3. ததியகண்ட³வண்ணனா

1. ஸ்யாதி³

யஸ்ஸாதிகமாவட்டி²தஸ்ஸயோஆதி³அக்க²ரஸமுதா³யஸ்ஸ, கிந்தந்தி ஆஹ- ‘இத³’மிச்சாதி³, இத³ந்தி யதா²வுத்தம் ஸ்யாதி³ஸமுதா³யரூபம், அவயவேன விக்³க³ஹோ ஸமுதா³யோ ஸமாஸத்தோ², ஸமுதா³யே பவத்தா ஸத்³தா³ அவயவேஸுபி வத்தந்தீதி ஸ்யாதி³ஸத்³தோ³ ஸிஆதி³கே அவயவேபி வத்ததே, விதி⁴க்³க³ஹணஞாயேனாதி ‘‘பச்சயக்³க³ஹணே யஸ்மா ஸ விஹிதோ ததா³தி³னோ தத³ந்தஸ்ஸ ச க³ஹண’’ந்தி ஞாயேன. ஸ்யாதி³ அந்தே யஸ்ஸ தம் ஸ்யாத்³யந்தம். நனு ச ‘‘ஸ்யாதி³ஸ்யாதி³னேகத்த²’’ந்தி ஸாமஞ்ஞேன வுச்சமானே யம்கிஞ்சி ஸ்யாத்³யந்தம் யேனகேனசி ஸ்யாத்³யந்தேன ஸஹேகத்தீ²பா⁴வமரஹதி, ததா²ஹி யதா² கா³மக³தோதிஆதோ³, ததா² பஸ்ஸ தே³வத³த்தே கா³மம், க³தோ யஞ்ஞத³த்தோ கு³ருகுலந்தி ஆதோ³பி ஸமாஸோ த்யாஸங்கியாஹ-‘ஸாமஞ்ஞேன வுத்தேபி’ச்சாதி³, யஸ்ஸ ஸ்யாத்³யந்தஸ்ஸயேன ஸ்யாத்³யந்தேன ஸம்ப³ந்தோ⁴, தேன ஸ்யாத்³யந்தேன ஸஹதம் ஸ்யாத்³யந்தமேகத்த²ம்ப⁴வதீதி ஸம்ப³ந்த⁴தோ விஞ்ஞாயதி அவஸீயதீதி யஸ்ஸாத்யாதி³ஸ்வத்தோ², ததா² ச கா³மக³தோத்யத்ரத்தீ²மேஸ-மஞ்ஞமஞ்ஞாபேக்கா²லக்க²ணோ ஸம்ப³ந்தோ⁴த்யேகத்தீ²பா⁴வோ, ததோயேவேத்தா²ஹு-

நியதம் ஸாத⁴னம் ஸாத்⁴யே, க்ரியா நியதஸாத⁴னா;

ஸன்னிதா⁴னேன மேதேஸம் [சேதி²ஸ்ஸா (போத்த²கே)], நியமோ-யம்பகாஸதீதி.

அயமேத்த² அத்தோ² ‘‘யதோ கா³மமிச்சேதம் ஸாத⁴னம் ஸாத்⁴யம் கிரியம் தம்ப்³யபதே³ஸஜானனயோக்³யமபேக்க²தே க³தோதி, அதோ ஸாத⁴னம் கார கம் ஸாத்⁴யே கிரியாய நியதம், யதோ ச கிரியா ஸயம் ஸாத⁴னமபேக்க²தே கிம் க³தோதி, அதோ கிரியாபி நியதம் ஸாத⁴னமேதிஸ்ஸாதி நியதஸாத⁴னா ஹோதி அயம் யதா²வுத்தோ நியமோ அஞ்ஞமஞ்ஞாபேக்கா²வஸேன வத்தமானோ ஏதேஸம் ஸாத்⁴யஸாத⁴னானம் ஸன்னிதா⁴ன மத்தேன அஞ்ஞமஞ்ஞதோ பகாஸதீ’’தி. பஸ்ஸ தே³வத³த்த கா³மம், க³தோ யஞ்ஞத³த்தோ கு³ருகுலம்த்யத்ர து கா³மந்தி ஸாத⁴னம் பஸ்ஸேதி ஸாத்⁴யமபேக்க²தே, க³தோதி க³மனகிரியா து கு³ருகுலமபேக்க²தே, ததோ ச கா³மக³தானம் வாக்யந்தராவயவானம் நத்தே²வாபேக்கா²தி ந ப⁴வதி ஸமாஸோ, ஸப்³ப³த்தே²வமூஹனீயம், ஸம்ப³ந்தோ⁴ ஹி அஞ்ஞமஞ்ஞாபேக்கா²லக்க²ணோ ஸம்ப³ந்த்⁴யந்தரதோ-நவட்டி²தம் நிவத்தேத்வா விஸேஸே நிவேஸேதி, ததா²ச வுத்தம்–

தஸ்ஸ த்வாகங்க²தோ பே⁴தே³, யா பரிப்லவமானதா;

விஸேஸே தம் நிவேஸேந்தோ, ஸம்ப³ந்தோ⁴வாவசி²ந்த³தீதி.

பே⁴தே³ விஸேஸே கா³மந்தேதம் ஸாமஞ்ஞம் விஸேஸாபேக்க²ம் ‘கா³மமாஸீஸதி, ஜஹாதி, க³தோ’தி, ததா² ‘க³தோ கா³மம், வனம், கு³ருகுல’ந்தி வேவமாகங்க²தோ-பி⁴லஸதோ தஸ்ஸ து பதா⁴னபத³ஸ்ஸுபஸஜ்ஜனபத³ஸ்ஸ ச யா பரிப்லவமானதா அனவட்டி²ததா தம் விஸேஸே விஸிட்டே² ஸம்ப³ந்தி⁴னி நிவேஸேந்தோ பதிட்ட²பேந்தோ ஸம்ப³ந்தோ⁴வானேகப்பகாரோ க்வசி ஸாத்⁴யஸாத⁴னபா⁴வலக்க²ணோ க்வசி பகதிவிகாரபா⁴வஸபா⁴வோ க்வசி ஸஸ்ஸாமி ஸம்ப³ந்த⁴ரூபோ அவசி²ந்த³தி ஸம்ப³ந்த்⁴யந்தரதோ நிவத்தேதீதி அத்தோ², யதோ-யமபேக்கா² வாக்யகாலேயேவ நிரூப்யதே, ததோ யத்தா²த்தி² பதா³னமபேக்கா², தத்த² ஸமாஸாவக³மோ, யத்ர து நத்தி², தத்ர ந ப⁴வதீத்யனுபதி³ட்டோ² விஸயவிபா⁴கோ³ ஞாயதேதி பா⁴வோ, பா³லே அபு³தே⁴து நிஸ்ஸாய விசித்தோ ஸமாஸவிதா⁴னலோபாதி³னானேகப்பகாரோ படிபத்தியா ஸாது⁴ஸத்³த³பரிஜானனத்த²முபாயோ ஸம்ப⁴வதி, பரமத்த²தோ து ஸத்³த³ந்தரத்தா அச்சந்தம் [அஞ்ஞத்தம்] வாக்யஸமாஸானம் பே⁴தோ³, ந ஹி வாக்யே தி³ட்ட²பதா³னி ஸமாஸே ஸந்தி, ததா² ச வுத்தம்–

பா³லே நிஸ்ஸாயுபாயோ-யம், விசித்தோ படிபத்தியா;

பே⁴தோ³ வாக்யஸமாஸானம், ச்சந்தம் [ஞ்ஞத்தம் (போத்த²கே)] ஸத்³த³ந்தரம் யதோதி.

அதோயேவாதி யதோ ஸாமஞ்ஞேன வுத்தேபியஸ்ஸயேன ஸம்ப³ந்தோ⁴தேன ஸஹ ததே³கத்த²ம்ப⁴வதீதி ஸம்ப³ந்த⁴தோ விஞ்ஞாயதீதி நானிட்ட²ம் கிஞ்சிபீஹ ஹோதி, அதோயேவ ஹேதுதோதி அத்தோ². ப்³யபேக்கா² ஸாமத்தி²யபரிக்³க³ஹாயேதி பதா³னமஞ்ஞோஞ்ஞாகங்கா² ப்³யபேக்கா², ஸாவ ஸா மத்தி²யம், தஸ்ஸ பரிக்³க³ஹாய. ஸமத்த²வசனம் ந கதந்தி பாணினியேஹி விய ‘‘ஸமத்தோ² பத³விதீ⁴’’தி (பா, 2-1-1) ஸமத்த²வசனம் ந கதம். ஸமத்தோ² பத³ விதீ⁴தி பரிபா⁴ஸாயமயமத்தோ² ‘‘விதீ⁴யதே [விதீ⁴யதீதி (போத்த²கே)] விதி⁴, பதா³னம் விதி⁴ பத³விதி⁴ஸமாஸாதி³, யோகோசீஹ ஸத்தே² பத³விதி⁴,ஸோ ஸமத்தோ² விக்³க³ஹ வாக்யத்தா²பி⁴தா⁴னே (ஸத்தி) வேதி³தப்³போ³’’தி, தாதி³ஸபரிபா⁴ஸாய ப்³யாபாரதோ தேஸம் ‘பஸ்ஸ தே³வத³த்த கா³மம், க³தோ யஞ்ஞத³த்தோ கு³ருகுலம்’ த்யாதோ³ நானிட்ட²ப்பத்தி, ஸாமத்தி²யஞ்சேத்த² த்³விதா⁴த்யுபக³ம்யதே வாக்யே ப்³யபேக்கா²வுத்தியமேகத்தீ²பா⁴வோ சேதி [வுத்தியமேகத்தீ²பா⁴வோ வாக்யே ப்³யபேக்கா²சேதி (போத்த²கே)]. தத்த² பட²மஸ்ஸ பரிக்³க³ஹம் வசனமந்தரேன படிபாதி³ய து³தியஸ்ஸ பரிக்³க³ஹமிதா³னி வசனேன படிபாத³யமாஹ- ‘ஏகத்தீ² பா⁴வோ’ச்சாதி³, ஏகத்தீ²பா⁴வோ பி⁴ன்னத்தா²னம் ஸாதா⁴ரணத்த²தாவஸேன பவத்திவிஸேஸோ, வாக்யே ஹி ஸாதா⁴ரணத்த²தா நத்தி² பி⁴ன்னத்த²த்தா, அதோயேவேத்த² பே⁴த³னிப³ந்த⁴னா ச²ட்ட்²யுபஜாயதே ‘ரஞ்ஞோ புரிஸோ’தி, வுத்தியந்தூப⁴யபத³ப்³யவச்சி²ன்னத்தா²பி⁴தா⁴னதோ ஸாதா⁴ரணத்த²தா ப⁴வதி, இத³ம் வுத்தம் ஹோதி ‘‘ஸமாஸே விஸேஸனம் விஸேஸ்ஸமனுபவீஸதி ஏகீப⁴வதி விஸேஸனம், வாக்யே து விஸேஸனம் விஸேஸ்ஸதோ விஸும்யேவா வதிட்ட²தே’’தி. த்³வந்த³ஸமாஸஸ்ஸ து பதா³னம் விஸேஸனவிஸேஸ்ஸாபா⁴வேபி ஸகலபத³த்த²ப்பதா⁴னத்தா ‘ரஞ்ஞோ கோ³ ச அஸ்ஸோ ச புரிஸோ சா’தி வாக்யதோ ‘ரஞ்ஞோ க³வாஸ்ஸ புரிஸா’தி ஸமாஸஸ்ஸ விஸேஸோ ஏகத்தீ² பா⁴வலக்க²ணோ ப⁴வத்யேவ, ததா²ஹி தத்த² வாக்யே பி⁴ன்னத்த²னிப³ந்த⁴ன ஸமுச்சயபடிபாத³னாய சஸத்³தோ³ பயுஜ்ஜதே, ஸமாஸே து நப்பயுஜ்ஜதே, ஏகத்த² வசனேனேவாதி ‘‘ஸ்யாதி³ஸ்யாதி³னேகத்த²’’ த்யேகத்த²வசனேனேவ, ஏகத்தீபா⁴வோயேவ ப⁴வதீதி ஸேஸோ, ஏவகாரோ ந வாக்யே ததா²ஹி தீ³பேதி. வாக்யே கத²ந்தி ஆஹ- வாக்யே’திஆதி³.

வாக்யேதி விக்³க³ஹவாக்யே, விஸேஸேன க³ய்ஹதி ஞாயத்யனேனேதி விக்³க³- ஹோ, ஸோ ச தம் வாக்யம் சேதி விக்³க³ஹவாக்யம், விஸேஸேன வா க³ஹணம் விக்³க³ஹோ, தத³த்த²ம் வாக்யம் விக்³க³ஹவாக்யம், தஸ்மிம், காயம் ப்³யாபேக்கா²தி ஆஹ-‘பே⁴தா³தி³லக்க²ணா’தி, ஆதி³ஸத்³தே³ன ஸம்ஸக்³க³ பே⁴த³ ஸம்ஸக்³கா³னஞ்ச க³ஹணம்.

தத்த² ஸாந்தரேஹி ஸாம்யந்தரேஹி ச ப்³யாவுத்தி சே²தோ³, ஸம்விஸேஸ ஸாமிவிஸேஸானம் ஸம்ப³ந்தோ⁴ ஸம்ஸக்³கோ³, ததா³ஹ- ‘ததா²ஹி’ச்சாதி³னா, பே⁴த³கோ ப்³யாவத்தகோ, அத்த²க³ஹிதோதி காரணவஸேன பே⁴த³வாதி³னா க³ஹிதோ, யதே³ச்சாதி³னா ஸம்ஸக்³க³வாதி³னோ-தி⁴ப்பாயமாஹ யதா³ தூப⁴யம்பிச்சாதி³னா உப⁴யவாதி³னோ, அபி⁴மதோதி ‘‘பாக்கடா³ராஸமாஸோ’’ச்சனேன (2-1-3) பாணினினா இச்சி²தோ. பாக்கடா³ராதி ‘‘கடா³ரா கம்மதா⁴ரயே’’ச்சனேன (2-2-38) கடா³ராஸம்ஸத்³த³னா பகே³வாதி அத்தோ².

‘புத² பி⁴ன்னோ அத்தோ² யேஸம் பதா³னம் தானி புத²க³த்தா²னி, வாக்யே ஹி ரஞ்ஞோ புரிஸோ தேத்த² ராஜஸத்³தோ³ ராஜத்த²மேவ வத³தி, புரிஸஸத்³தோ³ புரிஸத்த²மேவ, வுத்தியந்து ராஜபுரிஸோதேத்த² ராஜஸத்³தோ³பி புரிஸத்த²மேவ வத³தீதி த்³வின்னமேகத்தீ²பா⁴வோ ப⁴வதி, அஞ்ஞோயேவாவயவத்தா²ன்விதோ ஸமுதா³யத்தோ² பாதுப⁴வதீதி தத³பேக்கா²ய சேகத்தீ²பா⁴வோ வுச்சதே, ஜஹமானஸகத்த²வுத்திமப்⁴யுபக³ம்ம வுத்தம்- ‘விஸேஸனஸ்ஸ ஸகத்த² பரிச்சாகே³னே’ச்சாதி³, அதோயேவ பரோ சோதே³ஸ்ஸதி ‘நனு சே’ச்சாதி³னா. ஏகத்தீ²ப⁴வனம் ஸமஸனந்தி இமினா ஏகத்த²ந்தி ஸமாஸோதி நாத்த²ந்தரந்தி தீ³பேதி.

ஜஹமானானி பதா³னி ஸகத்த²ம் யஸ்ஸம் (ஸா) ததா² வுத்தா, நாச்சந்தாய ஜயாதீதி ஏவம்மஞ்ஞதே ‘‘பரிச்சாக³மத்தமபி⁴ஸந்தா⁴ய ஜஹமானஸகத்த²ம்த்யுச்சதே, ந து ஸப்³ப³தா² பரிச்சாகோ³பரோபகாராய தஸ்ஸோபாதா³னதோ, ஸப்³ப³தா² ச ஸகத்த²பரிச்சாகே³ பரோபகாராஸம்பாத³னதோ-நுபாதா³னமேவ பயோஜனாபா⁴வா தஸ்ஸ ஸியா’’தி, த²பதி வட்³ட⁴தீ. அத்த²ந்தி ராஜஸத்³த³வாச்சம். அச்சந்தபரிச்சாகே³பி ந தோ³ஸோ… வாக்யே தி³ட்ட²ஸ்ஸுபஸஜ்ஜனஸ்ஸ வுத்தியம் ஸோயேவாயந்த்யன்வயாவஸாயதோ தத³த்தா²வ க³தியாதி த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ- ‘அத² வே’ச்சாதி³.

ஸோயேவாயந்த்யஜ்ஜ²வஸாயோ-ந்வயோ, ஸோயேவாயம் ராஜஸத்³தோ³ யோ வாக்யதாலே தி³ட்டோ²தி வோஹாரீனமேகத்தாவஸாயேனாஸத்யபி (ராஜஸத்³த³ஸ்ஸ)த்தே² புரிஸஸ்ஸ விஸேஸனம்ப⁴விஸ்ஸதீதி பா⁴வோ, ஏத்தே²வ தி³ட்ட²ந்தமாஹ- ‘யதே²’ச்சாதி³.

2. அஸம்

அப்³யயந்தி யத³ஞ்ஞேஸம் பஸித்³த⁴ந்தி லிங்க³வசனபே⁴தே³பி ப்³யயரஹிதத்தா உபஸக்³க³னிபாதானம் பரேஹி அப்³யயஸஞ்ஞாகரணதோ அப்³யயந்தி பரேஸம் பஸித்³த⁴ம், தேஸந்த்வயம் ஸமாஸோ அப்³யயத்த²புப்³ப³ங்க³மத்தா அனப்³யயம் அப்³யயம்ப⁴வதீதி அப்³யயீபா⁴வோ பஸித்³தோ⁴, அஸங்க்²யஸ்ஸ ஸுதத்தா தஸ்ஸேவ விப⁴த்யத்தா²த³யோ விஸயபா⁴வேன விஸேஸனானீதி விஞ்ஞாயந்தீத்யாஹ- ‘அஸங்க்²யே’ச்சாதி³, இமினா நேமேஸமாஸத்தா²தி தீ³பேதி.

தாவஸத்³த³ஸ்ஸ கமவுத்தியம் யோ-த்தோ² ஸம்பஜ்ஜதே தமாஹ- ‘விப⁴த்ய’ச்சாதி³, விப⁴த்யத்தே² உதா³ஹரித்வாதி விப⁴த்யத்த²விஸயே வத்தமானஸ்ஸாஸங்க்²யஸ்ஸ இத்தி²ஸத்³தே³ன ஸமாஸமதி⁴த்தீ²தி உவாஹரித்வா, நிச்சயமாஸான மவிக்³க³ஹோ, அஸகபத³விக்³க³ஹோ வா யுத்தோ, அஞ்ஞதா² அனிச்சதாபத்தீத்யாஹ- ‘நிச்சஸமாஸத்தா’இச்சாதி³.

அஸகபதே³ன அனத்தனியபதே³ன அஞ்ஞபதே³ன விக்³க³ஹோ அஸகபத³விக்³க³ஹோ, தேன, ஏத்த² ஹி யதா² கும்ப⁴ஸ்ஸ ஸமீபம்த்யஞ்ஞபத³வாக்யே ஸமீப ஸத்³தே³னுபஸத்³த³வசனீயஸ்ஸ வுத்தத்தா உபஸத்³தோ³ நப்பயுஜ்ஜதே, யதா² இத்தீ² ஸூதி ஏத்தா²தி⁴ஸத்³த³வசனீயஸ்ஸா (தா⁴)ரத்த²ஸ்ஸ ஸத்தமியா வுத்தத்தா நாதி⁴ஸத்³தோ³தி ‘இத்தீ²ஸூ’தி அஞ்ஞபத³வாக்யம் வுத்தம், கதா²பவத்தாதி த்வாதே⁴ய்யோ பத³ஸ்ஸனம், ஏவம் ஸப்³ப³த்தோ²ன்னேயம், அஸகபத³விக்³க³ஹேனாத்தோ²வ வுத்தோ,

அதி⁴ஸத்³த³ஸ்ஸ பன புரதோவட்டி²தஸ்ஸாதா⁴ரே வத்தமானஸ்ஸ தம்ஸமானாதி⁴கரணேன ஸத்தம்யந்தேனித்தி²ஸத்³தே³ன ஸஹ ஸமாஸோதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘அதி⁴ஸத்³தோ³’ச்சாதி³.

ஸ்யாதி³லோபோதி அதி⁴ஸத்³த³தோ இத்தி²ஸத்³த³தோ ச பரேஸம் ஸத்தமீ ப³ஹுவசனானம் லோபோதி அத்தோ². அத்த (பா⁴வ) ஸம்பத்தீதி ஸரீரஸம்பத்தி அதி⁴ப்பேதாதி ப்³ரஹ்மஸத்³த³ஸ்ஸ ஸரீரம் அத்தோ²தி ஆஹ- ‘ப்³ரஹ்மம் ஸரீரந்தி, கத்த²சீ உத்தரபத³த்த²ப்பதா⁴னத்தாவாஸங்க்²யஸமாஸஸ்ஸ ‘ஸம்பன்னம் ப்³ரஹ்ம’ந்தி விக்³க³ஹோ வுத்தோ.

ஸமாஸவிப⁴த்தியாதி ஸமாஸதோ உப்பன்னவிப⁴த்தியா, ஸகலோ பதே³ஸஸகலோ, பரிக்³க³ஹாபேக்கா²தி அப்⁴யுபக³மாபேக்கா²யாதி அத்தோ², அப்⁴யுபக³மேபி ஹி பரிக்³க³ஹஸத்³தோ³–

ஸபதே² பரிவாரே ச, மூலாப்⁴யுபக³மேஸு ச;

ரவிம்ஹி ராஹுக³ஹிதே, தா³ரேஸு ச பரிக்³க³ஹோ’’தி நிக⁴ண்டு.

ஸகலஸ்ஸ பா⁴வோ ஸாகல்யம்-ஸகலஸத்³த³ப்பவத்தினிமித்தம், தம்பன நிஸ்ஸேஸ [மதனிஸ்ஸேஸ (போத்த²கே)] க்³க³ஹணா புது² ப⁴வதீத்யாஹ- ‘அஸேஸக்³க³ஹண’ந்தி, திணானம் ஸாகல்யந்தி விக்³க³ஹோ, திணஸத்³தே³ன ஹி திணஸஹிதானி க³ஹிதானி, தேனேவ வக்க²தி ப்³யதிரேகனயே- ‘தம் ஸப்³ப³ம் திணஸஹிதமஜ்ஜோ²- ஹரதீ’தி, ஸதிணமஜ்ஜோ²ஹரதீதேத்தா²தி⁴ப்பாயத்த² மாஹ-‘யாவா’திஆதி³.

திணஸத்³தோ³ உபலக்க²ணம் ஸேஸா-நஜ்ஜோ²ஹாரியானம், தேனாஹ ‘திணாதி³கம்பீ’தி. பரிக்³க³ஹாபேக்கா²யந்தபூ⁴தஸ்ஸ க³ஹணத்த²ம் ‘‘அப்³யயம் விப⁴த்திஸமீபா’’தி³ஸுத்தே ‘ஸாக்³யதீ⁴தே’தி நிப்பா²த³னத்த²மந்தவசன முதா³ஹதம்பாணினினா, தம்பி ஸாகல்யேயேவாஹரிதும் [ஸாகல்லேனோதா³ஹரிதும்] ஸாக்³யதீ⁴தேத்யூதா³ஹடந்தி த³ஸ்ஸேதும் ‘ததோ’த்யாதி³ வுத்தம்.

ததோதி யதோ ஸகலஸகலே ந வத்ததி, பரிக்³க³ஹாபேக்கா²ய ஸமத்தியா அந்ததோ ஸகாஸா ஸாகல்யம் ந பி⁴ஜ்ஜதேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஸமத்தி²யம்பி அந்தே உதா³ஹரணந்தி ஸேஸோ.

அக்³கி³பரியந்தந்தி அக்³கி³அத்தோ² க³ந்தோ² தாத³த்தி²யா அக்³கி³, ஸோபரியந்தோ-ஸ்ஸ அஜ்ஜே²யஸ்ஸாதி அக்³கி³பரியந்தம், யத்தகஸ்ஸாஜ்ஜே²யஸ்ஸ பரிக்³க³ஹோ, தஸ்ஸ அக்³கி³ பரியந்தோ, அக்³கி³னா பரியந்தபூ⁴தேன ஸஹிதோ ஸகலோதி விக்³க³ஹோ, அக்³கி³னோ ஸாகல்யந்தி வா.

ஸத்³தி³கானந்தி ப்³யாகரணஞ்ஞூனம். அத்தா²பா⁴வேஇத்யத்த²க்³க³ஹணம் இதரேதராபா⁴வே த⁴ம்மாபா⁴வே ச மா ஸியாதி, அதோயேவ சோச்சதே ‘அதே²தரேதராபா⁴வே’இச்சாதி³, இதரஸ்மிம் இதரஸ்ஸ அபா⁴வோ இதரேதராபா⁴வோ, கோ³ அஸ்ஸோ ந ப⁴வதீதி ஹி அத்த²ந்தரத்தம் நிஸேதீ⁴யதே, ந வத்து²பா⁴வோ, ப்³ராஹ்மணோ ந ப⁴வதீத்யத்ரபிப்³ராஹ்மணத்தத⁴ம்மோ நிஸேதீ⁴யதே, ந வத்து²பா⁴வோ, பரத்தாதிஆதி³னா விப்படிஸேத⁴ விஸயமாஹ.

அதிக்கமாபா⁴வேதீ ஏத்த² அதிக்கமாதி பஞ்சமியா அஸமாஸனித்³தே³ஸோதி ஆஹ- ‘அதிக்கமா’தி, ந பனுப்பன்னஸ்ஸ பச்சா²தி இமினா அதிக்கமாபா⁴வோ நாம உப்பன்னஸ்ஸ பச்சா² அபா⁴வோதி த³ஸ்ஸேதி.

நித்திணந்தி உத்தரபத³த்த²ப்பதா⁴னோ-ஸங்க்²யஸமாஸோ. ஸம்பதிஸத்³த³ஸ்ஸ ஸாமஞ்ஞவசனத்தேபி இதா⁴தி⁴ப்பேதம் காலம் த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘உபபோ⁴க³ஸ்ஸே’’ச்சாதி³, உபபோ⁴கோ³ கம்மஸாத⁴னோ லஹுபாவுரணஸ்ஸ நாயமுபபோ⁴க³காலோதி விக்³க³ஹோ, (அதி) லஹுபாவுரணந்தி ரூபஸித்³தீ⁴தி த³ஸ்ஸேதும் லஹுபாவுரணஸ்ஸாதிஆதி³ வுத்தியம் வுத்தம்.

யோக்³க³ம் ரூபந்தி விக்³க³ஹே அனுரூபம், நனு சாத்ர நிச்சஸமாஸத்தாஸபத³விக்³க³ஹேன ப⁴விதப்³ப³ம்த்யாஸங்கியாஹ-‘விச்சா²ய’மிச்சாதி³, அனுஸத்³தே³ன ஹி யோகே³ விச்சா²யம் ‘‘அனுனா’’தி (2-10) து³தியா விதீ⁴யதே, வாக்யேயேவாஸ்ஸ ச பயோகோ³ நாஞ்ஞத்ரேதி வாக்யம்பி ப⁴வதீதி மஞ்ஞதே. ஸகிகீ²தி ஏத்தா²பி ‘‘அகாலே ஸகத்தே²’’தி (3-81) ஸஹஸ்ஸ ஸோ.

ஸதி³ஸோ கிகி²யாதி ஏத்த² கிகி²யா பஸித்³த⁴பூ⁴தாய ஸாதி⁴யஸ்ஸ ஸாத⁴னபா⁴வேன க³ஹிதாய ஸத⁴ம்மத்தேன கோசி ஸாதி⁴யோ ஸதி³ஸோதி வுத்தோதி கிமித⁴ ஸதி³ஸோ அப்பதா⁴னம் [பதா⁴னமேவாதி அத்தோ²] ததா² ஸதி புப்பபத³த்த²ப்பதா⁴னேனாஸங்க்²யஸமாஸேன ஸகிகீ²தி ஏத்த² ந ப⁴விதப்³ப³ந்தி ஆஹ-‘நனுசே’த்யாதி³, கிகி²யாதி ஸம்ப³ந்தே⁴ ச²ட்டீ², ஏத்த² பன ஸதி³ஸத்தஸ்ஸ கிகீ²யா-ப்படிப³த்³த⁴த்தாப்பதா⁴னத்தம். நேதத³த்தீ²திஆதி³னா யதா²வுத்தம் சோத³னம் பரிஹரதி.

யதா² தே³வத³த்தோதி ஏத்த² யதி³ ஸமாஸோ ப⁴வேய்ய, தே³வத³த்தேன ஸதி³ஸோ யதா²தே³வத³த்தந்தி ப⁴வேய்ய, படிஸித்³த⁴த்தா பன (ந) ஸமாஸோதி, கிகீ²தி மக்கடஸ்ஸாபி⁴தா⁴னம். ஜேட்டா²னுக்கமேனாதி வுத்தத்தா அனுஜேட்ட²ந்தி ததியந்ததா க³ம்யதே. சக்கேன யுக³பதி³ ஸசக்கம்.

4. யாவாவதா⁴ரணே

அமத்தானம் யத்தகோ பரிச்சே²தோ³ யாவாமத்தம்.

5. பய்யபாப³ஹிதிரோ புரேபச்சா²வாபஞ்சம்யா

பஞ்சம்யாதி கஸ்மா வுத்தம் நனு அவுத்தேபி தஸ்மிம் வக்க²மானனயேன பஞ்சம்யந்தத்தா பஞ்சம்யந்தேஹேவ ஸமாஸோ விஞ்ஞாயதீத்யாஸங்கியாஹ‘யதி³பி’ச்சாதி³. ததா²பிச்சாதி³னா பரிஹரதி, ஹோது காமம் ‘பரிபப்³ப³தம் விஜ்ஜோததே’தி து³தியானிஸேதா⁴ய, அஞ்ஞத்ர கத²ந்தி ஆஹ ‘இஹ சே’த்யாதி³.

ஆசத்தாரோ வாதி ஆஸத்³தோ³ வாக்யே, ஸரணே வா, கா³மோ ப³ஹி திட்ட²தீத்யத்தோ², புரதோ கா³மம்பஸ்ஸாதி வத³ந்தோ புரேத்யத்த²ப்பகா⁴னோயன்னித்³தே³ஸோ, நஸரூபப்பதா⁴னோதி த³ஸ்ஸேதி, அபி⁴முகே² கா³மம்பஸ்ஸாத்யத்தோ². அவுத்தானமேதான்யுபலக்க²ணானி, தஸ்மா ‘திரோ கா³மம்பஸ்ஸா’திபி வுத்தம் ஹோதி, திரியதோ கா³மம்பஸ்ஸ, பச்ச²தோ கா³மம்பஸ்ஸாதி அத்தோ².

அபஸத்³த³யோகே³ நிச்சபஞ்சந்தஸ்ஸ விகப்பேன ஸமாஸவிதா⁴னாவாப⁴வனேனோதா³ஹரணம் தி³ன்னம் (ஏத்த²) பஞ்சம்யாதி பயோஜனாபா⁴வேபி அஞ்ஞத³த்த²ம் கரியமானமிஹாப்யத்த²வந்தம் ஹோதி.

6. ஸமீ

‘‘அனு யம் ஸமயா’’தி (2-1-15) ச ‘‘யஸ்ஸ சாயாமோ’’தி (2-1-16) ச பாணினினோ வசனத்³வயம், அயமேதேஸமத்தோ² ‘‘யஸ்ஸ ஸமயா ஸமீபவாசீ அனுஸத்³தோ³, தேன ஸஹ ஸமஸ்ஸதேதி ச, அனு யஸ்ஸாயாமவாசீ, தேன ஸ்யாத்³யந்தேன ஸஹ ஸமஸ்ஸதே’’தி ச. வத்து²தோ து ஸாமீப்யாயாமவந்தானமனித்³தே³ஸேபி ஸாமத்தி²யா ததா³க்கே²போதி த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ-‘ஸமீபாயாமான’மிச்சாதி³.

ஸம்ப³ந்தி⁴த்தாதி ஸம்ப³ந்தி⁴ஸத்³தா³ ஸகத்த²மிவ நியதபடியோகி³னமாக்க²பந்தி… தேன வினா தேஸம் ஸகத்தா²பா⁴வா. ஆயாமோ தீ³க⁴தா, ‘‘யஸ்ஸ ஸமீபாயாமேஸ்வனு’’தி யதா²வுத்தஸுத்தத்³வயமாக்கே²பேனுபதி³ஸதி, வனஸ்ஸ ஸாமிப்யமனுவனம், ‘‘அஸங்க்²யம் விப⁴த்திஸம்பத்திஸமீப’’ இச்சேவ (3-2) ஸித்³தே⁴புன ஸமீபக்³க³ஹணம் விகப்பத்த²ம், தேன வனஸ்ஸானுதி வாக்யேனாபி ப⁴விதப்³ப³ம்.

க³ங்கா³ய ஆயாமோ அனுக³ங்க³ம், பா⁴க³வுத்திகாரோ ‘‘லக்க²ணேனே’’தி வத்ததே. யஸ்ஸாயாமவாசீ அனு, தேன லக்க²ணேன ஸமஸ்ஸதே அனுக³ங்க³ம் பா³ராணஸீ, க³ங்கா³ய லக்க²ணபூ⁴தாய பஸித்³தா⁴யாமகு³ணாய பா³ராணஸீ லக்கீ²யதே யாவாயதாயாமா க³ங்கா³ தாவாயம்பீதி ஸபா⁴வதோ தூபமானோபமேய்யபா⁴வோ ஸமாஸே பதீயதே க³ங்கா³ விய தீ³கா⁴’’தி லக்கி²யலக்க²ணபா⁴வம் வண்ணேதி. ஏவம் ஸதி பா³ராணஸீதி பட²மா நோபபஜ்ஜதேதி மஞ்ஞமானோ ஆஹ-‘க³ங்கா³யா மேன யுத்தா ‘‘த்யாதி³. அனுக³ங்க³ம் பா³ராணஸியாதி பா³ராணஸியா க³ங்கா³யாமோ லக்க²ணந்தி அத்தோ².

7. திட்ட²

அகதஸமாஸாசாதி அனேன இமினா கதஸமாஸதம் தீ³பேதி, திட்ட²ந்தீதி இத³ம்ந்தப்பச்சயந்தஸ்ஸாத்த²பத³ந்தி த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘‘ந்தோகத்தரி வத்தமானே’’திச்சாதி³, (5-64) ஆயதீதீமஸ்ஸாத்தபத³ம் ஆயந்தீதி, பும்பா⁴வாபா⁴வோ நீபாதனா, அகாரோ ச நிபாதனா ‘‘கோ³த்வ சத்தே² சா லோபே’’த்யத்ர (3-46) ‘நாஞ்ஞாஸங்க்²யத்தே²ஸூ’த்யனுவத்தனதோ.

லூனயவாதீ³னமேத்த² நிபாதனா காலேபி நபும்ஸகலிங்க³த்தம், ஸம்ஹடாயவா யஸ்மிம் காலே ஸம்ஹடயவம், உம்மத்தக³ங்க³ந்தி ஸஞ்ஞாயமஞ்ஞபத³த்தே² வாதி⁴காரேபி நிச்சஸமாஸோ, ந ஹி வாக்யம் ஸஞ்ஞாதி, ஆதி³ஸத்³தே³ன‘ஸமஸ்ஸ ஸோப⁴னத்தம் ஸுஸம’மிச்சாதீ³னஞ்ச ஸங்க³ஹோ, பபா⁴வனம் பகாஸனம்.

8. ஓரே

ஓரம் க³ங்கா³ய, பாரம் யமுனாயாதி ஸமாஸே கதே நிபாதனா ஏகாரோ, தேனேவ வுத்தியம் வுத்தம் ‘ஏகாரந்தத்தம் நிபாதனதோ’தி, வுத்திவிகப்பனத்த²தோதி வுத்தியா விகப்போ அத்தோ² யஸ்ஸாதி விக்³க³ஹோ.

10. அமா

ஸோசேகத்தீ²பா⁴வோ விஸிட்டோ²-பி⁴மதோதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, முஹுத்தந்தி அச்சந்தஸம்யோகே³ து³தியா, பாதி³ஸமாஸம் கத்வாதி ஆஸத்³த³ஸ்ஸ ஹரஸத்³தே³ன வுத்திஸத்³தே³ன [வுத்திபதே³ன (பஞ்சிகா)] கிரியாக்²யாப்யதேதி அஸத்யுபஸேசனாதி³கிரியாயம் ஸங்கா²ரகம் ஸங்கா²ரியம் வா ந ப⁴வதி, அத்தி²சேஹ தது³ப⁴யம், ததோ தேஸம் ஸம்ப⁴வாயேவ ஸமாஸந்தோபூ⁴தகிரியா க³ம்யதேதி மஞ்ஞதே, ததா²ஹி த³தி⁴போ⁴ஜனம்த்யாதோ³ வுத்தே அத்⁴யாதி³னோ ஸங்கா²ரகத்தம் போ⁴ஜனாதி³னோ ச ஸங்கா²ரியத்தம் பதீயதே, ந சோபஸேகாதி³மந்தரேன ஸங்கா²ரியஸங்கா²ரகபா⁴வோ-த்தீ²தி ஸாமத்தி²யாயேவுபஸேகாதி³ப்பதீதி.

தத³பேக்கா²யாதி க³ம்மமானோபஸேசனாதி³கிரியாபேக்கா²ய. பாணினியேஹி அத்தே²ன ‘ஏதஸ்ஸித³’ந்தி அத்தே² நிச்சஸமாஸோ-பி⁴மதோ ஸப்³ப³லிங்க³தா ச, ததா² வசனாபா⁴வமிஹ மனஸிகத்வா ‘கத²’மிச்சாதி³னா வுத்தி யம்வுத்தம்சோத³கவசனமாஹரித்வா தத்தா²தி⁴ப்பாயம்விவரதி ‘ஏவமஞ்ஞதே’ச்சாதி³னா, விதா⁴னம் கதந்தி ஏவமஞ்ஞதேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, தத்தே²ச்சாதி³னா அஞ்ஞ பத³த்தே² ப⁴விஸ்ஸதீத்யேத்தா²தி⁴ப்பாயம் விவரந்தோ நிச்சஸமாஸதம் ஸப்³ப³லிங்க³தஞ்ச படிபாத³யதி, வாக்யனிவத்திஸித்³தா⁴யேவாதி.

அத்த²ஸத்³தே³னாவக³தத்த²தாய ஏதஸ்ஸாதி வத்துமயுத்தந்தி ‘ஏதஸ்ஸ அத்தோ²’தி வாக்யனிவத்தி ஸித்³தா⁴யேவ, கத²ஞ்சிபி சதுத்த்²யந்தா பி⁴ன்னத்த²ஸ்ஸ ஸமாஸே கதேபி தத்த² விரோத⁴மாஹ- ‘சதுத்த்²யந்தஸ்ஸே’த்யாதி³.

வசனம்பீதி ‘‘அத்தே²ன நிச்சஸமாஸோ ஸப்³ப³லிங்க³தாச’’இதி (3-1-36) வாக்யகாரேன பதிட்டி²தவசனம்பி, பாணினீயானம் ‘ஏதஸ்ஸ இத³’ந்தி அத்தே² ஸமாஸே கதே யோ-த்தோ² ஸம்பஜ்ஜதி, அஞ்ஞத்த²ஸமாஸேபி ஸோயேவத்தோ²தி த³ஸ்ஸேதி ‘யோ’ இச்சாதி³னா, அனுபாதா³பரினிப்³பா³னனிமித்தம் வாயாமோச்சாதி³னா யோஜேதப்³ப³ம்… தம்னிமித்தத்தா வாயாமாதீ³னம், தேஸம் கதா²தீ³னந்தி ஏத்த² தேஸம் வாயாமாதீ³னந்தி வத்தப்³ப³ம்… வாயாமோத்யாதி³னா வுத்தத்தா ஸோ ச தன்னிமித்தம் ஹோதேவ, அயமேத்தா²தி⁴ப்பாயோ ‘‘ஏதஸ்ஸ இத³ந்தி வாக்யே அத்தே²ன ஸமாஸே ஸப்³ப³லிங்க³தா ச ‘ஏதத³த்தோ² ஏதத³த்தா² ஏதத³த்த²’ந்தி வாயாமாத³யோ ச ஸமாஸத்தா² ஹோந்தி, ஏதம் அனுபாதா³பரினிப்³பா³னமத்தோ² பயோஜனமேதஸ்ஸ ஏதிஸ்ஸா ஏதஸ்ஸாதி அஞ்ஞபத³த்தே²பி ஏஸம் பதா³னம் ஸோயேவத்தோ²தி நாத்த²பே⁴தோ³’’தி.

இத³ஞ்ச ‘‘அவிப்படிஸாரத்தா²னி கோ² ஆனந்த³ம் குஸலானி, அவிப்படிஸாரோ பாமோஜ்ஜத்தா²ய…பே… விமுத்திஞாணத³ஸ்ஸனம் அனுபாதா³பரினிப்³பா³னத்தா²ய ஏதத³த்தோ² வாயாமோ ஏதத³த்தா² கதா² ஏதத³த்தா² மந்தனா ஏதத³த்த²ம் ஸோதாவதா⁴ன’’ந்திஆதி³ (திகங்கு³த்தர, ஆனந்த³வக்³க³) பாளிம் நிஸ்ஸாய வுத்தம்.

பாணினியேஹி ‘‘கத்துகரணே கிதந்தேன ப³ஹுல’’ந்தி (2-1-32) கிதந்தேன ததியாஸமாஸவிதா⁴னா தத்தே²வ ப³ஹுலக்³க³ஹணேன ‘கா³மனிக்³க³தா’தீ³ஸு ஸமாஸோ வுத்தோ, தேனேத்தா²ந்தோதா³ஹரணானம் த்³வின்னமதி⁴கத்தம், ஸமாஸாபா⁴வோ-பி⁴மதோதி பாணினீயேஹி ‘‘பூரணகு³ணஸுஹிதத்த²ஸத³ப்³யயதப்³ப³ஸமானாதி⁴கரணேனே’’தி (2-2-11) ஸுத்தே கு³ண இதிவசனேனாபி⁴மதோ, ஸதி³தி ஸஞ்ஞா தேஸம் ந்தமானானம்.

ஸோ கத²ந்தி இஹ ‘பா⁴வதித்தத்தே²ஹீ’தி பா⁴வப்பச்சயந்தேனேவ ஸமாஸபடிஸேத⁴விதா⁴னா ‘ப்³ராஹ்மணஸ்ஸ ஸுக்கா’ இச்சாதோ³ ஸோ ஸமா ஸப்படிஸேதோ⁴ கத²ம் ஸிஜ்ஜ²தீதி அத்தோ².

கு³ணத்தனியேவாதி கு³ணஸபா⁴வே ஏவ, அபி⁴மதோதி வாத்திககாரஸ்ஸாபி⁴மதோ ‘‘தத³வட்டே²ஹி ச கு³ணேஹீ’’தி, தஸத்³தே³னாஸ்ஸ கு³ணஸ்ஸ பராமாஸோ தஸ்மிம்யேவ கு³ணே அவதிட்ட²ந்தீதி தத³வட்டா², கு³ணேயேவ கு³ணாதிட்ட²ந்தி ந கதா³சிபி ஸோயமித்யபே⁴தா³ த³ப்³ப³வுத்தயோ ஸுக்காத³யோ விய தே தத³வட்டா² கு³ணா க³ந்தா⁴த³யோ, தத³வட்டி²தேஹி கு³ணேஹி ச²ட்டீ² ஸமஸ்ஸதேதி வத்தப்³ப³ந்தி அத்தோ².

ஆபி⁴மதோதி ‘‘பூரணா’’தி³ஸுத்தே அப்³யயக்³க³ஹணேன, தே³வத³த்தஸ்ஸாதி ச²ட்டி²யா கு³ரும்ஹி ஸாபேக்க²த்தேபி கு³ருஸத்³த³ஸ்ஸ ஸம்ப³ந்தி⁴ஸத்³த³த்தா ஸகத்தே² [வாக்யே] விய வுத்தியம் ப்³யபேக்கா²-யாஹானிதோ வுத்திஸப்³பா⁴வம் வசனந்தரேன ஸாதே⁴துமாஹ- ‘ததா²சாஹூ’தி.

ஸாத்தே²வாதி ஸகத்தே² விய, அஸ்ஸாதி ஸம்ப³ந்தி⁴ஸத்³த³ஸ்ஸ, ஸாமத்தி²யம் க³மகத்தஞ்சத்தீ²தி பதா³னமஞ்ஞோஞ்ஞாபேக்கா²லக்க²ணம் ஸாமத்தி²யம் ஸாமத்தி²யாபா⁴வேபி விக்³க³ஹவாக்யத்த²ஸ்ஸ க³மகத்தம் வா அத்தீ²தி அத்தோ², கு³ருனோ குலம் தா³ஸஸ்ஸ ப⁴ரியாதி விக்³க³ஹோ, அதா²த்ர ப்³ராஹ்மணஸ்ஸ உச்சே’இச்சாதோ³ ஸாமத்தி²யம் க³மகத்தம் வா நத்தீ²தி குதோ-வஸிதம், யேன ததா³பா⁴வாத்ர ஸமாஸாபா⁴வோ வண்ணீயதேச்சாஹ-‘ஸாமத்த்²யாதி³னோத்வி’ச்சாதி³.

ஸமாஸாபா⁴வோ-பி⁴மதோதி ‘‘பூரணா’’தி³ஸுத்தே ஸமானாதி⁴கரஸ்ஸாபி உபாதா³னதோ. ஸேஹீதி அத்தனியேஹி, நாபி⁴மதோதி ‘‘சயுத்தேஹி ஸேஹி அஸமாஸிதேஹி ச²ட்டீ²ஸமாஸப்படிஸேதோ⁴வத்தப்³போ³’’ (வா) த்யனேன, புத²க³த்த²தாய [பி⁴ன்னத்த²தாயம்-வுத்தி] மிச்சஸ்ஸவிவரணம் க³வாதீ³னமஸமாஸேதி, ஏவமஸ்ஸாதீ³னம் ஸமாஸேனாலந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴.

யோகீ³னந்தி இதரீதரயோகீ³னம், அனேனேதரேதரயோக³சத்த²ஸமாஸம் வத³தி. வுத்திஹோதீத்யஸ்ஸ விவரணம் ச²ட்டீ²ஸமாஸோ ப⁴வதீதி, ஏகத்தீ²பா⁴வேஇச்சஸ்ஸ விவரணம் க³வாதீ³னஞ்ச சத்த²ஸமாஸே ஸதீதி.

ருள்ஹித்தாதி ஸமாஸஸ்ஸேவ கீளாவாசகத்தேன ஜீவிகாய ச பச்சாய கத்தேன பஸித்³த⁴த்தா, ந வாக்யஸ்ஸாதி ‘உத்³தா³லபுப்ப²ப⁴ஞ்ஜிகா’த்யாதோ³ ருள்ஹீவஸேன நிச்சஸமாஸோ ப⁴விஸ்ஸதீதி தத்ர கிம் வசனேனேதி மஞ்ஞதே, ஸரஸி ருள்ஹந்தி விக்³க³ஹோ.

அயம்பன அமாதி³ஸமாஸோ கம்மதா⁴ரயதி³கு³ஸமாஸாதி ஸப்³பே³பி பரேஸம் தப்புரிஸஸதி³ஸத்தா தப்புரிஸா, யதா² ஹி தஸ்ஸ புரிஸோ தப்புரிஸோதி உத்தரபத³த்த²ப்பதா⁴னோ, ததா² தே ஸியும், ஸங்க்²யாபுப்³ப³த்த நபும்ஸகத்தஸங்கா²தேஹி த்³வீஹி லக்க²ணேஹி க³ச்ச²தி பவத்ததீதிதி³கு³.

11. விஸே

கிந்தம் விஸேஸன மிச்சா²ஹ-‘யமி’ச்சாதி³, யம் அவத்தா²பயதி தம் வுச்சதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, கிந்தம் விஸேஸ்ஸமிச்சாஹ-‘யத³னேகே’ச்சாதி³, யம் அவத்தா² பீயதே தமபி⁴தீ⁴யதேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, நன்வேகத்தே²னேத்யுச்சமானே விஸேஸ்ஸேனேதி கத²மவக³ம்யதே, யதோ ஏவம் விவரிதவா த்யாஸங்கியாஹ- ‘யதி³பி’ச்சாதி³.

ஸம்ப³ந்தி⁴ஸத்³த³த்தாதி ஏவம் மஞ்ஞதே ‘‘ஸம்ப³ந்தி⁴ஸத்³தா³ ஸகத்த²மிவ நியதம்படி-யோகி³னமாக்கி²பந்தி… தேன வினா தேஸம் ஸகத்த²ஸ்ஸாஸம்ப⁴வாதி, விவரிதவாதி விவரித்த², ஏகத்தே²னேதீமஸ்ஸ ஸமானாதி⁴கரணேன ஸஹ ஸமாஸோ ஹோதீதி ஏவம் ஸாஜ்ஜா²ஹாரோ அத்தோ² வேதி³தப்³போ³, அத்த²ஸத்³த³ஸ்ஸானேகத்த²த்தா விஸேஸேதி ‘அத்தோ² அபி⁴தே⁴ய்யோ’தி. கத²ம் தேனத்தோ² வுச்சதீத்யாஹ- ‘அதி⁴கரீயதி’ச்சாதி³.

விஸேஸ்ஸஸ்ஸ ஸமானாதி⁴கரணத்தஞ்ச விஸேஸனாபேக்க²ந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴. விஸேஸ்ஸஸத்³த³ஸ்ஸ விஸேஸனேன ஸஹ ஸமானாதி⁴கரணத்தம் விஸேஸன ஸத்³தா³பேக்க²ந்தி ஏவமேத்த² அத்தோ² த³ட்ட²ப்³போ³, தத்த² காரணமாஹ- ‘ஸம்ப³ந்தா⁴’தி, அதி⁴கரணஸ்ஸ ஸமானத்தம் நாம பி⁴ன்னானம் ஸம்ப³ந்தீ⁴னம் ப⁴வதி, ஸம்ப³ந்தி⁴னோ ச ஸம்ப³ந்த⁴மந்தரேன ந ஹோந்தீ [ஹோதி (போத்த²கே)] தி விஸேஸனவிஸேஸ்ஸானம் ஸம்ப³ந்தோ⁴ விஞ்ஞாயதே, ஏவம் விஞ்ஞாதா தஸ்மா ஸம்ப³ந்தா⁴தி அத்தோ².

ஸத்³த³ப்³யதிரேகேன ஹேத்த² அத்தா²னம் விஸேஸனவிஸேஸ்ஸபா⁴வோ ந ஸம்ப⁴வதி, ததா² ஹி ‘நீலமுப்பல’ந்தி பஞ்ச வத்தூ²னி ஸன்னிஹிதானி நீலந்தி நீலத்தம் கு³ணஸாமஞ்ஞம், நீலோ கு³ணோ, ததா³தா⁴ரோ த³ப்³ப³ந்தி தீணி, உப்பலந்தி உப்பலத்தம் உப்பலஜாதி, த³ப்³ப³ஞ்ச தன்னிஸ்ஸயோதி த்³வே.

தத்த² உப்பலஜாதி கு³ணஜாதீனம் [நீலஜாதிஉப்பலஜாப⁴த⁴னம் (காதந்தடீகா)] தாவ ந ஸம்ப⁴வதி விஸேஸனவிஸேஸ்ஸபா⁴வோ ஜாதியா நிக்³கு³ணத்தா, நீலத்தஸ்ஸ ச நீலகு³ணே ஸமவாயினோ, உப்பலத்தஸ்ஸ ச உப்பலத³ப்³பே³ ஸமவாயினோ ஸமானாதி⁴கரணத்தம்பி நத்தி², உப்பலஜாதியா நீலஸ்ஸ ச கு³ணஸ்ஸ அத்தி² ஸமானாதி⁴கரணத்தம்… நீல முப்பலந்தி பவத்தினிமித்தானம் உப்பலஜாதினீலகு³ணானமேகமதி⁴ கரணம்னிஸ்ஸயோதி, விஸேஸன விஸேஸ்ஸபா⁴வோ து நத்தி² ஜாதியா அனீலத்தா, கு³ணத³ப்³பா³னந்து ஸம்ப⁴வதிவிஸேஸனவிஸேஸ்ஸத்தம் த³ப்³ப³ஸ்ஸானேககு³ணத்தா, ஸமானந்து தேஸம்பரமதி⁴கரணம் ததியம் நத்தி², யேன ஸமானாதி⁴கரணத்தம் ஸியா, ஏவம் நீலத³ப்³ப³ உப்பலத³ப்³பா³னம்பி அஞ்ஞமஞ்ஞபரிஹாரேன வத்துமிச்சி²தானம் ந விஸேஸன விஸேஸ்ஸபா⁴வோ, நாபி ஸமானாதி⁴கரணத்தம், கஸ்மா அஞ்ஞமஞ்ஞாஸம்ப³ந்த⁴தோ அபேக்கா²பா⁴வதோ, வுத்தபடிபக்க²தோ பன வக்க²மானனயேன ஸத்³தா³னமேவ ஸாமானாதி⁴கரண்யம் விஸேஸனவிஸேஸ்ஸத்தஞ்ச வேதி³தப்³ப³ம், தேனேவாஹ-‘அதோயேவே’ச்சாதி³.

அதோயேவாதி யதோ விஸேஸ்ஸஸ்ஸ ஸமானாதி⁴கரணத்தம் விஸேஸனாபேக்க²ம், அதோயேவ ஹேதுதோதி அத்தோ², பி⁴ன்னனிமித்தப்ப யுத்தானமேவாதி ஸாமஞ்ஞேன நீலகு³ணாதா⁴ரே த³ப்³பே³ கு³ணேயேவ வா நீலஸத்³த³ஸ்ஸ, உப்பலஸத்³த³ஸ்ஸ ச ஸாமஞ்ஞேன கு³ணவதி த³ப்³பே³ வத்தமானத்தா அஞ்ஞமஞ்ஞேஸு பி⁴ன்னேஸு ஸத்³த³ப்பவத்தியா காரணேஸு பயுத்தானம் ஸத்³தா³னமேவ [நிட்டா²னமேவ (போத்த²கே)].

ஸமானாதி⁴கரணத்தந்தி நீலுப்பலஸத்³தா³னம் விஸும்விஸும் யோகே³ விஸிட்ட²த³ப்³ப³ வாசித்தஸ்ஸாஸம்ப⁴வா, நீலஞ்ச தம் உப்பலம் சேதி ஸாமானாதி⁴கரண்யே ஸன்னிபதிதே ஸதி ஸம்ப⁴வா ஏவம் தத்த² விஸிட்டே² வத்து²ம்ஹி பவத்தானம் தேஸம் ஸமானத்த²தா, ஏவகாரேன ப்³யவச்சி²ன்னமத்த²ம் த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘நத்வபி⁴ன்னே’ச்சாதி³.

நனுசேத்யாதி³ சோத்³யம், ஸீஸம்பாதீதி ஸீஸபா ருக்க²விஸேஸோ, நயித³ மேவமிச்சாதி³ பரிஹாரோ.

அத² துச்சதேஇச்சாதி³னா பரஸ்ஸ வசனாவகாஸமாஸங்கதே, விஸேஸவுத்தீதி ப²லஸ்ஸ ருக்க²ஸ்ஸ ச ஸாமஞ்ஞஸத்³த³த்தா பா⁴வேன விஸேஸே வுத்தி, இமேஸந்தி ஸீஸபாதீ³னம் ந ஸமோதா⁴ரிதாதி ந நிச்சி²தா, ஸாமஞ்ஞவுத்தியேவ ஸமோதா⁴ரிதாதி அதி⁴ப்பாயோ, அவஸிதா நிச்சி²தா வுத்தி யேஸம் ஸீஸபாதீ³னம் தே அவஸிதவுத்தயோ, பயதனம் வினா ததா³ பப்போதி சாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, பயதனந்தி ‘ஸாமத்தி²யலத்³தே⁴பிவிஸேஸ்ஸே’திவசனம். தஞ்சனத்தி²ச்சாதி³ பரிஹாரோ, ஸரூபமத்தகத²னாயாதி வுத்தத்தா²னம்பி ஸரூபமத்தகத²னாய ‘பூபே ப³ஹூ ஆனயே’தி யதா², ஏவம் ஜாதீயகந்தி ஸரூபகத²னப்பகாரயுத்தம். உபஸம்ஹரமாஹ-‘ததே³வ’மிச்சாதி³, நிபாதஸமுதா³யோவாயம் வுத்தேன பகாரேனேத்யஸ்ஸ அத்தே² வத்ததே.

அஞ்ஞதரஸம்ப⁴வேபி தன்னிவத்தியா வசனஸப்³பா⁴வம் த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘அத²பி’ச்சாதி³, அஞ்ஞதரஸம்ப⁴வேபீதி விஸேஸனஸ்ஸ விஸேஸ்ஸஸ்ஸ வா ஸம்ப⁴வேபி, யத்ரப்யுபி⁴ன்னமத்தி² விஸேஸனவிஸேஸ்ஸபா⁴வஸம்ப⁴வோ தத்த²பிதாவ ப³ஹுலம்வசனதோவ நிவத்தி ஹோதி, கிம்பனா-ஞ்ஞதரஸம்ப⁴வேதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘யதா² புண்ணோ’இச்சாதி³, ஏத்த² பன அஞ்ஞேபி புண்ணனாமகா ஸந்தீதி ப்³யபி⁴சாரஸம்ப⁴வா உபி⁴ன்னம்பி விஸேஸனவிஸேஸ்ஸபா⁴வஸம்ப⁴வே ப³ஹுலம்வசனமேவ ஸமாஸம் நிவத்தேதி, ஏவம் விதே⁴பீதி அஞ்ஞதரஸம்ப⁴வேபி, ந கேவலம் விஸேஸனவிஸேஸ்ஸபா⁴வஸம்ப⁴வே, அத² கோ² ஏவம் விதே⁴ப்யஞ்ஞ தரஸம்ப⁴வேபித்யவிஸத்³த³ஸ்ஸ அத்தோ².

யஜ்ஜேவமிச்சாதி³ பச்சேகம் விஸேஸனவிஸேஸ்ஸபா⁴வே ஸதி அனிட்டா² பாத³னசோத³னா, பச்சேகம் விஸேஸனம் ஸியா உபி⁴ன்னம்பி விஸேஸனத்தா, தத்த² தோ³ஸமாஹ-‘விஸேஸ்ஸஸ்ஸச புப்³ப³னிபாதோ’தி, சோ-வதா⁴ரணே, வத்தப்³ப³ந்தரஸமுச்சயே வா, குதோச்சாஹ- ‘நாக்³க³ஹிதே’ச்சாதி³, இதி காரணே, அதோ கிமனிட்ட²மாயாத மிச்சாஹ- ‘உப்பலனீலந்திபி ஸியா’தி, இத்த²ஞ்சரஹி கிந்த்யாஹ- ‘நீலுப்பலந்தி சே’ச்சாதி³. பரிஹாரமாஹ-‘நேஸதோ³ஸோ’ச்சாதி³, உபபத்த்யந்தரமாஹ- ‘அத² சே’ச்சாதி³.

அஞ்ஞமஞ்ஞானுபகாரித்தாதி அஞ்ஞமஞ்ஞஸ்ஸ விஸேஸனவிஸேஸ்ஸத்தே நானுபகாரித்தா ஸப்பதா⁴னத்தாதி அத்தோ², அத² த்³வின்னம்பி அப்பதா⁴னத்தம் கஸ்மா ந ஸியா த்யாஹ- ‘அப்பதா⁴னத்தேபி’ச்சாதி³, ஸகஸகப்பதா⁴னாபேக்கா²வந்தானந்தி ஸகேஸகே பதா⁴னே அத்தனி அபேக்கா²வந்தானம். அத² குதோ த³ப்³ப³ஸ்ஸேவ பதா⁴னத்தமஸிதம், ந து கு³ணஸ்ஸேத்யாஸங்கிய ஞாயமுபனிஸ்ஸயதி ‘அத² சே’த்யாதி³னா. சா²கோ³த்யஜோ வுச்சதே, தம் ஸேதவண்ணமாலபே⁴த² மாரேய்ய, பு²ஸனம் வா கரேய்யாதி அத்தோ², ஆபுப்³போ³ லபி⁴ ஹி மாரணே பு²ஸனே ச வத்ததே, தே³ஸனாயந்தி [சோத³னாயந்தி சோத³னாவாக்ய (போத்த²கே)] வேத³வாக்யேதி அத்தோ², குதோ சா²க³தோ-ஞ்ஞோ நாலப்³ப⁴தேச்சாஹ- ‘ந ஹி’ச்சாதி³.

சா²கா³பா⁴வேதி ஸேதகு³ணயுத்தஸ்ஸ சா²க³ஸ்ஸாபா⁴வே, பிட்ட²பிண்டி³மாலப்³பா⁴தி ஸேதகு³ணயோகே³ன விட்ட²பிண்டி³ம் ஆலம்ப⁴, ந ச நாலம்ப⁴தே தஸ்மா கு³ணோ அப்பதா⁴னந்தி அஜ்ஜா²ஹரிதப்³ப³ம்.

புன சோதே³ந்தோ ஆஹ- ‘நனு சே’ச்சாதி³, அதே²த்யதி⁴ப்பாயமாஸங்கதே, அனிட்ட²மாபாத³யதி நீலஸத்³தே³பி பஸங்கோ³’தி, குதோச்சாஹ- ‘ஸோபிஹி’ச்சாதி³, இத³ம் வுத்தம் ஹோதி- ‘‘உப்பலஸத்³தோ³ ஜாதிவாசீ, ந து த³ப்³ப³வாசீ, ஜாதி விஸிட்ட²த³ப்³ப³வாசித்தா யதி³ த³ப்³ப³வாசீதி வுச்சதே, ததா³ நீலஸத்³தோ³பி கு³ணவிஸிட்ட² த³ப்³ப³வாசித்தா த³ப்³ப³வசனமாபஜ்ஜதீதி இமேஸம் ந கோசி விஸேஸோ’’தி, பரிஹரந்தோ ஆஹ ‘நேத³மத்தி²’ச்சாதி³, அபாயினோ அபக³ந்தாரோ த³ப்³பா³தி க³ம்யதே, குதோச்சாஹ- ‘ஸதீபி’ச்சாதி³, இதி காரணே.

விஸேஸனமேகத்தே²னேதி ஸித்³தே⁴பி பபஞ்சத்த²ம் பரிப்பு²டத்த²ஞ்ச உதா³ஹரணப³ஹுத்தம் த³ஸ்ஸேதும் பாணினியேஹி ப³ஹும் ஸுத்திதம், ஸப்³ப³ஸ்ஸேதஸ்ஸ பச்சக்கா²தபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதும் வுத்தியமுதா³ஹரணமத்தம் த³ஸ்ஸிதம், ததி³தா³னி ப்³யாக்²யாதுகாமோ ஆஹ- ‘புப்³ப³காலே’ச்சாதி³, சி²ன்னோச விஸேஸனந்தீ ஸம்ப³ந்தோ⁴ ‘‘புப்³ப³காலேக ஸப்³ப³து⁴ரபுராணனவகேவலானி ஸமானாதி⁴கரணேனே’’தி (2-1-49) தே ஸமேத்த² ஸுத்தம், தத்தே²காதீ³னம் வுத்தியமுதா³ஹரணானி ந த³ஸ்ஸிதான்யுபலக்க²ணதோவ விஞ்ஞாயந்தீதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘ஏகே’ச்சாதி³, ஏகோ ச ஸோ புரிஸோசாத்யாதி³னா விக்³க³ஹோ உபலக்க²ணத்தாயேவ ச ‘ஸத்த ச தே இஸயோ ச ஸத்திஸயோ’ச்சாதி³கஞ்ச த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

உபமீயதே பரிச்சி²ஜ்ஜதே-நேனேத்யுபமானம், உபமீயதீத்யுபமேய்யம், தேஸம் உபமானோபமேய்யானம் ஸாதா⁴ரணோ யோ த⁴ம்மோ ஸாமதாதேன விஸிட்ட²ம் யது³பமேய்யம், தம் வசனேனேத்யத்தோ² உபமானோபமேய்யச்சாதி³ கஸ்ஸ, ஸமாஸோ ப⁴வதீதி ஸேஸோ, காரணமாஹ- ‘விஸேஸே’ச்சாதி³, விஸேஸாபரிக்³க³ஹாதி விஸேஸனந்த்யேவ ஸாமஞ்ஞேன பரிக்³க³ஹா, ஏவம்பூ⁴ தஸ்ஸாபீதி உபமானரூபஸ்ஸாபி. நனு ஸத்தீ²ஸத்³த³ஸ்ஸஸத்தி²யம் வுத்தி ஸாமாஸத்³த³ஸ்ஸ து தே³வத³த்தாய, அதோ ப்³யதி⁴கரணத்தா கத²மேத்த² ஸமாஸோச்சாஸங்கீயாஹ- ‘யதே³’ச்சாதி³, ஸமானோ த⁴ம்மோ ஸாமத்தாதி³ யஸ்ஸ ஸோ ஸத⁴ம்மோ, தஸ்ஸ பா⁴வோ ஸாத⁴ம்மியம் ஸாமத்தம், தஸ்மா தே³வத³த்தாத்தே² வத்ததே உபசாரவஸேன, ஸாமாஸத்³தோ³பி கு³ணவசனோபி ஸாமத்தம் வத்வா ஸத்³தா⁴தி³த்தவஸேனாபே⁴தோ³பசாரேன வா தே³வத³த்தாயம் வத்ததே, நனு ச ஸாமாஸத்³த³ஸ்ஸ தே³வத³த்தாபி⁴தா⁴னே சரிதத்த²தாய ஸத்தீ² கு³ணேன நித்³தி³ட்டா²த்யனியதகு³ணப்பதீதிப்பஸங்கோ³ நேககு³ணாதா⁴ரத்தா ஸத்தி²யாத்யாஸங்கியாஹ- ‘யதி³பி’ச்சாதி³.

இஹாதி நித்³தா⁴ரணே, ஏதேஸம் கு³ணானம் மஜ்ஜே²தி அத்தோ², இஹ வா ஸத்தி²யம், ஸாமகு³ணவந்ததாய ஸாமாயாதி க³ம்யதே, பஸித்³தி⁴வஸேனாதி ஸத்தி²ஸாமாத்யத்ரோபமானம் ஸத்தீ², உபமேய்யா தே³வத³த்தா, பஸித்³த⁴ந்துபமானம் ப⁴வதி நாப்பஸித்³த⁴ம்… பஸித்³த⁴ஸாத⁴ம்மியா ஸாத்⁴யு ஸாத⁴னமுபமானந்தி கத்வா ஸத்தி²யேவ ஸாமங்கு³ணேன பஸித்³தா⁴ ந தே³வத³த்தா, தஸ்மா ஸாமகு³ணப்பஸித்³தி⁴யாதி அத்தோ². ஸாத்⁴யுதே உபமீயதேனேனேதி ஸாத⁴னமுபமானம், ஸாத்⁴யதே உபதீ⁴யதேதி ஸாத்⁴யமுபமேய்யம், பஸித்³த⁴ஸ்ஸ ஸாத⁴ம்மியம் தேன, ஸாத்⁴யஸ்ஸாப்பஸித்³த⁴ஸ்ஸ கஸ்ஸசி ஸாத⁴னம் ஸாத்⁴யஸாத⁴னம். யத்ரத்விச்சாதி³னா ப³ஹுலம்வசனஸாமத்தி²யா ஸாமஞ்ஞவசனேனேவ ஸமாஸஸப்³பா⁴வம் வத்வா அஞ்ஞேனாஸப்³பா⁴வமுதா³ஹரணேன பு²டயிதும் ‘பா²லா இவ தண்டு³லா’த்யாதி³ ஆரத்³த⁴ம்.

தண்டு³லஸத்³தோ³தி உபமேய்யபூ⁴ததண்டு³லஸத்³தோ³, தண்டு³லத்தம்பி வத்வா த³ப்³பே³ பவத்தோ ஸாமஞ்ஞவசனோ நது ப⁴வதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, த³ப்³பே³தி தண்டு³லத³ப்³பே³ பா²லத³ப்³பே³ ச.

உபமானோபமேய்யஸாதா⁴ரணஸூரத்தாதி³த⁴ம்மவசனாப்பயோகே³தி உபமானோபமேய்யானம் ஸாதா⁴ரணோ யோ விஸாரத³த்தாதி³த⁴ம்மோ தப்³ப³சனஸ்ஸ ‘முனி அயம் ஸீஹோ விய விஸாரதோ³’த்யாதோ³ விஸாரதா³தி³ஸத்³த³ஸ்ஸாப்பயோகே³தி அத்தோ², கேஸஞ்சிதி கேஸஞ்சி ஸத்³தா³னம் மஜ்ஜே², விஸேஸ்ஸத்தமேவ பு²டயதி. ‘ததா² சே’த்யாதி³னா, விஸேஸனவிஸேஸ்ஸானம் யதி²ட்ட²த்தா நிச்சம் ஸீஹாதீ³னம் விஸேஸ்ஸதாயேவ வசனிச்சா²தி புப்³ப³னிபாதத்தாப்பஸங்கோ³தி பா⁴வோ, உபபத்யந்தரமாஹ-‘விஸேஸனஸ்ஸேவே’ச்சாதி³, யதி³பி ஸீஹோ விஸேஸனமேவ ந விஸேஸ்ஸம், ததா²பி ப³ஹுலாதி⁴காரா விஸேஸனஸ்ஸாபி பரனிபாதோதி பா⁴வோ.

அதா²த்ராபி விஸேஸனந்தேவ ஸமாஸப்படிபாத³னே’முனி அயம் ஸீஹோவ விஸாரதோ³’ச்சாதோ³ ஸாமத்தி²யதோவ ஸமாஸாப்பஸங்கே³பி உபமானோ பமேய்யானம் ஸாதா⁴ரணவிஸாரத³த்தாதி³த⁴ம்மவசனாப்பயோகே³ ஸதி தப்பஸங்கா³பா⁴வத்த²ம் வசனமாரப்³ப⁴னீயந்தி சோதே³தி ‘நனுசே’த்யாதி³னா, ஸாமத்தி²யதோதி ஸாமஞ்ஞவசனப்பயோகே³ ஸாபேக்க²த்தா ஸமாஸாப்பஸங்கோ³தி ஸாமத்தி²யம் தஸ்மாதி அத்தோ². ஸாமஞ்ஞப்பயோக³த்த²ந்தி ஸமாஸவாக்யே ஸாமஞ்ஞவசனஸ்ஸ ஸூரத்தாதி³(நோ), அப்பயோக³த்த²ம், ததா² ஹிச்சாதி³னா ஸாமஞ்ஞஸத்³த³ப்பயோகே³ ஸாமத்தி²யதோ ஸமாஸாஸப்³பா⁴வா ஸுத்தந்தரஸ்ஸானாரப்³ப⁴னீயபா⁴வம் ஸாதே⁴தி.

விஸேஸானந்தப்³பா⁴வாதி ஸாமஞ்ஞஸ்ஸ ஸமாஸே அந்தோபா⁴வேபி திகீ²ணத்தாதி³தோ விஸிட்ட²ஸ்ஸ ஸூரஸ்ஸாதி³வசனீயஸ்ஸ விஸேஸஸ்ஸ ஸமாஸே அனந்தோக³த⁴த்தா அப்பஸங்கோ³ ஸாபேக்க²மஸமத்த²ந்தி. அதே²தி ‘ஸச்சமேத’ந்திஆதி³ம் பரவசனமாஸங்கிய வத³தி, ஏவமாதி³ஸிஜ்ஜ²னத்த²ம் ஸமாஸோதி (ஞாபனத்த²ம்) ஆரப்³ப⁴னீயம்ப⁴வதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴.

பதா⁴னஸ்ஸாதி ‘ரஞ்ஞோபுரிஸோ-பி⁴ரூபோ’தேத்த² அபி⁴ரூபஸாபேக்க²ஸ்ஸ புரிஸஸ்ஸ விஸேஸனத்தேனேவா [விஸேஸனம் தேனேவா (போத்த²கே)] ப்பதா⁴னம், ஸமாஸாவயவபூ⁴தம் ராஜானம் பதி விஸேஸ்ஸபா⁴வேனாவிப²லிதஸகத்த²தாய பதா⁴னபூ⁴தஸ்ஸ புரிஸஸ்ஸ. ஆதி³ஸத்³தே³ன ‘ராஜபுரிஸஸ்ஸ த³ஸ்ஸனீயஸ்ஸ கே³ஹ’ந்தி ஸங்க³ண்ஹாதி.

ஏத்த² ஹி கே³ஹம்பதி விஸேஸனபா⁴வேனாப்பதா⁴னத்தேபி ராஜானம்பதி பதா⁴னபூ⁴தஸ்ஸ புரிஸஸ்ஸ ஸாபேக்க²ஸ்ஸாபி ஸமாஸோ ஹோதேவ. இத³ஞ்சஞாபனத்த²ம் வசனாரம்ப⁴ப்பயோஜனஞ்ச, காரணமாஹ- ‘க³மகத்தா’இச்சாதி³.

க³மகத்தாதி விக்³க³ஹவாக்யத்த²ஸ்ஸ வுத்தியம்பதீயமானத்தா க³மகத்தம் தஸ்மா, நசேஹ க³மகத்தமத்தீ²தி ‘முனி ஸீஹோவ ஸூரோ’த்யத்ர து வாக்யதோ யோத்தோ² பதீயதே, நாயம் ‘முனி ஸீஹோ ஸூரோ’த்யதோ க³ம்யதேதி க³மகத்தம் நத்தீ²-தி அத்தோ², ததா²ஹி முனிஸீஹஸத்³தே³னேவோ பமானோபமேய்யபா⁴வனிமித்தஸ்ஸ விஸாரத³த்தஸ்ஸ ஸபா⁴வேனேவோபாதா³னதோ விஸாரத³ஸத்³த³ஸ்ஸ தேன ஸம்ப³ந்தா⁴பா⁴வோ.

அபவக்³கோ³ நிப்³பா³னம், வாக்யமேவேதி ஏவகாரேன ப்³யவச்சி²ன்னமத்த²ம்பத³ஸ்ஸயமாஹ- ‘வுத்தினிவத்தேதீ’தி ப³ஹுலாதி⁴காரதோ விஞ்ஞாயதி, நனு சாத்ர விஸேஸ்ஸபா⁴வாஸம்ப⁴வாப்பஸங்கோ³யேவ வுத்தியாதி சோதே³தி. ‘நனுசே’த்யாதி³னா.

புண்ணதாப்³யபி⁴சாராதி புண்ணதாஸங்கா²தஸ்ஸ பா³லாதி³அவத்தா²விஸேஸஸ்ஸ அவினாப்பவத்திதோ ப்³யபி⁴சாரீ ஹி விஸேஸ்ஸம்ப⁴வதி யதா² நீலதாயுப்பலம், பரிஹரதி ‘நேத³மத்தி’ச்சாதி³னா, மந்தாணிபுத்தானம் அனேகத்தாதி கேவலம் மந்தாணியா புத்தோ புண்ணோயேவாதி அபா⁴வா தேஸம் ப³ஹுபா⁴வதோ, அத்தனோ அத்தனோ க³ஹஸ்ஸ பதயோதி க³ஹபதீனம் ப³ஹுத்தம் பாகடமேவ.

வுத்தியேவேதி ஏவகாரேன ப்³யவச்சி²ன்னமத்த²மாஹ-‘வாக்யம் நிவத்தேதீ’தி. விஸிட்ட²ஜாதிவசனாதி வுத்தம் கண்ஹஸப்பஜாதியா லோஹிதஸாலிஜாதியா ச விஸிட்ட²த்தா.

தச்ச²கோ ஸப்போதி ப்³யாக்²யேயமுபனிக்கி²ப்பசோத³யமாஹ- ‘நனு சே’ச்சாதி³. தச்ச²கபா⁴வானபேதோதி பா³லயுவத்தாதி³ஸங்கா²ததச்ச²கபா⁴வதோ அப்³யாவுத்தோ, அத்தி²னாமதே⁴ய்யோதி தச்ச²கோ நாம கோசி தன்னாமோ அத்தி², கிரியாஸத்³தோ³தி தச்ச²தீதி தச்ச²கோதி ஏவம் கிரியாய பவத்தினிமித்தத்தேனோபாதி³ன்னோ வட்³ட⁴கீவாசீ தச்ச²கஸத்³தோ³, ஏவம் மஞ்ஞதே ‘‘யதா²வுத்தனயேன விஸேஸனவிஸேஸ்ஸஸப்³பா⁴வா ஸமாஸேன ப⁴விதப்³ப³ம், ததா² ஸதி கிமித³ம் பச்சுதா³ஹரணம் கத’’ந்தி. அத்ர கேனசி ந நாமதே⁴ய்யஸ்ஸேத்யாதி³ நோபஜாயதேவாத்யேதத³வஸானம் வுச்சமானமனுத்³யதம் நிராகத்துகாமோ ஆஹ-‘யோபா ஹே’ச்சாதி³.

இமஸ்ஸாயமதி⁴ப்பாயோ ‘‘வுத்தனயேன தச்ச²கஸத்³த³ஸ்ஸ கிரியா ஸத்³த³ஸ்ஸாத்த²விஸயாபேக்கா²யாபா⁴வதோ விஸேஸ்ஸத்தாபா⁴வா பச்சுதா³ஹரணமித³ம் கத’’ந்தி.

கஸ்மா அயுத்தமிச்சாஹ-‘யதோ’ச்சாதி³, நாமதே⁴ய்யஸ்ஸ கிரியாவாசினோ ச அத்தா²பி⁴தா⁴னஸாமத்தி²யம் துல்யம் வா ந வா, அவயவப்பஸித்³தி⁴யா ஸமுதா³யப்பஸித்³தி⁴ ப³லவதி வா நவேத்யேதம் விசாரேதும் யதோ நாதி⁴கதந்த்யத்தோ², கிஞ்சரஹி அதி⁴கதந்த்யாஹ- ‘அபித்வி’ச்சாதி³, தச்ச²கஸத்³தோ³னேகத்த²வுத்தி நானேகத்தோ²தி விசாரேதுமதி⁴கதந்தி யோஜனா.

ஏவம் மஞ்ஞதே- ‘‘விஸேஸனவிஸேஸ்ஸபா⁴வசிந்தாயம் ஸத்³தா³னமத்தா²பி⁴தா⁴னஸாமத்தி²யசிந்தா ந யுஜ்ஜதே ‘ஸதி ஸம்ப⁴வே ப்³யபி⁴சாரே ச விஸேஸனம் ஸாத்த²கம் ஹோதீ’தி விஸேஸனம் மக்³கீ³யதே, நாஸம்ப⁴வே நாப்³யபி⁴சாரே யதா² ஸீதம் (ஹிமம்) உண்ஹோக்³கீ³தி, தஸ்மா ஸம்ப⁴வப்³யபி⁴சாரசிந்தா விஸேஸனவிஸேஸ்ஸபா⁴வசிந்தாயமுபயுஜ்ஜதீதி தச்ச²கஸத்³தோ³-நேகத்த²வுத்திவா ந வேத்யேததே³வ விசாரேதுமதி⁴கதந்தி கத்த²சிபி விஸேஸனவிஸேஸ்ஸ ஸப்³பா⁴வே ஸமாஸோ ஹோதேவா’’தி, யதி³பி நாமதே⁴ய்யகிரியாவாசீனமதுல்யமத்தா²பி⁴தா⁴னம் ஸமுதா³யப்பஸித்³தி⁴யா ச ப³லவதித்தம், ததா²பி வக்க²மானனயேன ஸமாஸஸப்³பா⁴வா ந காசி ஹானீதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘ஏத்த² சா’திஆதி³.

ஏத்த²சாதி கேசி பக்கே² ச, கஞ்சி பீளமாவஹதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, குதோச்சாஹ ‘ததா²ஹி’ச்சாதி³. ஏவம் மஞ்ஞதே- ‘‘யதீ³பி ஸமுதா³யப்பஸித்³தி⁴யா ஸதி கிரியாஸத்³த³த்த²விஸயாபேக்கா² நோபஜாயதே, ததா²பி நாமதே⁴ய்யஸ்ஸேவ தச்ச²கஸத்³த³ஸ்ஸாப்யனேகத்த²வுத்தித்தமத்தே²வ… ஸப்பவிஸேஸே மனுஸ்ஸே ச தன்னாமகே நாமதே⁴ய்யஸ்ஸ தச்ச²கஸத்³த³ஸ்ஸ பவத்திஸப்³பா⁴வா(தி) விஸேஸனவிஸேஸ்ஸஸப்³பா⁴வதோ ஸமாஸப்பஸங்கோ³ தத³வத்தோ² யேவா’’தி, ந கேவலம் ஸப்பவிஸேஸஸ்ஸேவ தச்ச²கஸத்³தோ³ நாமதே⁴ய்யமபிது மனுஸ்ஸானம்பீதி பிஸத்³த³த்தோ². தச்ச²கஸத்³த³ஸ்ஸானேகத்த²வுத்தித்தேபி ந ஸமுதா³யப்பஸித்³தி⁴யா அவயவப்பஸித்³தீ⁴பா³தா⁴தி த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘நசா’திஆதி³. சோ-வதா⁴ரணே, குதோச்சாஹ ‘கிரியே’ச்சாதி³. கமேனத்த²ப்பஸித்³தீ⁴தி யம், ஏதம்பன ஸக்கா விஞ்ஞாதுந்தி யோஜனா.

யந்தி யம் பஸிஜ்ஜ²னம், கமேனாதி பா³தா⁴பா⁴வதோ அனுக்கமேன. ஏவஞ்சேதி இமினா நசேத்யாதி³னா வுத்தம் பச்சாமஸதி… கிம்படிவிஹிதம் ஸியா பரிஹடம் ஸியாதி அத்தோ², இதி இமினா காரணேன ‘தச்ச²கோ ஸப்போ’தி பச்சுதா³ஹரணம் ந யுத்தம்… தச்ச²கஸப்போதி ஸமாஸஸப்³பா⁴வதோதி அதி⁴ப்பாயோ, நேத³மேவமிச்சாதி³னா பரிஹரதி, யதா³ சரதி யதா² வுத்தேன விஸேஸனவிஸேஸ்ஸபா⁴வஸம்ப⁴வோ, ததா³ கத²ம்த்யாஹ- ‘யதா³ விஸேஸனே’ச்சாதி³. ததா³பி கத²ம் வாக்யேன ப⁴விதப்³ப³மிச்சாஹ- ‘இத³ஞ்சே’ச்சாதி³. ப³ஹுலம்வசனதோயேவாதி அதி⁴ப்பாயோ.

அஞ்ஞஸ்ஸாதி கம்மனி ஸம்ப³ந்த⁴வசனிச்சா²யம் ச²ட்டீ². அவச்சே²த³கத்தாதி ஏத்த² கத்துனா ப⁴விதப்³ப³ந்தி காளஸ்ஸாதி கத்தரி பா⁴வயோகே³ ச²ட்டி²யா அஜ்ஜா²ஹரிதப்³ப³ம். பத்தாபன்னேஹி து³தியந்தஸ்ஸ ஜீவிகம்பத்தோ ஜீவிகா பன்னோதி ஸமாஸோ ‘காரகம் ப³ஹுல’’ந்தேவ (சம்-2-2-19) விஹிதோ து³தியந்தேன து தேஸம் ஸமாஸத்த²ம் ஸுத்தந்தரம் கதம் பரேஹி, அத்த²ஞ்ச தேஸமித்தி²லிங்கா³னம்பி ஸமாஸேனேவ, காரனிவத்தியா, ததா² மாஸோ ஜாதஸ்ஸாதி விக்³க³ஹே பரிமாணிவாசினா ச²ட்டி²யந்தேன பரிமாணவசனானம் காலஸத்³தா³னம், ததா³ஹ- ‘பத்தாபன்னான’மிச்சாதி³, பரிமாணம் மாஸாதி³ பரிச்சே²தோ³ தமஸ்ஸத்தீ²தி பரிமாணீ ஜாதாதி³.

ஏத்த² ஹி மாஸோ பரிமாணம் பரிச்சே²த³கத்தா, ஜாதோ பரிமாணீ பரிச்சே²ஜ்ஜத்தா, பத்தா ஜீவிகானேனாதி [பத்தோ ஜீவிகந்தி பாடே²ன ப⁴விதப்³ப³ம்] வசனிச்சா²யம் யோ-த்தோ² ஸோ- ஞாபத³த்த²ஸமாஸேப்யதின்னோ வசனிச்சா²பே⁴த³மந்தரேனாதித³ஸ்ஸேதும் ‘அஞ்ஞபத³த்தே² ப⁴விஸ்ஸதீ’தி யம் வுத்தியம் வுத்தம், தம் ப்³யாக்²யாதுகாமோ ஆஹ- ‘வானேகஞ்ஞத்தே² இச்சேவா’திஆதி³. அஞ்ஞத்த² ஸமாஸே கதே ஸப்³ப³த்த² ‘‘இத்தி²யம் பா⁴ஸிதே’’ச்சாதி³னா (3-67) பும்பா⁴வோ. மாஸோ ஜாதஸ்ஸாதி வசனிச்சா²யம் யோ-த்தோ², ஸோ-ஞ்ஞத்த²ஸமாஸேப்யபி⁴ன்னோ வசனிச்சா²பே⁴த³ மந்தரேனாதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘யஸ்ஸ ஜாதாதி³னோ’ச்சாதி³.

ஜாதஸத்³த³ஸ்ஸத்த²மாஹ ஸம்பன்னோதி, ஸம்புண்ணோத்யத்தோ², இமினா ச மாஸோ ஜாதோ-ஸ்ஸாதி விக்³க³ஹஸ்ஸ அத்தோ² த³ஸ்ஸிதோ, அஞ்ஞதா²தி யதி³ மாஸோ தஸ்ஸ அஞ்ஞபத³த்த²ஸ்ஸ ஜாதாதி³னோ ஸம்புண்ணோ ந பா⁴தீதி அத்தோ². த்தத்தவந்தூனம் நிட்டா²ஸஞ்ஞம் விதா⁴ய தத³ந்தஸ்ஸஞ்ஞத்த²ஸமாஸே ‘‘நிட்டா²’’தி (2-2-36) ஸுத்தேன புப்³ப³னிபாதோ வுத்தோ, ததா³ஹ- ‘நசே’ச்சாதி³, புப்³ப³னிபாதப்பஸங்கோ³ நச ஸியாதிஸம்ப³ந்தோ⁴, குதோச்சாஹ- ‘ஜாதி’ச்சாதி³. கேஸஞ்சிதி வாக்யகாரமாஹ, நச யுத்தந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴, காரணமாஹ- ‘விஸேஸன’மேச்சாதி³, ததா²ஹிச்சாதி³னா விஸேஸனஸ்ஸ ஸாத்த²கத்தே ஸமாஸப்³பா⁴வமபா⁴வே சாபா⁴வம் ஸாதே⁴தி… ச²ட்டீ²ஸமாஸே ‘ஸதி ஸம்ப⁴வே ப்³யபி⁴சாரே ச விஸேஸனஸ்ஸ ஸாத்த²கம்ப⁴வதீதி விஸேஸனஸ்ஸ ஸாத்த²கத்தா.

அவசனேபீதி நியமவசனே (அ)ஸதீபி, ச²ட்டீ²ஸமாஸப்பஸங்கோ³ சரஹி வுத்தனயேன ப்³யவச்சே²ஜ்ஜ ப்³யவச்சே²த³கத்தாபா⁴வேன விஸேஸனானத்த²க்யா ந ப⁴வேய்ய சே வாக்யேனாபி ந ப⁴விதப்³ப³ந்தி ஆஹ- ‘வாக்யம் த்வி’ச்சாதி³. அயம்பன விஸேஸனஸமாஸோ பரேஹி கம்மதா⁴ரயோதி ஞாயதி… யதா² கம்மம் கிரியம் பயோஜனஞ்ச தா⁴ரேதி ஏவமயம் ஸமாஸோ கம்மமிவ த்³வயம் தா⁴ரயதீதி.

12. நஞ

ஏத்தே²வாதி ‘‘ட நஞ்ஸ்ஸ’’இதி (3-74) ஸுத்தேஏவ. பாமனபுத்தோதிபாமா குட்ட²விஸேஸோ அஸ்ஸ அத்தீ²தி பாமஸத்³தா³ ‘‘தி³ஸ்ஸந்தஞ்ஞேபி பச்சயா’’தி (4-120) நப்பச்சயோ, பாமனஸ்ஸ புத்தோ, யதி³ ஹேத்த² ஞகாரோ விஸேஸனத்தோ² ந கரீயேத², ததா³ ‘‘ட நஸ்ஸா’’தி ஸுத்தம் கரீயேத², ததா² ச ஸத்யுத்தரபதே³ பரதோ பாமனஸத்³தே³ நகாரஸ்ஸாபி டோ

ஸியாதி பா⁴வோ, நனு சிஹ ஸமாஸவிதி⁴ம்ஹி ஞ காரோச்சாரணா ஞ லோப ரஹிதஸ்ஸ ஸமாஸோ ந ப⁴வதீதி வத்துமுசிதம், ந து ‘‘ட நஞ்ஸ்ஸா’’தி விஸேஸனத்தோ²தி [ஞ்ஞகாரோ ஏத்தோ²வ விஸேஸனத்தோ², தி ப⁴விதப்³ப³] ஸச்சம், கிந்த்விஹ ஸமாஸவிதி⁴ம்ஹி ஞ காரஸ்ஸ ப்³யவச்ச²ஜ்ஜம் ந தி³ஸ்ஸதே.

பரியுதா³ஸவுத்தீதி பரி துலிதமுக்³க³ய்ஹ நிஸேத⁴னீயஸ்ஸ அஸனம் கே²பனம் வஜ்ஜனம் பரியுதா³ஸோ, தேன பரியுதா³ஸேன விஸிட்டே²-த்தே² வுத்தி அஸ்ஸேதி பரியுதா³ஸவுத்தி, பஸஜ்ஜப்படிஸேத⁴வுத்தீதி படிஸேத⁴னீயமேவ பஸஜ்ஜ பத்வா தம்ஸதி³ஸமனபேக்கி²ய நிஸேதோ⁴, தேன வுத்தி அஸ்ஸேதி பஸஜ்ஜப்படிஸேத⁴ வுத்தி.

யத்த² ப்³ராஹ்மணா அஞ்ஞோவ ப⁴வதீத்யேவம் வாக்யேனாத்த²ந்தரவிதா⁴னா விதி⁴னோ பதா⁴னத்தம், அத்த²ந்தரவிதா⁴னஸாமத்தி²யேனேவ ப்³ராஹ்மணஸ்ஸ படிஸேதோ⁴ பதீயதே, ப்³ராஹ்மணஸ்ஸ [ப்³ராஹ்மணஸ்ஸா (போத்த²கே)] நிவத்தனே தத³பேக்கா²யாஞ்ஞஸ்ஸ விதா⁴னயோக³தோ ஸகபதே³ன நஞ்க்²யேன விதி⁴பா⁴கீ³ ந வுச்சதே, கிஞ்சரஹி அஞ்ஞஸத்³தே³ன… பரியுதா³ஸனிஸ்ஸயினோஞ்ஞஸத்³த³ஸ்ஸேவ வாக்யே பயோக³தோ’ அஞ்ஞோ ப்³ராஹ்மணா அப்³ராஹ்மணோ’தி, நஞ்ஸ்ஸச ஸ்யாத்³யந்தேன ஸாமத்தி²யம், ந த்யாத்³யந்தேனேத்யேகவாக்யதா… அஞ்ஞோ ப்³ராஹ்மணா அப்³ராஹ்மணோதி தத்த² தத்த² பரியுதா³ஸவுத்தித்தா.

பஸஜ்ஜப்படிஸேதே⁴து படிஸேத⁴ஸ்ஸ பதா⁴னத்தா ப்³ராஹ்மணோ ந ப⁴வதீதி வாக்யேன ப்³ராஹ்மணஸ்ஸ படிஸேதோ⁴ விதி⁴ அத்த²க³ம்மோ வாக்யபே⁴தோ³, ஸகபதே³ன ச நஞ்க்²யேன படிஸேத⁴பா⁴கி³வாசீ ஸம்ப³ஜ்ஜ²தே. கோ ஸோ ப்³ராஹ்மணா அஞ்ஞோதி ஆஹ- ‘ப்³ராஹ்மணத்தானஜ்ஜா²ஸிதோ’ச்சாதி³.

இதரஸ்மிந்தி பஸஜ்ஜப்படிஸேபேக்கே², கேனசி ஸம்ஸயனிமித்தேனாதி உபவீதத³ஸ்ஸனாதி³னா கேனசி ஸம்ஸயகாரணேன, ஸப்³ப³ம்பி பத³ம் ஸகத்தே² பயோக³ம்பதி ஞாணமபேக்க²தே, தஞ்ச ஞாணம் த்³விதா⁴ ஸம்மாஞாணம் மிச்சா² ஞாணஞ்ச. உப⁴யம்பேதப்³ராஹ்மணஸத்³த³ம் பவத்தயதி. தத்த² ஸம்மாஞாண புப்³ப³கே அப்³ராஹ்மணஸத்³த³ப்பயோகே³ நத்தி² நஞ்ஸ்ஸ ப்³யாபாரோ, ந ஹி தத்த² தேன கிஞ்சி கரீயதி. மிச்சா²ஞாணபுப்³ப³கே து விஜ்ஜதே தஸ்ஸ ப்³யாபா ரோ தத்த² ஹி தேன மிச்சா²ஞாணப்பப⁴வதா பரஸ்ஸாக்²யாயதே, மிச்சா²ஞாணம் சேந்த்³ரியஹேதுகம், வினா ஸதி³ஸத்தம் ந ப⁴வதீதி படிஸேதே⁴ ஸதி உத்தரபத³த்த²ஸதி³ஸோ ஸமாஸத்தோ² ஜாயதேச்சாஹ- ‘தத்த² ஸதி³ஸத்தம் வினே’ச்சாதி³. ரஜ்ஜுயம் ஹி ஸப்பபு³த்³தி⁴ ஸதி³ஸத்தா.

பயோக³ஸாமத்தி²யாசேதி அப்³ராஹ்மணமானயேச்சாதி³பயோக³ஸாமத்தி²யா ச. ஏவம்மஞ்ஞதே- ‘‘யத்³யத்ர ப்³ராஹ்மணமத்தஸ்ஸானயனம் ஸியா புப்³ப³பத³ஸ்ஸுச்சாரணமனத்த²கம் ஸியா, அத² ந கஸ்ஸசி ஆனயனம் ஏவம்பி ஸப்³ப³ஸ்ஸேவா ப்³ராஹ்மணஸத்³த³ஸ்ஸானத்த²கத்தம், தஸ்மா பயோக³ஸாமத்தி²யாபி ஸதி³ஸப்படிபத்தீ’’தி.

தக்³க³தாதி ஸதி³ஸத்த²க³தா. யதா²வுத்தஸ்ஸேவா-த்த²ஸ்ஸுபப்³ரூஹனாய விஞ்ஞூவசனமுபஞ்ஞஸ்ஸதி ‘அதோயேவ வுச்சதே’ச்சாதி³. அயஞ்சேத்த² அத்தோ² ‘‘நஞ்வசனேன இவஸத்³தே³ன ச யம் யுத்தம் தத³ஞ்ஞஸ்மிம் தப்பத³த்த²ஸதி³ஸே-த்தே² படிபத்திம் ஜனேதி, ததா²ஹ்யத்த²ஸம்பச்சயோ லோகே தி³ஸ்ஸதி ‘அப்³ராஹ்மணமானயா’தி ப்³ராஹ்மணஸதி³ஸோ க²த்தியாதி³ ஆனீயதீதி, அதி⁴கரீயதி நியுஜ்ஜதே ஸத்³தோ³-ஸ்மிந்த்யதி⁴கரணம். யதா²வுத்தேன ச ப்³யாக்²யானேன கிமிட்ட²ம் ஸித்³த⁴ந்த்யாஹ- ‘ததே³வ’மிச்சாதி³. கேசி பன உத்தரபத³த்த²ப்பதா⁴னத்தமிஹ வண்ணேந்தி.

ஸமத்த²வாதீ³னந்தி ‘‘ஸமத்தோ² பத³விதி⁴’’ (பா 2-1-1) த்வேவம் வாதீ³னம். ஸமத்த² வாதீ³னம் ஸமாஸோ விதே⁴ய்யோதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, விதே⁴ய்யோதி வசனந்தரேன விதே⁴ய்யோ, ததா²ஹி அபுனகே³ய்யாதி கா³யனேன நஞ்ஸ்ஸ ஸம்ப³ந்தோ⁴, ந து புனஸத்³த³த்தே²ன. அனோகாஸம் காரேத்வாதி கரணேன ஸம்ப³ந்தோ⁴ ந ஓகாஸேன. அமூலாமூலம் க³ந்த்வாதி க³மனேன, ந மூலேனாதி அஸாமத்தி²யம். க³மகத்தவாதி³னோதி அஸாமத்தி²யேபி யத்ர க³மகத்தம் தத்த² ஸமாஸோ ஹோதேவ, ததோ க³மகத்தஞ்ச ஸமாஸஸ்ஸ நிப³ந்த⁴னந்தி யோ வத³தி தஸ்ஸேத்யத்தோ². ஏத்தா²பீதி அபுனகே³ய்யாத்யாதோ³பி, நன்வயமப்யாசரியோ க³மகத்தவாதீ³, ததா²ஸதி க³மகத்தாஇச்சனபி⁴தா⁴ய ப³ஹுலாதி⁴காராதி கஸ்மாவுத்தந்தி ஆஹ-‘ஸோ சே’ச்சாதி³.

கேஹிசீதி வுத்திக்³க³ந்தே²ன ப்³யவச்சி²ன்னமத்த²ம் த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ- ‘கேஹிசியேவ ந ஸப்³பே³ஹீ’தி, அபுனகே³ய்யாதி ‘‘ட நஞ்ஸ்ஸா’’தி (3-74) நஸ்ஸடோ, அதிப்பஸங்கா³பா⁴வதோதி ஸுத்தந்தரேன ஸமாஸே அவிஹிதேபி அனபி⁴மதத்தா²னம்பதீதியா அபா⁴வதோ.

13. குபா

ஸ்யாதி³விதி⁴னோதி காரகவிப⁴த்திவிதா⁴னதோ விஸும் இத்த²ம்பூ⁴தாதீ³ஸுவிதா⁴னா ஸ்யாதி³விதீ⁴திஸங்க²ம் க³தஸ்ஸ ஸ்யாதி³விதி⁴னோ, அஸ்யாதி³விதி⁴ம்ஹீதி பரியுதா³ஸோ-நத்த²கோதி சோதே³ந்தோ ஆஹ ‘நன்வி’ச்சாதி³, அனத்த²கம் ப⁴வேய்ய… லக்க²ணாத்³யத்தா²னம் ஸமாஸே கு³ணீபூ⁴தத்தா ஸமாஸதோ கிரியாஸம்ப³ந்தா⁴னுரூபவிப⁴த்தியத்த²ஸ்ஸ பதா⁴னபா⁴வதோ, பரிஹரதி ‘நயித³மேவ’மிச்சாதி³னா. ‘‘அனுனா’’தி (2-10) விச்சா²யமனுனா யோகே³ து³தியா விதா⁴னஸாமத்தி²யா வாக்யம்பி ஹோதி, அஞ்ஞதா² நிச்சஸமாஸே து³தியா விதா⁴னமனத்த²கந்தி பா⁴வோ, நிக³மயதி தஸ்மாஇச்சாதி³னா, ‘‘கு பாபத்தே²’’தி பரேஸம் க³ணபாடோ², ஏவமுபரிபி ‘‘து³னிந்தா³யம்’’த்யாதி³ வேதி³தப்³ப³ம்.

14. சீக்ரி

சீஸத்³தோ³தி ஏத்த² சீதி இமினா சீப்பச்சயந்தம் பராமஸதி, சீப்பச்சயந்த ஸத்³தோ³தி அத்தோ².

15. பூ⁴ஸ

பீதிஸம்ப⁴மோதி பீதியா ஸம்ப⁴மோ பீதிபுப்³பி³கா பச்சுட்டா²னாஸன தா³னாதி³விஸயா துரிததா, அலம்பு⁴த்வா பரியத்தம் ஸம்புண்ணம் பு⁴த்வா.

16. அஞ்ஞே

புரோபூ⁴ய அக்³க³தோபூ⁴ய. திரோபூ⁴ய அந்தரதா⁴னீபூ⁴ய. அனச்சாதா⁴னேதி இமஸ்ஸ அத்தோ² ‘உபரியாதா⁴னதோ அஞ்ஞத்ரா’தி, ஆதா⁴னம் பதிட்டா²பனம், இச்ச²ந்தீதி பாணினியாத³யோ இச்ச²ந்தி, உரஸி கத்வா பாணிந்தி பாணிம் உரஸி கத்வா.

17. வானே

அனேகக்³க³ஹணஸ்ஸ பயோஜனம் வத்துமுபஸக்கதி ‘இதே⁴’ச்சாதி³, விவச்சி²தேகஸங்க்²யாஸாமஞ்ஞந்தி விவச்சி²தம் ஏகஸங்க்²யாய ஸாமஞ்ஞம், ஏவம் மஞ்ஞதே ‘‘யதி³‘ஸ்யாதி³ ஸ்யாதி³னே’தி வத்துமிச்சி²தேகஸங்க்²யாஸாமஞ்ஞஸ்ஸ பரிக்³க³ஹோ ந ஸியா ததா³ இஹானத்த²க (மனேக)க்³க³ஹணம் ஸியா தேனேஹானே கக்³க³ஹணஸாமத்தி²யாயேவ ‘ஸ்யாதி³ஸ்யாதி³னே’தி வத்துமிச்சி²தேகஸங்க்²யா ஸாமஞ்ஞம்பரிக்³க³ஹிதந்தி விஞ்ஞாயதே’’தி தேனேச்சாதி³னா இத³ம் த³ஸ்ஸேதி ‘‘தேன யதா²வுத்தேன புப்³பே³ வுத்தோ ஸப்³போ³பி ஸமாஸோ புப்³ப³பரானம் த்³வின்னம்யேவ ஸ்யாத்³யந்தானம் ஹோதீ’’தி.

யஜ்ஜேவம் கத²ம் ‘தத³ஹுஜாதோ’தி ப³ஹுலாதி⁴காரேன விஸேஸன ஸமாஸக³ப்³ப⁴காரகஸமாஸேன வா ஸிஜ்ஜ²தி, அயம் அஞ்ஞபத³த்த²ஸமாஸோ. சத்தே² ப³ஹுன்னமிட்ட²த்தா தத³த்த²ஞ்சானேகக்³க³ஹணம், தேன ‘ஹோது போது பிதா புத்தா’தி ஹோதி உத்தரபதே³ (யோனி) ஸம்ப³ந்தே⁴ பரதோ புப்³ப³பத³ஸ்ஸ ‘‘புத்தே’’தி (3-65) ஸுத்தேனாத்தேன, அஞ்ஞதா² த்³வின்னம்த்³வின்னம் ஸமாஸே ஸப்³ப³த்த² உத்தரபத³ஸம்ப⁴வேன ‘‘விஜ்ஜாயோனிஸம்ப³ந்தா⁴னமா தத்ர சத்தே²’’தி (3-64) ‘‘புத்தே’’தி ச ஸுத்தத்³வயேனாத்தேன‘ஹோதா போதா பிதா புத்தா’தி ஆபஜ்ஜேய்ய. அனேகந்தி பட²மந்தத்தா ஸ்யாதீ³தீத³மேவானுவத்ததே, தேனேவானேகம் ஸ்யாத்³யந்தமிச்சேவ வுத்தம். அதா²ஞ்ஞத்தே²தி வுத்தே-ஞ்ஞஸ்ஸ வாக்யஸ்ஸத்தே²தி அவத்வா பத³ஸ்ஸேச்சேவ கஸ்மா வுத்தந்த்யாஸங்கியா ஹ- ‘ஸ்யாத்³யந்தஸ்ஸே’ச்சாதி³, தஸ்ஸேவாதி ஸாமத்தி²யலத்³த⁴ஸ்ஸ ஸ்யாத்³யந்த பத³ஸ்ஸேவ ஸமாஸோ விஞ்ஞாயதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴.

தஸ்ஸ கு³ணா தக்³கு³ணா தஸ்ஸேச்சனேனாஞ்ஞபத³த்தோ² நித்³தி³ஸீயதே, தஸ்ஸ அஞ்ஞபத³த்த²ஸ்ஸ யே கு³ணா யானி விஸேஸனானி, தேஸம் ஸம்விஞ்ஞாணம் க³ஹணம் தக்³கு³ணஸம்விஞ்ஞாணம், அத²வா ஸோ கு³ணோ யஸ்ஸ ஸோ தக்³கு³ணோ, தக்³கு³ணஸ்ஸ தக்³கு³ணயுத்தஸ்ஸாஞ்ஞபத³த்த²ஸ்ஸஸம்விஞ்ஞாணம், ந கு³ணவிரஹிதஸ்ஸா(தி) தக்³கு³ணஸம்விஞ்ஞாணம், ஏத்த² பன ‘அஞ்ஞபத³த்தே² தக்³கு³ணஸம்விஞ்ஞாணம் ப்யத்தீ²’தி பரிபா⁴ஸீயதி, தத்தா²யமத்தோ² ‘‘அஞ்ஞபத³த்தே² ஸமாஸே-ஞ்ஞபத³த்தோ² விஸேஸனேன ஸஹ விஞ்ஞாயதி நவிஸேஸனரஹிதோ’’தி, க்வசி அதக்³கு³ணஸம்விஞ்ஞாணஸ்ஸாபி த³ஸ்ஸனே நாபிஸத்³தோ³, யத்ராவயவேன விக்³க³ஹோ ஸமுதா³யோ ஸமாஸத்தோ² தத்தே²வ தக்³கு³ணஸம்விஞ்ஞாணம் ப⁴வதி, தக்³கு³ணஸம்விஞ்ஞாணதோ அஞ்ஞம் அதக்³கு³ணஸம்விஞ்ஞாணம், தஸ்மிம், யத்ராவயவோயேவ ஸமாஸத்தோ² தத்ராதக்³கு³ணஸம்விஞ்ஞாணம்.

ஏத்த² பன ப³ஹுத⁴னஸத்³தோ³ புரிஸஸ்ஸ உபலக்க²ணபா⁴வேன கதத்தா. அபி⁴மதோதி பாணினீயானம் அபி⁴மதோ த³ஸன்னம் ஸமீபே ஆஸன்னா த³ஸன்னமிச்சாதி³வாக்யே.

பரிமாணமேவஸங்க்²யேயந்தி பரிமாணலக்க²ணமேவ ஸங்க்²யேயம், தஞ்ச பரிமாணலக்க²ணம் ஸங்க்²யேயஞ்ச.

ஸங்க்²யானரூபந்தி ஸங்க்²யானஸபா⁴வம்.

பரிமாணேனாதி பஞ்சஸங்க்²யாய பரிச்சி²ஜ்ஜமானேன ஸங்க்²யேயஸங்கா²தேன பரிமாணேன.

ஸங்க்²யானவுத்தீதி தேன அனதிவத்தியமானதப்பரிச்சே²த³க ஸங்க்²யானரூப ஸங்கா²தே ஸங்க்²யானே வுத்தி யஸ்ஸா ஸா ஸங்க்²யானவுத்தி-பஞ்சஸங்க்²யா.

தி³ட்ட²ந்தேனிமினா இமம் தீ³பேதி ‘‘யதா² பஞ்ச பரிமாணமேஸந்தி பஞ்சகாதி ஏத்த² பரிமாணரூபோ-வயவபே⁴த³ஸமுதா³யஸபா⁴வோ பகதியத்தோ² ஸமுதா³யினோ ஸகுனா பச்சயத்தோ², ததா² தித³ஸாதி ஏத்தா²பி’’தி, கப்பச்சயோ பகதிப்பச்சயத்த²பே⁴த³ஸம்ப⁴வேன.

கேசி பனாதி இமினா பாணினீயே த³ஸ்ஸேதி.

பகதிப்பச்சயத்த²பே⁴த³ஸம்ப⁴வாதி இமினா பரேஸம் பகதிப்பச்சயத்தா²னம் பே⁴தா³பா⁴வஸ்ஸ இச்சி²தத்தா ஸஞ்ஞாயம் ஸகத்தே² கப்பச்சயஸ்ஸ விதா⁴னம் த³ஸ்ஸேதி.

ஸ்யாத்³யந்தஸ்ஸாதி இமினா வாஸத்³த³ஸ்ஸ பத³த்தம் த³ஸ்ஸேதி.

தத³த்தே²பீதி தஸ்ஸ வாஇதி அஞ்ஞபத³ஸ்ஸ அத்தே²பி, தத³த்தோ² சேத்த² விகப்பத்தோ² வா ஸியா ததா³ பன த்³வின்னம் க³ஹணே ந திண்ணம், தேஸந்து க³ஹணே ந த்³வின்னம், ஸம்ஸயோ வா, ததா³ து ஸம்ஸயஸ்ஸோப⁴யா லம்ப³னரூபத்தா த்³வேவாதி வுத்தே தயோ, தயோவாதி வுத்தே த்³வே அபேக்கீ²யந்தீதி பு³த்³தி⁴விஸயா பஞ்ச அத்தா² ஸமாஸாபி⁴தே⁴ய்யோ ஹோந்தி.

நாமத்தேனாதி ருள்ஹினாமத்தேன, அபி⁴மதோ பாணினியானம், விகப்பிதம் ஸுத்தந்தரேன விபா⁴ஸா ஸப்³ப³னாமஸஞ்ஞாவிதா⁴னேன.

அவயவத⁴ம்மேனாதி அவயவஸங்கா²தேன ஸபா⁴வேன.

நனு ச ஸமானாதி⁴கரணானம் ப³ஹுப்³பீ³ஹி வுத்தோ பாணினியேஹி ‘பஞ்சஹி பு⁴த்தமஸ்ஸேதி ப்³யதி⁴கரணானம் ந ஸியா’தி, ததா² பட²மத்த²ம் வஜ்ஜேத்வா ஸப்³ப³விப⁴த்யத்தே²ஸு இட்டோ² ‘வுட்டே² தே³வேக³தோச்சத்ர வுட்ட²தே³வோதி ந ஸியா’தி தஸ்மா கத²மத்ர ப்³யதி⁴கரணானம் பட²மத்தே² ஸமாஸோ வண்ணீயதேச்சாஸங்கியாஹ-‘ப்³யதி⁴கரணானம்பி’ச்சாதி³, ப்³யதி⁴கரணானம்பி யதா²பி⁴தா⁴னம்ஸமாஸஸப்³பா⁴வதோ பஞ்சஹி பு⁴த்தமஸ்ஸேத்யாதோ³ ப³ஹுலாதி⁴காரா அனபி⁴தா⁴னதோ வா ந ப⁴விஸ்ஸதி, ததோயேவ ச பஞ்ச பு⁴த்த வந்தோ-ஸ்ஸேதி ஸமானாதி⁴கரணானம்பி க்வசி ந ப⁴விஸ்ஸதி, ததா² பட²மத்தே²பி க்வசி ந ப⁴விஸ்ஸதி வுட்டே² தே³வே க³தோ’தி. துல்யயோகே³ க³ம்யமானேதி அத்தோ².

அஞ்ஞத்ரசாதி துல்யயோக³தோ-ஞ்ஞத்ர ஸலோமகோத்யாதீ³ஸு ச, விஜ்ஜமானானி லோமான்யஸ்ஸ, விஜ்ஜமானா பக்கா² அஸ்ஸாதி விக்³க³ஹோ. உபஸங்க்²யாதோ ‘‘ஸ்யாத்³யதி⁴காரே-த்தி²கீ²ராதீ³னமுபஸங்க்²யான’’ந்தி (2-2-24-வா) ஸபா⁴வதோ ஏவ நிவத்தோ ந ஸுத்தந்தரதோ, க³தத்த²ஸ்ஸாபி ஹி பயோகே³ அனவட்டா²னம் ஸியா பிட்ட²பேஸனே விய, கத²ஞ்சரஹி ப்³ராஹ்மணே ப³ஹூ ஆனய, அஹம் பசாமீதி நாவஸ்ஸமேவம் பயோகோ³, கத்த²சி பன வசனஸிலிட்ட²தாதி³ப்பயோஜனே ஸதி ஹோதேவ.

கண்டே² ஸம்ப⁴வோதி காளஸ்ஸ கண்டே² ஸம்ப⁴வோ. ட்ட²ஸத்³த³த்தோ²தி கண்ட²ட்ட²ஸத்³தே³ ட்ட²ஸத்³த³த்தோ². ஓட்ட²ஸத்³தோ³வ முக²வுத்தீத்யனேன க³ம்மமானத்த²த்தா து³தியஸ்ஸ முக²ஸத்³த³ஸ்ஸாப்பயோக³மாஹ, தஸ்மா ஓட்டோ²வ முக²மஸ்ஸாதி விக்³க³ய்ஹ ஓட்ட²முகோ²தி ஸமாஸோ, ந ச பாணி பாண்யந்தரஸ்ஸ முக²ம், முகே²னேவ ச பாணிமுக²ஸ்ஸ ஸதி³ஸத்தம் பஸித்³த⁴ந்தி ஸாமத்தி²யா ஓட்ட²முக²மிவ முக²மஸ்ஸேத்யத்தே²வ திட்ட²தே, உபன்யஸ்யந்தேத்யுபன்யாஸா, விஸயத³ஸ்ஸனத்தா²தி இமினா’கண்டே² காளோ யஸ்ஸா’த்யாதீ³கமேவ வாக்யந்தி த³ஸ்ஸேதி. ஸமுதா³யே விகாரேசாதி ஸமுதா³யஸம்ப³ந்தே⁴ விகாரஸம்ப³ந்தே⁴ ச. தம்ஸமாஸஸ்ஸாதி தஸ்ஸா ச²ட்டி²யா ஸமாஸஸ்ஸ, தத³பி⁴தா⁴யினந்தி ஸங்கா⁴த விகாராபி⁴தா⁴யீனம், கேஸானம் ஸங்கா⁴தோ இச்சாதி³ பரேஸம் வாக்யம். தா⁴துதோ ஜாதம் தா⁴துஜம், உத்தரபத³ம் பதிதஸத்³தா³தி³, தஸ்ஸ பயோகோ³தி பதிதஸத்³த³ஸ்ஸ பயோகோ³.

‘‘நஞ்ஸ்மாத்த்²யத்தா²ன’’ந்தி (2-2-24) வாத்திகம், ஏதனாஹ-‘ஞ காரானு ப³ந்தா⁴’இச்சாதி³. பாணினியா து அவிஜ்ஜமானஸத்³தோ³ நஞ்ஸமாஸோ, பத³ந்தரே நாஸ்ஸ ப³ஹுப்³பீ³ஹி வோத்தரபத³லோபோ, அவிஜ்ஜமானா புத்தாஸ்ஸ அபுத்தோவிஜ்ஜமானபுத்தோதி ஸாதே⁴ந்தி, இச்ச²தே பாணினீயேஹி… த³க்கி²ணபுப்³பா³ ஸத்³தா³னம் நானத்த²த்தா ப்³யதி⁴கரணத்தா, வசனேபீதி ஸுத்தே விஜ்ஜமானேபி, அய மஞ்ஞபத³த்த²ஸமாஸோ பரேஹி ப³ஹுப்³பீ³ஹீதி வுச்சதி ததா²ஹி ப³ஹவோ விஹயோ யஸ்ஸ ஸோ ப³ஹுப்³பீ³ஹி, யதா² ப³ஹுப்³பீ³ஹீதி அஞ்ஞபத³த்த²ப்பதா⁴னோ ததா² அயம்பி.

19. சத்தே²

ஸமுச்சீதி பிண்டீ³கரணம், கோ ஸோதி ஆஹ- ‘ஸாத⁴னமேக’மிச்சாதி³. ஏகம் ஸாத⁴னம் ஏகம் கிரியம் வா படிச்ச சீயமானதாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, கேஸந்தி ஆஹ- ‘கிரியாஸாத⁴னான’ந்தி, கேனாதி ஆஹ- ‘அத்தரூபபே⁴தே³னா’’தி. தத்த² தே³வத³த்தோ பு⁴ஞ்ஜதி திட்ட²தி பசதிசாதி ஸாத⁴னம்படிச்ச கிரியானம் அத்தரூபபே⁴தே³ன சீயமானதா வேதி³தப்³பா³, த⁴வே ச க²தி³ரே ச பலாஸே ச சி²ந்தா³தி கிரியம்படிச்ச அத்தரூபபே⁴தே³ன ஸாத⁴னானம் சீயமானதா வேதி³தப்³பா³.

ஸோதி ஸமுச்சயோ ப⁴வதீதி ஸேஸோ, கேஸந்தி ஆஹ- ‘துல்ய ப³லான’மிச்சாதி³.

துல்யப³லானந்தி இமினா விஸும் பதா⁴னபா⁴வேன கிரியாபி⁴ஸம்ப³ந்தா⁴ அஞ்ஞமஞ்ஞானபேக்க²த்தமாஹ.

அனியதக்கமயோக³பஜ்ஜானந்தி கமோ ச யோக³பஜ்ஜஞ்ச, அனியதம் கமயோக³பஜ்ஜம் யேஸம் ஸத்³தா³னம் தேஸம், யதே²த்யாதி³னா தத்தோ²தா³ஹரணம் த³ஸ்ஸேதி, ஏத்தா²யமதி⁴ப்பாயோ ‘‘ஏத்த² க³வாதீ³னம் விஸும் பதா⁴னபா⁴வேனானயனகிரியாபி⁴ஸம்ப³ந்தா⁴ துல்யப³லதா க³வாதீ³னம் வுத்தக்கமேனேவ நயனாபா⁴வா அனியதக்கமதா க³வாதீ³னம் யுக³பதி³ நயனாபா⁴வா அனியத யோக³பஜ்ஜதா ச ஹோதி, ததா² அஞ்ஞம் தாதி³ஸம்பீ’’தி. அனு பச்சா² பதா⁴னானுரோதே⁴ன (சயனம்) அன்வாசயோ, தம் ப்³யஞ்ஜயதி ‘யத்தே²’ச்சாதி³, தத³னுரோதே⁴னாதி தத³னுகு³ணேன, உதா³ஹரதி ‘யதே²’ச்சாதி³, பி⁴க்கா²க³மனமேத்த² பதா⁴னமந்தரங்க³த்தா, நேதரம் ப³ஹிரங்க³த்தா, தம் கரணே யதி³ கா³வோபி பஸ்ஸதி தாப்யானயதி, ஏத்த² து கோ³ஸ்ஸானயனம் பி⁴க்கா²டனமபேக்க²தே, நேதரமிதரஸ்ஸ… வினாபி தேன தத³னுட்டா²னதோ. இதரஸ்ஸ இதரேன யோ கோ³ இதரேதரயோகோ³, ஸோ ச ஏதாதி³ஸோதி ஆஹ- ‘அஞ்ஞமஞ்ஞே’ச்சாதி³.

அவயவப்பதா⁴னோ சாதி ஸாபா⁴விகாபி⁴தா⁴னஸாமத்தி²யேனாபுது²பூ⁴தோ ச, வுத்திவயேன ஸாரிபுத்தஸத்³தோ³ மோக்³க³ல்லானத்தோ² ஹோதி மோக்³க³ல்லானஸத்³தோ³ ஸாரிபுத்தத்தோ²பீதி அஞ்ஞமஞ்ஞத்தே² பதா⁴னதோ யுக³பத்³யதி⁴கரணவசனே ஸதி சத்த² ஸமாஸோதி ஸோ-யமதி⁴கரண ஸமுதா³யோ உப⁴யபதா³னுக³தஉப⁴யத்த²வஸேன சதுப்³பி³தோ⁴பி யுக³பதி³ பு³த்³தி⁴யா க³ய்ஹமானோ கதா³சி உப்³பூ⁴தாவயவபே⁴தோ³ தேனேவ ஸாபா⁴விகாபி⁴தா⁴னஸாமத்தி²யேனேச்சேவமவயவப்பதா⁴னோ ச, நனு ச ஜனனமரணானீதி விருத்³தா⁴னம் கத²மேகேனாபி⁴தா⁴னந்தி வுச்சதே- ஸப்³போ³பி ஸத்³தோ³ பயுஜ்ஜமானோ (இதரீ) தரேனாவதா⁴ரணம் வத்ததே, தேன ஏகேகோ ஸத்³தோ³ ஏகேகஸ்ஸத்த²ஸ்ஸ வாசகோ, ததா²பி யதா² ஸாரிபுத்தமோக்³க³ல்லானாதி ஏத்த² ப³ஹுவசனஸ்ஸஞ்ஞதா²னுபபத்தியா யுக³பத்³யதி⁴கரணவசனதா ஹோதீ, ததா²த்ராபி ப³ஹுவசனஸ்ஸஞ்ஞதா²னுபபத்திலக்க²ணேன ஸாமத்தி²யேன ஏகேனாப்யபி⁴தா⁴னம் ஹோதி. இதி ஹேதும்ஹி, யதோ ஏவமவயவப்பதா⁴னோ ததோதி அத்தோ².

ப³ஹுத்தாதி கிஞ்சாபி வாக்யே நேஸம் [வாக்யேனேவேஸம் (போத்த²கே)] விஸும் ப³ஹ்வத்த²தா, ந ஹி ஸாரிபுத்தமானயாதி வுத்தே மோக்³க³ல்லானஸ்ஸாபி ஸம்பச்சயோ ப⁴வதி, ததா²பி யதோ வுத்திவிஸயே ஸஹபூ⁴தானமேவேஸம் விஸும் ப³ஹ்வத்த²தா, ததோ தத்த² வசனீயஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ ஸங்க்²யாதேதே³ன ப³ஹுத்தம். ஸமாஹரணம் பிண்டீ³கரணவஸேன ஸம்ஹரணம் ஸமாஹாரோ, ஸோ சேவம் வேதி³தப்³போ³தி த³ஸ்ஸேதுமாஹ ‘அஞ்ஞமஞ்ஞே’ச்சாதி³.