம் ஸதிபட்டா²னோதி வத³தீதி ஏவம் தேஸம் ஞாணம் ஹோதீதி இமமத்த²ம், ‘‘ஏஸேவ நயோ’’தி இமினா அதிதி³ஸதி.

39. ந சோத³னத்தா²ய வேகா³யிதப்³ப³ந்தி ஸீக⁴ம் ஸீக⁴ம் ந சோத³னா காதப்³பா³தி அத்தோ². தஸ்மாதி யஸ்மா ஏகச்சோ கோத⁴னபா⁴வேன ஏவம் படிப்ப²ரி, தஸ்மா. அனாதா³னதி³ட்டீ²தி ஆதி³யித்வா அனபி⁴னிவிஸனதோ அனாதா³னதி³ட்டீ² அத³ள்ஹக்³கா³ஹீ. பக்கி²பந்தோ வியாதி கி³லித்வா பக்கி²பந்தோ விய.

உபகா⁴தோதி சித்தப்பகா⁴தோ ப²ரஸுபகா⁴தோ விய. வணக⁴ட்டிதஸ்ஸ வியாதி வணே க⁴ட்டிதஸ்ஸ விய து³க்கு²ப்பத்தி சித்தது³க்கு²ப்பத்தி. த்³வே வாரே வத்வாபி விஸஜ்ஜேதீதி ஸுப்படினிஸ்ஸக்³கீ³ ஏவம் பகே³வ சோதி³தமத்தே விஸ்ஸஜ்ஜேதி சேதி அதி⁴ப்பாயோ. கத²னவஸேன ச காயசித்தகிலமதோ². ஏவரூபோதி ஸஹஸா அவிஸ்ஸஜ்ஜேந்தேன சோத³கஸ்ஸ விஹேஸாவாதோ³ ஹுத்வாபி அக்கோத⁴னாதி³ஸபா⁴வோ.

உபேக்கா²தி ஸகேன கம்மேன பஞ்ஞாயிஸ்ஸதீதி தஸ்மிம் புக்³க³லே அஜ்ஜு²பேக்க²ணா. உபேக்க²ம் அதிமஞ்ஞதி நாம தஸ்ஸ அனாசாரஸ்ஸ அனஜ்ஜு²பேக்க²ணதோ.

40. வசனஸஞ்சாரோதி பேஸுஞ்ஞவஸேன அஞ்ஞதா²வசனுபஸம்ஹாரோ. தி³ட்டி²பளாஸோதி யுக³க்³கா³ஹவஸேன லத்³தி⁴. ஸா பன சித்தஸ்ஸ அனாராத⁴னியபா⁴வோ ஸத்து²சித்தஸ்ஸ அனாராத⁴கபா⁴வோ. கலஹோதி அதி⁴கரணுப்பாத³வஸேன பவத்தோ விக்³க³ஹோ ப⁴ண்ட³னஸ்ஸ புப்³ப³பா⁴கோ³.

யேன காரணேனாதி யேன த⁴ம்மேன ஸத்து²ஸாஸனேன. தமேவ ஹி ஸந்தா⁴ய வத³தி – ‘‘த⁴ம்மோதி ஸாரணீயத⁴ம்மோ அதி⁴ப்பேதோ’’தி. ஏத்தா²தி ‘‘த⁴ம்மஸ்ஸ சானுத⁴ம்ம’’ந்தி ஏத்த². த⁴ம்மோதி ஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ தஸ்ஸ ததா² பவத்தம் ப்³யாகரணம் யதா² விவாதா³பன்னா ஸஞ்ஞத்திம் க³ச்ச²ந்தி. தேனாஹ – ‘‘தேஸம் பி⁴க்கூ²னம் ஸஞ்ஞத்திகரண’’ந்தி. ததே³வ ப்³யாகரணம் அனுத⁴ம்மோதி பி⁴க்கு²னா வுச்சமானோ அனுபவத்தோ த⁴ம்மோ. தேனாஹ – ‘‘ததே³வ ப்³யாகரோதி நாமா’’தி. கோசீதி யோ கோசி. ஸஹத⁴ம்மிகோ ஸகாரணோ. அஞ்ஞத்தோ² அயம் கிம் ஸத்³தோ³தி ஆஹ ‘‘அஞ்ஞோ’’தி. அஸ்ஸாதி வுத்தனயேன படிபன்னபி⁴க்கு²னோ, தஸ்ஸ படிபத்தி ந கேனசி க³ரஹணீயா ஹோதீதி அத்தோ². ஸேஸம் ஸப்³ப³ம் ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ.

கிந்திஸுத்தவண்ணனாய லீனத்த²ப்பகாஸனா ஸமத்தா.

4. ஸாமகா³மஸுத்தவண்ணனா

41. த்³வேதி⁴கஜாதாதி ஜாதத்³வேதி⁴கா ஸஞ்ஜாதபே⁴தா³. த்³வேஜ்ஜ²ஜாதாதி து³வித⁴பா⁴வம் பத்தா. ப⁴ண்ட³ந்தி பரிபா⁴ஸந்தி ஏதேனாதி ப⁴ண்ட³னம், விருத்³த⁴சித்ததா. தந்தி ப⁴ண்ட³னம். த⁴ம்மவினயந்தி பாவசனம். விதுஜ்ஜந்தா முக²ஸத்தீஹி. ஸஹிதம் மேதி மய்ஹம் வசனம் ஸஹிதம் ஸிலிட்ட²ம் புப்³பா³பரஸம்ப³ந்த⁴ம் அத்த²யுத்தம். தேனாஹ ‘‘அத்த²ஸம்ஹித’’ந்தி. அதி⁴சிண்ணந்தி ஆசிண்ணம். விபராவத்தந்தி விரோத⁴த³ஸ்ஸனவஸேன பராவத்திதம், பராவத்தம் தூ³ஸிதந்தி அத்தோ². தேனாஹ – ‘‘சிரகாலவஸேன…பே… நிவத்த’’ந்தி. பரியேஸமானோ சர, தத்த² தத்த² க³ந்த்வா ஸிக்கா²ஹீதி அத்தோ². ஸசே ஸக்கோஸி, இதா³னிமேவ மயா வேடி²ததோ³ஸம் நிப்³பே³டே²ஹி. மரணமேவாதி அஞ்ஞமஞ்ஞகா⁴தவஸேன மரணமேவ.

நாடபுத்தஸ்ஸ இமேதி நாடபுத்தியா. தே பன தஸ்ஸ ஸிஸ்ஸாதி ஆஹ ‘‘அந்தேவாஸிகேஸூ’’தி. புரிமபடிபத்திதோ படினிவத்தனம் படிவானம், தம் ரூபம் ஸபா⁴வோ ஏதேஸந்தி படிவானரூபா. தேனாஹ ‘‘நிவத்தனஸபா⁴வா’’தி. கத²னம் அத்த²ஸ்ஸ ஆசிக்க²னம். பவேத³னம் தஸ்ஸ ஹேதுதா³ஹரணானி ஆஹரித்வா போ³த⁴னம். ந உபஸமாய ஸம்வத்ததீதி அனுபஸமஸம்வத்தனம், ததே³வ அனுபஸமஸம்வத்தனிகம், தஸ்மிம். ஸமுஸ்ஸிதம் ஹுத்வா பதிட்டா²ஹேதுபா⁴வதோ தூ²பம் பதிட்டா²தி ஆஹ – ‘‘பி⁴ன்னதூ²பேதி பி⁴ன்னபதிட்டே²’’தி. தூ²போதி வா த⁴ம்மஸ்ஸ நிய்யானபா⁴வோ வேதி³தப்³போ³, அஞ்ஞத⁴ம்மே அபி⁴பு⁴ய்ய ஸமுஸ்ஸிதட்டே²ன. ஸோ நிக³ண்ட²ஸ்ஸ ஸமயே கேஹிசி அபி⁴ன்னஸம்மதோபி பி⁴ன்னோ வினட்டோ²யேவ ஸப்³பே³ன ஸப்³ப³ம் அபா⁴வதோதி பி⁴ன்னதூ²போ. ஸோ ஏவ நிய்யானபா⁴வோ வட்டது³க்க²தோ முச்சிதுகாமானம் படிஸரணம், தம் ஏத்த² நத்தீ²தி அப்படிஸரணோ, தஸ்மிம் பி⁴ன்னதூ²பே அப்படிஸரணேதி ஏவமேத்த² அத்தோ² வேதி³தப்³போ³.

ஆசரியப்பமாணந்தி ஆசரியமுட்டி² ஹுத்வா பமாணபூ⁴தம். நானானீஹாரேனாதி நானாகாரேன. ‘‘விவாதோ³ ந உப்பஜ்ஜீ’’தி வத்வா தஸ்ஸ அனுப்பத்திகாரணம் த³ஸ்ஸேந்தோ, ‘‘ஸத்தா² ஹி…பே… அவிவாத³காரணம் கத்வாவ பரினிப்³பா³யீ’’தி வத்வா தம் விவரிதும் ‘‘ப⁴க³வதா ஹீ’’திஆதி³ வுத்தம். பதிட்டா² ச அவஸ்ஸயோ ச, ‘‘அயம் த⁴ம்மோ அயம் வினயோ இத³ம் ஸத்து²ஸாஸன’’ந்தி வினிச்ச²யனே மஹாபதே³ஸா, பஞ்ஹப்³யாகரணானி ச, யஸ்மா தேஸு பதிட்டா²ய தே அவஸ்ஸாய த⁴ம்மவினயத⁴ரா ச நிச்ச²யம் க³ச்ச²ந்தி. ததா² ஹி ஸுத்தந்தமஹாபதே³ஸதோ வினயே கேனசி புச்சி²தோ அத்தோ² சதுன்னம் பஞ்ஹப்³யாகரணானம் வஸேன ஸுவினிச்சி²தரூபோ, தஸ்மா த⁴ம்மவினயோ இத⁴ ஸத்து² கிச்சம் காதும் ஸக்கோதீதி ஆஹ – ‘‘தேனேவா’’திஆதி³, தஸ்மா உளாராய தே³ஸனாய பா⁴ஜனந்தி அதி⁴ப்பாயோ.

42. படிபவிட்ட²ம் கத்வா ஆஹரிதப்³ப³தோ, ஸச்சம் காரிதப்³ப³தோ பாப⁴தம் மூலந்தி ஆஹ – ‘‘கதா²பாப⁴த’’ந்தி, த⁴ம்மகதா²ய மூலகாரணந்தி அத்தோ². யேஸம் வஸேன விவாதோ³ உப்பன்னோ, தேயேவ அத⁴ம்மவாதி³னோ, தேஸம் தாவ ஸோ அஹிதாய து³க்கா²ய ஸம்வத்தது, ததோ அஞ்ஞேஸம் தே³வமனுஸ்ஸானம் கத²ந்தி, சோத³னா பரம்பராய ஸம்கிலேஸவத்து²பா⁴வதோதி பரிஹாரோ. தேனாஹ – ‘‘கோஸம்ப³கக்க²ந்த⁴கே வியா’’திஆதி³.

43. அபி⁴ஞ்ஞா தே³ஸிதாதி அபி⁴விஸிட்டா²ய பஞ்ஞாய ஜானித்வா போ³தி⁴தா. பதிஸ்ஸயமானரூபாதி அபதி³ஸ்ஸ பதிஸ்ஸயமானா க³ருகவஸேன நிஸ்ஸயமானஸபா⁴வா. தேனாஹ – ‘‘உபனிஸ்ஸாய விஹரந்தீ’’தி, க³ருதரம் நிஸ்ஸயம் கத்வா விஹரந்தீதி அத்தோ². பரிவாரே பஞ்ஞத்தானீதி, ‘‘ஆஜீவஹேது ஆஜீவகாரணா’’தி, ஏவம் நித்³தா⁴ரேத்வா பரிவாரபாளியம் (பரி. 336) ஆஸங்கரவஸேன ட²பிதானி. ‘‘ஏவஞ்ச பன, பி⁴க்க²வே, இமம் ஸிக்கா²பத³ம் உத்³தி³ஸேய்யா’’தி (பாரா. 39, 42, 43) விப⁴ங்க³பாட²வஸேனேவ ஹி தானி ப⁴க³வதா பஞ்ஞத்தானி. தானி ட²பேத்வா ஸேஸானி ஸப்³ப³ஸிக்கா²பதா³னி அதி⁴பாதிமோக்க²ம் நாமாதி, இத³ம் கோ³ப³லீப³த்³த³ஞாயேன வுத்தந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம் தேஸம்பி அதி⁴பாதிமோக்க²பா⁴வதோ.

தத்ராயம் நயோதி தஸ்மிம் ஸுப்பஜஹனாய அப்பமத்தகபா⁴வே அயம் வக்க²மானோ. தானீதி பணீதபோ⁴ஜனானி. யோ கோசீதி பி⁴க்கு² வா பி⁴க்கு²னீ வா. து³க்கடவத்து²கந்தி யம் கிஞ்சி து³க்கடாபத்திவத்து²கம். தேனாதி ஸுப்பஜஹனபா⁴வேன மூலாபத்திவீதிக்கமஸ்ஸ அணுமத்ததாய.

புப்³ப³பா⁴க³மக்³க³ந்தி லோகியமக்³க³ம். தத்ராதி தஸ்மிம் புப்³ப³பா⁴க³மக்³க³ம் நிஸ்ஸாய விவாது³ப்பாதே³. ஓபா⁴ஸஞாணந்தி ஓபா⁴ஸஸ்ஸ உப்பத்திஹேதுபூ⁴தம் ஞாணம். தத்த² பன ஸோ மக்³க³ஸஞ்ஞிபா⁴வேன மக்³கோ³ ச சதுப்³பி³தோ⁴தி ஸுதத்தா, ‘‘பட்ட²மமக்³கோ³ நாமா’’திஆதி³மாஹ. ஏவந்தி ஏவம் அஸந்தி³த்³த⁴ம் அபரிஸங்கிதம் பரிச்சத்தம் கத்வா கம்மட்டா²னம் கதே²தும் ந ஸக்கோதி.

சேதியம் ந தி³ட்ட²ந்தி தஸ்ஸ கதம் தூ²பம் வத³தி. நிந்தி³யே புது²ஜ்ஜனபா⁴வே டி²தம் பாஸம்ஸம் அரியபா⁴வம் ஆரோபேத்வா தம் மிச்சா²லத்³தி⁴ம் அபி⁴னிவிஸ்ஸ பக்³க³ய்ஹ வோஹரணதோ ஸக்³கோ³பி மக்³கோ³பி வாரிதோயேவாதி. வுத்தஞ்ஹேதம் –

‘‘யோ நிந்தி³யம் பஸம்ஸதி, தம் வா நிந்த³தி யோ பஸம்ஸியோ;

விசினாதி முகே²ன ஸோ கலிம், கலினா தேன ஸுக²ம் ந விந்த³தீ’’தி. (ஸு. நி. 663; ஸம். நி. 1.180-181; அ. நி. 4.3; நேத்தி. 92);

‘‘க²ணேனேவ அரஹத்தம் பாபுணிதும் ஸமத்த²கம்மட்டா²னகத²ம் ஆசிக்கி²ஸ்ஸாமீ’’தி ஹி இமினா தத்த² கோஹஞ்ஞம்பி தி³ஸ்ஸதி; இதரேஸு பன வத்தப்³ப³மேவ நத்தி². உப்பாடேத்வாதி உத்³த⁴ரித்வா. ‘‘அத² தே பி⁴க்கூ²’’திஆதி³ ஸேஸம் நாம. ‘‘அமதம் தே பரிபு⁴ஞ்ஜந்தி, யே காயக³தாஸதிம் பரிபு⁴ஞ்ஜந்தீ’’தி (அ. நி. 1.600) வசனம் து³க்³க³ஹிதம் க³ண்ஹாபேத்வா, ‘‘ஏத்தாவதா வோ அமதம் பரிபு⁴த்தம் நாம ப⁴விஸ்ஸதீ’’தி ஆஹ.

44. ஏவந்தி ஆகாரலக்க²ணமேதம், ந ஆகாரனியமனம். தேன இமினாவ காரணேன ச யோ விவாதோ³ உப்பஜ்ஜேய்யாதி வுத்தம் ஹோதி. க³ருஸ்மிம் க³ரூதி பவத்தம் சித்தம் க³ருவிஸயத்தா தம்ஸஹசரிதத்தா க³ரு, தஸ்ஸ பா⁴வோ கா³ரவம், க³ருகரணம், தம் ஏத்த² நத்தீ²தி அகா³ரவோ. தேனாஹ ‘‘கா³ரவவிரஹிதோ’’தி. க³ருஸ்ஸ கா³ரவவஸேன பதிஸ்ஸயனம் பதிஸ்ஸோதி வுச்சதி நீசவுத்திதா, தப்படிபக்க²தோ அப்பதிஸ்ஸோதி ஆஹ – ‘‘அப்பதிஸ்ஸயோ அனீசவுத்தீ’’தி. ஏத்த² யதா²யம் புக்³க³லோ ஸத்த²ரி அகா³ரவோ நாம ஹோதி, தம் த³ஸ்ஸேதும், ‘‘ஏத்த² பனா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² தீஸுகாலேஸு உபட்டா²னம் ந யாதீதிஆதி³ ஸமுதா³யகித்தனஅனவஸேஸத³ஸ்ஸனம், அவயவதோ பன அகா³ரவஸித்³தி⁴ யதா² தம் ஸாமஞ்ஞதோ ஸிக்கா²பத³ஸமாதா³னம் தப்³பி³ஸேஸோ பே⁴தோ³. ஏஸ நயோ ஸேஸேஸுபி.

ஸக்கச்சம் ந க³ச்ச²தீதி ஆத³ரவஸேன ந க³ச்ச²தி. ஸங்கே⁴ கதோயேவ ஹோதி ஸங்க⁴பரியாபன்னத்தா தஸ்ஸ, யதா² ஸங்க⁴ம் உத்³தி³ஸ்ஸ தி³ன்னம் ஏகேன பி⁴க்கு²னா படிக்³க³ஹிதம் ஸங்க⁴ஸ்ஸ தி³ன்னமேவ ஹோதி. அபரிபூரயமானோவ ஸிக்கா²ய அகா³ரவோ. தேனாஹ ப⁴க³வா – ‘‘ஸிக்கா²ய ந பரிபூரகாரீ’’தி (ம. நி. 2.135). அத்தனோ பரிஸாய உப்பன்னம் விவாத³மூலம் விஸேஸதோ அத்தனா வூபஸமேதப்³ப³தோ அத்தனோ ச அனத்தா²வஹதோ ‘‘அஜ்ஜ²த்த’’ந்த்வேவ வுத்தம். ஏஸ நயோ ப³ஹித்³தா⁴தி ஏத்தா²பி.

46. ச²டா²னானீதி ச²மூலானி. யதா² ஸமனவஸேன ஸமதா²னம் விவாதா³தீ³ஸு அதி⁴கத்துபா⁴வோ, ஏவம் விவாதா³தீ³னம் தேஹி அதி⁴கத்தப்³ப³தாபீதி ஆஹ – ‘‘வூபஸமனத்தா²ய…பே… அதி⁴கரணானீ’’தி. தேன அதி⁴கரணஸத்³த³ஸ்ஸ கம்மத்த²தம் ஆஹ. ஸமதா² வா ஸமனவஸேன அதி⁴கரீயந்தி ஏத்தா²தி அதி⁴கரணானி, விவாதா³த³யோ.

விவாதோ³ உப்பன்னமத்தோவ ஹுத்வா பரதோ கக்க²ளத்தா²ய ஸம்வத்தனதோ யம் வத்து²ம் நிஸ்ஸாய பட²மம் உப்பன்னோ விவாதா³னுஸாரேன மூலகம் விய அனுப³ந்த⁴ரோகோ³ தமேவ தத³ஞ்ஞம் வா வத்து²ம் கத்வா பவட்³ட⁴ந்தோ விவாதா³தி⁴கரணம் பத்வா உபரி வட்³ட⁴தி நாம, அனுவாதா³பத்திகிச்சாதி⁴கரணம் பத்வா விவாத³ஸ்ஸ ச வட்³ட⁴னம் பாகடமேவ. தேன வுத்தம் – ‘‘சத்தாரி அதி⁴கரணானி பத்வா உபரி வட்³ட⁴ந்தோ ஸோ விவாதோ³’’தி. உப்பன்னானம் உப்பன்னானந்தி (தீ³. நி. டீ. 3.331) உட்டி²தானம் உட்டி²தானம். ஸமத²த்த²ந்தி ஸமனத்த²ம்.

அட்டா²ரஸஹி வத்தூ²ஹீதி லக்க²ணவசனமேதம் யதா² ‘‘யதி³ மே ப்³யாதீ⁴ தா³ஹேய்யும். தா³தப்³ப³மித³மோஸத⁴’’ந்தி (ஸம். நி. டீ. 2.3.39-42; கங்கா². அபி⁴. டீ. அதி⁴கரணஸமத²வண்ணனா), தஸ்மா தேஸு அஞ்ஞதரேன விவத³ந்தா, ‘‘அட்டா²ரஸஹி வத்தூ²ஹி விவத³ந்தீ’’தி வுச்சந்தி. உபவத³னாதி அக்கோஸோ. சோத³னாதி அனுயோகோ³.

அதி⁴கரணஸ்ஸ ஸம்முகா²வ வினயனதோ ஸம்முகா²வினயோ. ஸன்னிபதிதபரிஸாய த⁴ம்மவாதீ³னம் யேபு⁴ய்யதாய யேபு⁴ய்யஸிககம்மஸ்ஸ கரணம் யேபு⁴ய்யஸிகா. காரகஸங்க⁴ஸ்ஸ ஸாமக்³கி³வஸேன ஸம்முகீ²பா⁴வோ, ந யதா² ததா² காரகபுக்³க³லானம் ஸம்முக²தாமத்தம். பூ⁴ததாதி தச்ச²தா. ஸச்சபரியாயோ ஹி இத⁴ த⁴ம்ம-ஸத்³தோ³ ‘‘த⁴ம்மவாதீ³’’திஆதீ³ஸு (தீ³. நி. 1.9) விய. வினேதி ஏதேனாதி வினயோ, தஸ்ஸ தஸ்ஸ அதி⁴கரணஸ்ஸ வூபஸமாய ப⁴க³வதா வுத்தவிதி⁴, தஸ்ஸ வினயஸ்ஸ ஸம்முக²தா வினயஸம்முக²தா. விவாத³வத்து²ஸங்கா²தே அத்தே² பச்சத்தி²கா அத்த²பச்சத்தி²கா, தேஸம் அத்த²பச்சத்தி²கானம். ஸங்க⁴ஸம்முக²தா பரிஹாயதி ஸம்மதபுக்³க³லேஹேவ வூபஸமனதோ.

நந்தி விவாதா³தி⁴கரணம். ‘‘ந ச²ந்தா³க³திம் க³ச்ச²தீ’’திஆதி³னா (பரி. 383) வுத்தம் பஞ்சங்க³ஸமன்னாக³தம். கு³ள்ஹகாதீ³ஸு அலஜ்ஜுஸ்ஸன்னாய பரிஸாய கு³ள்ஹகோ ஸலாகக்³கா³ஹோ காதப்³போ³; லஜ்ஜுஸ்ஸன்னாய விவடகோ, பா³லுஸ்ஸன்னாய ஸகண்ணஜப்பகோ. யஸ்ஸா கிரியாய த⁴ம்மவாதி³னோ ப³ஹுதரா, ஸா யேபு⁴ய்யஸிகாதி ஆஹ – ‘‘த⁴ம்மவாதீ³னம் யேபு⁴ய்யதாயா’’திஆதி³.

ஏவம் வினிச்சி²தந்தி ஆபத்திம் த³ஸ்ஸேத்வா ரோபனவஸேன வினிச்சி²தம், படிகம்மம் பன ஆபத்தாதி⁴கரணஸமதே² பரதோ ஆக³மிஸ்ஸதி. ந ஸமணஸாருப்பம் அஸ்ஸாமணகம், ஸமணேஹி அகாதப்³ப³ம், தஸ்மிம். அஜ்ஜா²சாரே வீதிக்கமேஸதி. படிசரதோதி படிச்சா²தே³ந்தஸ்ஸ. பாபுஸ்ஸன்னதாய பாபியோ, புக்³க³லோ, தஸ்ஸ காதப்³ப³கம்மம் தஸ்ஸபாபியஸிகம்.

ஸம்முகா²வினயேனேவ வூபஸமோ நத்தி² படிஞ்ஞாய, ததா²ரூபாய க²ந்தியா வா வினா அவூபஸமனதோ. ஏத்தா²தி ஆபத்திதே³ஸனாயம். படிஞ்ஞாதே ஆபன்னபா⁴வாதி³கே கரணகிரியா, ‘‘ஆயதிம் ஸம்வரேய்யாஸீ’’தி, பரிவாஸதா³னாதி³வஸேன ச பவத்தம் வசீகம்மம் படிஞ்ஞாதகரணம்.

யதா²னுரூபந்தி ‘‘த்³வீஹி சதூஹி திஹி ஏகேனா’’தி ஏவம் வுத்தனயேன யதா²னுரூபம். ஏத்தா²தி இமஸ்மிம் ஸுத்தே, ஏதஸ்மிம் வா ஸமத²விசாரே. வினிச்ச²யனயோதி வினிச்ச²யே நயமத்தம். தேனாஹ ‘‘வித்தா²ரோ பனா’’திஆதி³.

47. ஸங்கே²பதோவ வுத்தோ, ந ஸமத²க்க²ந்த⁴கே விய வித்தா²ரதோ. ததா²தி இமினா ‘‘த⁴ம்மா’’தி பத³ம் ஆகட்³ட⁴தி, ஏத்த² இதி-ஸத்³தோ³ ஆதி³அத்தோ², ஏவமாதி³னா இமினா பகாரேனாதி வாதி வுத்தம் ஹோதி. போ³தி⁴பக்கி²யத⁴ம்மானம் ஏகந்தானவஜ்ஜபா⁴வதோ நத்தி² அத⁴ம்மபா⁴வோ, ப⁴க³வதோ தே³ஸிதாகாரம் ஹாபேத்வா வட்³டே⁴த்வா வா கத²னம் யதா²த⁴ம்மம் அகதந்தி கத்வா அத⁴ம்மபா⁴வோதி த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ – ‘‘தயோ ஸதிபட்டா²னா’’திஆதி³.

நிய்யானிகந்தி ஸபாடிஹீரம் அப்படிவானம் ஹுத்வா பவத்ததி. ததே²வாதி இமினா ‘‘ஏவம் அம்ஹாக’’ந்திஆதி³னா வுத்தமத்த²ம் ஆகட்³ட⁴தி. பூ⁴தேன…பே… காதப்³ப³கம்மம் த⁴ம்மோ நாம யதா²த⁴ம்மம் கரணதோ, வுத்தவிபரியாயதோ இதோ பரம் அத⁴ம்மோ. அயம் வினயோ நாம ராகா³தீ³னம் ஸம்வரணதோ பஹானதோ படிஸங்கா²னதோ ச. அயம் அவினயோ நாம ராகா³தீ³னம் அவினயனதோ. அயம் வினயோ நாம யதா²வினயகரணதோ, வுத்தவிபரியாயேன இதரோ அவினயோ. வத்து²ஸம்பத்திஆதி³னா ஏவ ஸப்³பே³ஸம் வினயகம்மானம் அகுப்பதாதி ஆஹ – ‘‘வத்து²ஸம்பத்தி…பே… அயம் வினயோ நாமா’’தி, தப்படிபக்க²தோ அவினயோ வேதி³தப்³போ³. தேனாஹ ‘‘வத்து²விபத்தீ’’திஆதி³.

ஸம்மாபடிபத்தியா நயனட்டே²ன யதா²வுத்தோ த⁴ம்மோ ஏவ நேத்தி, ததோ ஏவ ஸத்தஸ்ஸ விய ரஜ்ஜு அஸிதி²லபவத்திஹேதுதாய த⁴ம்மரஜ்ஜூதி அத்தோ² வுத்தோ. ஸுத்தந்தபரியாயேன தாவ த³ஸ குஸலகம்மபதா² த⁴ம்மோதி ஏவம் வுத்தா. ஸா ஏவ வா ஹோது த⁴ம்மனேத்தி, யோ இத⁴ இமிஸ்ஸா வண்ணனாய, ‘‘ச²த்திம்ஸ போ³தி⁴பக்கி²யத⁴ம்மா’’திஆதி³னா த⁴ம்மேன ச வினயேன ச வுத்தோ, ஸோ ஏவ வா த⁴ம்மனேத்தி ஹோதூதி ஆனேத்வா யோஜனா. தாய த⁴ம்மனேத்தியா ஸமேதி தாய யதா²வுத்தாய த⁴ம்மனேத்தியா ஸம்ஸந்த³தி, ஏகலக்க²ணமேவ ஹோதீதி அத்தோ². ஏவம் விவாத³வத்து²பூ⁴தோ த⁴ம்மோ சே ‘‘த⁴ம்மோ’’தி, அத⁴ம்மோ சே ‘‘அத⁴ம்மோ’’தி, வினயோ சே ‘‘வினயோ’’தி, அவினயோ சே ‘‘அவினயோ’’தி நிச்சி²னந்தேன ஏகச்சானம் விவாதா³தி⁴கரணமேவ த³ஸ்ஸிதம் தஸ்ஸ வூபஸமத⁴ம்மானம் அபரியோஸாபிதத்தா.

48. தம் பனேதந்தி விவாதா³தி⁴கரணம் பச்சாமஸதி. வாரே அத்த²ஸம்வண்ணனாவஸேன பத்தேபி. த்³வீஹீதி யஸ்மிம் ஆவாஸே விவாதா³தி⁴கரணம் உப்பன்னம், தத்த² வாஸீஹி த்³வீஹிபி பி⁴க்கூ²ஹி அதிரேகதரா.

49. க²ந்த⁴ஸாமந்தந்தி ஆபத்திக்க²ந்த⁴பா⁴வேன ஸமீபம். ஆபத்திஸாமந்தம் நாம புப்³ப³பா⁴கா³ ஆபஜ்ஜிதப்³ப³ஆபத்தி. மேது²னராக³வஸேன காயஸம்ஸக்³கே³ து³க்கடஸ்ஸ வத்தூ²தி ஆஹ – ‘‘பட²மபாராஜிகஸ்ஸ புப்³ப³பா⁴கே³ து³க்கட’’ந்தி. ஸேஸானம் திண்ணம் பாராஜிகானம் புப்³ப³பா⁴கே³ து²ல்லச்சயமேவ.

50. பரிக்கமித்வா உபக்கமித்வா. ஆபத்தாதி⁴கரணம் த³ஸ்ஸிதம் தத்தே²வ விஸேஸதோ படிஞ்ஞாய காரேதப்³ப³தாய இச்சி²தப்³ப³த்தா.

52. கம்மஸ்ஸ வத்து² த³ஸ்ஸிதம் ந ஸமதோ²தி அதி⁴ப்பாயோ. நனு சாயம் ஸமதா²தி⁴காரோதி? ஸச்சம், ஸமத²ஸ்ஸ பன காரணே த³ஸ்ஸிதே ஸமதோ² த³ஸ்ஸிதோவ ஹோதீதி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ஏவரூபஸ்ஸ ஹீ’’திஆதி³ வுத்தம்.

53. இத³ம் கம்மந்தி ‘‘இத³ம் அம்ஹாகம் ப⁴ண்ட³னஜாதான’’ந்திஆதி³னா வுத்தகம்மம். திணவத்தா²ரகஸதி³ஸத்தாதி தம்ஸதி³ஸதாய தப்³போ³ஹாரோதி த³ஸ்ஸேதி யதா² – ‘‘ஏஸ ப்³ரஹ்மத³த்தோ’’தி. ஆகாரமத்தமேவ திணவத்தா²ரககம்மம் நாம, ந பன தஸ்ஸ ஸப்³ப³ஸோ கரணவிதா⁴னம். தேனாஹ ‘‘க²ந்த⁴கே’’திஆதி³. கி³ஹீனம் ஹீனேன கு²ம்ஸனவம்ப⁴னம் யதா² ‘‘திலஸம்கு³ளிகா நத்தீ²’’தி. த⁴ம்மிகபடிஸ்ஸவேஸு விஸம்வாத³னவஸேன ஆபன்னா ஆபத்தி. அஸ்ஸாதி கிச்சாதி⁴கரணஸ்ஸ. ஸம்முகா²வினயேனேவ வூபஸமோ ஸங்க⁴ஸம்முக²தாதி³னாவ வூபஸமனதோ.

54. ஸோதாபத்திப²லஸச்சி²கிரியவசனதோ கோஸம்பி³யஸுத்தே (ம. நி. 1.492) ஸோதாபத்திமக்³க³ஸம்மாதி³ட்டி² கதி²தா, இத⁴ பன ‘‘தி³ட்டி²ஸாமஞ்ஞக³தோ விஹரதி’’ச்சேவ வுத்தத்தா, ‘‘இமஸ்மிம் ஸுத்தே ஸோதாபத்திப²லஸம்மாதி³ட்டி² வுத்தாதி வேதி³தப்³பா³’’தி வுத்தம். பாபகம்மஸ்ஸ அப்பதா மஹந்ததா ஸாவஜ்ஜபா⁴வஸ்ஸ முது³திக்க²பா⁴வேன வேதி³தப்³பா³தி ஆஹ ‘‘அணுந்தி அப்பஸாவஜ்ஜம். தூ²லந்தி மஹாஸாவஜ்ஜ’’ந்தி. ஸேஸம் ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ.

ஸாமகா³மஸுத்தவண்ணனாய லீனத்த²ப்பகாஸனா ஸமத்தா.

5. ஸுனக்க²த்தஸுத்தவண்ணனா

55. ஹேட்டி²மமக்³கே³ஹி ஞாதமரியாதா³ய பஜானனதோ அஞ்ஞா, மக்³க³பஞ்ஞா. தஸ்ஸ ப²லபா⁴வதோ அக்³க³ப²லபஞ்ஞா, தம்ஸஹக³தா ஸம்மாஸங்கப்பாத³யோ ச ‘‘அஞ்ஞா’’தி வுத்தாதி ஆஹ ‘‘அஞ்ஞாதி அரஹத்த’’ந்தி. சதூஹி பதே³ஹி கதி²தா, ‘‘பரிசிண்ணா மே ப⁴க³வா’’திஆதீ³ஸு விய ந ஏகபதே³னேவ. ‘‘லோகுத்தரோ த⁴ம்மோ அதி⁴க³தோ மயா’’தி மஞ்ஞனாமத்தம் அதி⁴மானோதி த³ஸ்ஸேந்தோ, ‘‘அப்பத்தே பத்தஸஞ்ஞினோ’’திஆதி³மாஹ.

56. இத³ம் டா²னந்தி இத³ம் ஓபா⁴ஸாதி³ஸம்முதிஹேதுபூ⁴தம் உளாரதரம் உத³யப்³ப³யஞாணம். உளாரதரபா⁴வேன ஹி தம் மக்³க³ப²லபஞ்ஞாய பச்சயோ ஹுத்வா யாதா²வதோ து³ப்³பி³ஞ்ஞேய்யதாய விபஸ்ஸகம் விஸம்வாதே³தி. தேனாஹ ‘‘அவிபூ⁴தம் அந்த⁴கார’’ந்தி. இமம் பஞ்ஹந்தி இமம் ஸுத்தம் க³ம்பீ⁴ரம் லோகுத்தரபடிஸம்யுத்தம் அத்தனா ஞாதும் இச்சி²தம் அத்த²ம். உக்³க³ஹேத்வாதி கேவலம் பிடகஸம்பாத³னவஸேனேவ உக்³க³ண்ஹித்வா. தேனாஹ ‘‘அஜானித்வா’’தி. விஸேவமானாதி கிலேஸவிஸே அவமானேந்தா, ஸாஸனஸ்ஸ வா அனுபகாரவிரூபபச்சயே ஸேவமானா. ஏவமஸ்ஸாதி ஏவம் வுத்தனயேன தேஸம் கரணஹேது அஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ த⁴ம்மதே³ஸனாவஸேன பவத்தஸ்ஸ. அஞ்ஞதா²பா⁴வோ அதே³ஸேதுகாமதா ஹோதி. தந்தி யதா²வுத்தமத்த²ம் ஸந்தா⁴ய. ஏதந்தி ‘‘தஸ்ஸபி ஹோதி அஞ்ஞத²த்த’’ந்தி ஏவம் வுத்தம்.

58. கிலேஸேஹி ஆமஸீயதீதி ஆமிஸம், லோகேபரியாபன்னம் ஆமிஸந்தி இத⁴ பஞ்ச காமகு³ணா அதி⁴ப்பேதாதி தேஸு வட்டாமிஸபா⁴வேபி லபி⁴தே காமாமிஸபா⁴வோ ஸித்³தோ⁴தி ஆஹ – ‘‘வட்டாமிஸகாமாமிஸலோகாமிஸபூ⁴தேஸூ’’தி. காமகு³ணா ஹி வட்டஸ்ஸ வட்³ட⁴னதோ வட்டாமிஸம், காமேதப்³ப³தோ காமதண்ஹாய ஆமஸிதப்³ப³தோ காமாமிஸம், யேபூ⁴ய்யதோ ஸத்தலோகஸ்ஸ ஆமிஸபா⁴வதோ லோகாமிஸம். காமகு³ணஸபா⁴கா³தி காமகு³ணானுலோமா காமகு³ணபடிஸம்யுத்தா. ஆனேஞ்ஜஸமாபத்திபடிஸம்யுத்தாயாதி கிலேஸிஞ்ஜனரஹிததாய இத⁴ ஆனேஞ்ஜாதி அதி⁴ப்பேதாஹி ஹேட்டி²மாஹி அரூபஸமாபத்தீஹி படிஸம்யுத்தாய. ஏவரூபோதி லோகாமிஸபூ⁴தேஸு பச்சயேஸு அதி⁴முத்தோ தன்னின்னோ தக்³க³ருகோ தப்பப்³பா⁴ரோ. ஏத்தாவதாதி ஏவம் ஸத்³தா⁴னம் மனுஸ்ஸானம் த³ஸ்ஸனேன தேஸம் பவத்திதாஸயேன ச. ஸீஸம் நிக்க²ந்தம் ஹோதீதி லாபா⁴ஸாய ஸீஸம் ப³ஹி நிக்க²ந்தம் விய ஹோதி. உத³ரம் ப²லிதந்தி அதிப³ஹுப⁴ண்ட³ம் பக்கி²பியமானம் பஸிப்³ப³கம் விய லத்³த⁴ப்³ப³ஸ்ஸ அதிபஹூதபா⁴வேன உத³ரம் பீ²தம் ஹோதி.

59. யதா² புரிமா த்³வே அரூபஸமாபத்தியோ அத்தனோ பச்சனீககிலேஸேஹி அனிஞ்ஜனதோ ‘‘அனிஞ்ஜா’’தி வுச்சந்தி, ஏவம் இதராபி. தம் பவுத்தந்தி லோகாமிஸஸம்யோஜனம் விக³தம்.

60. நிக⁴ம்ஸந்தி ‘‘ஏத்தகோ அய’’ந்தி பரிச்சே²த³ந்தி அத்தோ². ஸிலேஸேனாதி சம்மகாரஸிலேஸாதி³ஸிலேஸேன, வஜிரலேபஸிலேஸே வத்தப்³ப³மேவ நத்தி². தம் பி⁴ன்னந்தி ஆனேஞ்ஜஸம்யோஜனம் பி⁴ன்னம் வித⁴மிதம் ஸமதிக்கந்தம் தாஸு ஸமாபத்தீஸு அபேக்கா²பா⁴வதோ. அஜ்ஜா²ஸயேன அஸம்ப³த்³த⁴த்தா வுத்தம் – ‘‘த்³வேதா⁴பி⁴ன்னா ஸேலா விய ஹோதீ’’தி. தேனாஹ – ‘‘தம் ஸமாபஜ்ஜிஸ்ஸாமீதி சித்தம் ந உப்பஜ்ஜதீ’’தி.

61. வந்தந்தி ச²ட்³டி³தம், விஸ்ஸட்ட²ந்தி அத்தோ².

62. உபரிஸமாபத்திலாபி⁴னோதி ஏத்த² உபரிஸமாபத்தீதி அரஹத்தப²லஸமாபத்தி அதி⁴ப்பேதா, அரஹதோ ச மக்³கா³தி⁴க³மேனேவ அனாகா³மிப²லஸமாபத்தி, ஸேக்கா²னம் விஸயா ஹேட்டி²மா ப²லஸமாபத்தியோ படிப்பஸ்ஸத்³தா⁴. லோகியா பன நிகந்திப்பஹானேன படினிஸ்ஸட்டா²தி ஆஹ – ‘‘ஹேட்டா²…பே… ந உப்பஜ்ஜதீ’’தி.

63. ‘‘பஞ்ச கோ² இமே, ஸுனக்க²த்த, காமகு³ணா’’திஆதி³னா ஆரத்³த⁴தே³ஸனா, ‘‘ஸம்மா நிப்³பா³னாதி⁴முத்தோ புரிஸபுக்³க³லோ’’தி அரஹத்தகித்தனேன நிட்டா²பிதாதி ததோ பரம், ‘‘டா²னம் கோ² பனா’’திஆதி³கா தே³ஸனா, ‘‘பாடியேக்கோ அனுஸந்தீ⁴’’தி வுத்தா. தேனாஹ ‘‘ஹேட்டா² ஹீ’’திஆதி³. தத்த² யதா² கீ²ணாஸவஸ்ஸ ஸமாபத்திலாபி⁴னோதி யோஜனா, ஏவம் வா கீ²ணாஸவஸ்ஸ ஸுக்க²விபஸ்ஸகஸ்ஸாதி யோஜேதப்³பா³. படிக்கி²த்தம் அட்ட²கதா²யம். தஸ்ஸ படிக்கே²பஸ்ஸ காரணம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ஸமாபத்திலாபி⁴னோ ஹீ’’திஆதி³ வுத்தம். யதா² ஸுக்க²விபஸ்ஸகோ அதி⁴மானிகோ ஸமாபத்திலாபி⁴னோ ஸமானயோக³க்க²மோ அப்பத்தே பத்தஸஞ்ஞிதாய பே⁴தா³பா⁴வதோ, ஏவம் ஸுக்க²விபஸ்ஸகோ கீ²ணாஸவோ ஸமானயோக³க்க²மோ கீ²ணாஸவபா⁴வேன விஸேஸாபா⁴வதோ, தஸ்மா ‘‘ஸமாபத்திலாபி⁴ம்ஹி கதி²தே இதரோபி கதி²தோவ ஹோதீ’’தி வுத்தம். த்³வின்னம் பி⁴க்கூ²னந்தி ஸமாபத்திலாபி⁴னோ அதி⁴மானிகஸ்ஸ கீ²ணாஸவஸ்ஸ ச. தேனேவாஹ ‘‘புது²ஜ்ஜனஸ்ஸ தாவா’’திஆதி³.

யத³க்³கே³னாதி யேன பா⁴கே³ன. யதி³பி கீ²ணாஸவஸ்ஸ அஸப்பாயாரம்மணம் கிலேஸானம் உப்பத்தியா பச்சயோ ந ஹோதி தேஸம் ஸப்³ப³ஸோ ஸமுச்சி²ன்னத்தா. ஸந்தவிஹாரபரிபந்தோ² பன ஸியா விஸபா⁴க³தோதி வுத்தம் – ‘‘கீ²ணாஸவஸ்ஸபி அஸப்பாயமேவா’’தி. தேனாஹ – ‘‘விஸம் நாம…பே… விஸமேவா’’தி. ஏதேன ‘‘யதா² விஸஜானனம் அப்பமாணம், விகாருப்பாத³னதோ பன தம் பரிஹரிதப்³ப³ம், ஏவம் பரிஞ்ஞாதம்பி வத்து அத்த²விஸேஸாபா⁴வேன ஏகரூபமேவாதி தம் பரிஹரிதப்³ப³மேவா’’தி த³ஸ்ஸேதி. தேனாஹ ‘‘ந ஹீ’’திஆதி³. ந ஹி அஸம்வுதேன ப⁴விதப்³ப³ம் அஸாருப்பபா⁴வதோ. யுத்தபயுத்தேனேவாதி ஸபா⁴கா³ரம்மணஸ்ஸ ஆலோகனாதீ³ஸு யுத்தேனேவ ப⁴விதும் வட்டதி.

64. யத்த² ஸயம் நிபததி உப்பஜ்ஜதி, தஸ்ஸ ஸந்தானஸ்ஸ விப்பஸன்னவஸேன ருப்பனதோ, விஸஸங்கா²தஸ்ஸ து³க்க²ஸ்ஸ மூலபா⁴வதோ ச ‘‘அவிஜ்ஜாஸங்கா²தோ விஸதோ³ஸோ’’தி வுத்தம். ருப்பதீதி கத்தப்³பா³தி³முச்சா²பாத³னேன விகாரம் உப்பாதே³தி. அனுத்³த⁴ம்ஸேய்யாதி விபா³தே⁴ய்ய. ராகோ³ ஹி உப்பஜ்ஜமானோவ குஸலசித்தப்பவத்தியா ஓகாஸம் அதே³ந்தோ தம் விபா³த⁴தி; ததா²பூ⁴தோ ஸத்³தா⁴ஸினேஹஸ்ஸ ஸமத²விபஸ்ஸனாபி⁴வுட்³டி⁴யா வமனேன ச தம் விஸோஸேதி மிலாபேதி. தேனாஹ ‘‘ஸோஸேய்ய மிலாபேய்யா’’தி. ஸக³ஹணஸேஸந்தி க³ஹேதப்³ப³விஸம் ஸாவஸேஸம் கத்வாதி அத்தோ². ந அலம் ந ஸமத்த²ந்தி அனலம். ஸூகபரியாயோ பாளியம் வுத்தோ ஸுக-ஸத்³தோ³தி ஆஹ – ‘‘வீஹிஸுகாதி³ ச ஸூக’’ந்தி.

ஸஉபாதா³னஸல்லுத்³தா⁴ரோ விய அப்பஹீனோ அவிஜ்ஜாவிஸதோ³ஸோ த³ட்ட²ப்³போ³ மஹானத்து²ப்பாத³னதோ. அஸப்பாய…பே… அஸம்வுதகாலோ த³ட்ட²ப்³போ³ அத்தபா⁴வஸ்ஸ அபரிஹரணபா⁴வதோ. மரணம் விய ஸிக்க²ம் பச்சக்கா²ய ஹீனாயாவத்தனம் அதி⁴ஸீலஸங்கா²தஸ்ஸ ஆயுனோ அபேதத்தா. மரணமத்தம் து³க்க²ம் விய ஆபத்தியா ஆபஜ்ஜனம் யதா²வுத்தஸ்ஸ ஆயுனோ உபபீளனகபா⁴வதோ. இமினாவ நயேன ஓபம்மஸம்ஸந்த³னந்தி ஏத்த² அனுபாதி³ஸேஸஸல்லுத்³தா⁴ரோ விய பஹீனோ அவிஜ்ஜாவிஸதோ³ஸோ; ஸப்பாய…பே… ஸுஸம்வுதகாலோ, தது³ப⁴யேன வணே புது²த்தம் ந க³தே மரணாபா⁴வோ விய ஸிக்கா²ய அபச்சக்கா²னம், மரணமத்தது³க்கா²பா⁴வோ விய அஞ்ஞதராய ஸம்கிலிட்டா²ய ஆபத்தியா அனாபஜ்ஜனந்தி யோஜனா வேதி³தப்³பா³.

65. ஸதியாதி ஏத்த² யஸ்மா ‘‘அரியாயா’’தி ந விஸேஸிதந்தி ஆஹ – ‘‘ஸதி பஞ்ஞாக³திகா’’திஆதி³. பஞ்ஞா சேத்த² லோகியா அதி⁴ப்பேதா, ந லோகுத்தராதி ஆஹ – ‘‘பரிஸுத்³தா⁴ய விபஸ்ஸனாபஞ்ஞாயா’’தி.

கீ²ணாஸவஸ்ஸ ப³லந்தி உளாரதமேஸு தி³ப்³ப³ஸதி³ஸேஸுபி ஆரம்மணேஸு மனச்ச²ட்டா²னம் இந்த்³ரியானம் அனுபனமனஹேதுபூ⁴தம் ஸுஸம்வுதகாரிஸங்கா²தம் கீ²ணாஸவப³லம் த³ஸ்ஸேந்தோ, ‘‘ஸம்வுதகாரீ’’தி வுத்தம், உக்கம்ஸக³தஸதிவேபுல்லத்தா யதா² அஸம்வரஸ்ஸ அஸம்வரோ ஹோதி, ஏவம் ஸதிஸம்பஜஞ்ஞப³லேன சக்கா²தி³த்³வாரானி ஸம்வரித்வா த³ஸ்ஸனாதி³கிச்சகாரீ. ஏவம் ஜானித்வாதி ‘‘உபதி⁴ து³க்க²ஸ்ஸ மூல’’ந்தி ஏவம் விபஸ்ஸனாபஞ்ஞாஸஹிதாய மக்³க³பஞ்ஞாய ஜானித்வா. உபதீ⁴யதி து³க்க²ம் ஏதேஹீதி உபதீ⁴, கிலேஸாதி ஆஹ – ‘‘கிலேஸுபதி⁴பஹானா நிருபதீ⁴’’தி. ததோ ஏவ உபாதீ³யதி து³க்க²ம் ஏதேஹீதி கிலேஸா ‘‘உபாதா³னா’’திபி வுச்சந்தீதி ஆஹ – ‘‘நிருபாதா³னோதி அத்தோ²’’தி. உபதீ⁴ ஸம்மதே³வ கீ²யந்தி ஏத்தாதி உபதி⁴ஸங்க²யோ, நிப்³பா³னந்தி ஆஹ – ‘‘உபதீ⁴னம் ஸங்க²யபூ⁴தே நிப்³பா³னே’’தி. ஆரம்மணதோதி ஆரம்மணம் கத்வா ததா³ரம்மணாய ப²லவிமுத்தியா விமுத்தோ. காமுபதி⁴ஸ்மிம் காயம் உபஸம்ஹரிஸ்ஸதீதி ‘‘காமேஸேவிஸ்ஸாமீ’’தி தத்த² காயம் உபனாமேஸ்ஸதி; காயூபஸம்ஹாரோ தாவ திட்ட²து, ததா² சித்தம் வா உப்பாதே³ஸ்ஸதீதி ஏதம் காரணம் நத்தீ²தி. ஸேஸம் ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ.

ஸுனக்க²த்தஸுத்தவண்ணனாய லீனத்த²ப்பகாஸனா ஸமத்தா.

6. ஆனேஞ்ஜஸப்பாயஸுத்தவண்ணனா

66. க²ணபப⁴ங்கு³தாய ந நிச்சா ந து⁴வாதி அனிச்சா. ததோ ஏவ பண்டி³தேஹி ந இச்சா ந உபக³ந்தப்³பா³திபி அனிச்சா. ஸோ சாயம் அனிச்சத்தோ² உத³யவயபரிச்சி²ன்னதாய வேதி³தப்³போ³தி த³ஸ்ஸேந்தோ, ‘‘ஹுத்வா அபா⁴வட்டே²ன அனிச்சா’’தி ஆஹ; உப்பஜ்ஜித்வா வினஸ்ஸனதோதி அத்தோ². அயஞ்ச அனிச்சதா வக்க²மானா ச துச்சா²தி³தா த்³வின்னம்பி காமானம் ஸாதா⁴ரணோதி ஆஹ – ‘‘வத்து²காமாபி கிலேஸகாமாபீ’’தி. ரித்தா விவித்தா, தேஸம் நிச்சஸாராதீ³னம் அத்தனி அபா⁴வதோ தேஹி விஸும்பூ⁴தா. யதா² பன ஸப்³ப³ஸோ ஸபா⁴வரஹிதமாகாஸம் ‘‘துச்ச²ம் ரித்த’’ந்தி வுச்சதி, ந ஏவமேதே. ஏதே பன கேவலம் நிச்சஸாராதி³விரஹதோ ஏவ துச்சா² ரித்தாதி த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘ந பனா’’திஆதி³மாஹ. ‘‘ந ஹி துச்ச²முட்டி² நாம நத்தீ²’’தி இத³ம் லோகஸமஞ்ஞாவஸேன வுத்தம், லோகஸமஞ்ஞா லோகியகதா² ந லங்கி⁴தப்³பா³.

முஸாதி இத்தரபச்சுபட்டா²னதாய ந தி³ஸ்ஸதீதி ஆஹ ‘‘முஸாதி நாஸனகா’’தி. விஸம்வாத³னட்டே²ன வா முஸா. ஏதே ஹி அஸுபா⁴தி³ஸபா⁴வாபி பா³லானம் ஸுபா⁴தி³பா⁴வேன உபட்ட²ஹந்தா ஸுபா⁴தி³க்³க³ஹணஸ்ஸ பச்சக்க²பா⁴வேன ஸத்தே விஸம்வாதே³ந்தி. நஸ்ஸனஸபா⁴வாதி க²ணப⁴ங்க³த்தா இத்தரபச்சுபட்டா²னதாய தி³ஸ்ஸமானா வியபி ஹுத்வா அபஞ்ஞாயனகபகதிகா. தேனாஹ ‘‘கே²த்தம் வியா’’திஆதி³. த⁴ம்மஸத்³தோ³ சேத்த² ‘‘ஜாதித⁴ம்மான’’ந்திஆதீ³ஸு (தீ³. நி. 2.398) விய பகதிபரியாயோ, ததா² ஸபா⁴வஸத்³தோ³ சாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். மோஸத⁴ம்மாதி மோஸனபகதிகா, குஸலப⁴ண்ட³ஹரணஸபா⁴வாதி அத்தோ². மாயாகதந்தி மாயாய கதம் உத³காதி³மணிஆதி³ஆகாரேன மாயாதி³னா உபட்டா²பிதம்; மாயாகதம் விய மாயாகதம் அஞ்ஞஸபா⁴வா ஹுத்வா அததா² உபட்ட²ஹனதோ. தேனாஹ ‘‘யதா²’’திஆதி³. சக்கு²பதே² ஏவ கதவிஜ்ஜாய, ந ததோ பரந்தி வுத்தம் – ‘‘த³ஸ்ஸனூபசாரே டி²தஸ்ஸேவ ததா² பஞ்ஞாயதீ’’தி. தயித³ம் ஸம்ப³ரவிஜ்ஜாவஸேன வுத்தம்.

ஏவம் தாவகாலிகபா⁴வேன காமானம் மாயாகதபா⁴வம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி ததோ அஞ்ஞேனபி பகாரேன த³ஸ்ஸேதும் ‘‘யதா² சா’’திஆதி³ வுத்தம். அனிச்சாதி³ஸபா⁴வானம் காமானம் நிச்சாதி³ஸபா⁴வத³ஸ்ஸனம் விபல்லாஸஸஹக³ததாய வேதி³தப்³ப³ம். பா³லானம் லாபனதோதி அபரிஞ்ஞாதவத்து²கானம் அந்த⁴பா³லானம் புக்³க³லானம் விபல்லாஸஹேதுதோ. மனுஸ்ஸலோகே ட²த்வா மனுஸ்ஸானம் வா வஸேன ப⁴க³வதா பா⁴ஸிதத்தா வுத்தம் – ‘‘தி³ட்ட²த⁴ம்மிகா காமாதி மானுஸகா பஞ்ச காமகு³ணா’’தி. ததோ ஏவ ச ‘‘ஸம்பராயிகாதி தே ட²பேத்வா அவஸேஸா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² தி³ட்ட²த⁴ம்மா பச்சக்க²ஸபா⁴வா ஆரம்மணபூ⁴தா ஏதாஸம் அத்தீ²தி தி³ட்ட²த⁴ம்மிகா. ஸம்பராயிகே காமே ஆரப்³ப⁴ உப்பன்னஸஞ்ஞா ஸம்பராயிகா. தே ஸமேச்ச தீ⁴யதி ஏத்த² ஆணாதி தே⁴ய்யம், ஆணாபவத்திட்டா²னம். மாரஸ்ஸ தே⁴ய்யந்தி மாரதே⁴ய்யம் தஸ்ஸ இஸ்ஸரியபவத்தனத்தா. தேனாஹ ‘‘யேஹீ’’திஆதி³. க³ஹிதந்தி விஸயவிஸயீபா⁴வேன க³ஹிதம், ஆரம்மணவஸேன ஆரம்மணகரணவஸேன ச க³ஹிதந்தி அத்தோ². தத்த² ஆரம்மணகரணவஸேன க³ஹணம் நாம ‘‘இத³ம் மய்ஹ’’ந்தி அவிபா⁴கே³ன பரிக்³க³ஹகரணம்; ஆரம்மணவஸேன பன க³ஹணம் பா⁴க³ஸோ ஆரம்மணானுப⁴வனந்தி வத³ந்தி. உப⁴யஸ்ஸபி பன தண்ஹாராக³வஸேன க³ஹணம் ஸந்தா⁴ய, ‘‘உப⁴யமேதம் க³ஹித’’ந்தி வுத்தம். மாரோதி கிலேஸமாரோ. யத³க்³கே³ன கிலேஸமாரோ, தத³க்³கே³ன தே³வபுத்தமாரோபி தே அத்தனோ வஸம் வத்தேதி. தம் ஸந்தா⁴யாதி த⁴ம்மமுகே²ன புக்³க³லக்³க³ஹணம் ஸந்தா⁴ய.

அப்பஹீனவிபல்லாஸா ஹி புக்³க³லா காமாதி⁴முத்தா மாரஸ்ஸ இஸ்ஸரியவத்தனட்டா²னதாய ‘‘மாரதே⁴ய்ய’’ந்தி வுத்தா, ததா² மாரஸ்ஸ நிவாபகோ³சரபரியாயேஹிபி தே ஏவம் வுத்தாதி த³ஸ்ஸேந்தோ, ‘‘யதா² சோளஸ்ஸா’’திஆதி³மாஹ. நிவபதீதி நிவாபோ, ஸோ ஏவ பீ³ஜந்தி நிவாபபீ³ஜம். தேதி காமகு³ணா. யத்தா²தி யஸ்மிம் பதே³ஸே.

மனஸி ப⁴வாதி மானஸாதி ஆஹ ‘‘சித்தஸம்பூ⁴தா’’தி. தே பன அவிஜ்ஜாத³யோ பாளியம் ஆக³தா. ஏவஞ்ஹி லோஹிதஸன்னிஸ்ஸயோ புப்³போ³ விய அனுரோதூ⁴பனிஸ்ஸயோ விரோதோ⁴தி த³ஸ்ஸேந்தோ, ‘‘மமாயிதே வத்து²ஸ்மி’’ந்திஆதி³மாஹ. தேதா⁴தி ஏத்த² இதா⁴தி நிபாதமத்தம் ‘‘இதா⁴ஹம், பி⁴க்க²வே, பு⁴த்தாவீ அஸ்ஸ’’ந்திஆதீ³ஸு (ம. நி. 1.30) விய. காமலோகந்தி காமகு³ணஸங்கா²தம் ஸங்கா²ரலோகம், யத்த² வா லோகே காமகு³ணவந்தம் லோகம். சித்தேன அதி⁴ட்ட²ஹித்வாதி ஜா²னாரம்மணம் படிபா⁴க³னிமித்தம் பா⁴வனாசித்தேன உப்பாதே³த்வா. பரித்தம் நாம விக்க²ம்ப⁴னஅஸமத்த²த்தா கிலேஸேஹி பரிதோ க²ண்டி³தம் விய ஹோதி. தஸ்ஸ படிக்கே²பேனாதி பரித்தபா⁴வபடிக்கே²பேன. பமாணந்திபி காமாவசரமேவ பாபகானம் பமாணகரணத⁴ம்மானம் விக்க²ம்ப⁴னவஸேன அப்பஜஹனதோ. தப்படிக்கே²பவஸேன அப்பமாணம் நாம மஹக்³க³தந்தி ஆஹ – ‘‘ரூபாவசரம் அரூபாவசர’’ந்தி. ஸமுச்சே²த³வஸேன கிலேஸானம் அப்பஹானேன மஹக்³க³தஜ்ஜா²னம்பி ஸுபா⁴விதம் நாம ந ஹோதி, பகே³வ பரித்தஜ்ஜா²னந்தி ஆஹ – ‘‘ஸுபா⁴விதந்தி…பே… லோகுத்தரஸ்ஸேவேதம் நாம’’ந்தி. ஏதஸ்ஸ வஸேனாதி ‘‘ஸுபா⁴வித’’ந்தி பத³ஸ்ஸ வஸேன.

தமேவ படிபத³ந்தி தமேவ அபி⁴ஜ்ஜா²தி³பஹானாவஹம் ஜா²னபடிபத³ம். அரஹத்தே தஸ்ஸ உபாயபூ⁴தாய விபஸ்ஸனாய வா சதுத்த²ஜ்ஜா²னே தஸ்ஸ உபாயபூ⁴தே உபசாரே வா ஸதி சித்தம் பஸன்னமேவ ஹோதீதி ஆஹ – ‘‘அரஹத்தம் வா…பே… உபசாரம் வா’’தி. அதி⁴மோக்க²ஸம்பஸாதோ³தி ‘‘அஜ்ஜேவ அரஹத்தம் க³ண்ஹிஸ்ஸாமீ’’தி வா விபஸ்ஸனாய வீதி²படிபன்னத்தா; ‘‘அஜ்ஜேவ சதுத்த²ஜ்ஜா²னம் நிப்³ப³த்தேஸ்ஸாமீ’’தி வா உபசாரஸமாதி⁴னா சித்தஸ்ஸ ஸமாஹிதத்தா அதி⁴முச்சனபூ⁴தோ ஸம்பஸாதோ³. படிலாப⁴ஸம்பஸாதோ³தி அரஹத்தஸ்ஸ சதுத்த²ஜ்ஜா²னஸ்ஸ வா அதி⁴க³மஸங்கா²தோ ஸம்பஸாதோ³. படிலாபோ⁴பி ஹி கிலேஸகாலுஸியாபி⁴ப⁴வனதோ சித்தஸ்ஸ ஸுப்பஸன்னபா⁴வாவஹத்தா ‘‘ஸம்பஸாதோ³’’தி வுத்தோ. பச்சயாதி நாமரூபபச்சயா அவிஜ்ஜாத³யோ. ஸப்³ப³தா²தி ஸமுத³யதோ அத்த²ங்க³மதோ அஸ்ஸாத³தோ ஆதீ³னவதோ நிஸ்ஸரணதோதி ஸப்³ப³ப்பகாரேன. ஆஸாதி அதி⁴முச்சனவஸேன ஆஸீஸனா. தேனாஹ – ‘‘ஆஸா ஸந்திட்ட²தி, அதி⁴மோக்க²ம் படிலப⁴தீ’’தி.

பாத³கந்தி பத³ட்டா²னம். கிலேஸா ஸன்னிஸீத³ந்தீதி நீவரணஸஹக³தா ஏவ கிலேஸா விக்க²ம்ப⁴னவஸேன வூபஸமந்தி. ஸதீதி உபசாரஜ்ஜா²னாவஹா ஸதி ஸந்திட்ட²தி. ஸங்கா²ரக³தந்தி பா⁴வனாய ஸமதாய பவத்தமானத்தா, இமே த⁴ம்மவிசயஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்கா³த³யோ ஏகரஸா ஹுத்வா பவத்தந்தீதி, பா⁴வனாசித்துப்பாத³பரியாபன்னம் ஸங்கா²ரக³தம் விபூ⁴தம் பாகடம் ஹுத்வா உபட்டா²தி. சித்துப்பாதோ³தி பா⁴வனாசித்துப்பாதோ³. லேபபிண்டே³தி ஸிலேஸபிண்டே³ லக்³க³மானோ விய அப்பிதோ விய ஹோதி. உபசாரேன ஸமாதி⁴யதி உபசாரஜ்ஜா²னேன ஸமாதி⁴யதி. அயந்தி அயம் து³விதோ⁴பி அதி⁴முச்சனாகாரோ அதி⁴மோக்க²ஸம்பஸாதோ³ நாம. தஸ்மிம் ஸம்பஸாதே³ ஸதீதி ஏதஸ்மிம் விபஸ்ஸனாலக்க²ணே, உபசாரஜ்ஜா²னே வா அதி⁴மோக்க²ஸம்பஸாதே³ ஸதி. யோ பன அரஹத்தம் வா படிலப⁴தி சதுத்த²ஜ்ஜா²னம் வா, தஸ்ஸ சித்தம் விப்பஸன்னம் ஹோதியேவ, அயம் நிப்பரியாயதோ படிலாப⁴ஸம்பஸாதோ³, ஏவம் ஸந்தேபி இதா⁴மிப்பேதமேவ த³ஸ்ஸேதும், ‘‘இத⁴ பனா’’திஆதி³ வுத்தம். விபஸ்ஸனா ஹீதிஆதி³ வுத்தஸ்ஸ ஸமத்த²னம். தத்த² பஞ்ஞாயாதி அரஹத்தபஞ்ஞாய. அதி⁴முச்சனஸ்ஸாதி ஸத்³த³ஹனம் உஸ்ஸுக்காபஜ்ஜனஸ்ஸ. உபசாரந்தி உபசாரஜ்ஜா²னம். ஆனேஞ்ஜஸமாபத்தியா அதி⁴முச்சனஸ்ஸ காரணந்தி யோஜனா.

ஏதரஹி வாதி இதா³னிமேவ. ஆனேஞ்ஜம் வாதி சதுத்த²ஜ்ஜா²னம் வா. ஸமாபஜ்ஜதீதி அதி⁴க³ச்ச²தி. இத³ம் ஹீதிஆதி³னா ஸங்கே²பதோ வுத்தமத்த²ம் விவரதி. அரஹத்தஸச்சி²கிரியா நாம அக்³க³மக்³க³பா⁴வனாய ஸதி அத்த²தோ ஆபன்னா ஹோதி, அக்³க³மக்³க³பஞ்ஞா ஏவ தத³த்த²ம் அதி⁴முச்சிதப்³பா³தி த³ஸ்ஸேந்தோ, ‘‘அத² வா’’தி விகப்பந்தரமாஹ. தத்த² யதா² நாம பாஸாத³ஸ்ஸ அத்தா²ய ஸமானீதத³ப்³ப³ஸம்பா⁴ராவயவே அப்பஹோந்தே கூடாகா³ரம் காதும் ந பஹோந்தியேவ, ஏவம்ஸம்பத³மித³ந்தி த³ஸ்ஸேந்தோ, ‘‘தம் அனபி⁴ஸம்பு⁴ணந்தோ ஆனேஞ்ஜம் வா ஸமாபஜ்ஜதீ’’தி ஆஹ. சதுஸச்சம் வா ஸச்சி²கரோதி ஹேட்டி²மமக்³கா³தி⁴க³மனவஸேன ஆனேஞ்ஜம் வா ஸமாபஜ்ஜதி உப⁴யஸ்ஸபி ஹேதுபரிக்³க³ஹிதத்தா.

தத்ராதி தஸ்மிம் ‘‘பஞ்ஞாய வா அதி⁴முச்சதி, ஆனேஞ்ஜம் வா ஸமாபஜ்ஜதீ’’தி யதா²வுத்தே விஸேஸாதி⁴க³மே அயம் இதா³னி வுச்சமானோ யோஜனானயோ. ஏவம் ஹோதீதி இதா³னி வுச்சமானாகாரேன சித்தாபி⁴னீஹாரோ ஹோதி. கிச்சந்தி பப்³ப³ஜிதகிச்சம். ததோதி அரஹத்தாதி⁴க³மனதோ. ஓஸக்கிதமானஸோதி ஸம்குசிதசித்தோ. அந்தரா ந திட்ட²தீதி அஸமாஹிதபூ⁴மியம் ந திட்ட²தி. இதா³னி யதா²வுத்தமத்த²ம் உபமாய விபா⁴வேதும் ‘‘யதா²’’திஆதி³ வுத்தம். தத்ராயம் ஸங்கே²பத்தோ² – யதா² தஸ்ஸ புரிஸஸ்ஸ வனமஹிம்ஸம் க³ஹேதும் உஸ்ஸாஹவதோ ஓஸக்கந்தஸ்ஸ ஸஸகோ³தா⁴தி³க்³க³ஹணே வத்தப்³ப³மேவ நத்தி², ஏவம் இமஸ்ஸபி பி⁴க்கு²னோ அரஹத்தம் க³ஹேதும் உஸ்ஸாஹவதோ ததோ ஓஸக்கித்வா சதுத்த²ஜ்ஜா²னஸமாபஜ்ஜனே வத்தப்³ப³மேவ நத்தீ²தி. ஏஸேவ நயோதி யதா²வுத்தம் உபமம் உபமாஸம்ஸந்த³னஞ்ச மக்³க³பா⁴வனாயோஜனாயம் சதுஸச்சஸச்சி²கிரியாயோஜனாயஞ்ச அதிதி³ஸதி.

ஹேதுஅத்த²ஜோதனோ யந்தி நிபாதோ, கரணே வா ஏதம் பச்சத்தவசனந்தி ஆஹ ‘‘யேன காரணேனா’’தி. தஸ்ஸ ஸம்வத்தனம் அரஹதி, தம் வா பயோஜனம் ஏதஸ்ஸாதி தம்ஸம்வத்தனிகம். விஞ்ஞாணந்தி விபாகவிஞ்ஞாணம். ஆனேஞ்ஜஸபா⁴வம் உபக³ச்ச²தீதி ஆனேஞ்ஜூபக³ம். யதா² குஸலம் ஆனேஞ்ஜஸபா⁴வம், ஏவம் தம் விபாகவிஞ்ஞாணம்பி ஆனேஞ்ஜஸபா⁴வம் உபக³தம் அஸ்ஸ ப⁴வேய்ய. தேனாஹ – ‘‘காதி³ஸமேவ ப⁴வேய்யாதி அத்தோ²’’தி. கேசீதி அப⁴யகி³ரிவாஸினோ. குஸலவிஞ்ஞாணந்தி விபாகவிஞ்ஞாணம்பி தம் குஸலம் விய வத³ந்தி. தன்னாமகமேவாதி குஸலம் விய ஆனேஞ்ஜனாமகமேவ ஸியா. ஏத்த² ச புரிமவிகப்பே ‘‘ஆனேஞ்ஜூபக³’’ந்தி தம்ஸதி³ஸதா வுத்தா, து³தியவிகப்பே ததோ ஏவ தம்ஸமஞ்ஞதா. ஸோ பனாயமத்தோ²தி ஆனேஞ்ஜஸதி³ஸதாய விபாககாலேபி தம்னாமகமேவ அஸ்ஸாதி யதா²வுத்தோ அத்தோ². இமினா நயேனாதி இமினா வுத்தனயேன. ஏத்த² ஹி ஆனேஞ்ஜாபி⁴ஸங்கா²ரஹேதுவிபாகவிஞ்ஞாணம் ‘‘ஆனேஞ்ஜூபக³ம் ஹோதி விஞ்ஞாண’’ந்தி வுத்தத்தா தம்னாமகமேவ கத்வா தீ³பிதம். அரஹத்தஸ்ஸாபீதி அபிஸத்³தே³ன அக்³க³மக்³க³பா⁴வனாயபி ஹேட்டி²மமக்³க³பா⁴வனாயபீதி அத்தோ² ஸங்க³ஹிதோதி த³ட்ட²ப்³போ³. ஸமாதி⁴வஸேன ஓஸக்கனா கதி²தாதி ‘‘விபுலேன மஹக்³க³தேன சேதஸா விஹரேய்ய’’ந்தி ஸமத²னயம் த³ஸ்ஸேத்வா தே³ஸனா கதி²தா.

67. அயஞ்ஹி பி⁴க்கூ²தி யம் உத்³தி³ஸ்ஸ அயம் து³தியானேஞ்ஜஸப்பாயதே³ஸனாய பி⁴க்கு² வுத்தோ. பஞ்ஞவந்ததரோதி வத்வா தம் த³ஸ்ஸேதும், ‘‘த்³வின்னம்பி கம்மட்டா²னம் ஏகதோ கத்வா ஸம்மஸதீ’’தி வுத்தம். ஹேட்டி²மஸ்ஸ ஹி ‘‘யே ச தி³ட்ட²த⁴ம்மிகா காமா’’திஆதி³னா ரூபஸத்³த³க³ந்த⁴ரஸபோ²ட்ட²ப்³பா³னேவ ரூபமுகே²ன விபஸ்ஸனாபி⁴னிவேஸோ கதோ, இமஸ்ஸ பன ‘‘யம் கிஞ்சி ரூப’’ந்திஆதி³னா ஸகலரூபத⁴ம்மவஸேன. ப⁴க³வா ஹி கம்மட்டா²னம் கதே²ந்தோ கம்மட்டா²னிகஸ்ஸ பி⁴க்கு²னோ காரணப³லானுரூபமேவ பட²மம் பா⁴வனாபி⁴னிவேஸம் த³ஸ்ஸேதி; ஸோ பச்சா² ஞாணே விபுலம் க³ச்ச²ந்தே அனவஸேஸதோ த⁴ம்மம் பரிக்³க³ண்ஹாதி. ரூபபடிபா³ஹனேனாதி ரூபவிராக³பா⁴வனாய ஸப்³ப³ஸோ ஸமதிக்கமேன. ஸப்³ப³த்தா²தி ஸப்³பே³ஸு ததியானேஞ்ஜாதீ³ஸு.

பஞ்ஞவந்ததரோதி பஞ்ஞுத்தரோ. திண்ணம்பி கம்மட்டா²னம் ஏகதோ கத்வாதி காமகு³ணா ஸப்³ப³ரூபத⁴ம்மா காமஸஞ்ஞாதி ஏவம் திண்ணம் புக்³க³லானம் கம்மட்டா²னவஸேன திதா⁴ வுத்தே ஸம்மஸனூபக³த⁴ம்மே ஏகதோ கத்வா, ‘‘ஸப்³ப³மேதம் அனிச்ச’’ந்தி ஏகஜ்ஜ²ம் க³ஹேத்வா, ஸம்மஸதி யதா² – ‘‘யம் கிஞ்சி ஸமுத³யத⁴ம்மம், ஸப்³ப³ம் தம் நிரோத⁴த⁴ம்ம’’ந்தி (தீ³. நி. 1.298; ஸம். நி. 5.1081; மஹாவ. 16; சூளனி. அஜிதமாணவபுச்சா²னித்³தே³ஸ 4, 7, 8; திஸ்ஸமேத்தேய்யமாணவபுச்சா²னித்³தே³ஸ 10, 11; படி. ம. 2.30). தேனாஹ – ‘‘உப⁴யமேதம் அனிச்ச’’ந்திஆதி³. காமரூபஸஞ்ஞாவஸேன தி³ட்ட²த⁴ம்மிகஸம்பராயிகபே⁴த³தோ அட்ட² ஏகேககோட்டா²ஸாதி ஏவம் கதம் உப⁴யந்தி வுத்தந்தி ஆஹ – ‘‘தி³ட்ட²த⁴ம்மிக…பே… வஸேன ஸங்கி²பித்வா உப⁴யந்தி வுத்த’’ந்தி. தண்ஹாதி³ட்டி²வஸேனாதி தண்ஹாபி⁴னந்த³னாவஸேன ‘‘ஏதம் மமா’’தி, தி³ட்டா²பி⁴னந்த³னாவஸேன ‘‘ஏஸோ மே அத்தா’’தி ஏவம் அபி⁴னந்தி³தும். ஏஸேவ நயோதி இமினா தண்ஹாதி³ட்டி²வஸேன ‘‘ஏதம் மம, ஏஸோ மே அத்தா’’தி அபி⁴னந்தி³தும் அஜ்ஜோ²ஸாய கி³லித்வா பரினிட்டா²பேத்வா டா²துந்தி இமமத்த²ம் அதிதி³ஸதி. காமபடிபா³ஹனேனாதி இத³ம் ஆக³மனபடிபதா³த³ஸ்ஸனத்த²ம், வண்ணப⁴ணனத்த²ஞ்ச வுத்தம். ரூபபடிபா³ஹனம் ஹிஸ்ஸ ஆஸன்னம், ததோபி ஆகாஸானஞ்சாயதனஸமதிக்கமோ, தம்ஸமதிக்கமேன ஸஹேவ ஸப்³பே³ தா விபஸ்ஸனாவஸேன ஓஸக்கனா கதி²தா ‘‘உப⁴யமேதம் அனிச்ச’’ந்திஆதி³வசனதோ.

68. இத⁴ அத்தனோ சாதி ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனகம்மட்டா²னம் ஸந்தா⁴யாஹ. நிருஜ்ஜ²ந்தி தப்படிப³த்³த⁴ச²ந்த³ராக³னிரோதே⁴ன, ஸமாபஜ்ஜனக்க²ணே பன அனுப்பாத³னேனபி. தேனாஹ ‘‘ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம் பத்வா’’தி. அதப்பகட்டே²னாதி உளாரதரபா⁴வேன ஜா²னஸமாபத்தியா அதித்திகரபா⁴வேன. தமேவ படிபத³ந்தி ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனபா⁴வனமாஹ. ஸமாதி⁴வஸேன ஓஸக்கனா கதி²தா ததியாருப்பகம்மட்டா²னஸ்ஸ வுத்தத்தா ‘‘யத்தே²தா’’திஆதி³னா.

இத⁴ அத்தனோதி த்³விகோடிகஸுஞ்ஞதாமனஸிகாரஸங்கா²தம் விபஸ்ஸனாகம்மட்டா²னம். ஹேட்டா² வுத்தபடிபத³ந்தி அனந்தரம் வுத்தஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனகம்மட்டா²னம். ஸதி ஸமத²பா⁴வனாயம் ஸுஞ்ஞதாமனஸிகாரஸ்ஸ இத⁴ ஸாதிஸயத்தா வுத்தம். ‘‘து³தியாகிஞ்சஞ்ஞாயதனே விபஸ்ஸனாவஸேன ஓஸக்கனா கதி²தா’’தி.

70. ததியாகிஞ்சஞ்ஞாயதனே அத்தனோதி சதுகோடிகஸுஞ்ஞதாமனஸிகாரஸங்கா²தம் விபஸ்ஸனாகம்மட்டா²னம். ஏத்தா²தி ஏதஸ்மிம் ஸுஞ்ஞதானுபஸ்ஸனாதி⁴காரே. க்வசீதி கத்த²சி டா²னே, காலே, த⁴ம்மே வா. அத² வா க்வசீதி அஜ்ஜ²த்தம், ப³ஹித்³தா⁴ வா. அத்தனோ அத்தானந்தி ஸகத்தானம். ‘‘அயம் கோ², போ⁴ ப்³ரஹ்மா…பே… வஸீ பிதா பூ⁴தப⁴ப்³யான’’ந்திஆதி³னா (தீ³. நி. 1.42) பரபரிகப்பிதம் அத்தானஞ்ச கஸ்ஸசி கிஞ்சனபூ⁴தம் ந பஸ்ஸதீதி த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘கஸ்ஸசீ’’திஆதி³மாஹ. தத்த² பரஸ்ஸாதி ‘‘பரா பஜா’’தி ‘‘பரோ புரிஸோ’’தி ச ஏவம் க³ஹிதஸ்ஸ. ந ச மம க்வசனீதி ஏத்த² மம-ஸத்³தோ³ அட்டா²னபயுத்தோதி ஆஹ ‘‘மமஸத்³த³ம் தாவ ட²பேத்வா’’தி. பரஸ்ஸ சாதி அத்ததோ அஞ்ஞஸ்ஸ, ‘‘பரோ புரிஸோ நாம அத்தி² மமத்தா²ய ஸஜிதோ, தஸ்ஸ வஸேன மய்ஹம் ஸப்³ப³ம் இஜ்ஜ²தீ’’தி ஏவம் ஏகச்சதி³ட்டி²க³திகபரிகப்பிதவஸேன பரம் அத்தானம், தஞ்ச அத்தனோ கிஞ்சனபூ⁴தம் ந பஸ்ஸதீதி த³ஸ்ஸேந்தோ, ‘‘ந ச க்வசனீ’’திஆதி³மாஹ. ஏத்த² ச நாஹம் க்வசனீதி ஸகஅத்தனோ அபா⁴வம் பஸ்ஸதி. ந கஸ்ஸசி கிஞ்சனதஸ்மிந்தி ஸகஅத்தனோ ஏவ கஸ்ஸசி அனத்தனியதம் பஸ்ஸதி. ந ச, மமாதி ஏதம் த்³வயம் யதா²ஸங்க்²யம் ஸம்ப³ந்தி⁴தப்³ப³ம், அத்தீ²தி பச்சேகம். ‘‘ந ச க்வசனி பரஸ்ஸ அத்தா அத்தீ²’’தி பரஸ்ஸ அத்தனோ அபா⁴வம் பஸ்ஸதி, ‘‘தஸ்ஸ பரஸ்ஸ அத்தனோ மம கிஸ்மிஞ்சி கிஞ்சனதா ந சத்தீ²’’தி பரஸ்ஸ அத்தனோ அனத்தனியதம் பஸ்ஸதி. ஏவம் அஜ்ஜ²த்தம் ப³ஹித்³தா⁴ ச க²ந்தா⁴னம் அத்தத்தனியஸுஞ்ஞதா ஸுத்³த⁴ஸங்கா²ரபுஞ்ஜதா சதுகோடிகஸுஞ்ஞதாபரிக்³க³ண்ஹனேன தி³ட்டா² ஹோதி. ஹேட்டா² வுத்தபடிபத³ந்தி இதா⁴பி ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனகம்மட்டா²னமேவ வத³தி. விபஸ்ஸனாவஸேனேவ ஓஸக்கனா கதி²தா சதுகோடிகஸுஞ்ஞதாத³ஸ்ஸனவிஸேஸபா⁴வதோ, தப்பதா⁴னத்தா சஸ்ஸ மனஸிகாரஸ்ஸ.

இத⁴ அத்தனோதி நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனகம்மட்டா²னமாஹ. ஸப்³ப³ஸஞ்ஞாதி ரூபஸஞ்ஞா படிக⁴ஸஞ்ஞா நானத்தஸஞ்ஞா ஹேட்டி²மா திஸ்ஸோ அரூபஸஞ்ஞாதி ஏவம் ஸப்³ப³ஸஞ்ஞா அனவஸேஸா நிருஜ்ஜ²ந்தீதி வத³ந்தி. ‘‘ஹேட்டா² வுத்தா’’தி பன விஸேஸிதத்தா இமஸ்மிம் ஆக³தா சதுத்த²ஜ்ஜா²னஸஞ்ஞாத³யோ அபி ஸஞ்ஞாதி அபரே. தந்தி ஸம்முதிமத்தம் காமஸஞ்ஞாபடிபா³ஹனவஸேனேவ தேஸம் நானத்தஸஞ்ஞாதி³னிரோத⁴ஸ்ஸ அத்த²ஸித்³த⁴த்தா. ஸமாதி⁴வஸேன ஓஸக்கனா கதி²தா நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனபா⁴வனாய ஸமத²கம்மட்டா²னபா⁴வதோ.

71. புப்³பே³ பஞ்சவித⁴ம் கம்மவட்டந்தி புரிமகம்மப⁴வஸ்மிம் மோஹோ அவிஜ்ஜா ஆயூஹனா ஸங்கா²ரா நிகந்திதண்ஹா உபக³மனம் உபாதா³னம் சேதனா ப⁴வோதி ஏவமாக³தோ ஸபரிக்கா²ரோ கம்மப்பப³ந்தோ⁴. ந ஆயூஹிதம் அஸ்ஸாதி ந சேதிதம் பகப்பிதம் ப⁴வேய்ய. ஏதரஹி ஏவம் பஞ்சவித⁴ம் விபாகவட்டந்தி விஞ்ஞாணனாமரூபஸளாயதனப²ஸ்ஸவேத³னாஸங்கா²தோ பச்சுப்பன்னோ விபாகப்பப³ந்தோ⁴ நப்பவத்தேய்ய காரணஸ்ஸ அனிப்ப²ன்னத்தா. ஸசே ஆயூஹிதம் ந ப⁴விஸ்ஸதீதி யதி³ சேதிதம் பகப்பிதம் ந ஸியா. யம் அத்தீ²தி யம் பரமத்த²தோ விஜ்ஜமானகம். தேனாஹ ‘‘பூ⁴த’’ந்தி. தஞ்ஹி பச்சயனிப்³ப³த்ததாய ‘‘பூ⁴த’’ந்தி வுச்சதி. தம் பஜஹாமீதி தப்படிப³த்³த⁴ச²ந்த³ராக³ப்பஹானேன ததோ ஏவ ஆயதிம் அனுப்பத்தித⁴ம்மதாபாத³னவஸேன பஜஹாமி பரிச்சஜாமி.

பரினிப்³பா³யீதி ஸஹ பரிகப்பனேன அதீதத்தே²தி ஆஹ ‘‘பரினிப்³பா³யேய்யா’’தி. பரினிப்³பா³யேய்ய நு கோ²தி வா பாடோ², ஸோ ஏவத்தோ². ந கிஞ்சி கதி²தந்தி நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனஸமாபத்தியா ஸங்கா²ராவஸேஸஸுகு²மபா⁴வேன ஞாணுத்தரஸ்ஸேவ விஸயபா⁴வதோ ஸரூபதோ ந கிஞ்சி கதி²தம், நயேன பனஸ்ஸ விஸேஸம் ஞாபேதுகாமத்தா. ப⁴க³வதோ கிர ஏதத³ஹோஸி – ‘‘இமிஸ்ஸம்யேவ பரிஸதி நிஸின்னோ ஆனந்தோ³ அனுஸந்தி⁴குஸலதாய நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம் பாத³கம் கத்வா டி²தஸ்ஸ பி⁴க்கு²னோ படிஸந்தி⁴ம் அரஹத்தஞ்ச ஸந்தா⁴ய பஞ்ஹம் புச்சி²ஸ்ஸதி, இமினா புச்சா²னுஸந்தி⁴னா தமத்த²ம் தே³ஸேஸ்ஸாமீ’’தி. ஓஸக்கனாய ச இதா⁴தி⁴ப்பேதத்தா பி⁴ன்னரஸதே³ஸனா ஹோதீதி புச்சா²னுஸந்தி⁴ புச்சி²தா. தஸ்மிஞ்ஹி அஸதி அனுஸந்தி⁴பே⁴த³பி⁴ன்னேஸா தே³ஸனா, ந ச பு³த்³தா⁴சிண்ணா பி⁴ன்னரஸதே³ஸனாதி. விபஸ்ஸனானிஸ்ஸிதந்தி தன்னிஸ்ஸிதம். தஸ்ஸ பி⁴க்கு²னோ. உபாதி³யதி ஏதேனாதி ச உபாதா³னம். ந பரினிப்³பா³யதி பஹாதப்³ப³ஸ்ஸ அப்பஜஹனதோ. தேனாஹ ப⁴க³வா – ‘‘த⁴ம்மாபி கோ², பி⁴க்க²வே, பஹாதப்³பா³, பகே³வ அத⁴ம்மா’’தி (ம. நி. 1.240). உபாதா³னஸேட்ட²ந்தி இத³ம் நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனப⁴வஸ்ஸ ஸப்³ப³ப⁴வக்³க³தாத³ஸ்ஸனபரம், ந பன அரியப⁴வக்³க³ஸ்ஸ உபாதா³னஸேட்ட²தாபடிஸேத⁴பரம்.

73. நிஸ்ஸாயாதி ப⁴வபரியாபன்னம் நாம த⁴ம்மம் நிஸ்ஸாய தப்பரியாபன்னம் நாம நிஸ்ஸாய ஓக⁴னித்த²ரணா ப⁴க³வதா அக்கா²தா; அஹோ அச்ச²ரியமேதம், அஹோ அப்³பு⁴தமேதந்தி.

நவஸுபி டா²னேஸு ஸமத²யானிகஸ்ஸேவ வஸேன தே³ஸனாய ஆக³தத்தா, இத⁴ ச கஸ்ஸசிபி பாத³கஜ்ஜா²னஸ்ஸ அனாமட்ட²த்தா வுத்தம் – ‘‘அரியஸாவகோதி ஸுக்க²விபஸ்ஸகோ அரியஸாவகோ’’தி. நவன்னம்பி கம்மட்டா²னம் ஏகதோ கத்வா ஸம்மஸதீதி இத³ம் ஜா²னத⁴ம்மேபி அனுஸ்ஸவலத்³தே⁴ க³ஹேத்வா ஸம்மஸனம் ஸம்ப⁴வதீதி கத்வா வுத்தம்; தேபூ⁴மகஸங்கா²ரக³தம் இத⁴ வுத்தந்தி அனவஸேஸதோ பரிக்³க³ஹணம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம் – ‘‘யாவதா ஸக்காயோ’’தி.

ஏதம் அமதந்தி அமதம் நிப்³பா³னம் ஆரப்³ப⁴ பவத்தியா ஏதம் அரஹத்தம் அமதரஸம். தேனாஹ – ‘‘ஏதம் அமதம் ஸந்தம், ஏதம் பணீத’’ந்தி. ‘‘அனுபாதா³ய கிஞ்சிபி அக்³க³ஹேத்வா சித்தம் விமுச்சீ’’தி வுத்தத்தாபி அனுபாதா³ சித்தஸ்ஸ விமோக்கோ² நிப்³பா³னம் அஞ்ஞத்த² ஸுத்தே வுச்சதி.

திண்ணம் பி⁴க்கூ²னந்தி அபி⁴னிவேஸபே⁴தே³ன திவிதா⁴னம். பாத³கம் கத்வா டி²தஸ்ஸ ஓஸக்கனாய அபா⁴வே காரணம் ஹேட்டா² வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³ப³ம். ஸமோதா⁴னேத்வாதி ஸம்மதே³வ ஓத³ஹித்வா தஸ்மிம் தஸ்மிம் டா²னே அஸங்கரதோ வவத்த²பேத்வா. ஸுகதி²தம் நாம ஹோதி கதே²தப்³ப³ஸ்ஸ அனவஸேஸேத்வா கதி²தத்தா.

ஆனேஞ்ஜஸப்பாயஸுத்தவண்ணனாய லீனத்த²ப்பகாஸனா ஸமத்தா.

7. க³ணகமோக்³க³ல்லானஸுத்தவண்ணனா