பஞ்சமகண்ட³

1. திஜ

க²மாவீமம்ஸாஸூதி பகதிவிஸேஸனமேவ கத²மிச்சி²தந்தி ஆஹ- ‘ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸி’ச்சாதி³, பதா³னமஞ்ஞமஞ்ஞஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸ புரிஸாதீ⁴னத்தாதி அத்தோ², பகதி விஸேஸனந்தி திஜமாஹ ஸத்³தா³னம் விஸேஸனம், கிம்பன பகதிவிஸேஸனே ப²ல மிச்சாஹ- ‘பகதிவிஸேஸனோபாதா³ன’மிச்சாதி³. யஜ்ஜத்ர ‘க²மாவீமம்ஸாஸூ’தி பகதிவிஸேஸனம், கஸ்மிம் அத்தே² சரதி க²ஸா விதீ⁴யந்திச்சாஹ- ‘அத்த²ந்தரஸ்ஸா நித்³தே³ஸா’இச்சாதி³. அத்த²ந்தரஸ்ஸாதி நிஸானாதி³அத்த²ந்தரஸ்ஸ. ‘‘ஸுதானுமிதேஸு ஸுதஸம்ப³ந்தோ⁴வ ப³லவா’’தி பரிபா⁴ஸமுபலக்கே²தி ‘ஸுதானுமிதான’மிச்சாதி³னா. தேனேவாதி கிரியாரூபாஸு க²மாவீமம்ஸு க²ஸானம் வீதா⁴னேனேவ, ஸகத்தே² விதா⁴னேனேதி வுத்தம் ஹோதி. திதிக்க²கிரியத்தாதி இமினா பரேஸம் விய கா²த்³யந்தானம் தா⁴துஸஞ்ஞாவிதா⁴ன மனத்த²கந்தி த³ஸ்ஸேதி.

திதிக்கா² க²மா, திதிக்க²தி க²மதி, வீமம்ஸா உபபரிக்கா², வீமம்ஸதி உபபரிக்க²தீதி அத்தோ². ஸுத்தே திஜஇதி நித்³தே³ஸா பூ⁴வாதி³கஸ்ஸ க³ஹணம். நிச்சண்யந்தஸ்ஸ சுராதி³கஸ்ஸ ஹி தாதி³ஸே பயோஜனே ஸதி ப³ஹுலம் விதீ⁴யமானேபி நிச்சத்தமத்தனோ நாதிவத்ததி. அத²வா சுராதி³மானேனாப்³யபி⁴சாரினா ஸாஹசரியா திஜோபி சுராதி³கோவ, தம் யதா² ‘கா³வஸ்ஸ து³தியேனாத்தோ²’தி. வுத்தேகோ³யேவோபாதீ³யதே, நாஸ்ஸோ, ந க³த்³ரபோ⁴. கதா³சி பன அஸ்ஸாதி³னோபி து³தியஸ்ஸ க³ஹணம் ஸியா அத்த²ப்பகரணா தி³ப்பபா⁴வதோ.

நனு ச வீமம்ஸாயம் ஸப்பச்சயவிதா⁴ன மனுபபன்னமிதரேதரனிஸ்ஸயதோ³ஸ து³ட்ட²த்தா, ததா²ஹி ஸித்³தே⁴ வீமம்ஸாஸத்³தே³ ஸப்பச்சயோ உப்பஜ்ஜதே, ஸதி ச தஸ்மிம் வீமம்ஸாதி ரூபம் ஸம்பஜ்ஜதீதி இதரேதரனிஸ்ஸயோ, இதரேதர நிஸ்ஸயானி ச காரியானீ நோபகப்பந்தீதி தேனாஹ- ‘அனுவாத³ரூபான’மிச்சாதி³. அனாதி³காலஸம்ஸித்³த⁴ஸத்³தா³னுவாதோ நத்தி² இதரேதரனிஸ்ஸயோ தோ³ஸோதி பா⁴வோ. பயோஜகப்³யாபாரணிப்பச்சயாபா⁴வே தேஜதேதி ரூபம்.

2. கிதா

புப்³பே³விய பகதிவிஸேஸனாதீ³த்யனேன ‘‘ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸ புரிஸாயத்தத்தா ‘திகிச்சா²ஸம்ஸயேஸூ’தி பகதிவிஸேஸனந்தி ஆஹ- ‘திகிச்சா²ய’மிச்சாதி³’த்யாதி³கம் ஸப்³ப³ம் யதா²யோக³மேத்தா²பி வத்தப்³ப³ந்த்யதிதி³ஸதி. விஸ்ஸத்தோ²தி விஸத்³த³ஸ்ஸ அத்தோ². அத² கிமித்த²ம் ச²ப்பச்சயந்தஸ்ஸேவ த்³விதோ⁴தா³ஹரணந்த்யாஸங்கியாஹ- ‘அத்த²பே⁴தா³ த்³விதோ⁴தா³ஹரண’ந்தி. நிகேதோ நிவாஸோ, ஸங்கேதோ லக்க²ணம்.

3. நிந்தா³

நிந்த³=க³ரஹாயம் ததோ ‘‘இத்தி²யமணத்திகயக்யா சே’’தி (5-49) அப்பச்சயே ததோ ‘‘இத்தி²யமத்வா’’தி (3-26) ஆப்பச்சயே ரூபம். ப³ந்த⁴தீதி ப³த⁴கோ.

4. தும்ஸ்மா

தும்ஸ்மாதீஹ பச்சயக்³க³ஹணமாசிக்க²தி ‘தும்தாயே’ச்சாதி³னா. ததோ சேதி யதோ தும்ஸ்மாதி பச்சயஸ்ஸேவ க³ஹணம் யதோ ச விஸேஸன நித்³தே³ஸோ, ததோதி அத்தோ². பச்சயக்³க³ஹணே ததா³தி³க்³க³ஹணம் விஞ்ஞாயதே… ‘‘பச்சயக்³க³ஹணே யஸ்மா ஸோ விஹிதோ ததா³தி³னோ க³ஹண’’ந்தி ஞாயதோ. விஸேஸனத்தேன வத்துமிச்சி²தத்தா தத³ந்தக்³க³ஹணம்… ‘‘விதி⁴ப்³பி³ஸேஸனந்தஸ்ஸா’’தி (1-13) வசனாபி⁴ மனஸி நிதா⁴யாஹ- ‘யதோ கிரியத்தா²’இச்சாதி³. ஸோ கிரியத்தோ² ஆதி³ யஸ்ஸ ஸமுதா³யஸ்ஸ ஸோ ததா³தி³ ஸோ பச்சயோந்தே தஸ்ஸ (ஸோ தத³ந்தோ). ததா³தி³தத³ந்தஸமுதா³யவிஸேஸஸ்ஸ க³ஹணம், (நது) தத³ந்தமத்தஸ்ஸே த்யத்தோ². நனு ச தும்ஸ்மாஇதி விஸேஸனத்தேன வத்துமிச்சி²தே ப⁴வது ‘‘விதி⁴ப்³பி³ஸேஸனந்தஸ்ஸே’’தி தத³ந்தக்³க³ஹணம் பச்சயக்³க³ஹணே து கத²ம் ததா³தி³னோ க³ஹணம் வசனாபா⁴வதோச்சாஹ- ‘தத³வினாபா⁴வித்தா’தி. யதோ விஹிதோ தேன வினா ந ப⁴வதி ஸீலேனேதி தத³வினாபா⁴வீ தஸ்ஸ பா⁴வோ தஸ்மா. இமாய யுத்தியா விஞ்ஞாயதே-த்தோ², யமாக்²யாயதே ‘பச்சயக்³க³ஹணே யஸ்மா ஸோ விஹிதோ ததா³தி³னோ க³ஹண’ந்தி. ப⁴வத்வேவம் ததா³தி³னோ தத³ந்தஸ்ஸ ச க³ஹணம், ததோ கிப்ப²லம்த்யாஹ- ‘தேனே’ச்சாதி³.

ஸபாதி³தோதி பாதி³ஸஹிததோ. க² ச² ஸுப்பத்தாபா⁴வாதி க² ச² ஸானம் உப்பத்தியா அபா⁴வா. வுத்தப்பகாரஸ்ஸேவ தும்ப்பச்சயந்தஸ்ஸ பகதிபா⁴வேன க³ஹணா ஸபாதி³தோ க² ச² ஸானமனுப்பத்தீதி அதி⁴ப்பாயோ. விபுப்³பா³ ‘ஜி-ஜயே’இச்சஸ்மா தும்பச்சயந்தா ‘விஜேதுமிச்ச²தீ’தி அத்தே² ‘‘தும்ஸ்மா’’இச்சாதி³னா(ஸோ), தும்ஸ்ஸச லோபோ, நேமித்திகே ஏகாரே நிவத்தே ‘ஜிஸ ஜிஸ இதி த்³வித்தே அனாதி³ப்³யஞ்ஜனலோபோ ‘‘ஜிஹரானம் கீ³’’தி (5-102) கீ³. ஜிகீ³ஸப்பகதிதோ ‘‘பூ⁴தே ஈஊம்’’இச்சாதி³னா (6-4) ஈ. தஸ்மிம் அஞ. ‘‘ஆ ஈ ஊ ம்ஹா ஸ்ஸா ஸ்ஸம்ஹானம் வா’’தி (6-33) ஈஸ்ஸ ரஸ்ஸே ப்³யஜிகீ³ஸி. யதி³ து ஸபாதி³தோ ஸஸ்ஸ உப்பத்தி ஸியா, ததா³ ப்³யஜிகீ³ஸீதி ஏத்த² த்³விப்³ப³சனம் கரீயமானம் ஸப்பச்சயந்தஸ்ஸ பட²மஸ்ஸேகஸ்ஸரஸ்ஸ த்³விப்³ப³சனம் ப⁴வதீதி ‘‘க² ச² ஸான’’மிச்சாதி³னா (5-69) விஜிய இதி ஸமுதா³யே ஆதி³பூ⁴தஸ்ஸ விஸத்³த³ஸ்ஸ ஸியா ஈம்ஹி ச விஹிதே ஸபாதி³னோ பகதிபா⁴வோதி விஸத்³த³ புப்³பே³ அஞாக³மோ ஸியா, ததோ ச அவிவிஜிஸீதி அனிட்ட²ம்பஸஜ்ஜேய்ய.

தும்ஸ்மா இச்சா²யந்தி ச பகதிப்பச்சயத்தா²னமுபதி³ட்ட²த்தா தேன ஸபா⁴வ லிங்கே³ன க² ச² ஸப்பச்சயா தத³ந்தோ ச அனுமிதோ ந பன தும், துமிஹ ஸுதோதி ஆஹ- ‘ந தத³ந்தோ, நாபி ச² ச²ஸா’தி. ஜிக⁴ச்சா²இச்சத்ர த்³வித்தே புப்³ப³ஸ்ஸ க⁴ஸ்ஸ ‘‘சதுத்த² து³தியானம் ததியபட²மா’’தி (5-78) கோ³. தஸ்ஸ ‘‘கவக்³க³ஹானம் சவக்³க³ஜா’’தி (5-79) ஜோ. பாணினினாபீஹ ஸப்பச்சய விதா⁴யகே ஸுத்தே வாக்யம்பி யதா² ஸியாதி வாவசனம் கதம், தத³யுத்தந்தி நிராகத்துமாஹ- ‘வாக்யம்பி’ச்சாதி³. பகத்யாதி³த்யத்ர ஆதி³ ஸத்³தே³ன அத்த²விஸேஸோ க³ஹேதப்³போ³, பகதி விஸேஸோ துமந்தோ, இச்ச²த்தோ²-த்த²விஸேஸோ. இத³ம் லக்க²ணந்தி ‘‘தும்ஸ்மா லோபோ சிச்சா²யம் தே’’இதி இத³ம் லக்க²ணம். நியோக³தோதி நியமேன. ஆஸங்காயமுபஸங்க்²யான’’ந்தி (3-1-7) வாக்யகாரேன வுத்தம் நிராகத்துமாஹ- ‘ஆஸங்காய’மிச்சாதி³.

அசேதனத்தா கூலஸ்ஸ இச்சா²யாஸம்ப⁴வோதி ‘கூலப்பதிதுமிச்ச²தீ’தி வாக்யமேவேச்சா²பகாஸனமஸித்³த⁴ம், தேனாஸித்³தே⁴ன வாக்யேனாஸித்³தா⁴னம் க² ச² ஸானம் ஸாத⁴னம் அஸித்³தே⁴னாஸித்³த⁴ஸாத⁴னம். இச்சா²வசனிச்சா²தி இச்சா²ய வத்துமிச்சா². இச்சா²யபவத்திதோ உபலத்³தீ⁴தி இச்சா²ய உபலத்³தி⁴ உபாலம்போ³ பரிஜானனம் பவத்திதோதி அத்தோ². சேதனாவதிசாதி வுத்தம் தஸ்மா சேதனாவதி பவத்திதோ உபலத்³தி⁴ம் த³ஸ்ஸேத்வா தத³பதே³ஸே நாசேதனேபி த³ஸ்ஸேதும் ‘யோபேஸா’திஆதி³மாஹ. தே³வத³த்தே ரஜ்ஜு கீ²லாதி³பாணினா உய்யோகோ³, கூலே மத்திகாவிகீரணாதி³. ரஜ்ஜு கு³ணோ. கீ²லோ [கீல (பஞ்சிகா)] ஸம்க்வாதி³.

புலோ திணாதீ³னம் ஸங்கா⁴தோ. ஸா ஸுனகோ² மிமரிஸதீதி மர=பாணசாகே³’இச்சா²யம் துமந்தா ஸோ. ‘‘ஞி ப்³யஞ்ஜனஸ்ஸே’’தி (5-170) ஞி. த்³வித்தே புப்³ப³தோ-ஞ்ஞஸ்ஸ லோபோ ‘‘க² ச² ஸேஸ்வீ’’தி (5-76) த்³வித்தே புப்³ப³ஸ்ஸாஸ்ஸ இமிமரிஸதி. ததா² பிபதிஸதீதி ‘பதபத²=க³மேன’ இச்சஸ்ஸ. ஸா மிமரிஸதீதி ஸதிபி ஸசேதனத்தே விஸத்தஜீவிதஸ்ஸ ஸுனக²ஸ்ஸ மரணிச்சா² ஸம்ப⁴வதீதி படிபாதி³தம். ‘‘இச்சா²ஸந்தா படிஸேதோ⁴ வத்தப்³போ³’’தி (3-1-7) பாணினீயவாத்திககாரேன வுத்தம், தன்னிராகத்துமாஹ- ‘பு³பு⁴க்கி²து’மிச்சாதி³. ஜாதிபத³த்த²னிஸ்ஸயேன நிவுத்திம்படிபாத³யமாஹ- ‘ஜாதிபத³த்தே²’ச்சாதி³. இதரோ இச்ச²த்தோ².

5. ஈயோ

கரீயதி ஸம்ப³ந்தீ⁴யதீதி கம்மம். தஞ்ச நாம ஜாதி கு³ணகிரியாத³ப்³ப³ ஸம்ப³ந்த⁴தோ பஞ்சதா⁴ ப⁴வதி. தத்த² நாமகம்மம்’ டி³த்தோ² ட³வித்தோ²தி நாமேன பிண்ட³ஸ்ஸ ஸம்ப³ந்தா⁴. ஜாதிகம்மம் கோ³அஸ்ஸோதி கோ³த்தாதி³ஜாதியா பிண்ட³ஸ்ஸ ஸம்ப³ந்தா⁴. கு³ணகம்மம் ஸுக்கோனீலோதி ஸுக்காதி³னா கு³ணேன த³ப்³ப³ஸ்ஸ ஸம்ப³ந்தா⁴. கிரியாகம்மம் பாசகோ பாயகோதி பாசகாதி³கிரியாய த³ப்³ப³ஸ்ஸ ஸம்ப³ந்தா⁴. த³ப்³ப³கம்மம் த³ண்டீ³விஸாணீதி த³ண்டா³தி³னா த³ப்³பே³ன பிண்ட³ஸ்ஸ ஸம்ப³ந்தா⁴. ஏவம் கம்மஸ்ஸ பஞ்சப்பகாரஸம்ப⁴வேபிச்சா²யமத்தே² ஈயஸ்ஸ விதா⁴னதோ இச்சா²ஸம்ப³ந்தி⁴யேவ கம்மம் க³ய்ஹதீதி கிரியாகம்மமேவாத்ர க³ய்ஹதே அமுகமேவத்த²முபத³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ- ‘யதி³பி’ச்சாதி³. அயஞ்ச நிபாத ஸமுதா³யோ விஸேஸாபி⁴தா⁴னனிமித்தாஸ்யுபக³மே வத்ததே.

ததா²பீதிலோகவுத்திரயம்விஸேஸாபி⁴தா⁴னாரம்பே⁴. தம்ஸம்ப³ந்தி⁴யேவாதி இச்சா²ஸம்ப³ந்தி⁴ஏவ. அத்தனோபுத்தமிச்ச²தீத்யாதி³வசனிச்சா²யமத்தஸம்ப³ந்தி⁴னிபுத்தாதோ³ அத்தனோத்யனுவத்தியஸுத்தந்தரேனபச்சயோவிதீ⁴யதேபாணினினா, ஏத்த² த்வ(த்த)க்³க³ஹணமந்தரேனாத்த ஸம்ப³ந்தி⁴ன்யேவ புத்தாதோ³ கத²ம் விஞ்ஞாயதே விஸேஸவசனாபா⁴வே ஹி பரஸம்ப³ந்தி⁴ன்யபி பப்போதீதீமம்சோத்³யமுப்³பா⁴வய மாஹ- ‘அத்தஸம்ப³ந்தி⁴னி’ச்சாதி³. ஈயஸ்ஸ பரஸம்ப³ந்தி⁴ன்யபி பஸங்கோ³தி ஸம்ப³ந்தோ⁴. குதோசாஹ-ஈயஸ்ஸாஇதிதா⁴னா’தி. அத்த²க்³க³ஹணஸ்ஸாவசனே ஈயஸ்ஸானபி⁴தா⁴னாதி பா⁴வோ.

அப்பத்தியாதி கரணே ஹேதும்ஹி வா ததியா. ஏத்தா²தி அத்தனோ புத்தமிச்ச²தீதேத்தா²பி. ந இட்டோ²தி ஈயப்பச்சயோ நாபி⁴மதோ. நேவேத்த² ப⁴விதப்³ப³ந்தி வத³தோ-தி⁴ப்பாயாமாஹ ‘ஸாபேக்க²த்த யேவேதி பா⁴வோ’தி. யதி³ அத்தனோ புத்தமிச்ச²தீதி வத்துமிச்சா²யம் ஸாபேக்கே²த்தேபி ஸியா, ததா³யமனிட்ட²ப்பஸங்கோ³தி த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘யதி³சேத்த²’இச்சாதி³.

அனிட்ட²ப்பஸங்க³ஸ்ஸ ஸரூபமாஹ- ‘அத்தனோ புத்தீயதீதி ஸியா’தி. உப்பஜ்ஜமானேன ஈயேனேவ அத்தத்த²ஸ்ஸாபி⁴ஹிதத்தா அத்தஸத்³த³ஸ்ஸாப்பயோகோ³தி சேதம்பி ந ஸங்க³தந்தி படிபாத³யமாஹ ‘ந ச ஸக்கா’திஆதி³. கஸ்மாதே³வம் வத்தும் ந ஸக்காதி ஆஹ- ‘பகதி’ச்சாதி³. அபூபாதி³காய பகதியா ஸமானத்த²ஸ்ஸேவ விஸேஸனஸ்ஸ வுத்திபதே³ அந்தோபா⁴வ த³ஸ்ஸனாதி அத்தோ². க்வபனேவம் தி³ட்ட²ந்த்யாஹ- ‘தம்யதே²’ச்சாதி³. ‘‘தமஸ்ஸ ஸிப்பம் ஸீலம் பண்யம் பஹரணம் பயோஜனம்’’தி (4-27) ணிகே ஆபூபிகோ. நது பி⁴ன்னத்த²ஸ்ஸாதி ப்³யதிரேகம் த³ஸ்ஸேத்வா தம் தி³ட்ட²ந்தேன ஸாதே⁴துமாஹ- ‘தே³வத³த்தஸ்ஸி’ச்சாதி³. காரணமாஹ- ‘ஸாம்யந்தரே’ச்சாதி³. தே³வத³த்தஸ்ஸ து⁴ருனோ குலந்தி ஸாம்யந்தரப்³யவச்சே²தா³ய தே³வத³த்தஸத்³த³ஸ்ஸோ பாதா³னதோ கு³ருகுலந்தி வுத்திபதே³ன தே³வத³த்தத்த²ஸ்ஸாந்தோ பா⁴வோதி அத்தோ². தமேத்தோ²பி ஸமானந்தூபத³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ- ‘ததே²ஹாபி’ச்சாதி³. அதா²த்தனோ புத்தமிச்ச²தீத்யேதஸ்மிம் வாக்யே பத³ஸ்ஸான்வாக்²யானதோ அத்தஸத்³த³ஸ்ஸாப்ப²யோகோ³ கின்ன ஸியாதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘நசாபி’ச்சாதி³.

பத³ஸ்ஸாதி புத்தீயாதி³னோ பத³ஸ்ஸ. நசாபி அப்பயோகோ³தி ஸம்ப³ந்தோ⁴. காரணமாஹ- ‘ஈயந்தஸ்ஸா’திஆதி³. ஈயந்தோ புத்தீயாதி³, நியோக³தோ ந பப்போதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴. தப்³பா³சீஸத்³த³ப்பயோக³ந்தி அஞ்ஞவாசீஸத்³த³யோக³ம். ஸுதக்³க³ஹணந்தி அஸுதத்தாதி வுத்தஸுதக்³க³ஹணம். அத்த²ப்பகரணாத்³யுபலக்க²ணந்த்யனேன அத்த²தோ பகரணாதி³தோபி புத்தஸ்ஸத்த நியதா க³ம்யதே, ஸுதஸத்³த³ஸ்ஸ து க³ஹணமுபலக்க²ணத்த²ந்தி வத³தி.

நனு ச ஸுத்தே கம்மாதி வுத்தத்தா கம்மஸமுதா³யதோபீயோ ஸியா த்யாஸங்கியேவ (மபா⁴)வம் ஸாத⁴யமாஹ- ‘கம்மா’திஆதி³. வத்தும் இட்டா² ஏகஸக்²யா யஸ்ஸ கம்மஸாமஞ்ஞஸ்ஸ தம் ததா²வுத்தம். வத்துமிட்டே²க ஸங்க்²யஸ்ஸ க³ஹணமாஹ- ‘கம்மஸமுதா³யதோ’தி. கிம்பனாவயவதோ ந ஸியா’ மஹந்தம்புத்தமிச்ச²தீ’ச்சத்ர புத்தமிச்சதோச்சாஸங்கியாஹ ‘அவயவதோபி ஸாபேக்க²த்தாயேவா’தி. ந ப⁴தீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴. ஏவஞ்சரஹி இத³ம்பி ந ஸிஜ்ஜ²தீதி சோதே³ந்தோ ஆஹ ‘சரஹி’ச்சாதி³. மஹா சாயம் புத்தோசேதி மஹாபுத்தமிச்ச²தீதி யதே³வம் கரீயதி ததா³யம்பயோகோ³தி த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ- ‘ப⁴விதப்³ப³மேவே’ச்சாதி³.

6. உபமா

உபமீயதே பரிச்சி²ஜ்ஜதி ஸாதீ⁴யதீத்யத்தோ². கீதி³ஸந்தமுபமானமிச்சாஹ- ‘பஸித்³த⁴ஸாத⁴ம்யா’இச்சாதி³. பஸித்³தோ⁴ க³வாதி³, தஸ்ஸ ஸாத⁴ம்யா ஸமான ரூபதாய யம்பஸித்³த⁴ஸ்ஸ க³வயாதி³னோ ஸாதி⁴யஸ்ஸ ஸாத⁴னம் தமுபமானந்த்யத்தோ². ஸமானோ த⁴ம்மோ-ஸ்ஸேதி ஸத⁴ம்மோ, க³வாதி³யேவ. தஸ்ஸ பா⁴வோ ஸாத⁴ம்யம். ஸாத்⁴யதே உபமீயதே-நேனேதி ஸாத⁴னமுபமானம் க³வாதி³. ஸாது⁴தே உபமீயதேதி ஸாதி⁴யோ, க³வயாதி³. தஸ்ஸ ஸாத⁴னம் ஸாதி⁴யஸாத⁴னம்.

புத்தமிவாசரதீதி ஏத்த² ‘ஆவஸத²மாவஸதி’ச்சாதோ³ விய ஆதா⁴ரத்த²ஸ்ஸ விஞ்ஞாயமானத்தா புத்தே விய மாணவகே மது⁴ரன்னபானதா³னாதி³கமாசரணம் கரோதிச்சேவமத்த²ஸம்ப⁴வேன த்³வின்னம்பி உபமானோபமேய்யபா⁴வோத்யவக³மயிதுமாஹ- ‘புத்தே’இச்சாதி³. பஸித்³தே⁴ன ஸாத⁴னபா⁴வேனுபமானபூ⁴தே புத்தே ஆசரணம்பி பஸித்³த⁴ந்தி ஆஹ- ‘தம்பஸித்³த⁴’ந்தி. ததா³சரணேன தேன ஆசரணேன புத்தமாணவகவிஸயமாசரணம் வா புத்தமாணவக ஸத்³தே³னுபசாரதோ க³ஹேத்வா விஸயீவஸேன விஸயபா⁴வவோஹாரோதிபி யுஜ்ஜதி. வாக்யத்தோ² பனேதஸ்மிம் பக்கே² ‘புத்தமிவ புத்தவிஸய மாணவகமிவ ஆசரதி மாணவகவிஸயமாசரணம் கரோதீ’தி, வுத்தியந்து யதா²வுத்தமத்த²த்³வயம் யதா²யோக³ம் யோஜேத்வா வேதி³தப்³ப³ம்.

நனு ச யஜ்ஜத்ரோபமானோபமேய்யபா⁴வோ வுத்தியம் ஈயேனேவ ஜோதிதோதி இவஸத்³தோ³ நிவத்ததே, ததோ³பமானோபமேய்யபா⁴வோ புத்த ஸத்³தே³வ வத்ததே, தம் கத²முபமேய்யவசனஸ்ஸ மாணவகஸத்³த³ஸ்ஸ வுத்தத்த²ஸ்ஸ பயோகோ³ யுத்தோச்சாஸங்கியாஹ- ‘உபமானவசனதோ’ச்சாதி³.

தப்³பி³ஸிட்டா²சரணேதி தேனோபமானேன விஸிட்டே² ஆசரணே. உபமானோபமேய்யபா⁴வஸ்ஸானிவத்தத்தாதி ஏத்தா²யமதி⁴ப்பாயோ ‘உபமான விஸிட்டா²சரணே உபமானவசனதோ ஈயஸ்ஸ விதா⁴னே நோபமேய்யவசனமந்தரேனோபமானவசனஸ்ஸ பவத்தீதி உபமானோபமேய்யபா⁴வஸ்ஸானிவத்தீ’’தி. அஞ்ஞதா²தி யத்³யுபமானோபமேய்யபா⁴வஸ்ஸ ஈயேனேவ ஜோதிதத்தா தத³ந்தஸ்ஸுபமேய்யே வுத்தி ஸியாத்யத்தோ². பப்³ப³தாயதீதி ‘‘கத்துதாயோ’’தி (5-8) ஆயோ. உபமேய்யஸ்ஸானிவத்தத்தா உபமேய்ய கத்துஸாமஞ்ஞே திப்பச்சயோ.

7. ஆதா⁴

யதா²னந்தரஸுத்தே உபமானே உபமேய்யஸ்ஸ மாணவகஸ்ஸ பயோகோ³ உபபன்னோ, ததா²த்ராபி ‘பாஸாதே³ குடிய’ந்தி சோபமேய்யஸ்ஸபயோகோ³தி அதிதி³ஸந்தோ ஆஹ- ‘ஹேட்டா²வியே’ச்சாதி³. உபமானே உபமேய்யஸ்ஸானந்தோபா⁴வாதி அத்தோ². நனு கிமத்த²மித³முச்சதே யவதாயோ பாஸாதே³ இவாசரதி ஸோ பாஸாத³மிவாசரதீதிபி வத்தும் ஸக்காதி நாத்த²பே⁴தோ³-ஞ்ஞத்ர வசனிச்சா²பே⁴தா³தி புப்³பே³னேவேத்தா²பி ஈயோ ஸித்³தோ⁴, ததோ நாத்தோ²-நேன வசனேனே ச்சாஸங்கியாஹ- ‘யதி³பி’ச்சாதி³.

8. கத்து

ஏத்த² கத்துதோஇதி வசனா கம்மாதி நிவத்ததே, ஆயக்³க³ஹணா ஈயோ. கதா³ பன கத்துவிஸேஸோ-வஸீயதிச்சாஹ-‘யத்த்²யாதி³ஸத்³த³ஸமானாதி⁴கரணத்தே’திஆதி³. பப்³ப³தாயதி ஹத்தி²ச்சேவமாதி³னா ஹத்த்²யாதி³ ஸத்³தே³ன ஸமானாதி⁴கரணத்தே ஸதீதி அத்தோ².

9. ஜ²த்தே²

கோயம் ச்யத்தோ²ச்சாஸங்கிய ‘‘அபூ⁴ததப்³பா⁴வே கராஸபூ⁴யோகே³ விகாராசீ’’தி (4-119) சீஸ்ஸ அபூ⁴ததப்³பா⁴வே கராதி³யோகே³ஸதி விதா⁴னா ‘அபூ⁴ததப்³பா⁴வோ கராதி³விஸிட்டோ²’தி ஆஹ. அபூ⁴த தப்³பா⁴வஸ்ஸ கராதி³விஸிட்ட²த்தா கரோத்யத்த²னிவத்தியாவஸ்ஸம் பாணினியா விய பு⁴விக்³க³ஹணம் கத்தப்³ப³மஞ்ஞதா² கரோத்யத்தே²பி ஸியாத்யாஸங்கிய நிவத்திஹேதுமாஹ- ‘தேனேவா’திஆதி³. யேனேவ கரோத்யாதி³விஸிட்டோ² அபூ⁴ததப்³பா⁴வோச்யத்தோ² தேனேவ ஹேதுனாதி அத்தோ². ப⁴வத்யத்தே²-நேன காரணேன லத்³தே⁴ கரோத்யத்தோ²ப்யனிட்டோ² லப்³ப⁴திச்சாஸங்கிய தன்னிவத்திம்படிபாத³யமாஹ- ‘கரோத்யத்தே²’ச்சாதி³. அத⁴வலம் த⁴வலம் கரோதி த⁴வலீகரோதிச்சேவ சீப்பச்சயே கத்தப்³பே³ கம்மேனேவ கரோதிஸ்ஸாபி⁴ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸ தி³ட்ட²த்தாதி அத்தோ². காரணந்தரமாஹ- ‘இஹ சே’ச்சாதி³. இதிஸத்³தோ³ ஹேதும்ஹி யஸ்மா இஹ கத்துதோதி வத்ததே ததோசேதி அத்தோ².

அஸத்யத்த²ஸ்ஸ பன ப⁴வத்யத்தே²யேவாந்தோபா⁴வா ந தன்னிவத்தி படிபாதி³தா. தப்பகரணேதி தா⁴துப்பச்சயப்பகரணே. த்³விப்³ப³சனந்தி படஇச்சஸ்ஸ த்³விப்³ப³சனம் ததோ ‘‘தி³ஸ்ஸந்தஞ்ஞேபி பச்சயா’’தி (4-120) ராப்பச்சயோ. ‘‘ரானுப³ந்தே⁴ந்தஸராதி³ஸ்ஸா’’தி (4-132) அந்தஸராதி³ஸ்ஸ லோபோ. ச்யந்தா பச்சயாபா⁴வத்த²ம்- ‘அசீதோ’தி பச்சயவிதா⁴னஸுத்தே படிஸேதோ⁴ ந கதோ, தேனாஹ-‘அசீதோதி படிஸேதா⁴பா⁴வா’தி. சீதி பு⁴ஸோஇதி

பட²மந்தாசீ. ணாதி³வுத்தித்தா ‘‘ஏகத்த²தாய’’ந்தி (2-119) விப⁴த்திலோபோ. இஹேசேதி ‘ச்யத்தே²’’ இதீமஸ்மிம்யேவ. ந ச வுச்சதேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴.

10. ஸத்³தா³

நனு ச அஸதி ஸுத்தே து³தியாக்³க³ஹணே து³தியந்தேஹிச்சாயம் விஸேஸோ குதோ லப்³ப⁴தே யேன ‘ஸத்³தா³தீ³ஹி து³தியந்தேஹீ’தி விவரணம் கதந்தி ஸச்சம், ததா²பி பச்சயவிதி⁴ம்ஹி யுத்தேபி பஞ்சமியா நித்³தே³ஸே ‘ஸத்³தா³தீ³னீ’தி து³தியாயோபாதா³னஸாமத்தி²யா ததா² விவரணம் கதம்.

ஸப்³ப³த்தா²தி ‘‘தமதீ⁴தே தம் ஜானாதி கணிகாசா’’தோ³ (4-14) ஸப்³ப³த்த². கிரியாவாத்யவதா⁴ரணேன யம் ப்³யவச்சி²ன்னம், தமுபத³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ- ‘ந காலே’ச்சாதி³. யதீ³பி அதீ⁴தேச்சாதீ³ஸு வத்தமானகாலேன கத்துனா ஏகவசனேன ச நித்³தே³ஸோ, ததா²பி தேஸமப்பதா⁴னத்தா அஞ்ஞஸ்மிம்பி பூ⁴தாதி³கே காலே கம்மாதோ³ ஸாத⁴னே ப³ஹுவசனேன ச பச்சயோ ஸியா ஏவேதி பா⁴வோ.

நனு ச ‘‘தா⁴த்வத்தே²னாமஸ்மீ’’தி (5-12) இப்பச்சயே பத்தே-யமாரப்³ப⁴தே அஸ்ஸபி தா⁴த்வத்தே²யேவ விதா⁴னம், ததோ ச ஸத்³தா³தீ³ஹி தா⁴த்வத்தே² இப்பச்சயேன ந ப⁴விதப்³ப³ம், தி³ஸ்ஸதே ச இப்பச்சயபயோகோ³ச்சாஸங்கிய ‘நாயமிப்பச்சயஸ்ஸ பா³த⁴கோ’தி படிபாதே³துமாஹ- ‘தூ⁴வம் கரோதி’ச்சாதி³. நானாபி⁴ன்னம் வாக்யம் நானாவாக்யம், தஸ்ஸ பா⁴வேன, தேன பி⁴ன்னவாக்யபா⁴வேனாயஸ்ஸ இப்பச்சயஸ்ஸ ச ஸமுச்சயதோதி அத்தோ². ‘‘தா⁴த்வத்தே²னாமஸ்மீ’’த்யேகம் வாக்யம், ‘‘ஸத்³தா³தீ³னி கரோத்ய’’பரம். ஏதானி த்³வே பி⁴ன்னவாக்யானி- ‘தா⁴த்வத்தே² நாமஸ்மா இப்பச்சயோ ப⁴வதி, ஸத்³தா³தீ³னி கரோதிச்சஸ்மிம் அத்தே² ஆயோ ப⁴வதீ’தி பச்சேகமாக்²யாதாபேக்கா²ய வாக்யபரிஸமத்தியா பி⁴ன்னதா, அபி⁴ன்னே ஹி கிரியாபதே³கவாக்யதா, பி⁴ன்னேது நானாவாக்யதா, நானாவாக்யே ச ஸதி ஸமுச்சயோ. ந ஹி ஸாமஞ்ஞவிஸேஸபா⁴வேன விதா⁴னமேவ பா³தா⁴ஹேது, கிஞ்சரஹி ஏகவாக்யதாபி, தம் யதா²-‘ப்³ராஹ்மணானம் த³தி⁴ தி³ய்யதம், தக்கம் கோண்ட³ஞ்ஞாயே’தி. நானாவாக்யே து ஸமுச்சயோ, தம் யதா²- ‘ப்³ராஹ்மணா போ⁴ஜீயந்து, மாட⁴ராய வத்த²யுக³லம் தீ³யதூ’தி மாட⁴ரோ ப்³ராஹ்மணபா⁴வேன போ⁴ஜீயதே வத்த²யுக³லஞ்ச லப⁴தே, தேனோஜுகம் வுத்தேன வத்த²யுக³லதா³னேன ஸாமஞ்ஞவுத்தம் போ⁴ஜனம் ந பா³தீ⁴யதே, ததே²ஹாபி உஜுகம் விஹிதேனாயேன ஸாமஞ்ஞவிஹிதோ இப்பச்சயோ ந பா³தீ⁴யதே லக்கி²யானுரோதே⁴ன ஸத்த²காரஸ்ஸ வாக்ய பே⁴தா³பே⁴தோ³தி நானவட்டி²திதோ³ஸோதி மஞ்ஞதே. திம்ஹி லே ச ஸித்³த⁴ந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴.

யப்பச்சயோ ந விஹிதோ பாணினீஆதீ³ஹி வியாதி அதி⁴ப்பாயோ. ‘ஜல த³ல- தி³த்தியம்’. ‘‘மானோ’’தி (5-65) மானோ, ‘‘கத்தரி லோ’’தி ‘‘பரோக்கா²யம் சே’’தி (5-70) சக்³க³ஹணேன ‘த³ல த³ல’இதித்³வித்தம் ‘‘லோபோனாதி³ப்³யஞ்ஜனஸ்ஸ’’ (5-75) ‘‘ஸரம்ஹா த்³வே’’தி (1-34) த³ஸ்ஸலஸ்ஸ ச த்³விபா⁴வே த³த்³த³ல்லமானா. ஜலமானாதி அட்ட²கதா²வசனதோதி இமினா கிரியாஸமபி⁴ஹாரே யப்பச்சயாபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி. இமினா ச ஸக்கதே விய பு⁴ஸாபி⁴க்க²ஞ்ஞேபி கிரியாஸமபி⁴ஹாரோ கிரியாபரிவத்தனம், தஞ்ச யதா³ கிரியமஞ்ஞேன கத்தப்³ப³மஞ்ஞோ கரோதி, தேன கத்தப்³ப³ஞ்சேதரோ, ததா³ ப⁴வதீதி விஞ்ஞேய்யம். ‘‘ஸாமஞ்ஞவிஹிதா வித⁴யோ பயோக³மனுஸரந்தீ’’தி இமினா லக்க²ணேன ‘த³ல-தி³த்திய’ந்தி இமஸ்மா ‘‘மானோ’’தி ஸாமஞ்ஞேன விஹிதோ மானப்பச்சயோ பு⁴ஸத்தே² ஆபி⁴க்க²ஞ்ஞே ச ப⁴விஸ்ஸதி. த³த்³த³ல்ல மானாதி ஏத்த² பு⁴ஸம் ஜலமானா, புனப்புன ஜலமானாதி ச அத்தோ² வேதி³தப்³போ³.

11. நமோ

நமோ கரோதி நமோஸத்³த³முச்சாரேதி, ஸத்³த³ம் கரோதி ஸத்³த³முச்சாரேதீதிச்சேவமத்தோ² (ந) க³ஹேதப்³பே³ அனிஸ்ஸயனதோ அனபி⁴தா⁴னதோ வா.

12. தா⁴த்வா

அபரினிப்ப²ன்னோதி அனிப்ப²ன்னோ அஸித்³தா⁴வத்தோ²தி அத்தோ². காரகஸாதி⁴யோதி யதா²லாப⁴ம் காரகேஹி ஸாதி⁴யோ. அஸத்வபூ⁴தோதி அத³ப்³ப³பூ⁴தோ. அயந்து கிரியாரூபோ பத³த்தோ² பசத்யாதீ³னம் விக்லேத³னாதி³பதா⁴னகிரியாரூபோ ச தத³வயவரூபா புப்³ப³பரீபூ⁴தஉத்³த⁴னாரோ பனாதி³காத³யோ தாத³த்தி²யா ச பசத்யாதி³வசனீயா. தஸ்மா யதா² வுத்தலக்க²ணே தா⁴த்வத்தே² தா⁴துதோ விதீ⁴யமானோ த்யாதி³ப்பச்சயோ ததா²பூ⁴தமேவ வத³தீதி பே⁴தா³பா⁴வா அபே⁴த³ஸங்க்²யாயேகவசனேனோச்சதே, ‘ந ப³ஹுவசனேன, தேனேத்த² ‘டீ²யதே தே³வத³த்தேன, டீ²யதே தே³வத³த்தேஹீ’தி ப⁴வதி. ந யதோகுதோசீதிஆதி³னா யதோ யத்த² ந தி³ஸ்ஸதி, ததோ தத்த² ந ஹோதீதி தீ³பேதி. யதோ யத்த² விதி⁴, ஸ தஸ்ஸ ஸம்ப³ந்தீ⁴ ப⁴வதீதி நாமேஹி வசனீயத்த²தோ-த்த²ந்தரபூ⁴தோ யோயம் தா⁴த்வத்தோ² கமாதீ³னமத்த²பூ⁴தோ, ஸோ ஸகத்தோ²தி ஸகத்தே²யேவாயமிப்பச்சயோ சுராதி³ணிவியாதி வேதி³தப்³போ³.

தஸ்ஸசாதி ஏகாரஸ்ஸ ச. அத² அதிஹத்த²யதிச்சாதோ³ பாதி³விஸிட்டே² ஏவ தா⁴த்வத்தே² இப்பச்சயஸ்ஸ விதா⁴னா தத³த்த²விஹிதேனேவ இப்பச்சயேன பாதி³விஸிட்டோ² தா⁴த்வத்தோ² வுத்தோ, தேன கிமத்தோ² இப்பச்சயந்தஸ்ஸ பாதி³யோகோ³ச்சாஸங்கிய பயோஜனமாக்²யாதுமாஹ- ‘அதிஹத்த²யதி’ச்சாதி³. ந ஸாமத்தி²யந்தி ஸமத்த²தா நத்தீ²தி அத்தோ².

13. ஸச்சா

அத்த²மாசிக்க²தி, வேத³மாசிக்க²தீதி விக்³க³ஹோ. ஸுகா²பேதிச்சாதோ³ ஸுக²ம் வேத³யதிச்சாதி³னா விக்³க³ஹோ. வாபாடா²தி விகப்பேன பாட²தோ.

15. சுரா

அஸதி ஸுத்தே ஸகத்தே²தி கத²ம் லப்³ப⁴தீதி ஆஹ- ‘அத்தா²னதி தே³ஸா’தி. அத்தா²-நதிதே³ஸாதி அத்த²விஸேஸஸ்ஸ கஸ்ஸசி ஸுத்தே அனித்³தே³ஸாதி அத்தோ². அத்த²விஸேஸஸ்ஸா-நதிதே³ஸமத்தேன ஸகத்தோ²யேவ ணினா வாச்சோதி கத²ம் விஞ்ஞாயதேச்சாஹ- ‘ஸகத்த²ஸ்ஸ ச ஸுதத்தா’தி. சுர=தே²ய்யே இச்சாதீ³ஸு தே²ய்யாதி³கஸ்ஸ ஸகத்த²ஸ்ஸ ஸுதத்தாதி அத்தோ². யோக³விபா⁴க³தோதி ‘ணீ’தியோக³விபா⁴க³தோ, ரஜ்ஜம் காரேதீதி ஏத்த² ஸாம்யமச்சாதி³கம் ஸத்தங்க³ம் ரஜ்ஜம் பவத்தேதீதி வா அத்தோ², பயோஜகப்³யாபாரே ணி.

16. பயோ

பயோஜகோ சோத³கோ ப்³யாபாரகோதி அத்தோ² நனு ச வுத்தியம் ‘கத்தாரம் பயோஜயதீ’தி வுத்தம் கத²ம் பயுஜ்ஜமானஸ்ஸ கத்துத்தம்தி ஆஹ- ‘பயுஜ்ஜமானோ’ச்சாதி³. நாவஸ்ஸம் கிரியாபவத்தகத்தேனேவ யோக்³க³தாமத்தேனபி கத்துத்தம் ஸியாதி த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ- ‘கிரியாய யோக்³கோ³’திஆதி³. பாஸாணம்ப³லேனுட்டா²பேதி’ச்சாதீ³ஸு ஹி யோக்³யதாயபி கத்துத்தாவஸாயோஸியா, கோபனாயம் பயோஜகப்³யபாரோதி ஆஹ- ‘பேஸனே’ச்சாதி³. தா³ஸாதி³னோ ஹீனஸ்ஸ கத்த²சி அத்தே² நியோஜனம் பேஸனம். கு³ருஆதி³னோ ஸக்காரபுப்³ப³ம் ப்³யாபாரணமஜ்ஜே²ஸனம். தம் பேஸனஜ்ஜே²ஸனாதி³கம் லக்க²ணம் ஸபா⁴வோ யஸ்ஸ ஸோ ததா² வுத்தோ.

ஆதி³ஸத்³தே³ன ஆனுகூல்யபா⁴கி³னோ ப்³யாபாரஸ்ஸ க³ஹணம், ததா² ச ‘பி⁴க்கா² வாஸயதி காரீஸோ-ஜ்ஜா²பேஸீ’தி ஸிஜ்ஜ²தி. பி⁴க்கா² ஹி பசுரப்³யஞ்ஜனவதீ லப்³ப⁴மானா வாஸானுகூலம் தித்திவிஸேஸமுபஜனயதி. காரீஸோபி நிவாதே பதே³ஸே ஸுட்டு² பஜ்ஜலிதோஜ்ஜ²யனவிரோதி⁴ ஸீதகதமுபத்³த³வமபனயந்தோ-ஜ்ஜ²யனானுகூலஸாமத்தி²யமாத³தா⁴தி ததோ தேஸம்பி யுத்தம்பயோஜகத்தந்தி.

பயோஜகப்³யாபாரேதீத³ம் பச்சயவிஸேஸனம் வா ஸியா பகதிவிஸேஸனம் வா. தத்த² யதி³ பகதிவிஸேஸனம் ஸியா, ததா³ பயோஜகப்³யாபாரே வத்தமானா ணீணாபீ விதீ⁴யந்தீதி (க³மனம்) பதி யோ நியோகோ³ தத³த்தோ² க³மி, ந க³த்யத்தோ², தஸ்ஸ சாயம் பயோஜ்ஜோதி ‘க³மயதி மாணவகம் கா³ம’ந்தி க³த்யத்த²ஸ்ஸ பயோஜ்ஜே ‘‘க³திபோ³தா⁴ஹாரே’’ச்சாதி³னா (2-4) விஹிதா து³தியா ந பப்போதி, ததோ பகத்யத்த²விஸேஸனபக்கோ² து³ட்டோ²தி பச்சயவிஸேஸனபக்க²ம் த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘பச்சயவிஸேஸனம் வேத³ம் ந பகதிவிஸேஸன’ந்தி.

பயோஜகமத்தக்³க³ஹணேதி மத்தஸத்³தோ³ ஸாமஞ்ஞவாசீ, யதா² ‘கஞ்ஞா மத்தம் வாரயதீ’தி. கத்தாரம் யோ பயுஜ்ஜதி யோ ச கரணாதீ³னம் பயோஜகோ தேஸம் ஸாமஞ்ஞேன க³ஹணே ஸதீதி அத்தோ². ப்³யாபாரேத்வேவாதி பயோஜகக்³க³ஹணமந்தரேன ப்³யாபாரேஇச்சேவ வசனம் கத்தப்³ப³ம் ஸியாதி பா⁴வோ, தந்தி பயோஜகக்³க³ஹணம், விஸிட்டோ² விஸயோ யஸ்ஸ பயோஜகக்³க³ஹணஸ்ஸதம்ததா²வுத்தம். கோபனாயம்விஸிட்டோ² விஸயோச்சாஹ- ‘யோ லோகே’இச்சாதி³. இதோவாதி வக்க²மானஸ்ஸ ஹேதுனோ பராமாஸோ. தந்தி சுராதீ³ஹி ணிவிதா⁴னம். ஏவம்ஸத்³தோ³ வக்க²மானாபேக்கோ². தம் விஸும் சுராதீ³ஹி ணிவிதா⁴னமேவ வக்க²மானப்பகாரேன ஸப²லம் ஸியா நாஞ்ஞதா²தி அத்தோ². தமேவ பகாரம் த³ஸ்ஸேதி‘யதி³மினா’ச்சாதி³.

17. க்யோதா

கத்தரி விஹிதேஸுபி மானந்தத்யாதீ³ஸு பரபூ⁴தேஸு க்யோ ப⁴வதீதி விஞ்ஞாயேய்யாதி ‘பா⁴வகம்மேஸூ’தி ந க்யஸ்ஸ விஸேஸனந்தி ஆஹ- ‘மானந்தத்யாதீ³ன’மிச்சாதி³.

யதி³ ஹி கத்தரி விஹிதேஸு ஸியா, ததா² ஸதி தேஸமுபி⁴ன்னம் பதா⁴னத்தேனாபி⁴தீ⁴யமானானமஞ்ஞமஞ்ஞானபேக்க²த்தா அஸம்ப³ந்தோ⁴ ஸியா, ந சே வம்பூ⁴தானமபி⁴தா⁴னமத்தி², ந ஹி ‘டீ²யதே’ச்சஸ்மா பா⁴வோ கத்தா ச பதீயதே, நாபி ‘க³ம்யதே’ச்சஸ்மா கம்மம் கத்தாச. அபி து பா⁴வகம்மானேவ க³ம்யந்தே, தேனாஹ- ‘தஸ்மா’இச்சாதி³.

தேஸமேவாதி மானந்தத்யாதீ³னமேவ. பரஸமஞ்ஞாபி⁴ பரேஸம் கச்சாயனா நம் பரோக்கா²இச்சேவ நாமம். தப்³ப³ஜ்ஜிதேஸூதி பரோக்கா²ஸஞ்ஞிபச்சயவஜ்ஜிதேஸு. அபரோக்கே²ஸூதி ஏத்த² பரஸமஞ்ஞாவஸேன பரோக்கா²இச்சனேன ஸஹ ஸமாஸம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி அஞ்ஞதா²பி படிபாதே³தும் ‘அத²வா’திஆதி³மாஹ. பரோக்கே²தி இந்த்³ரியாவிஸயே காலே. பரோக்கே²விஹிதா பச்சயாதி இமினா உபசாரேன தத்³தி⁴தப்பச்சயவஸேன வா பரோக்கா²தி ஸத்³த³னிப்ப²த்திமாஹ. தே பன‘அ உ’ இச்சாத³யோ. ததோதி பரோக்க²ப்பச்சயதோ.

நனு புப்³ப³பக்கே² ‘அபரோக்கே²ஸூ’தி ஏத்த² ‘பரோக்கா²வஜ்ஜிதேஸூ’தி அத்த² வசனம் யுஜ்ஜதி, து³தியபக்கே² பன ‘பரோக்க²வஜ்ஜிதேஸூ’தி, ததா² ஸதி கத²மேத்த² ‘பரோக்கா²வஜ்ஜிதேஸூ’தி அத்த²வசனம் யுஜ்ஜதீதி ஆஹ- ‘தேபனா’திஆதி³. இதா⁴தி அபரோக்கே²ஸூதி இமஸ்மிம். நனு ச ‘‘பரோக்கே² அ உ’’இச்சாதி³ஸுத்தே (6-6) ‘பரோக்கே²’தி பகதிவிஸேஸனந்தி பச்சயானம் பரோக்கே² விஹிததா கத²ந்தி மனஸி நிதா⁴யாஹ ‘பரோக்கே²’இச்சாதி³. ப⁴வனம் பா⁴வோ கிரியாதா⁴த்வத்தோ².

ஸாதீ⁴யமானாவத்தோ²தி இமினா ஸித்³தா⁴வத்தா² நிரஸ்ஸதே. புப்³ப³பரீபூ⁴தோ பதா⁴னகிரியாவயவபூ⁴தோ கிரியாரூபோ அத்தோ² லக்க²ணம் ஸபா⁴வோ யஸ்ஸ தா⁴த்வத்த²ஸ்ஸ ஸோ ததா² வுத்தோ. ஸத்வபூ⁴தோதி ஏத்த² பதீயதீதி ஸேஸோ. ப³ஹுவசனம்பி ஹோதி பாகாபாகேதி அதி⁴ப்பாயோ, கரீயதீதி கம்மம், தஞ்ச யதி³பி நாமாதி³கம்மமத்தி², ததா²பி க்ரியத்தா²இச்சாதி⁴காரதோ மானாதீ³னமஞ்ஞத்தா²லப்³ப⁴னதோ ச கிரியா ஸம்ப³ந்தோ⁴வ க³ய்ஹதே, ஸு-ஸவனே ஸூயமானம்.

பாணினியேஹேத்த² ‘‘பி⁴ந்த³தி குஸூலம்’த்யாதோ³ யா பே⁴த³னாதி³கிரியா கம்மனி தி³ஸ்ஸதே, ஸா யதா³ ஸுகரத்தமத்தேன ஸப்பதா⁴னத்தவசனிச்சா²யம் கத்துத்தேப்யுபலப்³ப⁴தி ‘பி⁴ஜ்ஜதே குஸுலோ ஸயமேவே’ச்சாதி³னா, ததா³ஸ்ஸ கத்துனோ ஸுத்தந்தரேன கம்மஸரிக்க²பா⁴வோ விதீ⁴யதே ‘கம்மனிஸ்ஸயம் காரியம் யதா² ஸியா’தி. தன்னிஸ்ஸாயாஹ- ‘யதா³ கம்மமேவே’ச்சாதி³. யதா³ கம்மமேவ கத்துபா⁴வேன விவச்சீ²யதேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴. கத²ம் கத்வா ததா² விவச்சீ²யதேச்சாஹ- ‘அத்தஸமவேதாய’இச்சாதி³. அத்தஸத்³தே³ன கம்மமத்ர விவச்சி²தம், அத்தனி ஸமவேதா ஏகதே³ஸீபூ⁴தா அத்தஸமவேதா, தஸ்ஸா கிரியாய கம்மட்ட²கிரியாயாதி வுத்தம் ஹோதி.

ஸுபே⁴த³த்தாதி³னேதி ஹேதும்ஹி கரணே வா ததியா. அத்த²தோதி ‘கம்மேயேவ க்யோ’தி (ந ஸக்கி²) [தஸ்மா] வுத்தந்தி அதி⁴ப்பாயோ. ததா²ஹி ‘பி⁴ஜ்ஜதேதி ஸவனா கம்மதாவக³ம்யதே’தி இமினா அத்த²தோ கம்மேயேவக்யோதிபடிபாதி³தமேவ. வுத்தமேவ பு²டீகரமாஹ- ‘பி⁴ஜ்ஜதே இச்சஸ்மிம் பதே³’இச்சாதி³. அஞ்ஞதா²தி யதி³ கம்மேயேவ தேபச்சயோ ந ஸியா. அதோதி பி⁴ஜ்ஜதே இச்சஸ்மா. உபஸம்ஹரமாஹ- ‘தஸ்மா’இச்சாதி³. கிம் வசனேனாதி பாணினீயானமிவ கிம் ஸுத்தத்தரேனாதி அத்தோ².

வசனாபா⁴வேபி கம்மகத்தரி பத³ஸங்கா²ரக்கமோபத³ஸ்ஸனமுகே²ன வுத்தி க³ந்த²ம் விவரிதுமாஹ- ‘வாக்யதோ’இச்சாதி³. வாக்யதோ உத்³த⁴ரித்வா பதே³ஸங்க²ரியமானேதி ‘பி⁴ஜ்ஜதே குஸூலோ ஸயமேவே’தி வாக்யதோ விஸும் கத்வா பி⁴ஜ்ஜதே’தி பதே³ ஸங்க²ரியமானே நிப்பா²தீ³யமானேதி அத்தோ². ததே³வாதி பத³த்த²ஸாமஞ்ஞமேவ. தன்னிப்பா²த³னேதி தஸ்ஸ ஸங்க²ரிமானஸ்ஸ பத³ஸ்ஸ ஸங்க²ரணே. ஸயந்தீமஸ்ஸாத்ர அத்தனாதி அத்தோ². ந கேவல மனேனேததே³வ வுத்தம்- ‘கம்மேயேவ பச்சயோ’தி, கிஞ்சரஹி அஞ்ஞம்பத்தீ²தி த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘அனேன சே’ச்சாதி³. சோ வத்தப்³ப³ந்தரஸமுச்சயே. அனேனபி⁴ஜ்ஜதேதி ஸவனாஇச்சாதி³னா இத³ஞ்சாஹாதி அத்தோ². கிந்ததி³ச்சாஹ ‘கம்ம கத்துனோ’ச்சாதி³, ந பத³முதா³ஹரணந்தி கம்மகத்துனோ வாக்யமேவோதா³ஹரணம்… வாக்யேனேவ தஸ்ஸ பதீதியா மஞ்ஞதே. பத³மேவோதா³ஹரணம் கஸ்மா ந ஸியாதி ஆஹ- ‘பதே³ஹி’ச்சாதி³. து³தியமுதா³ஹரணம் த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘கத்துனிஸ்ஸயோ பி’ச்சாதி³.

அஸ்மிம் பக்கே²தி அஸ்மிம் கத்துத்தேன விவச்சி²தே பக்கே². தப்³பி³ஸயத்தந்தி கம்மவாசீஸயம் ஸத்³த³விஸயத்தம். பா⁴வகம்மேஸூதீமஸ்ஸ கத்தரிச்சஸ்ஸ ச பச்சயவிஸேஸனத்தே² ஸதி ஸாமத்தி²யலத்³த⁴ம்பயோஜனம் த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘பா⁴வகம்மேஸூ’திஆதி³. இமினா அனேன ச விஸேஸிஸத்தாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴. கிந்தம் விஸேஸிதந்தி ஆஹ- ‘மானந்த த்யாதீ³ஸூ’தி. கிந்தம்பயோஜனந்தி பயோஜனம் த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘த்யாதீ³ன’மிச்சாதி³. யதி³ பா⁴வகம்மேஸு கத்தரி ச தேன தேன [தா⁴னேன] ஸுத்தேன மானாத³யோ ந ஸியும், கத²ந்தம் விஸேஸிதேஸு மானாதீ³ஸு பரேஸு க்யாத³யோ ஸியுந்தீமினா ஸாமத்தி²யேன ( ) [(ஸதி)] பா⁴வகம்மேஸு கத்தரி ( ) [(தி)] ச ‘‘வத்தமானேதி அந்தி’’ச்சாதி³ப்பபு⁴திகேஹி (6-1) ஸுத்தேஹி யதா²லாப⁴ம் பா⁴வாதீ³ஸு பச்சயா ஹோந்தீதி விஞ்ஞாயதீதி பா⁴வோ.

நதத³த்த²ம் வசனமாரத்³த⁴ந்தி பா⁴வகம்மேஸு கத்தரி மானந்தத்யாதி³விதா⁴னத்த²ம் பாணினியேஹி விய ஸுத்தந்தரம் நாரத்³த⁴ந்தி அத்தோ². அத² பா⁴வகம்மேஸு கத்தரி ச மானாதி³விதா⁴னத்த²ம் வசனம் நாரத்³த⁴ம் தா⁴துனியமனம் [தா⁴துனியமத்த²ம்] த்வஸ்ஸ வத்தப்³ப³ந்தி தஞ்ச ஸாமத்தி²யாவ (லப்³ப⁴தேதி) த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘கிரியத்த²னியமோபி’ச்சாதி³. அகம்மகா தா⁴துதோ பா⁴வே கத்தரி ச ஸகம்மகா கம்மே கத்தரி சேதி கிரியத்த²னியமோ யதா²வுத்தேன ஸாமத்தி²யா லப்³ப⁴தேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴. அகம்மகானம் கம்மவிரஹா, ஸகம்மகானஞ்ச ஸதோபி பா⁴வஸ்ஸாப்பதா⁴னத்தா அகம்மகா கத்தரி பா⁴வே ச ப⁴வந்தி ந கம்மே, ஸகம்மகா கம்மஸப்³பா⁴வா கத்தரி கம்மே ச ப⁴வந்தி ந பா⁴வேதீத³ம் ஸாமத்தி²யம்.

கம்மமபேக்க²தேதி பசாதி³தோ கத்தரி பட²மபுரிஸேகவசனே கதே பசதிச்சாதீ³ஸு பசாதி³னோ பசனாதி³கிரியா ஓத³னாதி³கம் கம்மமபேக்க²தே. கத்துத்தமபேக்க²தேதி ப⁴வதிச்சாதீ³ஸு பூ⁴ஆதீ³னம் ப⁴வனாதி³கிரியா கத்துமத்தமபேக்க²தே.

20. ணிணா

யத³த்த²ந்தி யம்பயோஜனம்.

23. ஜ்யா

ஜினந்தோதி ‘‘ப்³யஞ்ஜனே தீ³க⁴ரஸ்ஸா’’தி (1-33) ரஸ்ஸோ. ஸப்³ப³த்தே²வ யத்த² கத்தரி பச்சயோ தத்த² விகரணாபி கத்தரியேவ, யத்த² பா⁴வகம்மேஸு தத்த² விகரணாபி பா⁴வகம்மேஸுயேவ,… ஏகாய பகதியா காரகபே⁴தே³(ந) பச்சயஸ்ஸாஸம்ப⁴வதோ. தஸ்மா ஸஹாபி⁴தா⁴னானம் மானாதி³விகரணானம் கத²ன்னாம ஸஹாஸம்ப⁴வம் க³ச்சே²ய்யுந்தி விதீ⁴யந்தே.

27. பா⁴வ

விவச்சா²பே⁴தே³னாதி ஸகம்மகாகம்மகவசனிச்சா²பே⁴தே³ன. உப⁴யத்தா²தி பா⁴வகம்மேஸு. கரீயதீதி கத்தப்³போ³ கரணீயோ. ‘‘அபவாத³ விஸயே உஸ்ஸக்³கோ³ நாபி⁴னிவிஸதீ’’தி ஏஸோ உஸ்ஸக்³க³த⁴ம்மோ. தப்³பா³தீ³னந்து கேஸஞ்சுஸ்ஸக்³கா³னம்பி அபவாத³விஸயே பவத்தி ஹோதி ப³ஹுலாதி⁴காரா. யதா² ‘‘பா⁴வகம்மேஸு தப்³பா³னீயா’’தி உஸ்ஸக்³கோ³, ‘‘வதா³தீ³ஹியோ’’தி (5-30) அபவாதோ³ தம்விஸயேபி தப்³பா³னீயா ஹோந்தி ‘க³ந்தப்³போ³ க³மனீயோ’தி வேதி³தப்³போ³தி.

28. த்⁴யண

காரியம் ‘‘ஞி ப்³யஞ்ஜனஸ்ஸா’’தி (5-170) ஞி.

30. வதா³

அன்னதோதீமினா ‘போ⁴க்³க³மஞ்ஞ’ந்தேத்த² அஞ்ஞம் நாம அன்னவதா அஞ்ஞந்தி அத்த²மாஹ.

31. கீச்ச

கம்மகரோ ப⁴ரிதப்³ப³தாயேச்சாதி³னா கிரியாஸத்³த³த்தம் ப⁴ச்சஸத்³த³ஸ்ஸ த³ஸ்ஸேந்தோ ஸஞ்ஞாபா⁴வமபாகரோதி. ‘‘ஸஞ்ஞாயம் ப⁴ரா’’தி ச க³ணஸுத்தந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம், தேனாஹ- ‘ஸஞ்ஞாயம் ப⁴ரா’திஆதி³.

அப⁴ரிதப்³பா³பிச்சாதி³னா இத³ம் தீ³பேதி து³விதா⁴ ஸஞ்ஞாஸத்³தா³ கேசி த³ச்சந்த விக³தாவயவத்தா² யதா² டி³த்தா²த³யோ, கேசித³வயவத்தா²னுக³தாயதா² ஸத்தபண்ணாத³யோ, தத்த² ப⁴ரியாஸத்³த³ஸ்ஸ கம்மம்பவத்தினிமித்தம் ‘ப⁴ரிதப்³பா³ ப⁴ரியா’தி, யதா² ஸத்த பண்ணானி அஸ்ஸாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴ பவத்தினிமித்தம் ஸத்தபண்ணஸத்³த³ஸ்ஸ, ஏதஞ்ச பவத்தினிமித்தம் ஸத்³த³னிப்ப²த்திகிரியாயமேவோபதி³ஸீயதே, க்வசிதே³வ த்வத்த²விஸேஸே ஸத்யஸதி வா தஸ்மிம் நிமித்தே ஸத்³தோ³ வத்ததீ’’தி. ஓகாரஸ்ஸாதி ‘‘யுவண்ணானமே ஓப்பச்சயே’’தி (5-82) கதஓகாரஸ்ஸ.

32. கு³ஹா

ஸத்³தி³கானந்தி பாணினியகச்சாயனாதி³வேய்யாகரணானம். பேஸனம் ஸக்காரபுப்³ப³கம் வா நியோஜனம். காமசாரானுஞ்ஞாதி கத்துமிச்ச²தோ யதி²ச்ச² மனுஜானனம் அதிஸக்³கோ³னாமாதி அத்தோ². நிமித்தபூ⁴தஸ்ஸாதி ‘‘போ⁴தா கடோ கத்தப்³போ³’ச்சாதீ³ஸு கடகரணாதி³னோ காரணபூ⁴தஸ்ஸ.

நனு ச ஸாமஞ்ஞேன விஹிதா ஏ(தே), ததா² ச ஸதி விஜ்ஜ²த்த²விஹி தேஹி ஏய்யாதீ³ஹி தே பா³தீ⁴யந்திச்சாஹ- ‘நசே’ச்சாதி³. விதி⁴விஸேஸத்தே பீதி விதா⁴னம் விதி⁴ நியோஜனம் கிரியாஸு ப்³யாபாரணா, தஸ்ஸ விதி⁴னோ பேஸாதீ³னம் விஸேஸத்தேபி, நாவஸ்ஸந்திஆதி³ ஜயாதி³ச்சப்³யாக்²யானம் நிஸ்ஸாய வுத்தம், வுத்தஞ்ஹி தேன ‘‘கிமத்த²ம் பேஸாதீ³ஸு கிச்சஸஞ்ஞினோ தப்³ப³அனீயண்யத்யப்பச்சயா விதீ⁴யந்தே, ந ஸாமஞ்ஞேன பா⁴வகம்மேஸு விஹிதா, ஏவமேதே [விஹிதாஏவ, வோ-காஸிகாவுத்தி] பேஸ்வாதீ³ஞ்ஞஸ்வத்ர ச ப⁴விஸ்ஸந்தீதி விஸேஸவிஹிதேன வித்⁴யாதீ³ஸு பச்சயேன பா³தீ⁴யந்தே, வாஸரூபவிதி⁴னா ப⁴விஸ்ஸந்தி ஏவஞ்சரஹி ஏதம் ஞாபேதி ‘இத்தீ²அதி⁴காரதோ பரேன வாஸரூபவிதி⁴ நாவஸ்ஸம்ப⁴வதீ’தி [கிமத்த²மிச்சாதி³ சோத்³ய, விசஸஸவிஹிதேச்சாதி³ பரிஹாரோ, கிச்சா ஹி ஸாமஞ்ஞேன விஹிதா, பஞ்சமீ து பேஸாதி³னாத்த²விஸேஸேன, அதோ தேன விஸேஸவிஹிதேன கிச்சா பேஸாதி³விஸயே பா³தீ⁴யேரந்தி புனப்³பி³யதே, வாஸரூபேச்சாதி³னா பரிஹாரம் விக⁴டயதி. ஏவம் சரஹிச்சாதி³னா பேஸாதீ³ஸு கிச்சவிதா⁴னஸ்ஸ ஞாபகத்தம் த³ஸ்ஸயதி. (ஜினிந்த³பு³த்³தி⁴னு 21 ஸ)]. அஸரூபவிதி⁴ அஸரூபாபவாத³ப்பச்சயோ வா விகப்பேன பா³த⁴கோ ஹோதி உஸ்ஸக்³க³ஸ்ஸாதி ஏதம் அவஸ்ஸம் ந ஹோதீதி ஞாபனத்த²ம்பி ந விதீ⁴யதேதி யோஜனா. ‘‘வா-ஸரூபோ-நித்தி²யம்’’தி (பா, 3-1-94) பரஸுத்தம். தா⁴த்வதி⁴காரேவிஹிதோ அஸரூபோ அபவாத³ப்பச்சயோ உஸ்ஸக்³க³ஸ்ஸ பா³த⁴கோ ப⁴வதி இத்தி² அதி⁴காரே விஹிதப்பச்சயம் வஜ்ஜயித்வாதி அத்தோ². ஹேட்டா² வுத்தானுஸாரேனேத³ம் விஞ்ஞாதப்³ப³ம்.

போ⁴தா க²லு கடோ காதப்³போ³ச்சாதி³ பேஸனே. த்வயா கடோ காதப்³போ³தி அனுஞ்ஞாயம். பத்தகாலே பரமுதா³ஹரணம். ஏத்த² பன கடகரணே காலாரோசனமத்தமேவ விஞ்ஞாயதி, ந பேஸாதி³. ‘‘ஸத்த்யரஹேஸ்வேய்யாதீ³’’தி (6-11) ஸுத்தம் விஸேஸவிஹிதம், தேனாஹ- ‘ஸாமஞ்ஞ விதா⁴னதோ’ச்சாதி³. ஸத்திவிஸிட்டே²ச்சாதி³னா வுத்தமத்த²ம் விவரதி ‘ஸத்தீ’திஆதி³னா. கத²ம் ஸத்திவிஸிட்ட²தா கத்துனோதி ஆஹ- ‘தம்யோகா³’தி. தாய ஸத்தியா யோகோ³ தம்யோகோ³. அவஸ்ஸகாத⁴மீணதாவிஸிட்டே² து கத்தரி கிச்சானம் தத³ஞ்ஞேஸஞ்ச பா⁴வாய விஸும்- ஸுத்திதம், தேன, வுத்தம் ‘ஆவஸ்ஸகாத⁴மீணதா விஸிட்டே²வ கத்தரீ’தி. ஸப்³ப³த்தே²வேத்த² ‘உத்³த⁴ம் முஹுத்ததோ’திஆதி³னா ஏகேகமுதா³ஹரணம் கமேன த³ஸ்ஸிதம். போ⁴தா ரஜ்ஜம் காதப்³ப³ந்தி அரஹே, ப⁴வதா ரஜ்ஜம் காதப்³ப³ந்தி அத்தோ². ப⁴வம் அரஹோதி பன அரஹகத்துத்தப்பகாஸனத்த²ம் வுத்தம். ஏவமுபரிபி. ஸப்³ப³மேதம் ப³ஹுலக்³க³ஹணானுபா⁴வேனேதி விஞ்ஞேய்யம்.

33. கத்த

க³லேசோபகோதி அலோபஸமாஸோ. அபி⁴மதோ பரேஹி. அரஹாதீ³ஸு விஹிதப்பச்சயேஹீதி ‘‘ஸத்த்யரஹேஸ்வேய்யாதீ³’’ (6-11) ச ‘‘ஸீலாபி⁴க்க²ஞ்ஞாவஸ்ஸகேஸு ணீ’’தி (5-53) ச அரஹாதீ³ஸு விஹிதப்பச்சயேஹி. உபாதா³னஸீலோ ஸிக்கா²பனஸீலோ. முண்ட³னம் த⁴ம்மோ ஸபா⁴வோ யேஸம் தே முண்ட³னத⁴ம்மா. வது⁴ம் கதபரிக்³க³ஹம் ஸாவிட்டா²யனா முண்ட³யந்தி ஏதேஸம் குலத⁴ம்மோ.

35. ஆஸிம்

காபனாயமாஸிம்ஸா நாமேச்சாஹ- ‘அப்பத்தஸ்ஸே’ச்சாதி³. கிரியா விஸேஸகத்துவிஸயாதி கிரியாவிஸேஸஸ்ஸ யோ கத்தா ஸோ விஸயோ யஸ்ஸா ஸா ததா² வுத்தா. கிரியாவிஸேஸகத்துவிஸயத்தமேவ பு²டீ கத்துமாஹ- ‘அஸ்ஸா’இச்சாதி³. அஸ்ஸா ஜீவனகிரியாய நந்த³ன கிரியாய ப⁴வனகிரியாய வா கத்தா தம்கிரியம் ஸம்பாதே³ந்தோ ப⁴வேய்ய ப⁴வதூதி அத்தோ². ஜீவது நந்த³து ப⁴வதூதி ஆஸிம்ஸாயம் பயோகே³ன ஜீவக நந்த³க ப⁴வகஸத்³தா³னம் தம்ஸமானத்த²தா த³ஸ்ஸிதா.

அகேனேவாஸிம் ஸனத்த²ஸ்ஸ க³மிதத்தாதி ஆஸிம்ஸனா ஏவ அத்தோ², தஸ்ஸ அகப்பச்சயேனேவ க³மிதத்தா அவபோ³தி⁴தத்தா. நாஸிம் ஸனத்த²ஸ்ஸ பயோகோ³தி ஆஸிம்ஸனா அத்தோ² யஸ்ஸ ஜீவது நந்த³து ப⁴வத்விச்சாதி³னோ ஸத்³த³ந்தரஸ்ஸ, தஸ்ஸ நப்பயோகோ³தி அத்தோ².

36. கரா

கரோதி அத்தனோ ப²லந்தி காரணம்.

37. ஹாதோ

ஜஹந்தி உத³கந்தி வீஹீஸு ஹாயனஸத்³த³ஸ்ஸ பவத்தினிமித்தம் த³ஸ்ஸேதி. ஜஹாதி பா⁴வே பத³த்தே²தி இமினாபி ஸம்வச்ச²ரே. பா⁴வேஇச்சஸ்ஸத்த²மாஹ ‘பத³த்தே²’தி. நிப்ப²த்திமத்தம் கிரியோபாதா³னந்தி கேசி.

39. விதோ

நனு ச விதோதி பஞ்சமீனித்³தி³ட்ட²த்தா ‘விதோ பரஸ்மா ஞாஇச்சஸ்மா’தி வத்தப்³ப³ம் கத²ம் விபுப்³பா³தி வுத்தந்தி ஆஹ- ‘விதோ பரோ’இச்சாதி³. விபுப்³போ³ யஸ்ஸஸோ விபுப்³போ³. விஸத்³த³தோ தா⁴தும்ஹி பரபூ⁴தே ஸதி விஸத்³தோ³ புப்³போ³ நாம ஹோதீதி அத்தோ².

40. கஸ்மா

ஸப்³ப³ம் ஜானாதி, காலம் ஜானாதீதி விக்³க³ஹோ.

41. க்வச

நாமஜாதிகு³ணகிரியா த³ப்³ப³ஸம்ப³ந்த⁴தோ பஞ்சவித⁴த்தேபி கம்மஸ்ஸ க்ரியத்த²ஸ்ஸாவதி⁴ரயமுபாதி³ன்னோதி க்ரியத்த²ஸம்ப³ந்தா⁴ கிரியாகம்மஸ்ஸேஹ க³ஹணம். தஞ்ச நிப்³ப³த்திவிகதிபத்திபே⁴தே³ன திவித⁴ம், திவித⁴ஸ்ஸாப்யேதஸ்ஸ விஸேஸானுபானதோ க³ஹணந்தி கமேனுதா³ஹரந்தோ ஆஹ- ‘கரகரணே’இச்சாதி³.

லோகவிதூ³திஆதி³த³ஸ்ஸனதோ க்வசிக்³க³ஹணே பயோஜனம் வத்துமாஹ- ‘கம்மதோ’ச்சாதி³. நனு ச க்வசிக்³க³ஹணேனேவ ‘ஆதி³ச்சம் பஸ்ஸதி’ச்சாதோ³பி (நிவத்தி) வத்தும் ஸக்கா கஸ்மா ‘ப³ஹுலாதி⁴காரா’தி வுத்தந்தி ஆஹ ‘தேனே’ச்சாதி³. தேனாதி யேன க்வசிக்³க³ஹணம் குதோசியேவாதி த³ஸ்ஸனத்த²ம் கதம் தேனாதி அத்தோ². தேனாதி வா க்வசிக்³க³ஹணேன. அத² ஆதி³ச்சம் பஸ்ஸதிச்சாதோ³ விய கம்மகராதீ³ஸுபி நிவத்திமத³ஸ்ஸேத்வா ‘க்வசீதி கிம் கம்மகரோ’தி கஸ்மா வுத்தந்தி ஆஹ- ‘யஜ்ஜேவ’மிச்சாதி³.

தஸ்ஸாதி ப³ஹுலவசனஸ்ஸ, மஹாதி⁴காரத்தாதி மஹாவிஸயத்தா. குதோசியேவாதி குதோசி தா⁴துதோயேவ. அதே²ஹ கஸ்மா ந ஹோதி தே³வத³த்தோ ஸயதி தா³த்தேன லுனாதி ஸுனகா²னம் த³தா³தி நக³ரா அபேதி தா²லியம் பசதி மாது ஸரதீ’’தி, ஸப்³ப³மேவேத³ம் கிரியா (யா) பி⁴ஸம்ப³ந்தீ⁴யதீதி யதி³பேவம், ததா²பி கம்மத்தேனேவ யம் வத்து மிச்சி²தம் ந காரகந்தரத்தேன நாபி ஸம்ப³ந்த⁴பா⁴வேன, தஸ்ஸேவ கம்மஸத்³தே³ன க³ஹணம் கம்மவசனஸாமத்தி²யா, அஞ்ஞதா² ஸ்யாதி³தோச்சேவ வதே³ய்ய கிம் கம்மாதி வசனேனாதி.

42. க³மா

வேத³ந்தி ஏத்த² அத்த²மாஹ வித்திந்தி, துட்டி²ந்தி அத்தோ².

43. ஸமா

தஞ்சேதி உபமானஸ்ஸ பராமாஸோ. பே⁴தே³ன விவரணந்தி ஸமானாதீ³ஹீதி அவத்வா பே⁴தே³ன விவரணம். துல்யதாயுபலப்³ப⁴மானஸ்ஸ ஸதி³ஸாதி³ஸத்³த³வசனீயத்தா அவயவத்தா²னுக³மேனாத்தனோ-பி⁴தே⁴ய்யே ஸதி³ஸாதி³ஸத்³தா³னம்பவத்தி வேதி³தப்³பா³.

44. பா⁴வ

காரகம் ஸாத⁴கம் நிப்³ப³த்தகந்தி அனத்த²ந்தரம். கரோதி கிரியம் நிப்³ப³த்தேதி நிமித்தபா⁴வேனாதி காரகம். கத்தாதீ³னம் கிரியானிமித்தத்தந்து ஸயமேவ ‘தத்த² கத்தா’திஆதி³னா பே⁴தே³ன பகாஸயிஸ்ஸதி. கிரியானிமித்தம்… நிப்³ப³த்தகேஸு கத்தாதீ³ஸு ச²ஸுபி ருள்ஹத்தா தேனேத்த² கத்தாவாத்தப்பதா⁴னோ, கரணாத³யோப்யப்பதா⁴னா காரகப்³யபதே³ஸோ லப்³ப⁴ந்தே… அஞ்ஞதா² காரகஸத்³தே³ன தேஸம் க³ஹணம் ந ஸியாதி. கிமித³ம் காரகந்த்யாஹ- ‘ஸத்திகாரக’ந்தி. ஏவம் சரஹி த³ப்³பா³தீ³னம் கத²ம் காரகத்தமிச்சாஹ- ‘தத³தி⁴கரணா’திஆதி³. தஸ்ஸா ஸத்தியா ஆதா⁴ரா நிஸ்ஸயாதி அத்தோ², பும் நபும்ஸகே அதி⁴கரணஸத்³தோ³. தேஸு த³ப்³பா³ தீ³ஸு திட்ட²தீதி தத்ரட்டா², ஸத்தி. தஸ்ஸா பா⁴வோ தத்ரட்ட²தா, தாய. அத² த³ப்³பா³தீ³னம் முக்²யதோ காரகத்தே ஸதி கிமாயாதந்த்யாஹ ‘யதி³’ச்சாதி³.

தேஸந்தி கத்தாதி³காரகானம். அஞ்ஞமஞ்ஞப்³யாவுத்தரூபத்தாதி அஞ்ஞமஞ்ஞதோ ப்³யாவுத்தம் நிவத்தம் ரூபம் கரணாதி³ஸபா⁴வோ யேஸம் கத்தாதி³ காரகானம் தே ததா² வுத்தா, தேஸம் பா⁴வோ தத்தம் தஸ்மா. கரண ரூபந்தி கரணம் ரூபம் ஸபா⁴வோ யஸ்ஸ அதி⁴கரணஸ்ஸ தம் ததா² வுத்தம். ஏவஞ்சஸதிகோ தோ³ஸோச்சாஹ ‘ததா² சே’ச்சாதி³. கேனசி ஸுகரத்தேன ஸப்பதா⁴னத்தவசனிச்சா²யம் ‘தா²லீ பசதீ’தி ப⁴வதி. தத்ரேவுக்கம்ஸவச நிச்சா²யம் ‘தா²லியா பசதீ’தி.

ஏவஞ்சகத்வாதி நிபாதஸமுதா³யோ-யம் ஹேத்வத்தோ². தஸ்மாதி அத்தோ². கத்தா நிமித்தந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴. கத்துட்ட²கிரியானிமித்தஸ்ஸ கத்துனோ உதா³ஹரணம் ‘ஹஸதி நச்சதீ’தி. தத³த்தே²தி தாய கம்மஸமவாயினியா பசனாதி³கிரியாய அத்தே² அதி⁴ஸ்ஸயனாத³யோ பவத்தேந்தோ கிரியாய நிமித்தந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴. ஏவமுபரிபி.

ஓத³னம் பசதி தே³வத³த்தோதி கம்மட்ட²கிரியாய நிமித்தபூ⁴தஸ்ஸ கத்துனோ உதா³ஹரணம். பா⁴ஜனஸங்க²ரணமதி⁴ஸ்ஸயனம். ஆதி³ஸத்³தே³ன தண்டு³லவபனஇந்த⁴னாபஹரணாத³யோ க³ய்ஹந்தி. த்³விதா⁴பத்தியந்தி ருக்கா²தீ³னம் த்³விதா⁴ பவத்தியம்.

ப்³யாபனேதி ஸம்ப³ந்தே⁴. கி³ரதா⁴துதோ அப்பச்சயே- ‘‘ஏஓனம வண்ணே’’தி (137) ஸுத்தே ‘அவண்ணேதி யோக³விபா⁴க³தோ க³காரே இகாரஸ்ஸ அத்தம் ஹோதீதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘அவண்ணேதி யோக³விபா⁴கா³ அத்தம் இஸ்ஸா’தி. அஞ்ஞதா²பி படிபாதே³துமாஹ- ‘ஏஸ்ஸ வா’திஆதி³. ஏஸ்ஸாதி ‘‘லஹுஸ்ஸுபந்த²ஸ்ஸா’’தி (5-87) கதஏஸ்ஸ. ஸகலேனாதி ‘ஏஓனம வண்ணே’’தி ஸகலேன ஸுத்தேன. புரீதி நிபாதோ.

ஈஸக்கரோதி பி³ந்து³லோபோ, த்³வித்தம், ஸாமஞ்ஞேன விதா⁴னதோதி பரேஸம் விஸேஸவிதா⁴னஸப்³பா⁴வமாஹ. க³ணிகாலயம் க³ணிகானம் கே³ஹம். நேபத்²யமாகப்போ. த³த்தோலத்³தோ⁴தி பச்சயஸ்ஸ கம்மஸாத⁴னத்தம் தீ³பேதும்வுத்தம். வினாலிங்க³வசனேஹி பாடிபதி³கத்த²ம் நித்³தி³ஸிதும் ந ஸக்காதி பா⁴வேதி ஸப்³ப³லிங்க³ஸங்க்²யாஸம்ப³ந்த⁴யோக்³க³பாடிபதி³கத்த²ஸாமஞ்ஞே பச்சயனிமித்தத்தேன க³ஹிதேபி ஸாமஞ்ஞே சரிதத்த²த்தா லிங்க³வசனம் நப்பதா⁴னந்தி இட்டி²ஆவுத⁴ந்தீ இத்தி² நபும்ஸகேபா⁴வே, பாகாதி ப³ஹுவசனேபி பா⁴வே ப⁴வதி ஏவ.

45. தா³தா⁴

ஸபாதீ³ஹி அபாதீ³ஹிசாதி பாதி³ஸஹிதேஹி பாதி³ரஹிதேஹி ச தா³தா⁴ஹி.

46. வமா

ஸாபானதோ³ணியந்தி ஸாரமேயானம் பு⁴ஞ்ஜனகஅம்ப³ணே. டி²தஸுபான வமது²வியாதி பவத்தஸுனக²ச்ச²த்³த³னம் விய.

47. க்வி

யதா²த³ஸ்ஸனந்தி ஆசிக்க²தீதி யோஜனா. தேன குதோசி தா⁴துதோதி. க³ண்ஹந்தீதி க³ஹ=உபாதா³னேச்சஸ்ஸ. ஸலாகாஸத்³த³ஸ்ஸ ஸலாகந்தி. ஸபா⁴ஸஇச்சஸ்ஸ அந்தப்³யஞ்ஜனலோபே ஸபா⁴பகதிதோ ‘‘இத்தி² யமத்வா’’தி (3-26) ஆப்பச்சயோ. பபா⁴தீதி ஆ=தி³த்தியமிச்சஸ்ஸ.

48. அனோ

சலனாதீ³னம் ஸீலாதீ³ஸு நிப்பா²த³னத்த²ம் விஸும் ஸுத்திதம் பரேஹி, இத⁴ பன ப³ஹுலம் வசனேனேவாதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘சலனாதீ³ஸூ’திஆதி³.

49. இத்தி²

க்லிகயகிச்சத்ர ககாரப³ஹுத்தா ககாராதி ப³ஹுவசனம். திதிக்கா² இச்சாதோ³ திதிக்க²னமிச்சாதி³னா விக்³க³ஹோ ‘‘இத்தி²யமத்வா’’ (3-26). அபரி படி²தோதி தா⁴துபாடே² அபரிபடி²தோ. பாணிவிஸேஸோதி ஸத்தவிஸேஸோ. இமினா ச ‘‘யதா²கத²ஞ்சி நிப்ப²த்தி, ருள்ஹியா அத்த²னிச்ச²யோ’’தி த³ஸ்ஸேதி.

ஆஸிம் ஸாயம் க³ம்மமானாயம் ஸஞ்ஞாவிஸயே தா⁴தூஹி திப்பச்சயோ கிச்சப்பச்சயோ ச யதா² ஸியாதி ‘‘திகிச்சாஸிட்டே²’’தி (7-2-3) ஸுத்திதம் கச்சாயனேன. தமிஹ ஸாமஞ்ஞேன விதா⁴னாவ ஸித்³த⁴ந்தி நிரூபயிதுமாஹ- ‘கச்சாயனேன பனே’ச்சாதி³. தப்³ப³ அனீயண்ய தேய்ய ரிச்சப்பச்சயானம் ‘‘தே கிச்சா’’தி (7-1-22) கிச்சஸஞ்ஞம் விதா⁴ய ஸேஸானம் ‘‘அஞ்ஞேகிதீ’’தி (7-1-23) கித்ஸஞ்ஞா கதா கச்சாயனேன. தேனாஹ- ‘கித ஸஞ்ஞோ’தி.

தப்³பா³தி³ப்பச்சயோ ச விஹிதோதி ஸகியவோஹாரேனாஹ. ஸகிய ஸத்தே² அவுத்ததோ³ஸம் [ஸுத்ததோ³ஸம்] பரிஹரித்வா வக்க²மானனயேன யுத்யபா⁴வா ததா² விதா⁴னே அயுத்ததம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘நசாஸிம் ஸாய’மிச்சாதி³மாஹ. கு³ஹனம், ருஜனம், மோத³னந்தி விக்³க³ஹோ. ஸயனம் வா ஸேய்யா. வஜதா⁴துனோ வஸ்ஸ ப³காரேன ப⁴விதப்³ப³ம், ஸோ கத²ம் யகாரே பரபூ⁴தே அஸதீதி ஆஹ- ‘சவக்³க³ப³யஞாதியோக³விபா⁴கா³ வஸ்ஸ போ³’தி.

51. கரா

ரிரியப்பச்சயே ஆதி³ரகாரஸ்ஸ அனுப³ந்த⁴த்தா ஆஹ- ‘அந்தஸராதி³ லோபோ’தி.

52. இகி

அத² ஸரூபேச்சேதாவதி வுத்தே- ‘கிரியத்த²ஸ்ஸ ஸரூபே’தி கத²ம் விஞ்ஞாயதிச்சாஹ- ‘கிரியத்தா²’திச்சாதி³. நனு ச லோ-யம் கத்தரி விதீ⁴ய மானோகத²மேத்த² ஸியாத்யாஹ- ‘அகத்தரிபி’ச்சாதி³. அபி⁴மதோ கச்சாயனஸ்ஸ. படிபாத³யிதுமாஹ- ‘தத்தா²’திஆதி³. கரணம் உச்சாரணம், அஸ்ஸ கரோதி ஸமாஸவாக்யம். ந ஹி ஏவ தீ³ஹி காரோ விஹிதோதி அக்க²ரே ஹேவ காரஸ்ஸ விஹிதத்தா அக்க²ரஸமுதா³யதோ ந பப்போதீதி பா⁴வோ. அத² சேதி மதப்பதா³னே. ஏவாதி³ஸத்³த³வாசகா ஏவகாராத³யோ ஸாத⁴வோதி அத² மதந்தி அத்தோ².

தத்தா²தி ததா² அபி⁴மதே தஸ்மிம். நியமஹேதுனோ அபா⁴வாதி அக்க²ரேஹேவ காரப்பச்சயோ விதே⁴ய்யோ ந பன ஏவாதீ³ஹிச்சஸ்ஸ நியமஸ்ஸ யோ ஹேது தஸ்ஸ ஹேதுனோ அபா⁴வா.

53. ஸீல

கிமித³ஸீலமிச்சாஹ- ‘ஸீலம்பகதிஸபா⁴வோ’தி. தஞ்ச ஸீலமனுமானேன விஞ்ஞாயதிச்சாஹ- ‘தஞ்சே’ச்சாதி³. கிரியாவிஸயருசிவிஸேஸானுமிதந்தி உண்ஹபோ⁴ஜனஸங்கா²தா கிரியா விஸயோ யஸ்ஸ ஸோ (கிரியா) விஸயோ ருசிவிஸேஸோ, தேன அனுமிதந்தி அத்தோ². கிமித³மாபி⁴க்க²ஞ்ஞந்தி ஆஹ- ‘ஆபி⁴க்க²ஞ்ஞ’மிச்சாதி³. புனப்புனபா⁴வோ போனோபுஞ்ஞம். ஆஸே வா தப்பரதாதி தமேவாபி⁴க்க²ஞ்ஞம் பரியாயேஹி பு²டீகரோதி.

யஜ்ஜேவந்தி யதி³ ஆபி⁴க்க²ஞ்ஞம் தப்பதோ வுச்சதே. தஸ்ஸீல்யமித³ம் ஹோதீதி இமினா- ‘ஸீலாபி⁴க்க²ஞ்ஞாதி³’’ஸுத்தே ஸீலஸத்³தே³னேவாபி⁴க்க²ஞ்ஞஸ்ஸ க³ஹிதத்தம் தீ³பேதி. அஞ்ஞதா²பி ஸீலதோ அஞ்ஞமேவாபி⁴க்க²ஞ்ஞந்தி த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘யஸ்மிம் தே³ஸே’திஆதி³.

க³ம்மமானேதி பதீயமானே. பதீதி ச அத்த²ப்பகரணஸத்³த³ந்தராதீ³ஹி. அபி⁴மதோதி பாணினியேஹி அபி⁴மதோ. ஆவஸ்ஸகக்³க³ஹணாயேவ ஸித்³தோ⁴தி வுத்தம் கத²மேத்தா²வஸ்ஸம்பா⁴வோ பதீயதி ச்சாஹ- ‘தஞ்சா’திஆதி³.

யோக³விபா⁴கா³தி ‘ணீ’தி யோக³ விபா⁴கா³. ஸாது⁴ம் கரோதி, ப்³ரஹ்மம் வத³தி, அஸத்³த⁴ம் பு⁴ஞ்ஜதி, பண்டி³தமத்தானம் மஞ்ஞதீதி விக்³க³ஹோ. ஸாது⁴ந்தி கிரியாவிஸேஸனம். அஸ்ஸத்³த⁴போ⁴ஜீதி வதே. வதஞ்ச போ⁴ஜனே அத்தி²தாயம் ஸத்³த⁴அஸ்ஸத்³த⁴போ⁴ஜனவிஸயாயம் பவத்தியம் யதி³ பு⁴ஞ்ஜதி அஸ்ஸத்³த⁴மேவ பு⁴ஞ்ஜதி ந ஸத்³த⁴ந்தி ஸத்தே² வுத்தனியமோ, அஸ்ஸத்³த⁴ம் பு⁴ஞ்ஜதி ஏவாதி நோத்தரபதா³வதா⁴ரணம்… ஏவஞ்ஹி விஞ்ஞாயமானே யதே³வாஸ்ஸத்³த⁴ம் ந பு⁴ஞ்ஜதி ததே³வ வதலோபோ ஸியாதி [அத்தி²தாய (போ⁴ஜனாகங்கி²தத்தா) யதே²ச்ச²ம் ஸாமஞ்ஞேன போ⁴ஜனே பவத்தியம் மத்தாயம் அஸத்³த⁴போ⁴ஜனம் ஸத்த²விஹிதமுபலப⁴மானஸ்ஸ ஸத்³த⁴தோ நிவத்தித்வா விஸேஸே ஹி ஸத்³தே⁴ பவத்தினியமோ வதமுச்சதே, நியமோசாத்ரது³விதோ⁴ ஸம்ப⁴வதி-அஸத்³த⁴ம் பூ⁴ஞ்ஜதி ஏவ, அத²த்³த⁴மோ பு⁴ஞ்ஜதீதி வா, தத்ராதி³மே நியமே யதே³வா ஸத்³த⁴ம் ந பு⁴ஞ்ஜதி ததே³வவத லோபோஸியா (ர-3-228) காதந்தபஞ்ஜிகா]. அஞ்ஞதா²பி படிபாத³யிதுமாஹ- ‘க⁴ணந்தாதீ³ஹி’ச்சாதி³.

54. தா²வ

ஸயமேவ அத்தனாஏவ. கம்மகத்தரீதி உப⁴யத்தா²பி கம்மகத்தரி பச்சயோ ப³ஹுலாதி⁴காராதி அதி⁴ப்பாயோ. ஏத்த² பன ஏகோபி பத³த்தோ² கம்மஞ்ச ஹோதி கத்தாச காரகஸத்திபே⁴த³தோ. யதா² ‘பீயமானம் மது⁴ மத³யதீ’தி ஏகஸ்ஸாபி ஸத்திபே⁴தா³ கம்மத்தம் கத்துத்தம், ததா² த்ராபீதி விஞ்ஞேய்யம். யோ பரம் ப⁴ஞ்ஜதி தத்த²பி ஸியா ஸாமஞ்ஞவிதா⁴னதோதி ஆஹ- ‘நிபாதனஸ்ஸி’ச்சாதி³. தோ³ஸந்த⁴காரம் பி⁴ந்த³தீதி தோ³ஸந்த⁴காரபி⁴து³ரோ.

55. கத்த

பூ⁴தஸத்³தே³னேத்தா²தி⁴ப்பேதத்த²முபத³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘பூ⁴தமதீத’மிச்சாதி³. அஞ்ஞதா²தி யத்³யதிக்கந்தவசனோ ந ஸியாதி அத்தோ².

நனுசாத்ரேதரேதரனிஸ்ஸயதோ³ஸோ பஸஜ்ஜதே, ஸதீ ஹி பூ⁴தாதி⁴காரேத்தோ விதீ⁴யதே, ஸதி ச த்தே பூ⁴தஸத்³த³ஸ்ஸ நிப்ப²த்தீதி பு²டோ யேவிதரேதரனிஸ்ஸயதோ³ஸோதி. நேஸதோ³ஸோ, ஸங்கேதாதி ப்³யத்தோ ஸத்³த³த்த²ஸம்ப³ந்தோ⁴ சிரகாலப்பவத்தோ, நாஸ்ஸ கிஞ்சி அஸாது⁴த்தம், அதிக்கந்தே சாஸ்ஸ வுத்தி ஸத்³த³ஸத்திஸபா⁴வதோ வேதி³தப்³பா³. க்தவந்தா த³யோபி சரஹி ஸத்³த³ஸத்திஸபா⁴வதோ பூ⁴தேஏவ ப⁴விஸ்ஸந்தீதி ந வத்தப்³ப³ம். பூ⁴தஸத்³தோ³-யமதிக்கந்தத்தே² பஸித்³தோ⁴ க்தவந்தாத³யோத்வப்பஸித்³தா⁴, அதோ தேன பஸித்³த⁴த்தே²னாப்பஸித்³தா⁴னமன்வாக்²யானம் கரீயதீதி. பூ⁴தேதி சாயம் பகதிவிஸேஸனம் வா ஸியா ‘பூ⁴தத்தே² வத்தமானா’தி, பச்சயத்த² விஸேஸனம் வா’பூ⁴தே கத்தரீ’தி, தத்ர கஸ்ஸித³ம் விஸேஸனந்தி ஆஹபூ⁴தேதி பகதிவிஸேஸன’ந்தி. குதோச்சாஹ- ‘ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸ சே’த்யாதி³. அத² பச்சயத்த²விஸேஸனே கோ தோ³ஸோச்சாஹ- ‘பச்சயத்த²விஸேஸனே ஹி’ச்சாதி³. பச்சயத்த²ஸ்ஸ கத்துனோ அனபி⁴க்கந்தத்தா அயந்தி பயோகோ³ நோபபஜ்ஜதேதி பா⁴வோ. அபி⁴தே⁴ய்யேதி இமினா பயோஜனாதி³ம் ப்³யவச்சி²ந்த³தி.

56. க்தோ

கம்மே கு³ணீபூ⁴தத்தாதி கம்மே ஸதி பா⁴வஸ்ஸாப்பதா⁴னத்தா. ‘‘கு³ணமுக்²யேஸு முக்²யேயேவ காரியஸம்பச்சயோ’’தி முக்²யே கம்மேயேவ பச்சயோ, ந து பா⁴வே தஸ்ஸேத்தா²ப்பதா⁴னத்தா.

57. கத்த

நனுசாரம்பே⁴தி வுத்தம்- ‘கிரியாரம்பே⁴’தி கத²ந்தி ஆஹ- ‘ஸோசே’ச்சாதி³. ஸோ ச ஆரம்போ⁴. கிரியாயேவ ஆரம்போ⁴கிரியாரம்போ⁴ தஸ்மிம். கிரியாரம்பே⁴தி ஸாமஞ்ஞேன வுத்தத்தா கிரியத்த²விஸேஸனம் வா ஏதம்ஸியா பச்சயத்த²விஸேஸனம் வா உப⁴யதா²பி ந தோ³ஸோதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘கிரியத்த²விஸேஸனம் சேத’ந்திஆதி³. பச்சயத்த²விஸேஸனபக்கே²பி ஸாமத்தி²யா ஆரம்பே⁴ கிரியத்த²ஸ்ஸாபி பவத்தீ ஹோதீதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘கிரியத்த²ஸ்ஸாபி’ச்சாதி³. ஸாமத்தி²யம் த³ஸ்ஸேதி ‘ஸாமத்தி²யம்பனா’திஆதி³னா. அனந்தரஸுத்தேன யோ விஹிதோ க்தோ, ஸோபி ஸாமஞ்ஞேன வசனதோ பா⁴வகம்மேஸு ஆரம்பே⁴பி ஹோதீதி யோஜனா. ஸாமஞ்ஞேன வசனதோதி ‘‘க்தோ பா⁴வகம்மேஸூ’’தி (5-56) ஸாமஞ்ஞேன வசனதோ. பா⁴வகம்மேஸுசேதி ஏவம் ந வுத்தந்தி ‘யதா²பத்தஞ்சே’தி வத³தா வுத்திகாரேனேவம் ந வுத்தந்தி அத்தோ².

கஸ்மா ஏவம் ந வுத்தந்தி ஆஹ- ‘புப்³ப³ஸ்மிம் வியா’தி ஆதி³. அனியமுப்பத்தி ஸஞ்ஞாய ஸதி ஞாபனந்தி தன்னிஸேதே⁴துமாஹ- ‘புனப்³ப³சனதோ’திஆதி³. மாஸங்கீதி கம்மனி, தேனேவுப்பத்தீதி பட²மா. ஏவம் மஞ்ஞதே ‘‘பா⁴வகம்ம க³ஹணம் சாகாரேனானுகட்³டி⁴ய ‘பா⁴வகம்மேஸு சா’த்யனேன க்தேவிதீ⁴ய மானே இத³மாஸங்கீயதே ‘புப்³பே³னேவ ஸாமஞ்ஞேன ஸித்³தே⁴ புனப்³ப³சனா [புனப்³ப³சனம்] கிரியத்தா²னியமேன த்தஸ்ஸுப்பத்தீ’தி, யதா²பத்தஞ்சேதி ஹ்யுச்சமானே சகாரேன யதா²பத்தம்பி காரியமனுஞ்ஞாயதேதி புப்³பே³னேவ வசனேன பா⁴வகம்மேஸ்வாரம்பே⁴பி யதா²பத்தோ க்தோ ப⁴வதீதி விஞ்ஞாயதே’’தி. ஏவஞ்சரஹி பா⁴வகம்மேஸ்வாரம்பே⁴பி புப்³பே³னேவ ஸித்³த⁴த்தா ‘‘கத்தரிஆரம்பே⁴’’இச்சேவ வுச்சேய்ய கிம் சகாரேனே ச்சாஸங்கியாஹ- ‘பதா³னமவதா⁴ரண ப²லத்தா’ச்சாதி³.

நனுசாதி³பூ⁴தோ கிரியாக்க²ணோ ஆரம்போ⁴ நாம, ப³ஹூஹி கிரியாக்க²ணேஹி கடே பரிஸமத்தேயேவ பூ⁴தோ காலோ ச ப⁴வதீதி கிரியாப²லஸ்ஸாபரினிப்ப²ன்னத்தா வத்தமானோவ காலோதி தத்ரக்தோ ந பப்போதிச்சாஸங்கியாஹ- ‘கிரியாப²லஸ்ஸி’ச்சாதி³. கடேகதே³ஸஸ்ஸாபி கடத்தா தஸ்ஸ ச நிப்³ப³த்தத்தா பூ⁴தவசனிச்சா²தி பா⁴வோ. நனுசாதி³ஸூதே கிரியாக்க²ணகாலே கடோ நாபி⁴னிப்³ப³த்தோ, கடகாரணபூ⁴தா பீ³ரணாவ ஹி ததா³ ஸந்தி, ந ச தத³வத்தா² தே ஏவ கடோதி கத²ம் ‘பகதோ கடோ’தி பூ⁴தகாலேன பகதஸத்³தே³ன கடஸத்³த³ஸமானாதி⁴கரணத்தமிச்சாஹ- ‘ஆதி³பூ⁴தேனே’ச்சாதி³. தத்த² தஸ்மிம் விஸேஸே. பகத்தும் ஆரபி⁴, பகத்தும் ஆரபீ⁴யித்த², பஸோத்தும் ஆரபி⁴, பஸோத்தும் ஆரப⁴னந்தி அத்தே² த்தோ.

58. டா²ஸ

அனாரம்ப⁴த்த²ம்வசனந்தி ஆரம்பே⁴ புப்³பே³னேவ ஸித்³த⁴த்தா. அபாதி³னோபிஸிலிஸஸ்ஸ ஸகம்மகத்தா- ‘யேபு⁴ய்யேனா’தி வுத்தம். ஸகம்மகத்த²ந்தி வத்வா ஸகம்மத்தமேஸம் பாதி³யோகே³ ஸதி ஹோதீதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘பாதி³ஸஹிதா’ச்சாதி³. க²டோபிகா மஞ்சோ.

59. க³ம

அவிவச்சி²தகம்மோ சேஹாகம்மகோதி கத²யமாஹ- ‘அவிஜ்ஜமானே’ச்சாதி³. யாதவந்தோ யாதா, யானம் யாதம். அயோயித்தா²தி யா தோ. க்தோ ந விதா⁴தப்³போ³ பாணினியேஹி விய. காரணஸாமக்³கி³யம் பூ⁴தாயந்தி ஸஸ்ஸாதி³ஹேதுபூ⁴தஸமித்³தி⁴யம் பூ⁴தாயம். ஸா ச பூ⁴தா யேவாதீமினா காரணஸாமக்³கி³யா அதீதகாலிகத்தமாஹ.

60. ஆஹா

ஆதா⁴ரேசேதி அனுவுத்தியா ஏத்த² சகாரதோ ‘யதா²பத்தஞ்சே’தி ஸம்ப³ந்தா⁴ வுத்தந்தி ஸேஸோ. ஏவம் ந குதோசி அபகஸ்ஸனம் ஸியாதி ஏவமாதா⁴ராதி³கே அனுவத்தமானே ஸதி குதோசி ஆதா⁴ராதி³தோ அபகஸ்ஸனம் விஸும் கரணம் ந ஸியாதி அத்தோ². ததா² ஸதி ஹேட்டா² ஸுத்தேனேகயோக³மேவ கரேய்யாதி அதி⁴ப்பாயோ. பா⁴வகம்மேஸூதி ஸம்ப³ஜ்ஜ²தேதி யோஜனா.