3. திகனித்³தே³ஸோ

(1) தீணி அகுஸலமூலானி

909. தத்த² கதமானி தீணி அகுஸலமூலானி? லோபோ⁴, தோ³ஸோ, மோஹோ.

(க) தத்த² கதமோ லோபோ⁴? யோ ராகோ³ ஸாராகோ³ அனுனயோ அனுரோதோ⁴ நந்தீ³ நந்தி³ராகோ³ சித்தஸ்ஸ ஸாராகோ³ இச்சா² முச்சா² அஜ்ஜோ²ஸானம் கே³தோ⁴ பரிகே³தோ⁴ ஸங்கோ³ பங்கோ ஏஜா மாயா ஜனிகா ஸஞ்ஜனனீ ஸிப்³பி³னீ ஜாலினீ ஸரிதா விஸத்திகா ஸோதம் விஸடா [விஸதா³ (ஸீ. க.) த⁴. ஸ. 1141] ஆயூஹனீ [ஆயூஹினீ (க.)] து³தியா பணிதி⁴ ப⁴வனேத்தி வனம் வனதோ² ஸந்த²வோ [ஸந்த⁴வோ (க.)] ஸினேஹோ அபேக்கா² படிப³ந்து⁴ ஆஸா ஆஸீஸனா ஆஸீஸிதத்தம் [ஆஸிம்ஸனா ஆஸிம்ஸிதத்தம் (ஸீ. ஸ்யா.)] ரூபாஸா ஸத்³தா³ஸா க³ந்தா⁴ஸா ரஸாஸா போ²ட்ட²ப்³பா³ஸா லாபா⁴ஸா த⁴னாஸா புத்தாஸா ஜீவிதாஸா ஜப்பா அபி⁴ஜப்பா ஜப்பனா ஜப்பிதத்தம் லோலுப்பம் லோலுப்பாயனா லோலுப்பாயிதத்தம் புச்ச²ஞ்ஜிகதா ஸாது⁴கம்யதா அத⁴ம்மராகோ³ விஸமலோபோ⁴ நிகந்தி நிகாமனா பத்த²னா பிஹனா ஸம்பத்த²னா காமதண்ஹா ப⁴வதண்ஹா விப⁴வதண்ஹா ரூபதண்ஹா அரூபதண்ஹா நிரோத⁴தண்ஹா ஸத்³த³தண்ஹா ரூபதண்ஹா க³ந்த⁴தண்ஹா ரஸதண்ஹா போ²ட்ட²ப்³ப³தண்ஹா த⁴ம்மதண்ஹா ஓகோ⁴ யோகோ³ க³ந்தோ² உபாதா³னம் ஆவரணம் நீவரணம் ச²த³னம் ப³ந்த⁴னம் உபக்கிலேஸோ அனுஸயோ பரியுட்டா²னம் லதா வேவிச்ச²ம் து³க்க²மூலம் து³க்க²னிதா³னம் து³க்க²ப்பப⁴வோ மாரபாஸோ மாரப³ளிஸம் மாரவிஸயோ தண்ஹானதீ³ தண்ஹாஜாலம் தண்ஹாக³த்³து³லம் தண்ஹாஸமுத்³தோ³ அபி⁴ஜ்ஜா² லோபோ⁴ அகுஸலமூலம் – அயம் வுச்சதி ‘‘லோபோ⁴’’.

(க²) தத்த² கதமோ தோ³ஸோ? ‘‘அனத்த²ம் மே அசரீ’’தி ஆகா⁴தோ ஜாயதி, ‘‘அனத்த²ம் மே சரதீ’’தி ஆகா⁴தோ ஜாயதி, ‘‘அனத்த²ம் மே சரிஸ்ஸதீ’’தி ஆகா⁴தோ ஜாயதி, ‘‘பியஸ்ஸ மே மனாபஸ்ஸ அனத்த²ம் அசரி’’…பே… அனத்த²ம் சரதி…பே… ‘‘அனத்த²ம் சரிஸ்ஸதீ’’தி ஆகா⁴தோ ஜாயதி, ‘‘அப்பியஸ்ஸ மே அமனாபஸ்ஸ அத்த²ம் அசரி’’…பே… அத்த²ம் சரதி…பே… ‘‘அத்த²ம் சரிஸ்ஸதீ’’தி ஆகா⁴தோ ஜாயதி, அட்டா²னே வா பன ஆகா⁴தோ ஜாயதி. யோ ஏவரூபோ சித்தஸ்ஸ ஆகா⁴தோ படிகா⁴தோ படிக⁴ம் படிவிரோதோ⁴ கோபோ பகோபோ ஸம்பகோபோ தோ³ஸோ பதோ³ஸோ ஸம்பதோ³ஸோ சித்தஸ்ஸ ப்³யாபத்தி மனோபதோ³ஸோ கோதோ⁴ குஜ்ஜ²னா குஜ்ஜி²தத்தம் தோ³ஸோ து³ஸ்ஸனா து³ஸ்ஸிதத்தம் ப்³யாபத்தி ப்³யாபஜ்ஜனா ப்³யாபஜ்ஜிதத்தம் விரோதோ⁴ படிவிரோதோ⁴ சண்டி³க்கம் அஸுரோபோ அனத்தமனதா சித்தஸ்ஸ – அயம் வுச்சதி ‘‘தோ³ஸோ’’.

(க³) தத்த² கதமோ மோஹோ? து³க்கே² அஞ்ஞாணம், து³க்க²ஸமுத³யே அஞ்ஞாணம், து³க்க²னிரோதே⁴ அஞ்ஞாணம், து³க்க²னிரோத⁴கா³மினியா படிபதா³ய அஞ்ஞாணம், புப்³ப³ந்தே அஞ்ஞாணம், அபரந்தே அஞ்ஞாணம், புப்³ப³ந்தாபரந்தே அஞ்ஞாணம், இத³ப்பச்சயதா படிச்சஸமுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு அஞ்ஞாணம், யம் ஏவரூபம் அஞ்ஞாணம் அத³ஸ்ஸனம்…பே… அவிஜ்ஜாலங்கீ³ மோஹோ அகுஸலமூலம் – அயம் வுச்சதி ‘‘மோஹோ’’. இமானி தீணி அகுஸலமூலானி.

(2) தயோ அகுஸலவிதக்கா

910. தத்த² கதமே தயோ அகுஸலவிதக்கா? காமவிதக்கோ, ப்³யாபாத³விதக்கோ, விஹிம்ஸாவிதக்கோ.

(க) தத்த² கதமோ காமவிதக்கோ? காமபடிஸம்யுத்தோ தக்கோ விதக்கோ மிச்சா²ஸங்கப்போ – அயம் வுச்சதி ‘‘காமவிதக்கோ’’.

(க²) தத்த² கதமோ ப்³யாபாத³விதக்கோ? ப்³யாபாத³படிஸம்யுத்தோ தக்கோ விதக்கோ மிச்சா²ஸங்கப்போ – அயம் வுச்சதி ‘‘ப்³யாபாத³விதக்கோ’’.

(க³) தத்த² கதமோ விஹிம்ஸாவிதக்கோ? விஹிம்ஸாபடிஸம்யுத்தோ தக்கோ விதக்கோ மிச்சா²ஸங்கப்போ – அயம் வுச்சதி ‘‘விஹிம்ஸாவிதக்கோ’’. இமே தயோ அகுஸலவிதக்கா.

(3) திஸ்ஸோ அகுஸலஸஞ்ஞா

911. தத்த² கதமா திஸ்ஸோ அகுஸலஸஞ்ஞா? காமஸஞ்ஞா, ப்³யாபாத³ஸஞ்ஞா, விஹிம்ஸாஸஞ்ஞா.

(க) தத்த² கதமா காமஸஞ்ஞா? காமபடிஸம்யுத்தா ஸஞ்ஞா ஸஞ்ஜானனா ஸஞ்ஜானிதத்தம் – அயம் வுச்சதி ‘‘காமஸஞ்ஞா’’.

(க²) தத்த² கதமா ப்³யாபாத³ஸஞ்ஞா? ப்³யாபாத³படிஸம்யுத்தா ஸஞ்ஞா ஸஞ்ஜானனா ஸஞ்ஜானிதத்தம் – அயம் வுச்சதி ‘‘ப்³யாபாத³ஸஞ்ஞா’’.

(க³) தத்த² கதமா விஹிம்ஸாஸஞ்ஞா? விஹிம்ஸாபடிஸம்யுத்தா ஸஞ்ஞா ஸஞ்ஜானனா ஸஞ்ஜானிதத்தம் – அயம் வுச்சதி ‘‘விஹிம்ஸாஸஞ்ஞா’’. இமா திஸ்ஸோ அகுஸலஸஞ்ஞா.

(4) திஸ்ஸோ அகுஸலதா⁴துயோ

912. தத்த² கதமா திஸ்ஸோ அகுஸலதா⁴துயோ? காமதா⁴து, ப்³யாபாத³தா⁴து, விஹிம்ஸாதா⁴து.

தத்த² கதமா காமதா⁴து? காமவிதக்கோ காமதா⁴து. ப்³யாபாத³விதக்கோ ப்³யாபாத³தா⁴து. விஹிம்ஸாவிதக்கோ விஹிம்ஸாதா⁴து.

(க) தத்த² கதமோ காமவிதக்கோ? காமபடிஸம்யுத்தோ தக்கோ விதக்கோ மிச்சா²ஸங்கப்போ – அயம் வுச்சதி ‘‘காமவிதக்கோ’’.

(க²) தத்த² கதமோ ப்³யாபாத³விதக்கோ? ப்³யாபாத³படிஸம்யுத்தோ தக்கோ விதக்கோ மிச்சா²ஸங்கப்போ – அயம் வுச்சதி ‘‘ப்³யாபாத³விதக்கோ’’.

(க³) தத்த² கதமோ விஹிம்ஸாவிதக்கோ? விஹிம்ஸாபடிஸம்யுத்தோ தக்கோ விதக்கோ மிச்சா²ஸங்கப்போ – அயம் வுச்சதி ‘‘விஹிம்ஸாவிதக்கோ’’. இமா திஸ்ஸோ அகுஸலதா⁴துயோ.

(5) தீணி து³ச்சரிதானி

913. தத்த² கதமானி தீணி து³ச்சரிதானி? காயது³ச்சரிதம், வசீது³ச்சரிதம், மனோது³ச்சரிதம்.

(க) தத்த² கதமம் காயது³ச்சரிதம்? பாணாதிபாதோ, அதி³ன்னாதா³னம், காமேஸுமிச்சா²சாரோ – இத³ம் வுச்சதி ‘‘காயது³ச்சரிதம்’’.

(க²) தத்த² கதமம் வசீது³ச்சரிதம்? முஸாவாதோ³, பிஸுணா வாசா, ப²ருஸா வாசா, ஸம்ப²ப்பலாபோ – இத³ம் வுச்சதி ‘‘வசீது³ச்சரிதம்’’.

(க³) தத்த² கதமம் மனோது³ச்சரிதம்? அபி⁴ஜ்ஜா², ப்³யாபாதோ³, மிச்சா²தி³ட்டி² – இத³ம் வுச்சதி ‘‘மனோது³ச்சரிதம்’’.

(க-க³) தத்த² கதமம் காயது³ச்சரிதம்? அகுஸலம் காயகம்மம் காயது³ச்சரிதம், அகுஸலம் வசீகம்மம் வசீது³ச்சரிதம், அகுஸலம் மனோகம்மம் மனோது³ச்சரிதம்.

தத்த² கதமம் அகுஸலம் காயகம்மம்? அகுஸலா காயஸஞ்சேதனா அகுஸலம் காயகம்மம், அகுஸலா வசீஸஞ்சேதனா அகுஸலம் வசீகம்மம், அகுஸலா மனோஸஞ்சேதனா அகுஸலம் மனோகம்மம். இமானி தீணி து³ச்சரிதானி.

(6) தயோ ஆஸவா

914. தத்த² கதமே தயோ ஆஸவா? காமாஸவோ, ப⁴வாஸவோ, அவிஜ்ஜாஸவோ.

(க) தத்த² கதமோ காமாஸவோ? யோ காமேஸு காமச்ச²ந்தோ³ காமராகோ³ காமனந்தீ³ காமதண்ஹா காமஸினேஹோ காமபரிளாஹோ காமமுச்சா² காமஜ்ஜோ²ஸானம் – அயம் வுச்சதி ‘‘காமாஸவோ’’.

(க²) தத்த² கதமோ ப⁴வாஸவோ? யோ ப⁴வேஸு ப⁴வச்ச²ந்தோ³…பே… ப⁴வஜ்ஜோ²ஸானம் – அயம் வுச்சதி ‘‘ப⁴வாஸவோ’’.

(க³) தத்த² கதமோ அவிஜ்ஜாஸவோ? து³க்கே² அஞ்ஞாணம்…பே… அவிஜ்ஜாலங்கீ³ மோஹோ அகுஸலமூலம் – அயம் வுச்சதி ‘‘அவிஜ்ஜாஸவோ’’. இமே தயோ ஆஸவா.

(7) தீணி ஸம்யோஜனானி

915. தத்த² கதமானி தீணி ஸம்யோஜனானி? ஸக்காயதி³ட்டி², விசிகிச்சா², ஸீலப்³ப³தபராமாஸோ.

(க) தத்த² கதமா ஸக்காயதி³ட்டி²? இத⁴ அஸ்ஸுதவா புது²ஜ்ஜனோ அரியானம் அத³ஸ்ஸாவீ அரியத⁴ம்மஸ்ஸ அகோவிதோ³ அரியத⁴ம்மே அவினீதோ, ஸப்புரிஸானம் அத³ஸ்ஸாவீ ஸப்புரிஸத⁴ம்மஸ்ஸ அகோவிதோ³ ஸப்புரிஸத⁴ம்மே அவினீதோ – ரூபம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி ரூபவந்தம் வா அத்தானம் அத்தனி வா ரூபம் ரூபஸ்மிம் வா அத்தானம். வேத³னம்…பே… ஸஞ்ஞம்…பே… ஸங்கா²ரே…பே… விஞ்ஞாணம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி விஞ்ஞாணவந்தம் வா அத்தானம் அத்தனி வா விஞ்ஞாணம் விஞ்ஞாணஸ்மிம் வா அத்தானம். யா ஏவரூபா தி³ட்டி² தி³ட்டி²க³தம்…பே… விபரியாஸக்³கா³ஹோ – அயம் வுச்சதி ‘‘ஸக்காயதி³ட்டி²’’.

(க²) தத்த² கதமா விசிகிச்சா²? ஸத்த²ரி கங்க²தி விசிகிச்ச²தி, த⁴ம்மே கங்க²தி விசிகிச்ச²தி, ஸங்கே⁴ கங்க²தி விசிகிச்ச²தி, ஸிக்கா²ய கங்க²தி விசிகிச்ச²தி, புப்³ப³ந்தே கங்க²தி விசிகிச்ச²தி, அபரந்தே கங்க²தி விசிகிச்ச²தி, புப்³ப³ந்தாபரந்தே கங்க²தி விசிகிச்ச²தி, இத³ப்பச்சயதாபடிச்சஸமுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு கங்க²தி விசிகிச்ச²தி. யா ஏவரூபா கங்கா² கங்கா²யனா கங்கா²யிதத்தம் த²ம்பி⁴தத்தம் சித்தஸ்ஸ மனோவிலேகோ² – அயம் வுச்சதி ‘‘விசிகிச்சா²’’.

(க³) தத்த² கதமோ ஸீலப்³ப³தபராமாஸோ? ‘‘இதோ ப³ஹித்³தா⁴ ஸமணப்³ராஹ்மணானம் ஸீலேன ஸுத்³தி⁴ வதேன ஸுத்³தி⁴ ஸீலப்³ப³தேன ஸுத்³தீ⁴’’தி – யா ஏவரூபா தி³ட்டி² தி³ட்டி²க³தம்…பே… விபரியாஸக்³கா³ஹோ – அயம் வுச்சதி ‘‘ஸீலப்³ப³தபராமாஸோ’’. இமானி தீணி ஸம்யோஜனானி.

(8) திஸ்ஸோ தண்ஹா

916. தத்த² கதமா திஸ்ஸோ தண்ஹா? காமதண்ஹா, ப⁴வதண்ஹா, விப⁴வதண்ஹா.

தத்த² கதமா ப⁴வதண்ஹா? ப⁴வதி³ட்டி²ஸஹக³தோ ராகோ³ ஸாராகோ³ சித்தஸ்ஸ ஸாராகோ³ – அயம் வுச்சதி ‘‘ப⁴வதண்ஹா’’.

தத்த² கதமா விப⁴வதண்ஹா? உச்சே²த³தி³ட்டி²ஸஹக³தோ ராகோ³ ஸாராகோ³ சித்தஸ்ஸ ஸாராகோ³ – அயம் வுச்சதி ‘‘விப⁴வதண்ஹா’’. அவஸேஸா தண்ஹா காமதண்ஹா.

தத்த² கதமா காமதண்ஹா? காமதா⁴துபடிஸம்யுத்தோ ராகோ³ ஸாராகோ³ சித்தஸ்ஸ ஸாராகோ³ – அயம் வுச்சதி ‘‘காமதண்ஹா’’.

( ) [(தத்த² கதமா ப⁴வதண்ஹா)] ரூபதா⁴துஅரூபதா⁴துபடிஸம்யுத்தோ ராகோ³ ஸாராகோ³ சித்தஸ்ஸ ஸாராகோ³ – அயம் வுச்சதி ‘‘ப⁴வதண்ஹா’’.

( ) [(தத்த² கதமா விப⁴வதண்ஹா) (?)] உச்சே²த³தி³ட்டி²ஸஹக³தோ ராகோ³ ஸாராகோ³ சித்தஸ்ஸ ஸாராகோ³ – அயம் வுச்சதி ‘‘விப⁴வதண்ஹா’’. இமா திஸ்ஸோ தண்ஹா.

(9) அபராபி திஸ்ஸோ தண்ஹா

917. தத்த² கதமா அபராபி திஸ்ஸோ தண்ஹா? காமதண்ஹா, ரூபதண்ஹா, அரூபதண்ஹா.

(க) தத்த² கதமா காமதண்ஹா? காமதா⁴துபடிஸம்யுத்தோ ராகோ³ ஸாராகோ³ சித்தஸ்ஸ ஸாராகோ³ – அயம் வுச்சதி ‘‘காமதண்ஹா’’.

(க²) தத்த² கதமா ரூபதண்ஹா? ரூபதா⁴துபடிஸம்யுத்தோ ராகோ³ ஸாராகோ³ சித்தஸ்ஸ ஸாராகோ³ – அயம் வுச்சதி ‘‘ரூபதண்ஹா’’.

(க³) தத்த² கதமா அரூபதண்ஹா? அரூபதா⁴துபடிஸம்யுத்தோ ராகோ³ ஸாராகோ³ சித்தஸ்ஸ ஸாராகோ³ – அயம் வுச்சதி ‘‘அரூபதண்ஹா’’. இமா திஸ்ஸோ தண்ஹா.

(10) அபராபி திஸ்ஸோ தண்ஹா

918. தத்த² கதமா அபராபி திஸ்ஸோ தண்ஹா? ரூபதண்ஹா, அரூபதண்ஹா, நிரோத⁴தண்ஹா.

(க) தத்த² கதமா ரூபதண்ஹா? ரூபதா⁴துபடிஸம்யுத்தோ ராகோ³ ஸாராகோ³ சித்தஸ்ஸ ஸாராகோ³ – அயம் வுச்சதி ‘‘ரூபதண்ஹா’’.

(க²) தத்த² கதமா அரூபதண்ஹா? அரூபதா⁴துபடிஸம்யுத்தோ ராகோ³ ஸாராகோ³ சித்தஸ்ஸ ஸாராகோ³ – அயம் வுச்சதி ‘‘அரூபதண்ஹா’’.

(க³) தத்த² கதமா நிரோத⁴தண்ஹா? உச்சே²த³தி³ட்டி²ஸஹக³தோ ராகோ³ ஸாராகோ³ சித்தஸ்ஸ ஸாராகோ³ – அயம் வுச்சதி ‘‘நிரோத⁴தண்ஹா’’. இமா திஸ்ஸோ தண்ஹா.

(11) திஸ்ஸோ ஏஸனா

919. தத்த² கதமா திஸ்ஸோ ஏஸனா? காமேஸனா, ப⁴வேஸனா, ப்³ரஹ்மசரியேஸனா.

(க) தத்த² கதமா காமேஸனா? யோ காமேஸு காமச்ச²ந்தோ³…பே… காமஜ்ஜோ²ஸானம் – அயம் வுச்சதி ‘‘காமேஸனா’’.

(க²) தத்த² கதமா ப⁴வேஸனா? யோ ப⁴வேஸு ப⁴வச்ச²ந்தோ³…பே… ப⁴வஜ்ஜோ²ஸானம் – அயம் வுச்சதி ‘‘ப⁴வேஸனா’’.

(க³) தத்த² கதமா ப்³ரஹ்மசரியேஸனா? ‘‘ஸஸ்ஸதோ லோகோ’’தி வா, ‘‘அஸஸ்ஸதோ லோகோ’’தி – வா…பே… ‘‘நேவ ஹோதி ந ந ஹோதி ததா²க³தோ பரம் மரணா’’தி வா யா ஏவரூபா தி³ட்டி² தி³ட்டி²க³தம்…பே… விபரியாஸக்³கா³ஹோ – அயம் வுச்சதி ‘‘ப்³ரஹ்மசரியேஸனா’’.

(க) தத்த² கதமா காமேஸனா, காமராகோ³, ததே³கட்ட²ம் அகுஸலம் காயகம்மம் வசீகம்மம் மனோகம்மம் – அயம் வுச்சதி ‘‘காமேஸனா’’.

(க²) தத்த² கதமா ப⁴வேஸனா, ப⁴வராகோ³ ததே³கட்ட²ம் அகுஸலம் காயகம்மம் வசீகம்மம் மனோகம்மம் – அயம் வுச்சதி ‘‘ப⁴வேஸனா’’.

(க³) தத்த² கதமா ப்³ரஹ்மசரியேஸனா, அந்தக்³கா³ஹிகா தி³ட்டி² ததே³கட்ட²ம் அகுஸலம் காயகம்மம் வசீகம்மம் மனோகம்மம் – அயம் வுச்சதி ‘‘ப்³ரஹ்மசரியேஸனா’’. இமா திஸ்ஸோ ஏஸனா.

(12) திஸ்ஸோ விதா⁴

920. தத்த² கதமா திஸ்ஸோ விதா⁴? ‘‘ஸேய்யோஹமஸ்மீ’’தி விதா⁴, ‘‘ஸதி³ஸோஹமஸ்மீ’’தி விதா⁴, ‘‘ஹீனோஹமஸ்மீ’’தி விதா⁴ – இமா திஸ்ஸோ விதா⁴.

(13) தீணி ப⁴யானி

921. தத்த² கதமானி தீணி ப⁴யானி? ஜாதிப⁴யம், ஜராப⁴யம், மரணப⁴யம்.

(க) தத்த² கதமம் ஜாதிப⁴யம்? ஜாதிம் படிச்ச ப⁴யம் ப⁴யானகம் ச²ம்பி⁴தத்தம் லோமஹம்ஸோ சேதஸோ உத்ராஸோ – இத³ம் வுச்சதி ‘‘ஜாதிப⁴யம்’’.

(க²) தத்த² கதமம் ஜராப⁴யம்? ஜரம் படிச்ச ப⁴யம் ப⁴யானகம் ச²ம்பி⁴தத்தம் லோமஹம்ஸோ சேதஸோ உத்ராஸோ – இத³ம் வுச்சதி ‘‘ஜராப⁴யம்’’.

(க³) தத்த² கதமம் மரணப⁴யம்? மரணம் படிச்ச ப⁴யம் ப⁴யானகம் ச²ம்பி⁴தத்தம் லோமஹம்ஸோ சேதஸோ உத்ராஸோ – இத³ம் வுச்சதி ‘‘மரணப⁴யம்’’. இமானி தீணி ப⁴யானி.

(14) தீணி தமானி

922. தத்த² கதமானி தீணி தமானி? அதீதம் வா அத்³தா⁴னம் ஆரப்³ப⁴ கங்க²தி விசிகிச்ச²தி நாதி⁴முச்சதி ந ஸம்பஸீத³தி, அனாக³தம் வா அத்³தா⁴னம் ஆரப்³ப⁴ கங்க²தி விசிகிச்ச²தி நாதி⁴முச்சதி ந ஸம்பஸீத³தி, ஏதரஹி வா பச்சுப்பன்னம் அத்³தா⁴னம் ஆரப்³ப⁴ கங்க²தி விசிகிச்ச²தி நாதி⁴முச்சதி ந ஸம்பஸீத³தி – இமானி தீணி தமானி.

(15) தீணி தித்தா²யதனானி

923. தத்த² கதமானி தீணி தித்தா²யதனானி? இதே⁴கச்சோ ஸமணோ வா ப்³ராஹ்மணோ வா ஏவம்வாதீ³ ஹோதி ஏவம்தி³ட்டீ² – ‘‘யம் கிஞ்சாயம் புரிஸபுக்³க³லோ படிஸம்வேதே³தி ஸுக²ம் வா து³க்க²ம் வா அது³க்க²மஸுக²ம் வா, ஸப்³ப³ம் தம் புப்³பே³ கதஹேதூ’’தி; இத⁴ பனேகச்சோ ஸமணோ வா ப்³ராஹ்மணோ வா ஏவம்வாதீ³ ஹோதி ஏவம்தி³ட்டீ² – ‘‘யம் கிஞ்சாயம் புரிஸபுக்³க³லோ படிஸம்வேதே³தி ஸுக²ம் வா து³க்க²ம் வா அது³க்க²மஸுக²ம் வா, ஸப்³ப³ம் தம் இஸ்ஸரனிம்மானஹேதூ’’தி; இத⁴ பனேகச்சோ ஸமணோ வா ப்³ராஹ்மணோ வா ஏவம்வாதீ³ ஹோதி ஏவம்தி³ட்டீ² – ‘‘யம் கிஞ்சாயம் புரிஸபுக்³க³லோ படிஸம்வேதே³தி ஸுக²ம் வா து³க்க²ம் வா அது³க்க²மஸுக²ம் வா, ஸப்³ப³ம் தம் அஹேது அப்பச்சயா’’தி – இமானி தீணி தித்தா²யதனானி.

(16) தயோ கிஞ்சனா

924. தத்த² கதமே தயோ கிஞ்சனா [கதமானி தீணி கிஞ்சனானி (?) தீ³. நி. 3.305]? ராகோ³ கிஞ்சனம், தோ³ஸோ கிஞ்சனம், மோஹோ கிஞ்சனம் – இமே தயோ கிஞ்சனா.

(17) தீணி அங்க³ணானி

தத்த² கதமானி தீணி அங்க³ணானி? ராகோ³ அங்க³ணம், தோ³ஸோ அங்க³ணம், மோஹோ அங்க³ணம் – இமானி தீணி அங்க³ணானி.

(18) தீணி மலானி

தத்த² கதமானி தீணி மலானி? ராகோ³ மலம், தோ³ஸோ மலம், மோஹோ மலம் – இமானி தீணி மலானி.

(19) தீணி விஸமானி

தத்த² கதமானி தீணி விஸமானி? ராகோ³ விஸமம், தோ³ஸோ விஸமம், மோஹோ விஸமம் – இமானி தீணி விஸமானி.

(20) அபரானிபி தீணி விஸமானி

தத்த² கதமானி அபரானிபி தீணி விஸமானி? காயவிஸமம், வசீவிஸமம், மனோவிஸமம் – இமானி தீணி விஸமானி.

(21) தயோ அக்³கீ³

தத்த² கதமே தயோ அக்³கீ³? ராக³க்³கி³, தோ³ஸக்³கி³, மோஹக்³கி³ – இமே தயோ அக்³கீ³.

(22) தயோ கஸாவா

தத்த² கதமே தயோ கஸாவா? ராக³கஸாவோ, தோ³ஸகஸாவோ, மோஹகஸாவோ – இமே தயோ கஸாவா.

(23) அபரேபி தயோ கஸாவா

தத்த² கதமே அபரேபி தயோ கஸாவா? காயகஸாவோ, வசீகஸாவோ, மனோகஸாவோ – இமே தயோ கஸாவா.

(24. க) அஸ்ஸாத³தி³ட்டி²

925. தத்த² கதமா அஸ்ஸாத³தி³ட்டி²? இதே⁴கச்சோ ஸமணோ வா ப்³ராஹ்மணோ வா ஏவம்வாதீ³ ஹோதி ஏவம்தி³ட்டீ² – ‘‘நத்தி² காமேஸு தோ³ஸோ’’தி. ஸோ காமேஸு பாதப்³யதம் ஆபஜ்ஜதி. அயம் வுச்சதி ‘‘அஸ்ஸாத³தி³ட்டி²’’.

(க²) அத்தானுதி³ட்டி²

தத்த² கதமா அத்தானுதி³ட்டி²? இத⁴ அஸ்ஸுதவா புது²ஜ்ஜனோ அரியானம் அத³ஸ்ஸாவீ அரியத⁴ம்மஸ்ஸ அகோவிதோ³ அரியத⁴ம்மே அவினீதோ, ஸப்புரிஸானம் அத³ஸ்ஸாவீ ஸப்புரிஸத⁴ம்மஸ்ஸ அகோவிதோ³ ஸப்புரிஸத⁴ம்மே அவினீதோ – ரூபம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி ரூபவந்தம் வா அத்தானம் அத்தனி வா ரூபம் ரூபஸ்மிம் வா அத்தானம். வேத³னம்…பே… ஸஞ்ஞம்…பே… ஸங்கா²ரே…பே… விஞ்ஞாணம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி விஞ்ஞாணவந்தம் வா அத்தானம் அத்தனி வா விஞ்ஞாணம் விஞ்ஞாணஸ்மிம் வா அத்தானம். யா ஏவரூபா தி³ட்டி² தி³ட்டி²க³தம்…பே… விபரியாஸக்³கா³ஹோ – அயம் வுச்சதி ‘‘அத்தானுதி³ட்டி²’’.

(க³) மிச்சா²தி³ட்டி²

தத்த² கதமா மிச்சா²தி³ட்டி²? ‘‘நத்தி² தி³ன்னம், நத்தி² யிட்ட²ம்…பே… யே இமஞ்ச லோகம் பரஞ்ச லோகம் ஸயம் அபி⁴ஞ்ஞா ஸச்சி²கத்வா பவேதே³ந்தீ’’தி – யா ஏவரூபா தி³ட்டி² தி³ட்டி²க³தம்…பே… விபரியாஸக்³கா³ஹோ – அயம் வுச்சதி ‘‘மிச்சா²தி³ட்டி²’’. ஸஸ்ஸததி³ட்டி² அஸ்ஸாத³தி³ட்டி², ஸக்காயதி³ட்டி² அத்தானுதி³ட்டி², உச்சே²த³தி³ட்டி² மிச்சா²தி³ட்டி².

(25. க) அரதி

926. தத்த² கதமா அரதி? பந்தேஸு வா ஸேனாஸனேஸு அஞ்ஞதரஞ்ஞதரேஸு வா அதி⁴குஸலேஸு த⁴ம்மேஸு அரதி அரதிதா அனபி⁴ரதி அனபி⁴ரமணா உக்கண்டி²தா பரிதஸ்ஸிதா – அயம் வுச்சதி ‘‘அரதி’’.

(க²) விஹேஸா

தத்த² கதமா விஹேஸா? இதே⁴கச்சோ பாணினா வா லேட்³டு³னா வா த³ண்டே³ன வா ஸத்தே²ன வா ரஜ்ஜுயா வா அஞ்ஞதரஞ்ஞதரேன ஸத்தே விஹேடே²தி, யா ஏவரூபா ஹேட²னா விஹேட²னா ஹிம்ஸனா விஹிம்ஸனா ரோஸனா விரோஸனா பரூபகா⁴தோ – அயம் வுச்சதி ‘‘விஹேஸா’’.

(க³) அத⁴ம்மசரியா

தத்த² கதமா அத⁴ம்மசரியா? காயேன அத⁴ம்மசரியாவிஸமசரியா, வாசாய அத⁴ம்மசரியாவிஸமசரியா, மனஸா அத⁴ம்மசரியாவிஸமசரியா – அயம் வுச்சதி ‘‘அத⁴ம்மசரியா’’.

(26. க) தோ³வசஸ்ஸதா

927. தத்த² கதமா தோ³வசஸ்ஸதா? ஸஹத⁴ம்மிகே வுச்சமானே தோ³வசஸ்ஸாயம் தோ³வசஸ்ஸியம் தோ³வசஸ்ஸதா விப்படிகுலக்³கா³ஹிதா விபச்சனீகஸாததா அனாத³ரியம் அனாத³ரதா அகா³ரவதா அப்பதிஸ்ஸவதா – அயம் வுச்சதி ‘‘தோ³வசஸ்ஸதா’’.

(க²) பாபமித்ததா

தத்த² கதமா பாபமித்ததா? யே தே புக்³க³லா அஸ்ஸத்³தா⁴ து³ஸ்ஸீலா அப்பஸ்ஸுதா மச்ச²ரினோ து³ப்பஞ்ஞா, யா தேஸம் ஸேவனா நிஸேவனா ஸம்ஸேவனா ப⁴ஜனா ஸம்ப⁴ஜனா ப⁴த்தி ஸம்ப⁴த்தி தம்ஸம்பவங்கதா – அயம் வுச்சதி ‘‘பாபமித்ததா’’.

(க³) நானத்தஸஞ்ஞா

தத்த² கதமா நானத்தஸஞ்ஞா? காமஸஞ்ஞா, ப்³யாபாத³ஸஞ்ஞா, விஹிம்ஸாஸஞ்ஞா – அயம் வுச்சதி ‘‘நானத்தஸஞ்ஞா’’. ஸப்³பா³பி அகுஸலா ஸஞ்ஞா நானத்தஸஞ்ஞா.

(27. க) உத்³த⁴ச்சம்

928. தத்த² கதமம் உத்³த⁴ச்சம்? யம் சித்தஸ்ஸ உத்³த⁴ச்சம் அவூபஸமோ சேதஸோ விக்கே²போ ப⁴ந்தத்தம் சித்தஸ்ஸ – இத³ம் வுச்சதி ‘‘உத்³த⁴ச்சம்’’.

(க²) கோஸஜ்ஜம்

தத்த² கதமம் கோஸஜ்ஜம்? காயது³ச்சரிதே வா வசீது³ச்சரிதே வா மனோது³ச்சரிதே வா பஞ்சஸு வா காமகு³ணேஸு சித்தஸ்ஸ வோஸ்ஸக்³கோ³ வோஸ்ஸக்³கா³னுப்பதா³னம் குஸலானம் த⁴ம்மானம் பா⁴வனாய அஸக்கச்சகிரியதா அஸாதச்சகிரியதா அனட்டி²தகிரியதா ஓலீனவுத்திதா நிக்கி²த்தச²ந்த³தா நிக்கி²த்தது⁴ரதா அனாஸேவனா அபா⁴வனா அப³ஹுலீகம்மம் அனதி⁴ட்டா²னம் அனனுயோகோ³ பமாதோ³ – இத³ம் வுச்சதி ‘‘கோஸஜ்ஜம்’’.

(க³) பமாதோ³

தத்த² கதமோ பமாதோ³? காயது³ச்சரிதே வா வசீது³ச்சரிதே வா மனோது³ச்சரிதே வா பஞ்சஸு வா காமகு³ணேஸு சித்தஸ்ஸ வோஸ்ஸக்³கோ³ வோஸ்ஸக்³கா³னுப்பதா³னம் குஸலானம் த⁴ம்மானம் பா⁴வனாய அஸக்கச்சகிரியதா அஸாதச்சகிரியதா அனட்டி²தகிரியதா ஓலீனவுத்திதா நிக்கி²த்தச²ந்த³தா நிக்கி²த்தது⁴ரதா அனாஸேவனா அபா⁴வனா அப³ஹுலீகம்மம் அனதி⁴ட்டா²னம் அனனுயோகோ³ பமாதோ³, யோ ஏவரூபோ பமாதோ³ பமஜ்ஜனா பமஜ்ஜிதத்தம் – அயம் வுச்சதி ‘‘பமாதோ³’’.

(28. க) அஸந்துட்டி²தா

929. தத்த² கதமா அஸந்துட்டி²தா? இதரீதரசீவரபிண்ட³பாதஸேனாஸனகி³லானபச்சயபே⁴ஸஜ்ஜபரிக்கா²ரேஹி பஞ்சஹி வா காமகு³ணேஹி அஸந்துட்ட²ஸ்ஸ பி⁴ய்யோகம்யதா, யா ஏவரூபா இச்சா² இச்சா²க³தா அஸந்துட்டி²தா ராகோ³ ஸாராகோ³ சித்தஸ்ஸ ஸாராகோ³ – அயம் வுச்சதி ‘‘அஸந்துட்டி²தா’’.

(க²) அஸம்பஜஞ்ஞதா

தத்த² கதமா அஸம்பஜஞ்ஞதா? யம் அஞ்ஞாணம் அத³ஸ்ஸனம்…பே… அவிஜ்ஜாலங்கீ³ மோஹோ அகுஸலமூலம் – அயம் வுச்சதி ‘‘அஸம்பஜஞ்ஞதா’’.

(க³) மஹிச்ச²தா

தத்த² கதமா மஹிச்ச²தா? இதரீதரசீவரபிண்ட³பாதஸேனாஸனகி³லானபச்சயபே⁴ஸஜ்ஜபரிக்கா²ரேஹி பஞ்சஹி வா காமகு³ணேஹி அஸந்துட்ட²ஸ்ஸ பி⁴ய்யோகம்யதா, யா ஏவரூபா இச்சா² இச்சா²க³தா மஹிச்ச²தா ராகோ³ ஸாராகோ³ சித்தஸ்ஸ ஸாராகோ³ – அயம் வுச்சதி ‘‘மஹிச்ச²தா’’.

(29. க) அஹிரிகம்

930. தத்த² கதமம் அஹிரிகம்? யம் ந ஹிரீயதி ஹிரீயிதப்³பே³ன, ந ஹிரீயதி பாபகானம் அகுஸலானம் த⁴ம்மானம் ஸமாபத்தியா – இத³ம் வுச்சதி ‘‘அஹிரிகம்’’.

(க²) அனோத்தப்பம்

தத்த² கதமம் அனோத்தப்பம்? யம் ந ஓத்தப்பதி ஓத்தப்பிதப்³பே³ன, ந ஓத்தப்பதி பாபகானம் அகுஸலானம் த⁴ம்மானம் ஸமாபத்தியா – இத³ம் வுச்சதி ‘‘அனோத்தப்பம்’’.

(க³) பமாதோ³

தத்த² கதமோ பமாதோ³? காயது³ச்சரிதே வா வசீது³ச்சரிதே வா மனோது³ச்சரிதே வா பஞ்சஸு வா காமகு³ணேஸு சித்தஸ்ஸ வோஸ்ஸக்³கோ³ வோஸ்ஸக்³கா³னுப்பதா³னம் குஸலானம் த⁴ம்மானம் பா⁴வனாய அஸக்கச்சகிரியதா அஸாதச்சகிரியதா அனட்டி²தகிரியதா ஓலீனவுத்திதா நிக்கி²த்தச²ந்த³தா நிக்கி²த்தது⁴ரதா அனாஸேவனா அபா⁴வனா அப³ஹுலீகம்மம் அனதி⁴ட்டா²னம் அனனுயோகோ³ பமாதோ³, யோ ஏவரூபோ பமாதோ³ பமஜ்ஜனா பமஜ்ஜிதத்தம் – அயம் வுச்சதி ‘‘பமாதோ³’’.

(30. க) அனாத³ரியம்

931. தத்த² கதமம் அனாத³ரியம்? யம் அனாத³ரியம் அனாத³ரதா அகா³ரவதா அப்பதிஸ்ஸவதா அனத்³தா³ அனத்³தா³யனா அனத்³தா³யிதத்தம் [அனாதா³ அனாதா³யனா அனாதா³யிதத்தம் (ஸ்யா.)] அஸீல்யம் அசித்தீகாரோ – இத³ம் வுச்சதி ‘‘அனாத³ரியம்’’.

(க²) தோ³வசஸ்ஸதா

தத்த² கதமா தோ³வசஸ்ஸதா? ஸஹத⁴ம்மிகே வுச்சமானே தோ³வசஸ்ஸாயம் தோ³வசஸ்ஸியம் தோ³வசஸ்ஸதா விப்படிகுலக்³கா³ஹிதா விபச்சனீகஸாததா அனாத³ரியம் அனாத³ரதா அகா³ரவதா அப்பதிஸ்ஸவதா – அயம் வுச்சதி ‘‘தோ³வசஸ்ஸதா’’.

(க³) பாபமித்ததா

தத்த² கதமா பாபமித்ததா? யே தே புக்³க³லா அஸ்ஸத்³தா⁴ து³ஸ்ஸீலா அப்பஸ்ஸுதா மச்ச²ரினோ து³ப்பஞ்ஞா, யா தேஸம் ஸேவனா நிஸேவனா ஸம்ஸேவனா படிஸேவனா ப⁴ஜனா ஸம்ப⁴ஜனா ப⁴த்தி ஸம்ப⁴த்தி தம்ஸம்பவங்கதா – அயம் வுச்சதி ‘‘பாபமித்ததா’’.

(31. க) அஸ்ஸத்³தி⁴யம்

932. தத்த² கதமம் அஸ்ஸத்³தி⁴யம்? இதே⁴கச்சோ அஸ்ஸத்³தோ⁴ ஹோதி, ந ஸத்³த³ஹதி பு³த்³த⁴ம் வா த⁴ம்மம் வா ஸங்க⁴ம் வா, யம் ஏவரூபம் அஸ்ஸத்³தி⁴யம் அஸ்ஸத்³த³ஹனா அனோகப்பனா அனபி⁴ப்பஸாதோ³ – இத³ம் வுச்சதி ‘‘அஸ்ஸத்³தி⁴யம்’’.

(க²) அவத³ஞ்ஞுதா

தத்த² கதமா அவத³ஞ்ஞுதா? பஞ்ச மச்ச²ரியானி – ஆவாஸமச்ச²ரியம், குலமச்ச²ரியம், லாப⁴மச்ச²ரியம், வண்ணமச்ச²ரியம், த⁴ம்மமச்ச²ரியம். யம் ஏவரூபம் மச்சே²ரம் மச்ச²ராயனா மச்ச²ராயிதத்தம் வேவிச்ச²ம் கத³ரியம் கடுகஞ்சுகதா அக்³க³ஹிதத்தம் சித்தஸ்ஸ – அயம் வுச்சதி ‘‘அவத³ஞ்ஞுதா’’.

(க³) கோஸஜ்ஜம்

தத்த² கதமம் கோஸஜ்ஜம்? காயது³ச்சரிதே வா வசீது³ச்சரிதே வா மனோது³ச்சரிதே வா பஞ்சஸு வா காமகு³ணேஸு சித்தஸ்ஸ வோஸ்ஸக்³கோ³, வோஸ்ஸக்³கா³னுப்பதா³னம் குஸலானம் த⁴ம்மானம், பா⁴வனாய அஸக்கச்சகிரியதா அஸாதச்சகிரியதா அனட்டி²தகிரியதா ஓலீனவுத்திதா நிக்கி²த்தச²ந்த³தா நிக்கி²த்தது⁴ரதா அனாஸேவனா அபா⁴வனா அப³ஹுலீகம்மம் அனதி⁴ட்டா²னம் அனனுயோகோ³ பமாதோ³ – இத³ம் வுச்சதி ‘‘கோஸஜ்ஜம்’’.

(32. க) உத்³த⁴ச்சம்

933. தத்த² கதமம் உத்³த⁴ச்சம்? யம் சித்தஸ்ஸ உத்³த⁴ச்சம் அவூபஸமோ சேதஸோ விக்கே²போ ப⁴வந்தத்தம் சித்தஸ்ஸ – இத³ம் வுச்சதி ‘‘உத்³த⁴ச்சம்’’.

(க²) அஸம்வரோ

தத்த² கதமோ அஸம்வரோ? இதே⁴கச்சோ சக்கு²னா ரூபம் தி³ஸ்வா நிமித்தக்³கா³ஹீ ஹோதி அனுப்³யஞ்ஜனக்³கா³ஹீ. யத்வாதி⁴கரணமேனம் சக்கு²ந்த்³ரியம் அஸம்வுதம் விஹரந்தம் அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸா பாபகா அகுஸலா த⁴ம்மா அன்வாஸ்ஸவேய்யும், தஸ்ஸ ஸம்வராய ந படிபஜ்ஜதி, ந ரக்க²தி சக்கு²ந்த்³ரியம், சக்கு²ந்த்³ரியே ந ஸம்வரம் ஆபஜ்ஜதி. ஸோதேன ஸத்³த³ம் ஸுத்வா…பே… கா⁴னேன க³ந்த⁴ம் கா⁴யித்வா…பே… ஜிவ்ஹாய ரஸம் ஸாயித்வா…பே… காயேன போ²ட்ட²ப்³ப³ம் பு²ஸித்வா…பே… மனஸா த⁴ம்மம் விஞ்ஞாய நிமித்தக்³கா³ஹீ ஹோதி அனுப்³யஞ்ஜனக்³கா³ஹீ. யத்வாதி⁴கரணமேனம் மனிந்த்³ரியம் அஸம்வுதம் விஹரந்தம் அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸா பாபகா அகுஸலா த⁴ம்மா அன்வாஸ்ஸவேய்யும், தஸ்ஸ ஸம்வராய ந படிபஜ்ஜதி, ந ரக்க²தி மனிந்த்³ரியம், மனிந்த்³ரியே ந ஸம்வரம் ஆபஜ்ஜதி – அயம் வுச்சதி ‘‘அஸம்வரோ’’.

(க³) து³ஸ்ஸீல்யம்

தத்த² கதமம் து³ஸ்ஸீல்யம்? காயிகோ வீதிக்கமோ, வாசஸிகோ வீதிக்கமோ, காயிகவாசஸிகோ வீதிக்கமோ – இத³ம் வுச்சதி ‘‘து³ஸ்ஸீல்யம்’’.

(33. க) அரியானம் அத³ஸ்ஸனகம்யதா

934. தத்த² கதமா அரியானம் அத³ஸ்ஸனகம்யதா? தத்த² கதமே அரியா? அரியா வுச்சந்தி பு³த்³தா⁴ ச பு³த்³த⁴ஸாவகா ச. யா இமேஸம் அரியானம் அத³ஸ்ஸனகம்யதா அத³ட்டு²கம்யதா அஸமேதுகம்யதா அஸமாக³ந்துகம்யதா – அயம் வுச்சதி ‘‘அரியானம் அத³ஸ்ஸனகம்யதா’’.

(க²) ஸத்³த⁴ம்மம் அஸோதுகம்யதா

தத்த² கதமா ஸத்³த⁴ம்மம் அஸோதுகம்யதா? தத்த² கதமோ ஸத்³த⁴ம்மோ? சத்தாரோ ஸதிபட்டா²னா, சத்தாரோ ஸம்மப்பதா⁴னா, சத்தாரோ இத்³தி⁴பாதா³, பஞ்சிந்த்³ரியானி, பஞ்ச ப³லானி, ஸத்த போ³ஜ்ஜ²ங்கா³, அரியோ அட்ட²ங்கி³கோ மக்³கோ³ – அயம் வுச்சதி ‘‘ஸத்³த⁴ம்மோ’’. யா இமஸ்ஸ ஸத்³த⁴ம்மஸ்ஸ அஸோதுகம்யதா அஸவனகம்யதா அனுக்³க³ஹேதுகம்யதா அதா⁴ரேதுகம்யதா – அயம் வுச்சதி ‘‘ஸத்³த⁴ம்மம் அஸோதுகம்யதா’’.

(க³) உபாரம்ப⁴சித்ததா