5. விமோக்க²கதா²

1. விமோக்கு²த்³தே³ஸவண்ணனா

209. இதா³னி இந்த்³ரியகதா²னந்தரம் கதி²தாய விமோக்க²கதா²ய அபுப்³ப³த்தா²னுவண்ணனா அனுப்பத்தா. அயஞ்ஹி விமோக்க²கதா² இந்த்³ரியபா⁴வனானுயுத்தஸ்ஸ விமோக்க²ஸப்³பா⁴வதோ இந்த்³ரியகதா²னந்தரம் கதி²தா. தஞ்ச கதே²ந்தோ ப⁴க³வதோ ஸம்முகா² ஸுதஸுத்தந்ததே³ஸனாபுப்³ப³ங்க³மம் கத்வா கதே²ஸி. தத்த² ஸுத்தந்தே தாவ ஸுஞ்ஞதோ விமோக்கோ²திஆதீ³ஸு ஸுஞ்ஞதாகாரேன நிப்³பா³னம் ஆரம்மணம் கத்வா பவத்தோ அரியமக்³கோ³ ஸுஞ்ஞதோ விமோக்கோ². ஸோ ஹி ஸுஞ்ஞதாய தா⁴துயா உப்பன்னத்தா ஸுஞ்ஞதோ, கிலேஸேஹி விமுத்தத்தா விமோக்கோ². ஏதேனேவ நயேன அனிமித்தாகாரேன நிப்³பா³னம் ஆரம்மணம் கத்வா பவத்தோ அனிமித்தோ, அப்பணிஹிதாகாரேன நிப்³பா³னம் ஆரம்மணம் கத்வா பவத்தோ அப்பணிஹிதோதி வேதி³தப்³போ³.

ஏகோ ஹி ஆதி³தோவ அனிச்சதோ ஸங்கா²ரே ஸம்மஸதி. யஸ்மா பன ந அனிச்சதோ ஸம்மஸனமத்தேனேவ மக்³க³வுட்டா²னம் ஹோதி, து³க்க²தோபி அனத்ததோபி ஸம்மஸிதப்³ப³மேவ, தஸ்மா து³க்க²தோபி அனத்ததோபி ஸம்மஸதி. தஸ்ஸ ஏவம் படிபன்னஸ்ஸ அனிச்சதோ சே ஸம்மஸனகாலே மக்³க³வுட்டா²னம் ஹோதி, அயம் அனிச்சதோ அபி⁴னிவிஸித்வா அனிச்சதோ வுட்டா²தி நாம. ஸசே பனஸ்ஸ து³க்க²தோ அனத்ததோ ஸம்மஸனகாலே மக்³க³வுட்டா²னம் ஹோதி, அயம் அனிச்சதோ அபி⁴னிவிஸித்வா து³க்க²தோ, அனத்ததோ வுட்டா²தி நாம. ஏஸ நயோ து³க்க²தோ அனத்ததோ அபி⁴னிவிஸித்வா வுட்டா²னேஸுபி. ஏத்த² ச யோபி அனிச்சதோ அபி⁴னிவிட்டோ², யோபி து³க்க²தோ, யோபி அனத்ததோ. வுட்டா²னகாலே சே அனிச்சதோ வுட்டா²னம் ஹோதி, தயோபி ஜனா அதி⁴மோக்க²ப³ஹுலா ஹோந்தி, ஸத்³தி⁴ந்த்³ரியம் படிலப⁴ந்தி, அனிமித்தவிமோக்கே²ன விமுச்சந்தி, பட²மமக்³க³க்க²ணே ஸத்³தா⁴னுஸாரினோ ஹோந்தி, ஸத்தஸு டா²னேஸு ஸத்³தா⁴விமுத்தா. ஸசே பன து³க்க²தோ வுட்டா²னம் ஹோதி, தயோபி ஜனா பஸ்ஸத்³தி⁴ப³ஹுலா ஹோந்தி, ஸமாதி⁴ந்த்³ரியம் படிலப⁴ந்தி, அப்பணிஹிதவிமோக்கே²ன விமுச்சந்தி, ஸப்³ப³த்த² காயஸக்கி²னோ ஹோந்தி. யஸ்ஸ பனேத்த² அரூபஜ்ஜா²னம் பாத³கம் ஹோதி, ஸோ அக்³க³ப²லே உப⁴தோபா⁴க³விமுத்தோ ஹோதி. அத² நேஸம் அனத்ததோ வுட்டா²னம் ஹோதி, தயோபி ஜனா வேத³ப³ஹுலா ஹோந்தி, பஞ்ஞிந்த்³ரியம் படிலப⁴ந்தி, ஸுஞ்ஞதவிமோக்கே²ன விமுச்சந்தி, பட²மமக்³க³க்க²ணே த⁴ம்மானுஸாரினோ ஹோந்தி, ச²ஸு டா²னேஸு தி³ட்டி²ப்பத்தா, அக்³க³ப²லே பஞ்ஞாவிமுத்தாதி.

அபிச மக்³கோ³ நாம பஞ்சஹி காரணேஹி நாமம் லப⁴தி ஸரஸேன வா பச்சனீகேன வா ஸகு³ணேன வா ஆரம்மணேன வா ஆக³மனேன வா. ஸசே ஹி ஸங்கா²ருபேக்கா² அனிச்சதோ ஸங்கா²ரே ஸம்மஸித்வா வுட்டா²தி, அனிமித்தவிமோக்கே²ன விமுச்சதி. ஸசே து³க்க²தோ ஸம்மஸித்வா வுட்டா²தி, அப்பணிஹிதவிமோக்கே²ன விமுச்சதி. ஸசே அனத்ததோ ஸம்மஸித்வா வுட்டா²தி, ஸுஞ்ஞதவிமோக்கே²ன விமுச்சதி. இத³ம் ஸரஸதோ நாமம் நாம. அனிச்சானுபஸ்ஸனாய பன ஸங்கா²ரானம் க⁴னவினிப்³போ⁴க³ம் கத்வா நிச்சனிமித்தது⁴வனிமித்தஸஸ்ஸதனிமித்தானி பஹாய ஆக³தத்தா அனிமித்தோ, து³க்கா²னுபஸ்ஸனாய ஸுக²ஸஞ்ஞம் பஹாய பணிதி⁴பத்த²னம் ஸுக்கா²பேத்வா ஆக³தத்தா அப்பணிஹிதோ, அனத்தானுபஸ்ஸனாய அத்தஸத்தபுக்³க³லஸஞ்ஞம் பஹாய ஸங்கா²ரே ஸுஞ்ஞதோ தி³ட்ட²த்தா ஸுஞ்ஞதோதி இத³ம் பச்சனீகதோ நாமம் நாம. ராகா³தீ³ஹி பன ஸுஞ்ஞத்தா ஸுஞ்ஞதோ, ரூபனிமித்தாதீ³னம், ராக³னிமித்தாதீ³னம்யேவ வா அபா⁴வேன அனிமித்தோ, ராக³பணிதி⁴ஆதீ³னம் அபா⁴வதோ அப்பணிஹிதோதி இத³மஸ்ஸ ஸகு³ணதோ நாமம் நாம. ஸோயம் ஸுஞ்ஞம் அனிமித்தம் அப்பணிஹிதஞ்ச நிப்³பா³னம் ஆரம்மணம் கரோதீதிபி ஸுஞ்ஞதோ அனிமித்தோ அப்பணிஹிதோதி வுச்சதி. இத³மஸ்ஸ ஆரம்மணதோ நாமம் நாம. ஆக³மனம் பன து³வித⁴ம் விபஸ்ஸனாக³மனம் மக்³கா³க³மனஞ்ச. தத்த² மக்³கே³ விபஸ்ஸனாக³மனம் லப்³ப⁴தி, ப²லே மக்³கா³க³மனம். அனத்தானுபஸ்ஸனா ஹி ஸுஞ்ஞதா நாம, ஸுஞ்ஞதவிபஸ்ஸனாய மக்³கோ³ ஸுஞ்ஞதோ, ஸுஞ்ஞதமக்³க³ஸ்ஸ ப²லம் ஸுஞ்ஞதம். அனிச்சானுபஸ்ஸனா அனிமித்தா நாம, அனிமித்தவிபஸ்ஸனாய மக்³கோ³ அனிமித்தோ. இத³ம் பன நாமம் அபி⁴த⁴ம்மபரியாயே ந லப்³ப⁴தி, ஸுத்தந்தபரியாயே பன லப்³ப⁴தி. தத்த² ஹி கோ³த்ரபு⁴ஞாணம் அனிமித்தம் நிப்³பா³னம் ஆரம்மணம் கத்வா அனிமித்தனாமகம் ஹுத்வா ஸயம் ஆக³மனீயட்டா²னே ட²த்வா மக்³க³ஸ்ஸ நாமம் தே³தீதி வத³ந்தி. தேன மக்³கோ³ அனிமித்தோதி வுத்தோ. மக்³கா³க³மனேன ப²லம் அனிமித்தந்தி யுஜ்ஜதியேவ. து³க்கா²னுபஸ்ஸனா ஸங்கா²ரேஸு பணிதி⁴ம் ஸுக்கா²பேத்வா ஆக³தத்தா அப்பணிஹிதா நாம, அப்பணிஹிதவிபஸ்ஸனாய மக்³கோ³ அப்பணிஹிதோ, அப்பணிஹிதமக்³க³ஸ்ஸ ப²லம் அப்பணிஹிதந்தி ஏவம் விபஸ்ஸனா அத்தனோ நாமம் மக்³க³ஸ்ஸ தே³தி, மக்³கோ³ ப²லஸ்ஸாதி இத³ம் ஆக³மனதோ நாமம் நாம. ஏவம் ஸங்கா²ருபேக்கா² விமோக்க²விஸேஸம் நியமேதீதி.

ஏவம் ப⁴க³வதா தே³ஸிதே தயோ மஹாவத்து²கே விமோக்கே² உத்³தி³ஸித்வா தம்னித்³தே³ஸவஸேனேவ அபரேபி விமோக்கே² நித்³தி³ஸிதுகாமோ அபிச அட்ட²ஸட்டி² விமோக்கா²திஆதி³மாஹ. தத்த² அபிசாதி அபரபரியாயத³ஸ்ஸனம். கத²ம் தே அட்ட²ஸட்டி² ஹோந்தி, நனு தே பஞ்சஸத்ததீதி? ஸச்சம் யதா²ருதவஸேன பஞ்சஸத்ததி. ப⁴க³வதா பன தே³ஸிதே தயோ விமோக்கே² ட²பேத்வா அஞ்ஞவிமோக்கே² நித்³தி³ஸனதோ இமேஸம் தத³வரோத⁴தோ ச இமே தயோ ந க³ணேதப்³பா³, அஜ்ஜ²த்தவிமோக்கா²த³யோ தயோபி விமோக்கா² சதுதா⁴ வித்தா²ரவசனேயேவ அந்தோக³த⁴த்தா ந க³ணேதப்³பா³, ‘‘பணிஹிதோ விமோக்கோ², அப்பணிஹிதோ விமோக்கோ²’’தி ஏத்த² அப்பணிஹிதோ விமோக்கோ² பட²மம் உத்³தி³ட்டே²ன ஏகனாமிகத்தா ந க³ணேதப்³போ³, ஏவம் இமேஸு ஸத்தஸு அபனீதேஸு ஸேஸா அட்ட²ஸட்டி² விமோக்கா² ஹோந்தி. ஏவம் ஸந்தே ஸுஞ்ஞதவிமோக்கா²த³யோ தயோ புன கஸ்மா உத்³தி³ட்டா²தி சே? உத்³தே³ஸேன ஸங்க³ஹேத்வா தேஸம்பி நித்³தே³ஸகரணத்த²ம். அஜ்ஜ²த்தவுட்டா²னாத³யோ பன தயோ பபே⁴த³ம் வினா மூலராஸிவஸேன உத்³தி³ட்டா², பணிஹிதவிமோக்க²படிபக்க²வஸேன புன அப்பணிஹிதோ விமோக்கோ² உத்³தி³ட்டோ²தி வேதி³தப்³போ³.

அஜ்ஜ²த்தவுட்டா²னாதீ³ஸு அஜ்ஜ²த்ததோ வுட்டா²தீதி அஜ்ஜ²த்தவுட்டா²னோ. அனுலோமேந்தீதி அனுலோமா. அஜ்ஜ²த்தவுட்டா²னானம் படிப்பஸ்ஸத்³தி⁴ அபக³மா அஜ்ஜ²த்தவுட்டா²னபடிப்பஸ்ஸத்³தி⁴. ரூபீதி அஜ்ஜ²த்தம் கேஸாதீ³ஸு உப்பாதி³தம் ரூபஜ்ஜா²னம் ரூபம், தம் ரூபமஸ்ஸ அத்தீ²தி ரூபீ ரூபானி பஸ்ஸதீதி ப³ஹித்³தா⁴ நீலகஸிணாதி³ரூபானி ஜா²னசக்கு²னா பஸ்ஸதி. இமினா அஜ்ஜ²த்தப³ஹித்³தா⁴வத்து²கேஸு கஸிணேஸு ஜா²னபடிலாபோ⁴ த³ஸ்ஸிதோ. அஜ்ஜ²த்தம் அரூபஸஞ்ஞீதி அஜ்ஜ²த்தம் ந ரூபஸஞ்ஞீ, அத்தனோ கேஸாதீ³ஸு அனுப்பாதி³தரூபாவசரஜ்ஜா²னோதி அத்தோ². இமினா ப³ஹித்³தா⁴ பரிகம்மம் கத்வா ப³ஹித்³தா⁴வ படிலத்³த⁴ஜ்ஜா²னதா த³ஸ்ஸிதா. ஸுப⁴ந்தேவ அதி⁴முத்தோதி ‘‘ஸுப⁴’’மிச்சேவ ஆரம்மணே அதி⁴முத்தோ. தத்த² கிஞ்சாபி அந்தோஅப்பனாயம் ‘‘ஸுப⁴’’ந்தி ஆபோ⁴கோ³ நத்தி², யோ பன அப்படிகூலாகாரேன ஸத்தாரம்மணம் ப²ரந்தோ விஹரதி, ஸோ யஸ்மா ‘‘ஸுப⁴’’ந்தேவ அதி⁴முத்தோ ஹோதி, தஸ்மா ஏவம் உத்³தே³ஸோ கதோதி. அப்பிதப்பிதஸமயே ஏவ விக்க²ம்ப⁴னவிமுத்திஸப்³பா⁴வதோ ஸமயவிமோக்கோ². ஸோயேவ ஸகிச்சகரணவஸேன அப்பிதஸமயே ஏவ நியுத்தோதி ஸாமயிகோ. ஸாமாயிகோதிபி பாடோ². கோபேதும் ப⁴ஞ்ஜிதும் ஸக்குணேய்யதாய குப்போ. லோகம் அனதிக்கமனதோ லோகே நியுத்தோதி லோகிகோ. லோகியோதிபி பாடோ². லோகம் உத்தரதி, உத்திண்ணோதி வா லோகுத்தரோ. ஆரம்மணகரணவஸேன ஸஹ ஆஸவேஹீதி ஸாஸவோ. ஆரம்மணகரணவஸேன ஸம்பயோக³வஸேன ச நத்தே²த்த² ஆஸவாதி அனாஸவோ. ரூபஸங்கா²தேன ஸஹ ஆமிஸேனாதி ஸாமிஸோ. ஸப்³ப³ஸோ ரூபாரூபப்பஹானா நிராமிஸதோபி நிராமிஸதரோதி நிராமிஸா நிராமிஸதரோ. பணிஹிதோதி தண்ஹாவஸேன பணிஹிதோ பத்தி²தோ. ஆரம்மணகரணவஸேன ஸஞ்ஞோஜனேஹி ஸம்யுத்தத்தா ஸஞ்ஞுத்தோ. ஏகத்தவிமோக்கோ²தி கிலேஸேஹி அனஜ்ஜா²ருள்ஹத்தா ஏகஸபா⁴வோ விமோக்கோ². ஸஞ்ஞாவிமோக்கோ²தி விபஸ்ஸனாஞாணமேவ விபரீதஸஞ்ஞாய விமுச்சனதோ ஸஞ்ஞாவிமோக்கோ². ததே³வ விபஸ்ஸனாஞாணம் ஸம்மோஹதோ விமுச்சனவஸேன ஞாணமேவ விமோக்கோ²தி ஞாணவிமோக்கோ². ஸீதிஸியாவிமோக்கோ²தி விபஸ்ஸனாஞாணமேவ ஸீதி ப⁴வேய்யாதி பவத்தோ விமோக்கோ² ஸீதிஸியாவிமோக்கோ². ஸீதிஸிகாவிமோக்கோ²திபி பாடோ², ஸீதிபா⁴விகாய விமோக்கோ²தி தஸ்ஸ அத்த²ம் வண்ணயந்தி. ஜா²னவிமோக்கோ²தி உபசாரப்பனாபே⁴த³ம் லோகியலோகுத்தரபே⁴த³ஞ்ச ஜா²னமேவ விமோக்கோ². அனுபாதா³ சித்தஸ்ஸ விமோக்கோ²தி அனுபாதி³யித்வா க³ஹணம் அகத்வா சித்தஸ்ஸ விமோக்கோ². ஸேஸம் வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³ப³ந்தி.

விமோக்கு²த்³தே³ஸவண்ணனா நிட்டி²தா.

2. விமோக்க²னித்³தே³ஸவண்ணனா

210. கதமோதிஆதி³கே உத்³தே³ஸஸ்ஸ நித்³தே³ஸே இதி படிஸஞ்சிக்க²தீதி ஏவம் உபபரிக்க²தி. ஸுஞ்ஞமித³ந்தி இத³ம் க²ந்த⁴பஞ்சகம் ஸுஞ்ஞம். கேன ஸுஞ்ஞம்? அத்தேன வா அத்தனியேன வா. தத்த² அத்தேன வாதி பா³லஜனபரிகப்பிதஸ்ஸ அத்தனோ அபா⁴வா தேன அத்தனா ச ஸுஞ்ஞம். அத்தனியேன வாதி தஸ்ஸ பரிகப்பிதஸ்ஸ அத்தனோ ஸந்தகேன ச ஸுஞ்ஞம். அத்தனோ அபா⁴வேனேவ அத்தனியாபா⁴வோ. அத்தனியஞ்ச நாம நிச்சம் வா ஸியா ஸுக²ம் வா, தது³ப⁴யம்பி நத்தி². தேன நிச்சபடிக்கே²பேன அனிச்சானுபஸ்ஸனா, ஸுக²படிக்கே²பேன து³க்கா²னுபஸ்ஸனா ச வுத்தா ஹோதி. ஸுஞ்ஞமித³ம் அத்தேன வாதி அனத்தானுபஸ்ஸனாயேவ வுத்தா. ஸோதி ஸோ ஏவம் தீஹி அனுபஸ்ஸனாஹி விபஸ்ஸமானோ பி⁴க்கு². அபி⁴னிவேஸம் ந கரோதீதி அனத்தானுபஸ்ஸனாவஸேன அத்தாபி⁴னிவேஸம் ந கரோதி.

நிமித்தம் ந கரோதீதி அனிச்சானுபஸ்ஸனாவஸேன நிச்சனிமித்தம் ந கரோதி. பணிதி⁴ம் ந கரோதீதி து³க்கா²னுபஸ்ஸனாவஸேன பணிதி⁴ம் ந கரோதி. இமே தயோ விமோக்கா² பரியாயேன விபஸ்ஸனாக்க²ணே தத³ங்க³வஸேனாபி லப்³ப⁴ந்தி, நிப்பரியாயேன பன ஸமுச்சே²த³வஸேன மக்³க³க்க²ணேயேவ. சத்தாரி ஜா²னானி அஜ்ஜ²த்தம் நீவரணாதீ³ஹி வுட்டா²னதோ அஜ்ஜ²த்தவுட்டா²னோ விமோக்கோ². சதஸ்ஸோ அரூபஸமாபத்தியோ ஆரம்மணேஹி வுட்டா²னதோ ப³ஹித்³தா⁴வுட்டா²னோ விமோக்கோ². ஆரம்மணம்பி ஹி பா³ஹிராயதனானி விய இத⁴ ‘‘ப³ஹித்³தா⁴’’தி வுத்தம். இமே த்³வே விக்க²ம்ப⁴னவிமோக்கா², து³ப⁴தோ வுட்டா²னோ பன ஸமுச்சே²த³விமோக்கோ².

நீவரணேஹி வுட்டா²தீதிஆதீ³ஹி அஜ்ஜ²த்தவுட்டா²னம் ஸரூபதோ வுத்தம். ரூபஸஞ்ஞாயாதிஆதீ³ஹி கஸிணாதி³ஆரம்மணஸமதிக்கமஸ்ஸ பாகடத்தா தம் அவத்வா ஸுத்தந்தேஸு வுத்தரூபஸஞ்ஞாதி³ஸமதிக்கமோ வுத்தோ. ஸக்காயதி³ட்டி²விசிகிச்சா²ஸீலப்³ப³தபராமாஸாதி ஸமாஸபத³ம், ஸக்காயதி³ட்டி²யா விசிகிச்சா²ய ஸீலப்³ப³தபராமாஸாதி விச்சே²தோ³. அயமேவ வா பாடோ².

211. விதக்கோ சாதிஆதீ³ஹி ஜா²னானம் ஸமாபத்தீனஞ்ச உபசாரபூ⁴மியோ வுத்தா. அனிச்சானுபஸ்ஸனாதிஆதீ³ஹி சதுன்னம் மக்³கா³னம் புப்³ப³பா⁴க³விபஸ்ஸனா வுத்தா. படிலாபோ⁴ வாதி பஞ்சவித⁴வஸிப்பத்தியா ப்³யாபிதோ பத்த²டோ லாபோ⁴தி படிலாபோ⁴. வஸிப்பத்தியா ஹி ஸப்³போ³ ஜா²னபயோகோ³ ச ஸமாபத்திபயோகோ³ ச படிப்பஸ்ஸத்³தோ⁴ ஹோதி, தஸ்மா படிலாபோ⁴ ‘‘படிப்பஸ்ஸத்³தி⁴விமோக்கோ²’’தி வுத்தோ. விபாகோ பன ஜா²னஸ்ஸ ஸமாபத்தியா ச படிப்பஸ்ஸத்³தி⁴ ஹோதீதி உஜுகமேவ. கேசி பன ‘‘உபசாரபயோக³ஸ்ஸ படிப்பஸ்ஸத்³த⁴த்தா ஜா²னஸ்ஸ ஸமாபத்தியா ச படிலாபோ⁴ ஹோதி, தஸ்மா ஜா²னஸமாபத்திபடிலாபோ⁴ ‘படிப்பஸ்ஸத்³தி⁴விமோக்கோ²’தி வுச்சதீ’’தி வத³ந்தி.

212. அஜ்ஜ²த்தந்தி அத்தானம் அதி⁴கிச்ச பவத்தம். பச்சத்தந்தி அத்தானம் படிச்ச பவத்தம். உப⁴யேனாபி நியகஜ்ஜ²த்தமேவ தீ³பேதி நீலனிமித்தந்தி நீலமேவ. நீலஸஞ்ஞம் படிலப⁴தீதி தஸ்மிம் நீலனிமித்தே நீலமிதிஸஞ்ஞம் படிலப⁴தி. ஸுக்³க³ஹிதம் கரோதீதி பரிகம்மபூ⁴மியம் ஸுட்டு² உக்³க³ஹிதம் கரோதி. ஸூபதா⁴ரிதம் உபதா⁴ரேதீதி உபசாரபூ⁴மியம் ஸுட்டு² உபதா⁴ரிதம் கத்வா உபதா⁴ரேதி. ஸ்வாவத்தி²தம் அவத்தா²பேதீதி அப்பனாபூ⁴மியம் ஸுட்டு² நிச்சி²தம் நிச்சி²னாதி. வவத்தா²பேதீதிபி பாடோ². அஜ்ஜ²த்தஞ்ஹி நீலபரிகம்மம் கரோந்தோ கேஸே வா பித்தே வா அக்கி²தாரகாயம் வா கரோதி. ப³ஹித்³தா⁴ நீலனிமித்தேதி நீலபுப்ப²னீலவத்த²னீலதா⁴தூனம் அஞ்ஞதரே நீலகஸிணே. சித்தம் உபஸம்ஹரதீதி சித்தம் உபனேதி. பீதாதீ³ஸுபி ஏஸேவ நயோ. ஆஸேவதீதி தமேவ ஸஞ்ஞம் ஆதி³தோ ஸேவதி. பா⁴வேதீதி வட்³டே⁴தி. ப³ஹுலீகரோதீதி புனப்புனம் கரோதி. ரூபந்தி நீலனிமித்தம் ரூபம். ரூபஸஞ்ஞீதி தஸ்மிம் ரூபே ஸஞ்ஞா ரூபஸஞ்ஞா, ஸா அஸ்ஸ அத்தீ²தி ரூபஸஞ்ஞீ. அஜ்ஜ²த்தம் பீதனிமித்தாதீ³ஸு பீதபரிகம்மம் கரோந்தோ மேதே³ வா ச²வியா வா அக்கீ²னம் பீதட்டா²னே வா கரோதி. லோஹிதபரிகம்மம் கரோந்தோ மம்ஸே வா லோஹிதே வா ஜிவ்ஹாய வா ஹத்த²தலபாத³தலேஸு வா அக்கீ²னம் ரத்தட்டா²னே வா கரோதி. ஓதா³தபரிகம்மம் கரோந்தோ அட்டி²ம்ஹி வா த³ந்தே வா நகே² வா அக்கீ²னம் ஸேதட்டா²னே வா கரோதி. அஜ்ஜ²த்தம் அரூபந்தி அஜ்ஜ²த்தம் ரூபனிமித்தம் நத்தீ²தி அத்தோ².

மேத்தாஸஹக³தேனாதி பட²மது³தியததியஜ்ஜா²னவஸேன மேத்தாய ஸமன்னாக³தேன. சேதஸாதி சித்தேன. ஏகம் தி³ஸந்தி ஏகம் ஏகிஸ்ஸா தி³ஸாய பட²மபரிக்³க³ஹிதம் ஸத்தம் உபாதா³ய ஏகதி³ஸாபரியாபன்னஸத்தப²ரணவஸேன வுத்தம். ப²ரித்வாதி பு²ஸித்வா ஆரம்மணம் கத்வா. விஹரதீதி ப்³ரஹ்மவிஹாராதி⁴ட்டி²தம் இரியாபத²விஹாரம் பவத்தேதி. ததா² து³தியந்தி யதா² புரத்தி²மாதீ³ஸு யம்கிஞ்சி ஏகம் தி³ஸம் ப²ரித்வா விஹரதி, ததே²வ தத³னந்தரம் து³தியம் ததியம் சதுத்த²ம் வாதி அத்தோ². இதி உத்³த⁴ந்தி ஏதேனேவ நயேன உபரிமம் தி³ஸந்தி வுத்தம் ஹோதி. அதோ⁴ திரியந்தி அதோ⁴தி³ஸம்பி திரியம் தி³ஸம்பி ஏவமேவ. தத்த² ச அதோ⁴தி ஹேட்டா². திரியந்தி அனுதி³ஸா. ஏவம் ஸப்³ப³தி³ஸாஸு அஸ்ஸமண்ட³லிகாய அஸ்ஸமிவ மேத்தாஸஹக³தம் சித்தம் ஸாரேதிபி பச்சாஸாரேதிபீதி. ஏத்தாவதா ஏகமேகம் தி³ஸம் பரிக்³க³ஹேத்வா ஓதி⁴ஸோ மேத்தாப²ரணம் த³ஸ்ஸிதம். ஸப்³ப³தீ⁴திஆதி³ பன அனோதி⁴ஸோ த³ஸ்ஸனத்த²ம் வுத்தம். தத்த² ஸப்³ப³தீ⁴தி ஸப்³ப³த்த². ஸப்³ப³த்ததாயாதி ஸப்³பே³ஸு ஹீனமஜ்ஜி²முக்கட்ட²மித்தஸபத்தமஜ்ஜ²த்தாதி³ப்பபே⁴தே³ஸு அத்ததாய, ‘‘அயம் பரஸத்தோ’’தி விபா⁴க³ம் அகத்வா அத்தஸமதாயாதி வுத்தம் ஹோதி. அத² வா ஸப்³ப³த்ததாயாதி ஸப்³பே³ன சித்தபா⁴வேன, ஈஸகம்பி ப³ஹி அவிக்கி²பமானோதி வுத்தம் ஹோதி. ஸப்³பா³வந்தந்தி ஸப்³ப³ஸத்தவந்தம், ஸப்³ப³ஸத்தயுத்தந்தி அத்தோ². ஸப்³ப³வந்தந்திபி பாடோ². லோகந்தி ஸத்தலோகம்.

விபுலேனாதி ஏவமாதி³பரியாயத³ஸ்ஸனதோ பனேத்த² புன ‘‘மேத்தாஸஹக³தேனா’’தி வுத்தம். யஸ்மா வா ஏத்த² ஓதி⁴ஸோ ப²ரணே விய புன ததா²ஸத்³தோ³ வா இதி-ஸத்³தோ³ வா ந வுத்தோ, தஸ்மா புன ‘‘மேத்தாஸஹக³தேன சேதஸா’’தி வுத்தம், நிக³மனவஸேன வா ஏதம் வுத்தம். விபுலேனாதி ஏத்த² ப²ரணவஸேன விபுலதா த³ட்ட²ப்³பா³. பூ⁴மிவஸேன பன தம் மஹக்³க³தம். தஞ்ஹி கிலேஸவிக்க²ம்ப⁴னஸமத்த²தாய விபுலப²லதாய தீ³க⁴ஸந்தானதாய ச மஹந்தபா⁴வம் க³தம், மஹந்தேஹி வா உளாரச்ச²ந்த³வீரியசித்தபஞ்ஞேஹி க³தம் படிபன்னந்தி மஹக்³க³தம். பகு³ணவஸேன அப்பமாணஸத்தாரம்மணவஸேன ச அப்பமாணம். ப்³யாபாத³பச்சத்தி²கப்பஹானேன அவேரம். தோ³மனஸ்ஸப்பஹானதோ அப்³யாபஜ்ஜம், நித்³து³க்க²ந்தி வுத்தம் ஹோதி. அப்படிகூலா ஹோந்தீதி பி⁴க்கு²னோ சித்தஸ்ஸ அப்படிகூலா ஹுத்வா உபட்ட²ஹந்தி. ஸேஸேஸுபி வுத்தனயேனேவ கருணாமுதி³தாஉபேக்கா²வஸேன யோஜேதப்³ப³ம். கருணாய விஹேஸாபச்சத்தி²கப்பஹானேன அவேரம், முதி³தாய அரதிபச்சத்தி²கப்பஹானேன.

உபேக்கா²ஸஹக³தேனாதி சதுத்த²ஜ்ஜா²னவஸேன உபேக்கா²ய ஸமன்னாக³தேன. ராக³பச்சத்தி²கப்பஹானேன அவேரம், கே³ஹஸிதஸோமனஸ்ஸப்பஹானதோ அப்³யாபஜ்ஜம். ஸப்³ப³ம்பி ஹி அகுஸலம் கிலேஸபரிளாஹயோக³தோ ஸப்³யாபஜ்ஜமேவாதி அயமேதேஸம் விஸேஸோ.

213. ஸப்³ப³ஸோதி ஸப்³பா³காரேன, ஸப்³பா³ஸம் வா, அனவஸேஸானந்தி அத்தோ². ரூபஸஞ்ஞானந்தி ஸஞ்ஞாஸீஸேன வுத்தரூபாவசரஜ்ஜா²னானஞ்சேவ ததா³ரம்மணானஞ்ச. ரூபாவசரஜ்ஜா²னம்பி ஹி ரூபந்தி வுச்சதி ‘‘ரூபீ ரூபானி பஸ்ஸதீ’’திஆதீ³ஸு (படி. ம. 1.209; த⁴. ஸ. 248), தஸ்ஸ ஆரம்மணம்பி ப³ஹித்³தா⁴ ரூபானி பஸ்ஸதி ‘‘ஸுவண்ணது³ப்³ப³ண்ணானீ’’திஆதீ³ஸு (த⁴. ஸ. 223). தஸ்மா இத⁴ ரூபே ஸஞ்ஞா ரூபஸஞ்ஞாதி ஏவம் ஸஞ்ஞாஸீஸேன வுத்தரூபாவசரஜ்ஜா²னஸ்ஸேதம் அதி⁴வசனம். ரூபம் ஸஞ்ஞா அஸ்ஸாதி ரூபஸஞ்ஞம், ரூபமஸ்ஸ நாமந்தி வுத்தம் ஹோதி. ஏவம் பத²வீகஸிணாதி³பே⁴த³ஸ்ஸ ததா³ரம்மணஸ்ஸ சேதம் அதி⁴வசனந்தி வேதி³தப்³ப³ம். ஸமதிக்கமாதி விராகா³ நிரோதா⁴ ச. கிம் வுத்தம் ஹோதி? ஏதாஸம் குஸலவிபாககிரியாவஸேன பஞ்சத³ஸன்னம் ஜா²னஸங்கா²தானம் ரூபஸஞ்ஞானம், ஏதேஸஞ்ச பத²வீகஸிணாதி³வஸேன நவன்னம் ஆரம்மணஸங்கா²தானம் ரூபஸஞ்ஞானம் ஸப்³பா³காரேன, அனவஸேஸானம் வா விராகா³ ச நிரோதா⁴ ச விராக³ஹேது சேவ நிரோத⁴ஹேது ச ஆகாஸானஞ்சாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி. ந ஹி ஸக்கா ஸப்³ப³ஸோ அனதிக்கந்தரூபஸஞ்ஞேன ஏதம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரிதுந்தி. யஸ்மா பன ஆரம்மணஸமதிக்கமேன பத்தப்³பா³ ஏதா ஸமாபத்தியோ, ந ஏகஸ்மிம்யேவ ஆரம்மணே பட²மஜ்ஜா²னாதீ³னி விய. ஆரம்மணே அவிரத்தஸ்ஸ ச ஸஞ்ஞாஸமதிக்கமோ ந ஹோதி, தஸ்மா அயம் ஆரம்மணஸமதிக்கமவஸேனாபி அத்த²வண்ணனா கதாதி வேதி³தப்³பா³.

படிக⁴ஸஞ்ஞானம் அத்த²ங்க³மாதி சக்கா²தீ³னம் வத்தூ²னம் ரூபாதீ³னம் ஆரம்மணானஞ்ச படிகா⁴தேன உப்பன்னா ஸஞ்ஞா படிக⁴ஸஞ்ஞா, ரூபஸஞ்ஞாதீ³னம் ஏதம் அதி⁴வசனம். தாஸம் குஸலவிபாகானம் பஞ்சன்னம், அகுஸலவிபாகானம் பஞ்சன்னந்தி ஸப்³ப³ஸோ த³ஸன்னம்பி படிக⁴ஸஞ்ஞானம் அத்த²ங்க³மா பஹானா அஸமுப்பாதா³, அப்பவத்திம் கத்வாதி வுத்தம் ஹோதி. காமஞ்சேதா பட²மஜ்ஜா²னாதீ³னி ஸமாபன்னஸ்ஸபி ந ஸந்தி, ந ஹி தஸ்மிம் ஸமயே பஞ்சத்³வாரவஸேன சித்தம் பவத்ததி, ஏவம் ஸந்தேபி அஞ்ஞத்த² பஹீனானம் ஸுக²து³க்கா²னம் சதுத்த²ஜ்ஜா²னே விய ஸக்காயதி³ட்டா²தீ³னம் ததியமக்³கே³ விய ச இமஸ்மிம் ஜா²னே உஸ்ஸாஹஜனனத்த²ம் இமஸ்ஸ ஜா²னஸ்ஸ பஸம்ஸாவஸேன ஏதாஸம் ஏத்த² வசனம் வேதி³தப்³ப³ம். அத² வா கிஞ்சாபி தா ரூபாவசரம் ஸமாபன்னஸ்ஸ ந ஸந்தி, அத² கோ² ந பஹீனத்தா ந ஸந்தி. ந ஹி ரூபவிராகா³ய ரூபாவசரபா⁴வனா ஸம்வத்ததி, ரூபாயத்தாயேவ ச ஏதாஸம் பவத்தி. அயம் பன பா⁴வனா ரூபவிராகா³ய ஸம்வத்ததி, தஸ்மா தா ஏத்த² பஹீனாதி வத்தும் வட்டதி. ந கேவலஞ்ச வத்தும், ஏகம்ஸேனேவ ஏவம் தா⁴ரேதும்பி வட்டதி. தாஸஞ்ஹி இதோ புப்³பே³ அப்பஹீனத்தாயேவ ‘‘பட²மஜ்ஜா²னம் ஸமாபன்னஸ்ஸ ஸத்³தோ³ கண்டகோ’’தி (அ. நி. 10.72) வுத்தோ ப⁴க³வதா. இத⁴ ச பஹீனத்தாயேவ அரூபஸமாபத்தீனம் ஆனேஞ்ஜதா ஸந்தவிமோக்க²தா ச வுத்தா.

நானத்தஸஞ்ஞானம் அமனஸிகாராதி நானத்தே வா கோ³சரே பவத்தானம் ஸஞ்ஞானம், நானத்தானம் வா ஸஞ்ஞானம். யஸ்மா ஹேதா ரூபஸத்³தா³தி³பே⁴தே³ நானத்தே நானாஸபா⁴வே கோ³சரே பவத்தந்தி, யஸ்மா சேதா அட்ட² காமாவசரகுஸலஸஞ்ஞா, த்³வாத³ஸ அகுஸலஸஞ்ஞா, ஏகாத³ஸ காமாவசரகுஸலவிபாகஸஞ்ஞா, த்³வே அகுஸலவிபாகஸஞ்ஞா, ஏகாத³ஸ காமாவசரகிரியாஸஞ்ஞாதி ஏவம் சதுசத்தாலீஸம்பி ஸஞ்ஞா நானத்தா நானாஸபா⁴வா அஞ்ஞமஞ்ஞவிஸதி³ஸா, தஸ்மா ‘‘நானத்தஸஞ்ஞா’’தி வுத்தா. தாஸம் ஸப்³ப³ஸோ நானத்தஸஞ்ஞானம் அமனஸிகாரா அனாவஜ்ஜனா சித்தே ச அனுப்பாத³னா. யஸ்மா தா நாவஜ்ஜதி சித்தே ச ந உப்பாதே³தி ந மனஸிகரோதி ந பச்சவேக்க²தி, தஸ்மாதி வுத்தம் ஹோதி. யஸ்மா சேத்த² புரிமா ரூபஸஞ்ஞா படிக⁴ஸஞ்ஞா ச இமினா ஜா²னேன நிப்³ப³த்தே ப⁴வேபி ந விஜ்ஜந்தி, பகே³வ தஸ்மிம் ப⁴வே இமம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரணகாலே, தஸ்மா தாஸம் ஸமதிக்கமா அத்த²ங்க³மாதி த்³வேதா⁴பி அபா⁴வோயேவ வுத்தோ. நானத்தஸஞ்ஞாஸு பன யஸ்மா அட்ட² காமாவசரகுஸலஸஞ்ஞா, நவ கிரியாஸஞ்ஞா, த³ஸாகுஸலஸஞ்ஞாதி இமா ஸத்தவீஸதி ஸஞ்ஞா இமினா ஜா²னேன நிப்³ப³த்தே ப⁴வே விஜ்ஜந்தி, தஸ்மா தாஸம் அமனஸிகாராதி வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம். தத்தா²பி ஹி இமம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரந்தோ தாஸம் அமனஸிகாராயேவ உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி. தா பன மனஸிகரோந்தோ அஸமாபன்னோ ஹோதீதி. ஸங்கே²பதோ சேத்த² ‘‘ரூபஸஞ்ஞானம் ஸமதிக்கமா’’திஇமினா ஸப்³ப³ரூபாவசரத⁴ம்மானம் பஹானம் வுத்தம். ‘‘படிக⁴ஸஞ்ஞானம் அத்த²ங்க³மா நானத்தஸஞ்ஞானம் அமனஸிகாரா’’திஇமினா ஸப்³பே³ஸம் காமாவசரசித்தசேதஸிகானம் பஹானஞ்ச அமனஸிகாரோ ச வுத்தோதி வேதி³தப்³போ³.

அனந்தோ ஆகாஸோதி ஏத்த² பஞ்ஞத்திமத்தத்தா நாஸ்ஸ உப்பாத³ந்தோ வா வயந்தோ வா பஞ்ஞாயதீதி அனந்தோ, அனந்தப²ரணவஸேனாபி அனந்தோ. ந ஹி ஸோ யோகீ³ ஏகதே³ஸவஸேன ப²ரதி, ஸகலவஸேனேவ ப²ரதி. ஆகாஸோதி கஸிணுக்³கா⁴டிமாகாஸோ. ஆகாஸானஞ்சாயதனாதீ³னி வுத்தத்தா²னி. உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதீதி தம் பத்வா நிப்பா²தே³த்வா தத³னுரூபேன இரியாபதே²ன விஹரதி. ததே³வ ஸமாபஜ்ஜிதப்³ப³தோ ஸமாபத்தி.

ஆகாஸானஞ்சாயதனம் ஸமதிக்கம்மாதி புப்³பே³ வுத்தனயேன ஜா²னம்பி ஆகாஸானஞ்சாயதனம் ஆரம்மணம்பி. ஆரம்மணம்பி ஹி புப்³பே³ வுத்தனயேனேவ ஆகாஸானஞ்சம் ச தம் பட²மஸ்ஸ ஆருப்பஜ்ஜா²னஸ்ஸ ஆரம்மணத்தா தே³வானம் தே³வாயதனம் விய அதி⁴ட்டா²னட்டே²ன ஆயதனஞ்சாதி ஆகாஸானஞ்சாயதனம், ததா² ஆகாஸானஞ்சம் ச தம் தஸ்ஸ ஜா²னஸ்ஸ ஸஞ்ஜாதிஹேதுத்தா ‘‘கம்போ³ஜா அஸ்ஸானம் ஆயதன’’ந்திஆதீ³னி விய ஸஞ்ஜாதிதே³ஸட்டே²ன ஆயதனஞ்சாதிபி ஆகாஸானஞ்சாயதனம். ஏவமேதம் ஜா²னஞ்ச ஆரம்மணஞ்சாதி உப⁴யம்பி அப்பவத்திகரணேன ச அமனஸிகரணேன ச ஸமதிக்கமித்வாவ யஸ்மா இத³ம் விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹாதப்³ப³ம், தஸ்மா உப⁴யம்பேதமேகஜ்ஜ²ம் கத்வா ‘‘ஆகாஸானஞ்சாயதனம் ஸமதிக்கம்மா’’தி இத³ம் வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம். அனந்தம் விஞ்ஞாணந்தி தம்யேவ ‘‘அனந்தோ ஆகாஸோ’’தி ப²ரித்வா பவத்தம் விஞ்ஞாணம் ‘‘அனந்தம் விஞ்ஞாண’’ந்தி மனஸிகரோந்தோதி வுத்தம் ஹோதி. மனஸிகாரவஸேன வா அனந்தம். ஸோ ஹி தம் ஆகாஸாரம்மணம் விஞ்ஞாணம் அனவஸேஸதோ மனஸிகரோந்தோ அனந்தம் மனஸி கரோதி.

விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம் ஸமதிக்கம்மாதி ஏத்தா²பி ச புப்³பே³ வுத்தனயேனேவ ஜா²னம்பி விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம் ஆரம்மணம்பி. ஆரம்மணம்பி ஹி புப்³பே³ வுத்தனயேனேவ விஞ்ஞாணஞ்சம் ச தம் து³தியஸ்ஸ ஆருப்பஜ்ஜா²னஸ்ஸ ஆரம்மணத்தா அதி⁴ட்டா²னட்டே²ன ஆயதனஞ்சாதி விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம், ததா² விஞ்ஞாணஞ்சம் ச தம் தஸ்ஸேவ ஜா²னஸ்ஸ ஸஞ்ஜாதிஹேதுத்தா ஸஞ்ஜாதிதே³ஸட்டே²ன ஆயதனஞ்சாதிபி விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம். ஏவமேதம் ஜா²னஞ்ச ஆரம்மணஞ்சாதி உப⁴யம்பி அப்பவத்திகரணேன ச அமனஸிகரணேன ச ஸமதிக்கமித்வாவ யஸ்மா இத³ம் ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹாதப்³ப³ம், தஸ்மா உப⁴யம்பேதமேகஜ்ஜ²ம் கத்வா ‘‘விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம் ஸமதிக்கம்மா’’தி இத³ம் வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம். நத்தி² கிஞ்சீதி நத்தி² நத்தி², ஸுஞ்ஞம் ஸுஞ்ஞம், விவித்தம் விவித்தந்தி ஏவம் மனஸிகரோந்தோதி வுத்தம் ஹோதி.

ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம் ஸமதிக்கம்மாதி ஏத்தா²பி புப்³பே³ வுத்தனயேனேவ ஜா²னம்பி ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம் ஆரம்மணம்பி. ஆரம்மணம்பி ஹி புப்³பே³ வுத்தனயேனேவ ஆகிஞ்சஞ்ஞஞ்ச தம் ததியஸ்ஸ ஆருப்பஜ்ஜா²னஸ்ஸ ஆரம்மணத்தா அதி⁴ட்டா²னட்டே²ன ஆயதனஞ்சாதி ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம், ததா² ஆகிஞ்சஞ்ஞஞ்ச தம் தஸ்ஸேவ ஜா²னஸ்ஸ ஸஞ்ஜாதிஹேதுத்தா ஸஞ்ஜாதிதே³ஸட்டே²ன ஆயதனஞ்சாதிபி ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம். ஏவமேதம் ஜா²னஞ்ச ஆரம்மணஞ்சாதி உப⁴யம்பி அப்பவத்திகரணேன ச அமனஸிகரணேன ச ஸமதிக்கமித்வாவ யஸ்மா இத³ம் நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹாதப்³ப³ம், தஸ்மா உப⁴யம்பேதமேகஜ்ஜ²ம் கத்வா ‘‘ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம் ஸமதிக்கம்மா’’தி இத³ம் வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம். ஸஞ்ஞாவேத³யிதனிரோத⁴கதா² ஹேட்டா² கதி²தாவ.

‘‘ரூபீ ரூபானி பஸ்ஸதீ’’திஆதி³கா ஸத்த விமோக்கா² பச்சனீகத⁴ம்மேஹி ஸுட்டு² விமுச்சனட்டே²ன ஆரம்மணே அபி⁴ரதிவஸேன ஸுட்டு² முச்சனட்டே²ன ச விமோக்கா², நிரோத⁴ஸமாபத்தி பன சித்தசேதஸிகேஹி விமுத்தட்டே²ன விமோக்கோ². ஸமாபத்திஸமாபன்னஸமயே விமுத்தோ ஹோதி, வுட்டி²தஸமயே அவிமுத்தோ ஹோதீதி ஸமயவிமோக்கோ². ஸமுச்சே²த³விமுத்திவஸேன அச்சந்தவிமுத்தத்தா அரியமக்³கா³, படிப்பஸ்ஸத்³தி⁴விமுத்திவஸேன அச்சந்தவிமுத்தத்தா ஸாமஞ்ஞப²லானி, நிஸ்ஸரணவிமுத்திவஸேன அச்சந்தவிமுத்தத்தா நிப்³பா³னம் அஸமயவிமோக்கோ². ததா² ஸாமயிகாஸாமயிகவிமோக்கா².

பமாத³ம் ஆக³ம்ம பரிஹாயதீதி குப்போ. ததா² ந பரிஹாயதீதி அகுப்போ. லோகாய ஸம்வத்ததீதி லோகியோ. அரியமக்³கா³ லோகம் உத்தரந்தீதி லோகுத்தரா, ஸாமஞ்ஞப²லானி நிப்³பா³னஞ்ச லோகதோ உத்திண்ணாதி லோகுத்தரா. ஆதி³த்தம் அயோகு³ளம் மக்கி²கா விய தேஜுஸ்ஸத³ம் லோகுத்தரம் த⁴ம்மம் ஆஸவா நாலம்ப³ந்தீதி அனாஸவோ. ரூபப்படிஸஞ்ஞுத்தோதி ரூபஜ்ஜா²னானி. அரூபப்படிஸஞ்ஞுத்தோதி அரூபஸமாபத்தியோ. தண்ஹாய ஆலம்பி³தோ பணிஹிதோ. அனாலம்பி³தோ அப்பணிஹிதோ. மக்³க³ப²லானி ஏகாரம்மணத்தா ஏகனிட்ட²த்தா ச ஏகத்தவிமோக்கோ², நிப்³பா³னம் அது³தியத்தா ஏகத்தவிமோக்கோ², ஆரம்மணனானத்தா விபாகனானத்தா ச நானத்தவிமோக்கோ².

214. ஸியாதி ப⁴வேய்ய, த³ஸ ஹோந்தீதி ச ஏகோ ஹோதீதி ச ப⁴வேய்யாதி அத்தோ². ‘‘ஸியா’’தி ச ஏதம் விதி⁴வசனம், ந புச்சா²வசனம். வத்து²வஸேனாதி நிச்சஸஞ்ஞாதி³த³ஸவத்து²வஸேன த³ஸ ஹோந்தி. பரியாயேனாதி விமுச்சனபரியாயேன ஏகோ ஹோதி. ஸியாதி கத²ஞ்ச ஸியாதி யம் வா ஸியாதி விஹிதம், தம் கத²ம் ஸியாதி புச்ச²தி. அனிச்சானுபஸ்ஸனஞாணந்தி ஸமாஸபத³ம். அனிச்சானுபஸ்ஸனாஞாணந்தி வா பாடோ². ததா² ஸேஸேஸுபி. நிச்சதோ ஸஞ்ஞாயாதி நிச்சதோ பவத்தாய ஸஞ்ஞாய, ‘‘நிச்ச’’ந்தி பவத்தாய ஸஞ்ஞாயாதி அத்தோ². ஏஸ நயோ ஸுக²தோ அத்ததோ நிமித்ததோ ஸஞ்ஞாயாதி ஏத்தா²பி. நிமித்ததோதி ச நிச்சனிமித்ததோ. நந்தி³யா ஸஞ்ஞாயாதி நந்தி³வஸேன பவத்தாய ஸஞ்ஞாய, நந்தி³ஸம்பயுத்தாய ஸஞ்ஞாயாதி அத்தோ². ஏஸ நயோ ராக³தோ ஸமுத³யதோ ஆதா³னதோ பணிதி⁴தோ அபி⁴னிவேஸதோ ஸஞ்ஞாயாதி ஏத்தா²பி. யஸ்மா பன க²யவயவிபரிணாமானுபஸ்ஸனா திஸ்ஸோ அனிச்சானுபஸ்ஸனாதீ³னம் ப³லவபா⁴வாய ப³லவபச்சயபூ⁴தா ப⁴ங்கா³னுபஸ்ஸனாவிஸேஸா. ப⁴ங்க³த³ஸ்ஸனேன ஹி அனிச்சானுபஸ்ஸனா ப³லவதீ ஹோதி. அனிச்சானுபஸ்ஸனாய ச ப³லவதியா ஜாதாய ‘‘யத³னிச்சம் தம் து³க்க²ம், யம் து³க்க²ம் தத³னத்தா’’தி (ஸம். நி. 3.15) து³க்கா²னத்தானுபஸ்ஸனாபி ப³லவதியோ ஹோந்தி. தஸ்மா அனிச்சானுபஸ்ஸனாதீ³ஸு வுத்தாஸு தாபி திஸ்ஸோ வுத்தாவ ஹோந்தி. யஸ்மா ச ஸுஞ்ஞதானுபஸ்ஸனா ‘‘அபி⁴னிவேஸதோ ஸஞ்ஞாய முச்சதீ’’தி வசனேனேவ ஸாராதா³னாபி⁴னிவேஸஸம்மோஹாபி⁴னிவேஸஆலயாபி⁴னிவேஸஸஞ்ஞோகா³பி⁴னிவேஸதோ ஸஞ்ஞாய முச்சதீதி வுத்தமேவ ஹோதி, அபி⁴னிவேஸாபா⁴வேனேவ அப்படிஸங்கா²தோ ஸஞ்ஞாய முச்சதீதி வுத்தமேவ ஹோதி, தஸ்மா அதி⁴பஞ்ஞாத⁴ம்மவிபஸ்ஸனாத³யோ பஞ்சபி அனுபஸ்ஸனா ந வுத்தாதி வேதி³தப்³பா³. ஏவம் அட்டா²ரஸஸு மஹாவிபஸ்ஸனாஸு ஏதா அட்ட² அனுபஸ்ஸனா அவத்வா த³ஸேவ அனுபஸ்ஸனா வுத்தாதி வேதி³தப்³பா³.

215. அனிச்சானுபஸ்ஸனா யதா²பூ⁴தம் ஞாணந்தி அனிச்சானுபஸ்ஸனாயேவ யதா²பூ⁴தஞாணம். உப⁴யம்பி பச்சத்தவசனம். யதா²பூ⁴தஞாணந்தி ஞாணத்தோ² வுத்தோ. ஏவம் ஸேஸேஸுபி. ஸம்மோஹா அஞ்ஞாணாதி ஸம்மோஹபூ⁴தா அஞ்ஞாணா. முச்சதீதி விமோக்க²த்தோ² வுத்தோ.

216. அனிச்சானுபஸ்ஸனா அனுத்தரம் ஸீதிபா⁴வஞாணந்தி ஏத்த² ஸாஸனேயேவ ஸப்³பா⁴வதோ உத்தமட்டே²ன அனுத்தரம், அனுத்தரஸ்ஸ பச்சயத்தா வா அனுத்தரம், ஸீதிபா⁴வோ ஏவ ஞாணம் ஸீதிபா⁴வஞாணம். தம் அனிச்சானுபஸ்ஸனாஸங்கா²தம் அனுத்தரம் ஸீதிபா⁴வஞாணம். ‘‘ச²ஹி, பி⁴க்க²வே, த⁴ம்மேஹி ஸமன்னாக³தோ பி⁴க்கு² ப⁴ப்³போ³ அனுத்தரம் ஸீதிபா⁴வம் ஸச்சி²காது’’ந்தி (அ. நி. 6.85) ஏத்த² நிப்³பா³னம் அனுத்தரோ ஸீதிபா⁴வோ நாம. இத⁴ பன விபஸ்ஸனா அனுத்தரோ ஸீதிபா⁴வோ. நிச்சதோ ஸந்தாபபரிளாஹத³ரதா² முச்சதீதி ஏத்தா²பி ‘‘நிச்ச’’ந்தி பவத்தகிலேஸா ஏவ இத⁴ சாமுத்ர ச ஸந்தாபனட்டே²ன ஸந்தாபோ, பரித³ஹனட்டே²ன பரிளாஹோ, உண்ஹட்டே²ன த³ரதோ²தி வுச்சந்தி.

217. நேக்க²ம்மம் ஜா²யதீதி ஜா²னந்திஆத³யோ ஹேட்டா² வுத்தத்தா². நேக்க²ம்மாதீ³னி சேத்த² அட்ட² ஸமாபத்தியோ ச நிப்³பே³த⁴பா⁴கி³யானேவ.

218. அனுபாதா³ சித்தஸ்ஸ விமோக்கோ²தி இத⁴ விபஸ்ஸனாயேவ. ‘‘ஏதத³த்தா² கதா², ஏதத³த்தா² மந்தனா, யதி³த³ம் அனுபாதா³ சித்தஸ்ஸ விமோக்கோ²’’தி (பரி. 366; அ. நி. 3.68) ஏத்த² பன நிப்³பா³னம் அனுபாதா³ சித்தஸ்ஸ விமோக்கோ². கதிஹுபாதா³னேஹீதி கதிஹி உபாதா³னேஹி. கதமா ஏகுபாதா³னாதி கதமதோ ஏகுபாதா³னதோ. இத³ம் ஏகுபாதா³னாதி இதோ ஏகதோ உபாதா³னதோ. இத³ந்தி புப்³ப³ஞாணாபேக்க²ம் வா. உபாதா³னதோ முச்சனேஸு யஸ்மா ஆதி³தோ ஸங்கா²ரானம் உத³யப்³ப³யம் பஸ்ஸித்வா பஸ்ஸித்வா அனிச்சானுபஸ்ஸனாய விபஸ்ஸதி, பச்சா² ஸங்கா²ரானம் ப⁴ங்க³மேவ பஸ்ஸித்வா அனிமித்தானுபஸ்ஸனாய விபஸ்ஸதி. அனிச்சானுபஸ்ஸனாவிஸேஸோயேவ ஹி அனிமித்தானுபஸ்ஸனா. ஸங்கா²ரானம் உத³யப்³ப³யத³ஸ்ஸனேன ச ப⁴ங்க³த³ஸ்ஸனேன ச அத்தாபா⁴வோ பாகடோ ஹோதி. தேன தி³ட்டு²பாதா³னஸ்ஸ ச அத்தவாது³பாதா³னஸ்ஸ ச பஹானம் ஹோதி. தி³ட்டி²ப்பஹானேனேவ ச ‘‘ஸீலப்³ப³தேன அத்தா ஸுஜ்ஜ²தீ’’தி த³ஸ்ஸனஸ்ஸ அபா⁴வதோ ஸீலப்³ப³துபாதா³னஸ்ஸ பஹானம் ஹோதி. யஸ்மா ச அனத்தானுபஸ்ஸனாய உஜுகமேவ அத்தாபா⁴வம் பஸ்ஸதி, அனத்தானுபஸ்ஸனாவிஸேஸோயேவ ச ஸுஞ்ஞதானுபஸ்ஸனா, தஸ்மா இமானி சத்தாரி ஞாணானி தி³ட்டு²பாதா³னாதீ³ஹி தீஹி உபாதா³னேஹி முச்சந்தி. து³க்கா²னுபஸ்ஸனாதீ³னம்யேவ பன சதஸ்ஸன்னம் தண்ஹாய உஜுவிபச்சனீகத்தா அனிச்சானுபஸ்ஸனாதீ³னம் சதஸ்ஸன்னம் காமுபாதா³னதோ முச்சனம் ந வுத்தம். யஸ்மா ஆதி³தோ து³க்கா²னுபஸ்ஸனாய ‘‘ஸங்கா²ரா து³க்கா²’’தி பஸ்ஸதோ பச்சா² அப்பணிஹிதானுபஸ்ஸனாய ச ‘‘ஸங்கா²ரா து³க்கா²’’தி பஸ்ஸதோ ஸங்கா²ரானம் பத்த²னா பஹீயதி. து³க்கா²னுபஸ்ஸனாவிஸேஸோயேவ ஹி அப்பணிஹிதானுபஸ்ஸனா. யஸ்மா ச ஸங்கா²ரேஸு நிப்³பி³தா³னுபஸ்ஸனாய நிப்³பி³ந்த³ந்தஸ்ஸ விராகா³னுபஸ்ஸனாய விரஜ்ஜந்தஸ்ஸ ஸங்கா²ரானம் பத்த²னா பஹீயதி, தஸ்மா இமானி சத்தாரி ஞாணானி காமுபாதா³னதோ முச்சந்தி. யஸ்மா நிரோதா⁴னுபஸ்ஸனாய கிலேஸே நிரோதே⁴தி, படினிஸ்ஸக்³கா³னுபஸ்ஸனாய கிலேஸே பரிச்சஜதி, தஸ்மா இமானி த்³வே ஞாணானி சதூஹி உபாதா³னேஹி முச்சந்தீதி ஏவம் ஸபா⁴வனானத்தேன ச ஆகாரனானத்தேன ச அட்ட²ஸட்டி² விமோக்கா² நித்³தி³ட்டா².

219. இதா³னி ஆதி³தோ உத்³தி³ட்டா²னம் திண்ணம் விமோக்கா²னம் முகா²னி த³ஸ்ஸேத்வா விமோக்க²முக²புப்³ப³ங்க³மம் இந்த்³ரியவிஸேஸம் புக்³க³லவிஸேஸஞ்ச த³ஸ்ஸேதுகாமோ தீணி கோ² பனிமானீதிஆதி³மாஹ. தத்த² விமோக்க²முகா²னீதி திண்ணம் விமோக்கா²னம் முகா²னி. லோகனிய்யானாய ஸம்வத்தந்தீதி தேதா⁴துகலோகதோ நிய்யானாய நிக்³க³மனாய ஸம்வத்தந்தி. ஸப்³ப³ஸங்கா²ரே பரிச்சே²த³பரிவடுமதோ ஸமனுபஸ்ஸனதாயாதி ஸப்³பே³ஸம் ஸங்கா²ரானம் உத³யப்³ப³யவஸேன பரிச்சே²த³தோ சேவ பரிவடுமதோ ச ஸமனுபஸ்ஸனதாய. லோகனிய்யானம் ஹோதீதி பாட²ஸேஸோ. அனிச்சானுபஸ்ஸனா ஹி உத³யதோ புப்³பே³ ஸங்கா²ரா நத்தீ²தி பரிச்சி²ந்தி³த்வா தேஸம் க³திம் ஸமன்னேஸமானா வயதோ பரம் ந க³ச்ச²ந்தி, ஏத்தே²வ அந்தரதா⁴யந்தீதி பரிவடுமதோ பரியந்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி. ஸப்³ப³ஸங்கா²ரா ஹி உத³யேன புப்³ப³ந்தபரிச்சி²ன்னா, வயேன அபரந்தபரிச்சி²ன்னா. அனிமித்தாய ச தா⁴துயா சித்தஸம்பக்க²ந்த³னதாயாதி விபஸ்ஸனாக்க²ணேபி நிப்³பா³னனின்னதாய அனிமித்தாகாரேன உபட்டா²னதோ அனிமித்தஸங்கா²தாய நிப்³பா³னதா⁴துயா சித்தபவிஸனதாய ச லோகனிய்யானம் ஹோதி. மனோஸமுத்தேஜனதாயாதி சித்தஸம்வேஜனதாய. து³க்கா²னுபஸ்ஸனாய ஹி ஸங்கா²ரேஸு சித்தம் ஸம்விஜ்ஜதி. அப்பணிஹிதாய ச தா⁴துயாதி விபஸ்ஸனாக்க²ணேபி நிப்³பா³னனின்னதாய அப்பணிஹிதாகாரேன உபட்டா²னதோ அப்பணிஹிதஸங்கா²தாய நிப்³பா³னதா⁴துயா. ஸப்³ப³த⁴ம்மேதி நிப்³பா³னஸ்ஸ அவிபஸ்ஸனுபக³த்தேபி அனத்தஸபா⁴வஸப்³பா⁴வதோ ‘‘ஸப்³ப³ஸங்கா²ரே’’தி அவத்வா ‘‘ஸப்³ப³த⁴ம்மே’’தி வுத்தம். பரதோ ஸமனுபஸ்ஸனதாயாதி பச்சயாயத்தத்தா அவஸதாய அவிதே⁴ய்யதாய ச ‘‘நாஹம் ந மம’’ந்தி ஏவம் அனத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸனதாய. ஸுஞ்ஞதாய ச தா⁴துயாதி விபஸ்ஸனாக்க²ணேபி நிப்³பா³னனின்னதாய ஸுஞ்ஞதாகாரேன உபட்டா²னதோ ஸுஞ்ஞதாஸங்கா²தாய நிப்³பா³னதா⁴துயா. இதி இமானி தீணி வசனானி அனிச்சது³க்கா²னத்தானுபஸ்ஸனானம் வஸேன வுத்தானி. தேனேவ தத³னந்தரம் அனிச்சதோ மனஸிகரோதோதிஆதி³ வுத்தம். தத்த² க²யதோதி கீ²யனதோ. ப⁴யதோதி ஸப⁴யதோ. ஸுஞ்ஞதோதி அத்தரஹிததோ.

அதி⁴மோக்க²ப³ஹுலந்தி அனிச்சானுபஸ்ஸனாய ‘‘க²ணப⁴ங்க³வஸேன ஸங்கா²ரா பி⁴ஜ்ஜந்தீ’’தி ஸத்³தா⁴ய படிபன்னஸ்ஸ பச்சக்க²தோ க²ணப⁴ங்க³த³ஸ்ஸனேன ‘‘ஸச்சம் வதாஹ ப⁴க³வா’’தி ப⁴க³வதி ஸத்³தா⁴ய ஸத்³தா⁴ப³ஹுலம் சித்தம் ஹோதி. அத² வா பச்சுப்பன்னானம் பதே³ஸஸங்கா²ரானம் அனிச்சதம் பஸ்ஸித்வா ‘‘ஏவம் அனிச்சா அதீதானாக³தபச்சுப்பன்னா ஸப்³பே³ ஸங்கா²ரா’’தி அதி⁴முச்சனதோ அதி⁴மோக்க²ப³ஹுலம் சித்தம் ஹோதி. பஸ்ஸத்³தி⁴ப³ஹுலந்தி து³க்கா²னுபஸ்ஸனாய சித்தக்கோ²ப⁴கராய பணிதி⁴யா பஜஹனதோ சித்தத³ரதா²பா⁴வேன பஸ்ஸத்³தி⁴ப³ஹுலம் சித்தம் ஹோதி. அத² வா து³க்கா²னுபஸ்ஸனாய ஸம்வேக³ஜனனதோ ஸம்விக்³க³ஸ்ஸ ச யோனிஸோ பத³ஹனதோ விக்கே²பாபா⁴வேன பஸ்ஸத்³தி⁴ப³ஹுலம் சித்தம் ஹோதி. வேத³ப³ஹுலந்தி அனத்தானுபஸ்ஸனாய பா³ஹிரகேஹி அதி³ட்ட²ம் க³ம்பீ⁴ரம் அனத்தலக்க²ணம் பஸ்ஸதோ ஞாணப³ஹுலம் சித்தம் ஹோதி. அத² வா ‘‘ஸதே³வகேன லோகேன அதி³ட்ட²ம் அனத்தலக்க²ணம் தி³ட்ட²’’ந்தி துட்ட²ஸ்ஸ துட்டி²ப³ஹுலம் சித்தம் ஹோதி.

அதி⁴மோக்க²ப³ஹுலோ ஸத்³தி⁴ந்த்³ரியம் படிலப⁴தீதி புப்³ப³பா⁴கே³ அதி⁴மோக்கோ² ப³ஹுலம் பவத்தமானோ பா⁴வனாபாரிபூரியா ஸத்³தி⁴ந்த்³ரியம் நாம ஹோதி, தம் ஸோ படிலப⁴தி நாம. பஸ்ஸத்³தி⁴ப³ஹுலோ ஸமாதி⁴ந்த்³ரியம் படிலப⁴தீதி புப்³ப³பா⁴கே³ பஸ்ஸத்³தி⁴ப³ஹுலஸ்ஸ ‘‘பஸ்ஸத்³த⁴காயோ ஸுக²ம் வேதே³தி, ஸுகி²னோ சித்தம் ஸமாதி⁴யதீ’’தி (படி. ம. 1.73; அ. நி. 5.26) வசனதோ பா⁴வனாபாரிபூரியா பஸ்ஸத்³தி⁴பச்சயா ஸமாதி⁴ந்த்³ரியம் ஹோதி, தம் ஸோ படிலப⁴தி நாம. வேத³ப³ஹுலோ பஞ்ஞிந்த்³ரியம் படிலப⁴தீதி புப்³ப³பா⁴கே³ வேதோ³ ப³ஹுலம் பவத்தமானோ பா⁴வனாபாரிபூரியா பஞ்ஞிந்த்³ரியம் நாம ஹோதி, தம் ஸோ படிலப⁴தி நாம.

ஆதி⁴பதேய்யம் ஹோதீதி ச²ந்தா³தி³கே அதி⁴பதிபூ⁴தேபி ஸகிச்சனிப்பா²த³னவஸேன அதி⁴பதி ஹோதி பதா⁴னோ ஹோதி. பா⁴வனாயாதி பு⁴ம்மவசனம், உபரூபரி பா⁴வனத்தா²ய வா. தத³ன்வயா ஹோந்தீதி தம் அனுகா³மினீ தம் அனுவத்தினீ ஹோந்தி. ஸஹஜாதபச்சயா ஹோந்தீதி உப்பஜ்ஜமானா ச ஸஹஉப்பாத³னபா⁴வேன உபகாரகா ஹோந்தி பகாஸஸ்ஸ பதீ³போ விய. அஞ்ஞமஞ்ஞபச்சயா ஹோந்தீதி அஞ்ஞமஞ்ஞம் உப்பாத³னுபத்த²ம்ப⁴னபா⁴வேன உபகாரகா ஹோந்தி அஞ்ஞமஞ்ஞூபத்த²ம்ப⁴கம் தித³ண்ட³ம் விய. நிஸ்ஸயபச்சயா ஹோந்தீதி அதி⁴ட்டா²னாகாரேன நிஸ்ஸயாகாரேன ச உபகாரகா ஹோந்தி தருசித்தகம்மானம் பத²வீபடாதி³ விய. ஸம்பயுத்தபச்சயா ஹோந்தீதி ஏகவத்து²கஏகாரம்மணஏகுப்பாத³ஏகனிரோத⁴ஸங்கா²தேன ஸம்பயுத்தபா⁴வேன உபகாரகா ஹோந்தி.

220. படிவேத⁴காலேதி மக்³க³க்க²ணே ஸச்சபடிவேத⁴காலே. பஞ்ஞிந்த்³ரியம் ஆதி⁴பதேய்யம் ஹோதீதி மக்³க³க்க²ணே நிப்³பா³னம் ஆரம்மணம் கத்வா ஸச்சத³ஸ்ஸனகிச்சகரணவஸேன ச கிலேஸப்பஹானகிச்சகரணவஸேன ச பஞ்ஞிந்த்³ரியமேவ ஜேட்ட²கம் ஹோதி. படிவேதா⁴யாதி ஸச்சபடிவிஜ்ஜ²னத்தா²ய. ஏகரஸாதி விமுத்திரஸேன. த³ஸ்ஸனட்டே²னாதி ஸச்சத³ஸ்ஸனட்டே²ன. ஏவம் படிவிஜ்ஜ²ந்தோபி பா⁴வேதி, பா⁴வேந்தோபி படிவிஜ்ஜ²தீதி மக்³க³க்க²ணே ஸகிம்யேவ பா⁴வனாய ச படிவேத⁴ஸ்ஸ ச ஸப்³பா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம் வுத்தம். அனத்தானுபஸ்ஸனாய விபஸ்ஸனாக்க²ணேபி பஞ்ஞிந்த்³ரியஸ்ஸேவ ஆதி⁴பதேய்யத்தா ‘‘படிவேத⁴காலேபீ’’தி அபிஸத்³தோ³ பயுத்தோ.

221. அனிச்சதோ மனஸிகரோதோ கதமிந்த்³ரியம் அதி⁴மத்தம் ஹோதீதிஆதி³ இந்த்³ரியவிஸேஸேன புக்³க³லவிஸேஸம் த³ஸ்ஸேதும் வுத்தம். தத்த² அதி⁴மத்தந்தி அதி⁴கம். தத்த² ஸத்³தி⁴ந்த்³ரியஸமாதி⁴ந்த்³ரியபஞ்ஞிந்த்³ரியானம் அதி⁴மத்ததா ஸங்கா²ருபேக்கா²ய வேதி³தப்³பா³. ஸத்³தா⁴விமுத்தோதி ஏத்த² அவிஸேஸேத்வா வுத்தேபி உபரி விஸேஸேத்வா வுத்தத்தா ஸோதாபத்திமக்³க³ம் ட²பேத்வா ஸேஸேஸு ஸத்தஸு டா²னேஸு ஸத்³தா⁴விமுத்தோதி வுத்தம் ஹோதி. ஸத்³தா⁴விமுத்தோ ஸத்³தி⁴ந்த்³ரியஸ்ஸ அதி⁴மத்தத்தா ஹோதி, ந ஸத்³தி⁴ந்த்³ரியஸ்ஸ அதி⁴மத்தத்தா ஸப்³ப³த்த² ஸத்³தா⁴விமுத்தோதிபி வுத்தம் ஹோதி. ஸோதாபத்திமக்³க³க்க²ணே ஸத்³தி⁴ந்த்³ரியஸ்ஸ அதி⁴மத்தத்தாயேவ ஸேஸேஸு ஸமாதி⁴ந்த்³ரியபஞ்ஞிந்த்³ரியாதி⁴மத்தத்தேபி ஸதி ஸத்³தா⁴விமுத்தோயேவ நாம ஹோதீதி வத³ந்தி. காயஸக்கீ² ஹோதீதி அட்ட²ஸுபி டா²னேஸு காயஸக்கீ² நாம ஹோதி. தி³ட்டி²ப்பத்தோ ஹோதீதி ஸத்³தா⁴விமுத்தே வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³ப³ம்.

ஸத்³த³ஹந்தோ விமுத்தோதி ஸத்³தா⁴விமுத்தோதி ஸத்³தி⁴ந்த்³ரியஸ்ஸ அதி⁴மத்தத்தா ஸோதாபத்திமக்³க³க்க²ணே ஸத்³த³ஹந்தோ சதூஸுபி ப²லக்க²ணேஸு விமுத்தோதி ஸத்³தா⁴விமுத்தோதி வுத்தம் ஹோதி. உபரிமக்³க³த்தயக்க²ணே ஸத்³தா⁴விமுத்தத்தம் இதா³னி வக்க²தி. ஸோதாபத்திமக்³க³க்க²ணே பன ஸத்³தா⁴னுஸாரித்தம் பச்சா² வக்க²தி. பு²ட்ட²த்தா ஸச்சி²கதோதி காயஸக்கீ²தி ஸுக்க²விபஸ்ஸகத்தே ஸதி உபசாரஜ்ஜா²னப²ஸ்ஸஸ்ஸ ரூபாரூபஜ்ஜா²னலாபி⁴த்தே ஸதி ரூபாரூபஜ்ஜா²னப²ஸ்ஸஸ்ஸ பு²ட்ட²த்தா நிப்³பா³னம் ஸச்சி²கதோதி காயஸக்கீ², நாமகாயேன வுத்தப்பகாரே ஜா²னப²ஸ்ஸே ச நிப்³பா³னே ச ஸக்கீ²தி வுத்தம் ஹோதி. தி³ட்ட²த்தா பத்தோதி தி³ட்டி²ப்பத்தோதி ஸோதாபத்திமக்³க³க்க²ணே ஸம்பயுத்தேன பஞ்ஞிந்த்³ரியேன பட²மம் நிப்³பா³னஸ்ஸ தி³ட்ட²த்தா பச்சா² ஸோதாபத்திப²லாதி³வஸேன நிப்³பா³னம் பத்தோதி தி³ட்டி²ப்பத்தோ, பஞ்ஞிந்த்³ரியஸங்கா²தாய தி³ட்டி²யா நிப்³பா³னம் பத்தோதி வுத்தம் ஹோதி. ஸோதாபத்திமக்³க³க்க²ணே பன த⁴ம்மானுஸாரித்தம் பச்சா² வக்க²தி. ஸத்³த³ஹந்தோ விமுச்சதீதி ஸத்³தா⁴விமுத்தோதி ஸத்³தி⁴ந்த்³ரியஸ்ஸ அதி⁴மத்தத்தா ஸகதா³கா³மிஅனாகா³மிஅரஹத்தமக்³க³க்க²ணேஸு ஸத்³த³ஹந்தோ விமுச்சதீதி ஸத்³தா⁴விமுத்தோ. ஏத்த² விமுச்சமானோபி ஆஸம்ஸாய பூ⁴தவசனவஸேன ‘‘விமுத்தோ’’தி வுத்தோ. ஜா²னப²ஸ்ஸந்தி திவித⁴ம் ஜா²னப²ஸ்ஸம். ‘‘ஜா²னப²ஸ்ஸ’’ந்திஆதீ³னி ‘‘து³க்கா² ஸங்கா²ரா’’திஆதீ³னி ச பட²மம் வுத்தம் த்³வயமேவ விஸேஸேத்வா வுத்தானி. ஞாதம் ஹோதீதிஆதீ³னி ஹேட்டா² வுத்தத்தா²னி. ஏத்த² ச ஜா²னலாபீ⁴ புக்³க³லோ ஸமாதி⁴ந்த்³ரியஸ்ஸ அனுகூலாய து³க்கா²னுபஸ்ஸனாய ஏவ வுட்ட²ஹித்வா மக்³க³ப²லானி பாபுணாதீதி ஆசரியானம் அதி⁴ப்பாயோ.

ஸியாதி ஸியும், ப⁴வேய்யுந்தி அத்தோ². ‘‘ஸியா’’தி ஏதம் விதி⁴வசனமேவ. தயோ புக்³க³லாதி விபஸ்ஸனானியமேன இந்த்³ரியனியமேன ச வுத்தா தயோ புக்³க³லா. வத்து²வஸேனாதி தீஸு அனுபஸ்ஸனாஸு ஏகேகஇந்த்³ரியவத்து²வஸேன. பரியாயேனாதி தேனேவ பரியாயேன. இமினா வாரேன கிம் த³ஸ்ஸிதம் ஹோதி? ஹேட்டா² ஏகேகிஸ்ஸா அனுபஸ்ஸனாய ஏகேகஸ்ஸ இந்த்³ரியஸ்ஸ ஆதி⁴பச்சம் யேபு⁴ய்யவஸேன வுத்தந்தி ச, கதா³சி தீஸுபி அனுபஸ்ஸனாஸு ஏகேகஸ்ஸேவ இந்த்³ரியஸ்ஸ ஆதி⁴பச்சம் ஹோதீதி ச த³ஸ்ஸிதம் ஹோதி. அத² வா புப்³ப³பா⁴க³விபஸ்ஸனாக்க²ணே திஸ்ஸன்னம்பி அனுபஸ்ஸனானம் ஸப்³பா⁴வதோ தாஸு புப்³ப³பா⁴க³விபஸ்ஸனாஸு தேஸம் தேஸம் இந்த்³ரியானம் ஆதி⁴பச்சம் அபேக்கி²த்வா மக்³க³ப²லக்க²ணேஸு ஸத்³தா⁴விமுத்தாதீ³னி நாமானி ஹோந்தீதி. ஏவஞ்ஹி வுச்சமானே ஹேட்டா² வுட்டா²னகா³மினிவிபஸ்ஸனாய உபரி ச கதோ இந்த்³ரியாதி⁴பச்சபுக்³க³லனியமோ ஸுகதோயேவ நிச்சலோயேவ ச ஹோதி. அனந்தரவாரே ஸியாதி அஞ்ஞோயேவாதி ஏவம் ஸியாதி அத்தோ². ஏத்த² புப்³பே³ வுத்தோயேவ நியமோ.

இதா³னி மக்³க³ப²லவஸேன புக்³க³லவிஸேஸம் விப⁴ஜித்வா த³ஸ்ஸேதும் அனிச்சதோ மனஸிகரோதோ…பே… ஸோதாபத்திமக்³க³ம் படிலப⁴தீதிஆதி³மாஹ. தத்த² ஸத்³த⁴ம் அனுஸ்ஸரதி அனுக³ச்ச²தி, ஸத்³தா⁴ய வா நிப்³பா³னம் அனுஸ்ஸரதி அனுக³ச்ச²தீதி ஸத்³தா⁴னுஸாரீ. ஸச்சி²கதந்தி பச்சக்க²கதம். அரஹத்தந்தி அரஹத்தப²லம். பஞ்ஞாஸங்கா²தம் த⁴ம்மம் அனுஸ்ஸரதி, தேன வா த⁴ம்மேன நிப்³பா³னம் அனுஸ்ஸரதீதி த⁴ம்மானுஸாரீ.

222. புன அபரேஹி பரியாயேஹி இந்த்³ரியத்தயவிஸேஸேன புக்³க³லவிஸேஸம் வண்ணேதுகாமோ யே ஹி கேசீதிஆதி³மாஹ. தத்த² பா⁴விதா வாதி அதீதே பா⁴வயிம்ஸு வா. பா⁴வேந்தி வாதி பச்சுப்பன்னே. பா⁴விஸ்ஸந்தி வாதி அனாக³தே. அதி⁴க³தா வாதிஆதி³ ஏகேகந்திகம் புரிமஸ்ஸ புரிமஸ்ஸ அத்த²விவரணத்த²ம் வுத்தம். ப²ஸ்ஸிதா வாதி ஞாணபு²ஸனாய பு²ஸிம்ஸு வா. வஸிப்பத்தாதி இஸ்ஸரபா⁴வம் பத்தா. பாரமிப்பத்தாதி வோஸானம் பத்தா. வேஸாரஜ்ஜப்பத்தாதி விஸாரத³பா⁴வம் பத்தா. ஸப்³ப³த்த² ஸத்³தா⁴விமுத்தாத³யோ ஹேட்டா² வுத்தக்க²ணேஸுயேவ, ஸதிபட்டா²னாத³யோ மக்³க³க்க²ணேயேவ. அட்ட² விமோக்கே²தி ‘‘ரூபீ ரூபானி பஸ்ஸதீ’’திஆதி³கே (படி. ம. 1.209; த⁴. ஸ. 248) படிஸம்பி⁴தா³மக்³க³ப்பத்தியா ஏவ பத்தா.

திஸ்ஸோ ஸிக்கா²தி அதி⁴ஸீலஸிக்கா² அதி⁴சித்தஸிக்கா² அதி⁴பஞ்ஞாஸிக்கா² மக்³க³ப்பத்தா ஏவ ஸிக்க²மானா. து³க்க²ம் பரிஜானந்தீதிஆதீ³னி மக்³க³க்க²ணேயேவ. பரிஞ்ஞாபடிவேத⁴ம் படிவிஜ்ஜ²தீதி பரிஞ்ஞாபடிவேதே⁴ன படிவிஜ்ஜ²தி, பரிஞ்ஞாய படிவிஜ்ஜி²தப்³ப³ந்தி வா பரிஞ்ஞாபடிவேத⁴ம். ஏவம் ஸேஸேஸுபி. ஸப்³ப³த⁴ம்மாதீ³ஹி விஸேஸேத்வா அபி⁴ஞ்ஞாபடிவேதா⁴த³யோ வுத்தா. ஸச்சி²கிரியாபடிவேதோ⁴ பன மக்³க³க்க²ணேயேவ நிப்³பா³னபச்சவேக்க²ணஞாணஸித்³தி⁴வஸேன வேதி³தப்³போ³தி. ஏவமித⁴ பஞ்ச அரியபுக்³க³லா நித்³தி³ட்டா² ஹோந்தி, உப⁴தோபா⁴க³விமுத்தோ ச பஞ்ஞாவிமுத்தோ சாதி இமே த்³வே அனித்³தி³ட்டா². அஞ்ஞத்த² (விஸுத்³தி⁴. 2.773) பன ‘‘யோ பன து³க்க²தோ மனஸிகரோந்தோ பஸ்ஸத்³தி⁴ப³ஹுலோ ஸமாதி⁴ந்த்³ரியம் படிலப⁴தி, ஸோ ஸப்³ப³த்த² காயஸக்கீ² நாம ஹோதி, அரூபஜ்ஜா²னம் பன பத்வா அக்³க³ப²லம் பத்தோ உப⁴தோபா⁴க³விமுத்தோ நாம ஹோதி. யோ பன அனத்ததோ மனஸிகரோந்தோ வேத³ப³ஹுலோ பஞ்ஞிந்த்³ரியம் படிலப⁴தி, ஸோதாபத்திமக்³க³க்க²ணே த⁴ம்மானுஸாரீ ஹோதி, ச²ஸு டா²னேஸு தி³ட்டி²ப்பத்தோ, அக்³க³ப²லே பஞ்ஞாவிமுத்தோ’’தி வுத்தம். தே இத⁴ காயஸக்கி²தி³ட்டி²ப்பத்தேஹியேவ ஸங்க³ஹிதா. அத்த²தோ பன அரூபஜ்ஜா²னேன சேவ அரியமக்³கே³ன சாதி உப⁴தோபா⁴கே³ன விமுத்தோதி உப⁴தோபா⁴க³விமுத்தோ. பஜானந்தோ விமுத்தோதி பஞ்ஞாவிமுத்தோதி. ஏத்தாவதா இந்த்³ரியபுக்³க³லவிஸேஸா நித்³தி³ட்டா² ஹோந்தி.

223-226. இதா³னி விமோக்க²புப்³ப³ங்க³மமேவ விமோக்க²விஸேஸம் புக்³க³லவிஸேஸஞ்ச த³ஸ்ஸேதுகாமோ அனிச்சதோ மனஸிகரோதோதிஆதி³மாஹ. தத்த² த்³வே விமோக்கா²தி அப்பணிஹிதஸுஞ்ஞதவிமோக்கா². அனிச்சானுபஸ்ஸனாக³மனவஸேன ஹி அனிமித்தவிமோக்கோ²தி லத்³த⁴னாமோ மக்³கோ³ ராக³தோ³ஸமோஹபணிதீ⁴னம் அபா⁴வா ஸகு³ணதோ ச தேஸம்யேவ பணிதீ⁴னம் அபா⁴வா அப்பணிஹிதந்தி லத்³த⁴னாமம் நிப்³பா³னம் ஆரம்மணம் கரோதீதி ஆரம்மணதோ ச அப்பணிஹிதவிமோக்கோ²தி நாமம்பி லப⁴தி. ததா² ராக³தோ³ஸமோஹேஹி ஸுஞ்ஞத்தா ஸகு³ணதோ ச ராகா³தீ³ஹியேவ ஸுஞ்ஞத்தா ஸுஞ்ஞதந்தி லத்³த⁴னாமம் நிப்³பா³னம் ஆரம்மணம் கரோதீதி ஆரம்மணதோ ச ஸுஞ்ஞதவிமோக்கோ²தி நாமம்பி லப⁴தி. தஸ்மா தே த்³வே விமோக்கா² அனிமித்தவிமோக்க²ன்வயா நாம ஹோந்தி. அனிமித்தமக்³க³தோ அனஞ்ஞேபி அட்ட²ன்னம் மக்³க³ங்கா³னம் ஏகேகஸ்ஸ மக்³க³ங்க³ஸ்ஸ வஸேன ஸஹஜாதாதி³பச்சயா ச ஹோந்தீதி வேதி³தப்³பா³. புன த்³வே விமோக்கா²தி ஸுஞ்ஞதானிமித்தவிமோக்கா². து³க்கா²னுபஸ்ஸனாக³மனவஸேன ஹி அப்பணிஹிதவிமோக்கோ²தி லத்³த⁴னாமோ மக்³கோ³ ரூபனிமித்தாதீ³னம் ராக³னிமித்தாதீ³னம் நிச்சனிமித்தாதீ³னஞ்ச அபா⁴வா ஸகு³ணதோ ச தேஸம்யேவ நிமித்தானம் அபா⁴வா அனிமித்தஸங்கா²தம் நிப்³பா³னம் ஆரம்மணம் கரோதீதி ஆரம்மணதோ ச அனிமித்தவிமோக்கோ²தி நாமம்பி லப⁴தி. ஸேஸம் வுத்தனயேனேவ யோஜேதப்³ப³ம். புன த்³வே விமோக்கா²தி அனிமித்தஅப்பணிஹிதவிமோக்கா². யோஜனா பனேத்த² வுத்தனயா ஏவ.

படிவேத⁴காலேதி இந்த்³ரியானம் வுத்தக்கமேனேவ வுத்தம். மக்³க³க்க²ணம் பன முஞ்சித்வா விபஸ்ஸனாக்க²ணே விமோக்கோ² நாம நத்தி². பட²மம் வுத்தோயேவ பன மக்³க³விமோக்கோ² ‘‘படிவேத⁴காலே’’தி வசனேன விஸேஸேத்வா த³ஸ்ஸிதோ. ‘‘யோ சாயம் புக்³க³லோ ஸத்³தா⁴விமுத்தோ’’திஆதி³கா த்³வே வாரா ச ‘‘அனிச்சதோ மனஸிகரோந்தோ ஸோதாபத்திமக்³க³ம் படிலப⁴தீ’’திஆதி³கோ வாரோ ச ஸங்கி²த்தோ, விமோக்க²வஸேன பன யோஜேத்வா வித்தா²ரதோ வேதி³தப்³போ³. யே ஹி கேசி நேக்க²ம்மந்திஆதி³கோ வாரோ வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³போ³தி. ஏத்தாவதா விமோக்க²புக்³க³லவிஸேஸா நித்³தி³ட்டா² ஹோந்தீதி.

227. புன விமோக்க²முகா²னி ச விமோக்கே² ச அனேகதா⁴ நித்³தி³ஸிதுகாமோ அனிச்சதோ மனஸிகரோந்தோதிஆதி³மாஹ. தத்த² யதா²பூ⁴தந்தி யதா²ஸபா⁴வேன. ஜானாதீதி ஞாணேன ஜானாதி. பஸ்ஸதீதி தேனேவ ஞாணேன சக்கு²னா விய பஸ்ஸதி. தத³ன்வயேனாதி தத³னுக³மனேன, தஸ்ஸ பச்சக்க²தோ ஞாணேன தி³ட்ட²ஸ்ஸ அனுக³மனேனாதி அத்தோ². கங்கா² பஹீயதீதி அனிச்சானுபஸ்ஸனாய நிச்சானிச்சகங்கா², இதராஹி இதரகங்கா². நிமித்தந்தி ஸந்ததிக⁴னவினிப்³போ⁴கே³ன நிச்சஸஞ்ஞாய பஹீனத்தா ஆரம்மணபூ⁴தம் ஸங்கா²ரனிமித்தம் யதா²பூ⁴தம் ஜானாதி. தேன வுச்சதி ஸம்மாத³ஸ்ஸனந்தி தேன யதா²பூ⁴தஜானனேன தம் ஞாணம் ‘‘ஸம்மாத³ஸ்ஸன’’ந்தி வுச்சதி. பவத்தந்தி து³க்க²ப்பத்தாகாரே ஸுக²ஸஞ்ஞம் உக்³கா⁴டேத்வா ஸுக²ஸஞ்ஞாய பஹானேன பணிதி⁴ஸங்கா²தாய தண்ஹாய பஹீனத்தா ஸுக²ஸம்மதம்பி விபாகபவத்தம் யதா²பூ⁴தம் ஜானாதி. நிமித்தஞ்ச பவத்தஞ்சாதி நானாதா⁴துமனஸிகாரஸம்ப⁴வேன ஸமூஹக⁴னவினிப்³போ⁴கே³ன உப⁴யதா²பி அத்தஸஞ்ஞாய பஹீனத்தா ஸங்கா²ரனிமித்தஞ்ச விபாகபவத்தஞ்ச யதா²பூ⁴தம் ஜானாதி. யஞ்ச யதா²பூ⁴தம் ஞாணந்திஆதி³த்தயம் இதா³னி வுத்தமேவ, ந அஞ்ஞம். ப⁴யதோ உபட்டா²தீதி நிச்சஸுக²அத்தாபா⁴வத³ஸ்ஸனதோ யதா²க்கமம் தம் தம் ப⁴யதோ உபட்டா²தி. யா ச ப⁴யதுபட்டா²னே பஞ்ஞாதிஆதி³னா ‘‘உத³யப்³ப³யானுபஸ்ஸனாஞாணம் ப⁴ங்கா³னுபஸ்ஸனாஞாணம் ப⁴யதுபட்டா²னஞாணம் ஆதீ³னவானுபஸ்ஸனாஞாணம் நிப்³பி³தா³னுபஸ்ஸனாஞாணம் முஞ்சிதுகம்யதாஞாணம் படிஸங்கா²னுபஸ்ஸனாஞாணம் ஸங்கா²ருபேக்கா²ஞாணம் அனுலோமஞாண’’ந்தி வுத்தேஸு படிபதா³ஞாணத³ஸ்ஸனவிஸுத்³தி⁴ஸங்கா²தேஸு நவஸு விபஸ்ஸனாஞாணேஸு ப⁴யதுபட்டா²னஸம்ப³ந்தே⁴ன அவத்தா²பே⁴தே³ன பி⁴ன்னானி ஏகட்டா²னி தீணி ஞாணானி வுத்தானி, ந ஸேஸானி.

புன தீஸு அனுபஸ்ஸனாஸு அந்தே டி²தாய அனந்தராய அனத்தானுபஸ்ஸனாய ஸம்ப³ந்தே⁴ன தாய ஸஹ ஸுஞ்ஞதானுபஸ்ஸனாய ஏகட்ட²தம் த³ஸ்ஸேதும் யா ச அனத்தானுபஸ்ஸனா யா ச ஸுஞ்ஞதானுபஸ்ஸனாதிஆதி³மாஹ. இமானி ஹி த்³வே ஞாணானி அத்த²தோ ஏகமேவ, அவத்தா²பே⁴தே³ன பன பி⁴ன்னானி. யதா² ச இமானி, ததா² அனிச்சானுபஸ்ஸனா ச அனிமித்தானுபஸ்ஸனா ச அத்த²தோ ஏகமேவ ஞாணம், து³க்கா²னுபஸ்ஸனா ச அப்பணிஹிதானுபஸ்ஸனா ச அத்த²தோ ஏகமேவ ஞாணம், கேவலம் அவத்தா²பே⁴தே³னேவ பி⁴ன்னானி. அனத்தானுபஸ்ஸனாஸுஞ்ஞதானுபஸ்ஸனானஞ்ச ஏகட்ட²தாய வுத்தாய தேஸம் த்³வின்னம் த்³வின்னம்பி ஞாணானம் ஏகலக்க²ணத்தா ஏகட்ட²தா வுத்தாவ ஹோதீதி. நிமித்தம் படிஸங்கா² ஞாணம் உப்பஜ்ஜதீதி ‘‘ஸங்கா²ரனிமித்தம் அத்³து⁴வம் தாவகாலிக’’ந்தி அனிச்சலக்க²ணவஸேன ஜானித்வா ஞாணம் உப்பஜ்ஜதி. காமஞ்ச ந பட²மம் ஜானித்வா பச்சா² ஞாணம் உப்பஜ்ஜதி, வோஹாரவஸேன பன ‘‘மனஞ்ச படிச்ச த⁴ம்மே ச உப்பஜ்ஜதி மனோவிஞ்ஞாண’’ந்திஆதீ³னி (ஸம். நி. 4.60; ம. நி. 1.400; 3.421) விய ஏவம் வுச்சதி. ஸத்³த³ஸத்த²விதூ³பி ச ‘‘ஆதி³ச்சம் பாபுணித்வா தமோ விக³ச்ச²தீ’’திஆதீ³ஸு விய ஸமானகாலேபி இமம் பத³ம் இச்ச²ந்தி. ஏகத்தனயேன வா புரிமஞ்ச பச்சி²மஞ்ச ஏகம் கத்வா ஏவம் வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம். இமினா நயேன இதரஸ்மிம்பி பத³த்³வயே அத்தோ² வேதி³தப்³போ³. முஞ்சிதுகம்யதாதீ³னம் திண்ணம் ஞாணானம் ஏகட்ட²தா ஹேட்டா² வுத்தனயா ஏவ.

நிமித்தா சித்தம் வுட்டா²தீதி ஸங்கா²ரனிமித்தே தோ³ஸத³ஸ்ஸனேன தத்த² அனல்லீனதாய ஸங்கா²ரனிமித்தா சித்தம் வுட்டா²தி நாம. அனிமித்தே சித்தம் பக்க²ந்த³தீதி ஸங்கா²ரனிமித்தபடிபக்கே²ன அனிமித்தஸங்கா²தே நிப்³பா³னே தன்னின்னதாய சித்தம் பவிஸதி. ஸேஸானுபஸ்ஸனாத்³வயேபி இமினா நயேன அத்தோ² வேதி³தப்³போ³. நிரோதே⁴ நிப்³பா³னதா⁴துயாதி இத⁴ வுத்தேனேவ பட²மானுபஸ்ஸனாத்³வயம்பி வுத்தமேவ ஹோதி. நிரோதே⁴திபி பாடோ². ப³ஹித்³தா⁴வுட்டா²னவிவட்டனே பஞ்ஞாதி வுட்டா²னஸம்ப³ந்தே⁴ன கோ³த்ரபு⁴ஞாணம் வுத்தம். கோ³த்ரபூ⁴ த⁴ம்மாதி கோ³த்ரபு⁴ஞாணமேவ. இதரதா² ஹி ஏகட்ட²தா ந யுஜ்ஜதி. ‘‘அஸங்க²தா த⁴ம்மா, அப்பச்சயா த⁴ம்மா’’திஆதீ³ஸு (த⁴. ஸ. து³கமாதிகா 7, 8) விய வா சதுமக்³க³வஸேன வா ப³ஹுவசனம் கதந்தி வேதி³தப்³ப³ம். யஸ்மா விமோக்கோ²தி மக்³கோ³, மக்³கோ³ ச து³ப⁴தோவுட்டா²னோ, தஸ்மா தேன ஸம்ப³ந்தே⁴ன யா ச து³ப⁴தோவுட்டா²னவிவட்டனே பஞ்ஞாதிஆதி³ வுத்தம்.

228. புன விமோக்கா²னம் நானாக்க²ணானம் ஏகக்க²ணபரியாயம் த³ஸ்ஸேதுகாமோ கதிஹாகாரேஹீதிஆதி³மாஹ. தத்த² ஆதி⁴பதேய்யட்டே²னாதி ஜேட்ட²கட்டே²ன. அதி⁴ட்டா²னட்டே²னாதி பதிட்டா²னட்டே²ன. அபி⁴னீஹாரட்டே²னாதி விபஸ்ஸனாவீதி²தோ நீஹரணட்டே²ன. நிய்யானட்டே²னாதி நிப்³பா³னுபக³மனட்டே²ன. அனிச்சதோ மனஸிகரோதோதி வுட்டா²னகா³மினிவிபஸ்ஸனாக்க²ணேயேவ. அனிமித்தோ விமோக்கோ²தி மக்³க³க்க²ணேயேவ. ஏஸ நயோ ஸேஸேஸு. சித்தம் அதி⁴ட்டா²தீதி சித்தம் அதி⁴கம் கத்வா டா²தி, சித்தம் பதிட்டா²பேதீதி அதி⁴ப்பாயோ. சித்தம் அபி⁴னீஹரதீதி விபஸ்ஸனாவீதி²தோ சித்தம் நீஹரதி. நிரோத⁴ம் நிப்³பா³னம் நிய்யாதீதி நிரோத⁴ஸங்கா²தம் நிப்³பா³னம் உபக³ச்ச²தீதி ஏவம் ஆகாரனானத்ததோ சதுதா⁴ நானாக்க²ணதா த³ஸ்ஸிதா.

ஏகக்க²ணதாய ஸமோதா⁴னட்டே²னாதி ஏகஜ்ஜ²ம் ஸமோஸரணட்டே²ன. அதி⁴க³மனட்டே²னாதி விந்த³னட்டே²ன. படிலாப⁴ட்டே²னாதி பாபுணனட்டே²ன. படிவேத⁴ட்டே²னாதி ஞாணேன படிவிஜ்ஜ²னட்டே²ன. ஸச்சி²கிரியட்டே²னாதி பச்சக்க²கரணட்டே²ன. ப²ஸ்ஸனட்டே²னாதி ஞாணபு²ஸனாய பு²ஸனட்டே²ன. அபி⁴ஸமயட்டே²னாதி அபி⁴முக²ம் ஸமாக³மனட்டே²ன. ஏத்த² ‘‘ஸமோதா⁴னட்டே²னா’’தி மூலபத³ம், ஸேஸானி அதி⁴க³மவேவசனானி. தஸ்மாயேவ ஹி ஸப்³பே³ஸம் ஏகதோ விஸ்ஸஜ்ஜனம் கதம். நிமித்தா முச்சதீதி நிச்சனிமித்ததோ முச்சதி. இமினா விமோக்க²ட்டோ² வுத்தோ. யதோ முச்சதீதி யதோ நிமித்ததோ முச்சதி. தத்த² ந பணித³ஹதீதி தஸ்மிம் நிமித்தே பத்த²னம் ந கரோதி. யத்த² ந பணித³ஹதீதி யஸ்மிம் நிமித்தே ந பணித³ஹதி. தேன ஸுஞ்ஞோதி தேன நிமித்தேன ஸுஞ்ஞோ. யேன ஸுஞ்ஞோதி யேன நிமித்தேன ஸுஞ்ஞோ. தேன நிமித்தேன அனிமித்தோதி இமினா அனிமித்தட்டோ² வுத்தோ.

பணிதி⁴யா முச்சதீதி பணிதி⁴தோ முச்சதி. ‘‘பணிதி⁴ முச்சதீ’’தி பாடோ² நிஸ்ஸக்கத்தோ²யேவ. இமினா விமோக்க²ட்டோ² வுத்தோ. யத்த² ந பணித³ஹதீதி யஸ்மிம் து³க்கே² ந பணித³ஹதி. தேன ஸுஞ்ஞோதி தேன து³க்கே²ன ஸுஞ்ஞோ. யேன ஸுஞ்ஞோதி யேன து³க்க²னிமித்தேன ஸுஞ்ஞோ. யேன நிமித்தேனாதி யேன து³க்க²னிமித்தேன. தத்த² ந பணித³ஹதீதி இமினா அப்பணிஹிதட்டோ² வுத்தோ. அபி⁴னிவேஸா முச்சதீதி இமினா விமோக்க²ட்டோ² வுத்தோ. யேன ஸுஞ்ஞோதி யேன அபி⁴னிவேஸனிமித்தேன ஸுஞ்ஞோ. யேன நிமித்தேனாதி யேன அபி⁴னிவேஸனிமித்தேன. யத்த² ந பணித³ஹதி, தேன ஸுஞ்ஞோதி யஸ்மிம் அபி⁴னிவேஸனிமித்தே ந பணித³ஹதி, தேன அபி⁴னிவேஸனிமித்தேன ஸுஞ்ஞோ. இமினா ஸுஞ்ஞதட்டோ² வுத்தோ.

229. புன அட்ட²விமோக்கா²தீ³னி நித்³தி³ஸிதுகாமோ அத்தி² விமோக்கோ²திஆதி³மாஹ. தத்த² நிச்சதோ அபி⁴னிவேஸாதிஆதீ³னி ஸஞ்ஞாவிமோக்கே² வுத்தனயேன வேதி³தப்³பா³னி. ஸப்³பா³பி⁴னிவேஸேஹீதி வுத்தப்பகாரேஹி அபி⁴னிவேஸேஹி. இதி அபி⁴னிவேஸமுச்சனவஸேன ஸுஞ்ஞதவிமோக்கா² நாம ஜாதா, தேயேவ நிச்சாதி³னிமித்தமுச்சனவஸேன அனிமித்தவிமோக்கா², நிச்சந்திஆதி³பணிதீ⁴ஹி முச்சனவஸேன அப்பணிஹிதவிமோக்கா². ஏத்த² ச பணிதி⁴ முச்சதீதி ஸப்³ப³த்த² நிஸ்ஸக்கத்தோ² வேதி³தப்³போ³. பணிதி⁴யா முச்சதீதி வா பாடோ². ‘‘ஸப்³ப³பணிதீ⁴ஹி முச்சதீ’’தி சேத்த² ஸாத⁴கம். ஏவம் திஸ்ஸோ அனுபஸ்ஸனா தத³ங்க³விமோக்க²த்தா ச ஸமுச்சே²த³விமோக்க²ஸ்ஸ பச்சயத்தா ச பரியாயேன விமோக்கா²தி வுத்தா.

230. தத்த² ஜாதாதி அனந்தரே விபஸ்ஸனாவிமோக்கே²பி ஸதி இமிஸ்ஸா கதா²ய மக்³க³விமோக்கா²தி⁴காரத்தா தஸ்மிம் மக்³க³விமோக்கே² ஜாதாதி வுத்தம் ஹோதி. அனவஜ்ஜகுஸலாதி ராகா³தி³வஜ்ஜவிரஹிதா குஸலா. விச்சே²த³ம் கத்வா வா பாடோ². போ³தி⁴பக்கி²யா த⁴ம்மாதி ‘‘சத்தாரோ ஸதிபட்டா²னா, சத்தாரோ ஸம்மப்பதா⁴னா, சத்தாரோ இத்³தி⁴பாதா³, பஞ்சிந்த்³ரியானி, பஞ்ச ப³லானி, ஸத்த போ³ஜ்ஜ²ங்கா³, அரியோ அட்ட²ங்கி³கோ மக்³கோ³’’தி (ம. நி. 3.35, 43; சூளனி. மேத்தகூ³மாணவபுச்சா²னித்³தே³ஸ 22; மி. ப. 5.4.1) வுத்தா ஸத்ததிம்ஸ போ³தி⁴பக்கி²யத⁴ம்மா. இத³ம் முக²ந்தி இத³ம் வுத்தப்பகாரம் த⁴ம்மஜாதம் ஆரம்மணதோ நிப்³பா³னபவேஸாய முக²த்தா முக²ம் நாமாதி வுத்தம் ஹோதி. தேஸம் த⁴ம்மானந்தி தேஸம் போ³தி⁴பக்கி²யானம் த⁴ம்மானம். இத³ம் விமோக்க²முக²ந்தி நிப்³பா³னம் விக்க²ம்ப⁴னதத³ங்க³ஸமுச்சே²த³படிப்பஸ்ஸத்³தி⁴னிஸ்ஸரணவிமோக்கே²ஸு நிஸ்ஸரணவிமோக்கோ²வ, ‘‘யாவதா, பி⁴க்க²வே, த⁴ம்மா ஸங்க²தா வா அஸங்க²தா வா, விராகோ³ தேஸம் த⁴ம்மானம் அக்³க³மக்கா²யதீ’’தி (இதிவு. 90; அ. நி. 4.34) வுத்தத்தா உத்தமட்டே²ன முக²ஞ்சாதி விமோக்க²முக²ம். விமோக்க²ஞ்ச தம் முக²ஞ்ச விமோக்க²முக²ந்தி கம்மதா⁴ரயஸமாஸவஸேன அயமேவ அத்தோ² வுத்தோ. விமோக்க²ஞ்சாதி ஏத்த² லிங்க³விபல்லாஸோ கதோ. தீணி அகுஸலமூலானீதி லோப⁴தோ³ஸமோஹா. தீணி து³ச்சரிதானீதி காயவசீமனோது³ச்சரிதானி. ஸப்³பே³பி அகுஸலா த⁴ம்மாதி அகுஸலமூலேஹி ஸம்பயுத்தா து³ச்சரிதேஹி ஸம்பயுத்தா ச அஸம்பயுத்தா ச ஸேவிதப்³ப³தோ³மனஸ்ஸாதீ³னி ட²பேத்வா ஸப்³பே³பி அகுஸலா த⁴ம்மா. குஸலமூலஸுசரிதானி வுத்தபடிபக்கே²ன வேதி³தப்³பா³னி. ஸப்³பே³பி குஸலா த⁴ம்மாதி வுத்தனயேனேவ ஸம்பயுத்தா அஸம்பயுத்தா ச விமோக்க²ஸ்ஸ உபனிஸ்ஸயபூ⁴தா ஸப்³பே³பி குஸலா த⁴ம்மா. விவட்டகதா² ஹேட்டா² வுத்தா. விமோக்க²விவட்டஸம்ப³ந்தே⁴ன பனேத்த² ஸேஸவிவட்டாபி வுத்தா. ஆஸேவனாதி ஆதி³தோ ஸேவனா. பா⁴வனாதி தஸ்ஸேவ வட்³ட⁴னா. ப³ஹுலீகம்மந்தி தஸ்ஸேவ வஸிப்பத்தியா புனப்புனம் கரணம். மக்³க³ஸ்ஸ பன ஏகக்க²ணேயேவ கிச்சஸாத⁴னவஸேன ஆஸேவனாதீ³னி வேதி³தப்³பா³னி. படிலாபோ⁴ வா விபாகோ வாதிஆதீ³னி ஹேட்டா² வுத்தத்தா²னேவாதி.

விமோக்க²னித்³தே³ஸவண்ணனா நிட்டி²தா.

ஸத்³த⁴ம்மப்பகாஸினியா படிஸம்பி⁴தா³மக்³க³-அட்ட²கதா²ய

விமோக்க²கதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.